agpunt 6_2 Uitgebreid verslag Canonbijeenkomst 4 maart 2021.pdf

Verslag Inspiratiebijeenkomst Canonherijking

04-03-2021

Opening en programma Canonherijking opgestart n.a.v. herijking van Canon van Nederland. Paul is als stagiair hiermee bezig. Veel nieuwe energie waait door mijnGelderland. Programma: • James Kennedy (Voorzitter herijkingscommissie Canon van Nederland) over de herijkte Canon van Nederland; • Else Gootjes (Erfgoed Gelderland) over slavernijverleden in Gelderland; • Paul Riezebos (stagiair Erfgoed Gelderland) over canonherijking mijnGelderland; • Alexandra van Steen (canoncommissie Tiel, directeur Flipje en Streekmuseum Tiel) over Canon van Tiel; • Huub Vilé (Huis van de Nijmeegse Geschiedenis) over Canon van Nijmegen; • Rondvraag en Sluiting. Dhr. James Kennedy (voorzitter herijkingscommissie Canon van Nederland) Dhr. Kennedy: Ik wil vooral een tipje van de sluier oplichten, ook geïnteresseerd in hoe jullie erover denken. Wat is herijking? Veel werk, commissieleden waren het anderhalf jaar geleden niet direct met elkaar eens. Er werd gesproken over het herijken van twee of drie vensters, maar ook over een geheel nieuwe canon. Er is een vergaande herijking doorgevoerd: teksten herschreven, nieuwe thema’s, tien vensters vervangen, canon geïnternationaliseerd.

Voor wie is de canon en waarom? • • •

Cultureel erfgoed; Identiteitsvormend; Onderwijs > omdat het een onderwijscanon is, is gekozen voor nieuwe thema’s, om de canon mee te laten bewegen met maatschappelijke ontwikkelingen.

Aandachtspunten: • • • • • •

•

Prioriteiten stellen; Meer vrouwen > Marga Klompé bijv.; Kolonisatie/dekolonisatie; Religieuze diversiteit; Geografische spreiding > canon vaak teveel op Holland gericht; Populaire cultuur meer onder de aandacht (Oranjegevoel) i.p.v. elitecultuur, mensen niet altijd blij mee; Minder abstract > Republiek vervangen door Johan van Oldenbarnevelt, voor leerlingen beter te begrijpen.

Discussie en proces:

Vensters botsen met elkaar, je kunt ze niet allemaal evenveel aandacht geven. Was een langdurig proces. Driekwart van de bestaande vensters werd belangrijk gevonden. Daarna verder in subgroepen, elke subgroep verantwoordelijk voor één of twee thema’s. Vervolgens brainstormsessies en daarna plenair bespreken. Grote meerderheid van nieuwe vensters hebben het niet gehaald > als venster erbij moest komen moesten daar goede redenen voor zijn. Het was makkelijker nieuwe vensters te kiezen dan oude weg te doen.

Herschrijven teksten:

Bureau ingehuurd hiervoor. Alles in tegenwoordige tijd, zinnen vereenvoudigd, suggesties van historici soms doorgevoerd. Teksten waren oorspronkelijk door verschillende auteurs geschreven. Grondig herschreven in maximaal 600 woorden.

Vragen: Elmar: Qua discussie binnen de commissie: Kunt u een voorbeeld geven van hoe een

afweging gemaakt werd? Dhr. Kennedy: Mag ik niet veel over zeggen. Grillig verloop: aantal vensters die er nu in staan waren in eerste rondes niet eens in beeld. Sommige vensters nauwelijks ter discussie gesteld en sommige veel besproken. Heel veel discussies gingen over enkele vensters en teksten. Over Indonesië bijvoorbeeld. A.R. Pelgrom: Valt er iets te zeggen over de houdbaarheid van een canonvenster? Dhr. Kennedy: Interessante vraag. Waarde van een canon is de discussie eromheen: wat is belangrijk en wat niet? Genoeg gezag voor leidende rol, maar altijd ruimte voor discussie. Canon is ‘moving object,’ schuift door in de tijd. Interessant te zien welke vensters lang houdbaar blijken. Fokko de Zee: Wij hebben in Lochem 36 vensters, willen naar 65 vensters. Is het aantal van 50 vensters leidend? Dhr. Kennedy: Nee. Je moet zelf bedenken welke verhalen je wilt vertellen. 65 moet niet het resultaat zijn van niet kunnen kiezen. Ben Bregman: Zou een schaduwcanon van niet gehaalde vensters een optie zijn? Dhr. Kennedy: Hebben geprobeerd dingen in evenwicht te houden. Wat sneuvelde wordt uiteindelijk niet gepubliceerd. Dat zou aan een nieuwe commissie zijn. Anton Stapelkamp: Vindt u het geslaagd dat de focus op Holland losgelaten is? Dhr. Kennedy: Had meer gekund. In al deze opzichten is het een herijking. Heel radicale keuzes zijn er niet gemaakt. Else Gootjes (Erfgoed Gelderland)

Anton de Kom:

De meesters van mijn dochter wisten niet wie Anton de Kom was. Hij werd geboren in Paramaribo in 1898, zijn vader werd geboren vlak voor de afschaffing van de slavernij. De Kom vertrok naar Nederland omdat hij moeilijk aan werk kon komen. Leerde zijn vrouw kennen in Den Haag en ontwikkelde zich tot schrijver en dichter. Voor het sterven van zijn moeder ging hij terug naar Suriname. De autoriteiten waren niet blij met zijn kritische toon en hij richtte een soort adviesbureau op. Mensen kwamen naar hem toe voor arbeidersbeweging. Vervolgens werd hij gevangen gezet, verbannen uit Suriname en dus keerde hij terug naar Nederland. Hij schreef het boek ‘Wij slaven van Suriname’, een protest tegen het koloniale bewind. Boek werd in die jaren nog niet heel bekend, publicatie rond jaren ’30. Ging tijdens WOII bij het verzet (communismekrant ‘De Vonk’), kwam in concentratiekamp om het leven. In jaren ’60 werden boeken herontdekt, stoffelijke resten overgebracht naar Nederland en op nationale erebegraafplaats in Loenen begraven. Nieuw, verrassend venster van de canon.

Sporen van Slavernijverleden:

Zijn nu ruim een jaar bezig met Sporen van Slavernijverleden. Er zijn heel veel sporen te vinden in Gelderland. Hoe vind je die sporen en waar moet je aan denken? Wat waren nou de koloniale bezittingen? Je kunt bijvoorbeeld kijken naar de gecompenseerde slavenhandelaars/plantageeigenaars. Toen slavernij verboden werd, werden zij gecompenseerd. Ongeveer 32 in

Gelderland. Daarnaast moesten ex- tot slaaf gemaakte mensen na de afschaffing doorwerken en kregen daarna pas vrijheid. Nu special Sporen van Slavernijverleden op mijnGelderland. Met onderzoekers nu mee bezig, veel open eindjes. Voorbeelden zijn: • Harderwijk > koloniaal werfdepot, KNIL soldaten, mannen uit West-Afrika geronseld. Dienstverband KNIL beloofde vrijheid. Burgemeester Jan Bavius de Vries was plantage-eigenaar in Suriname. De Historische Vereniging Harderwijk wil hier meer aandacht aan besteden; • Afrikaanse bedienden bij landhuizen en kastelen > Paleis het Loo, kasteel Rosendael, Kasteel Cannenburch, Anna van Vossenburg. Tot slaaf gemaakte personen te vinden in kasboeken; • Slavernij in Nijkerk > Arent van Curler betrokken bij kolonialisme, historische vereniging is daar nu mee bezig. Nu in een ander licht gezet; • Nazaten in Gelderland > verbinding met plantages, persoonlijke geschiedenissen, herkenning en erkenning. Schuld en schaamte, verborgen geschiedenis, rollen lopen door elkaar: niet zwart-wit.

Vragen: Dunya Verwey: Richt het zich alleen op Suriname/Caraïben of nemen jullie ook andere koloniën mee (Nederlands-Indië bijv.)? Else: Ook Indonesië, koloniaal werfdepot bijv. ook erg gericht op de oost. Rolf Vonk: Moet het onderzoek er concreet toe leiden dat regiocanons vanuit deze thematiek vensters krijgen? Else: Autonomie ligt bij jullie. Zou zeker kunnen, de sporen zijn er. Henriette: er zijn veel databases die tot jullie beschikking staan. Paul Riezebos (Stagiair Erfgoed Gelderland)

Canons op mijnGelderland:

Canons zijn te vinden op MG en via de website van de Canon van Nederland. Via die vensters kom je opnieuw uit op mijnGelderland. Wat mogelijk is, is een aparte website voor jouw canon. Bijna 200.000 bezoekers wisten afgelopen jaar de canons op mijnGelderland te vinden. Verder bezig met het doorbladerbaar maken en linken aan gerelateerde vensters en verhalen.

Afbeeldingen en auteursrecht: • • •

Minimaal 1, maximaal 8 afbeeldingen; Toevoegen YouTube filmpjes ook mogelijk; Beeldrechten: van wie mag de afbeelding gebruikt worden en onder welke voorwaarden? Geschikt voor hergebruik? Niet commercieel? Vermelding van de auteur? Zie ook handleiding verhalen schrijven voor mijnGelderland: https://mijngelderland.blob.core.windows.net/media/11997/handleiding-verhalenschrijven-voor-mijngelderland-2021-v1.pdf.

De rol van Erfgoed Gelderland: • • • • • •

Ondersteunen van het proces; Advies; Digitaal presenteren van canon; Stimuleren van herijking; In overleg is een grotere rol ook mogelijk; Om de zoveel tijd (10 jaar) herzien.

Contactpersonen: • • •

Canon wordt door commissie samengesteld; Het liefst drie contactpersonen; Linken van de canon aan organisatie gewenst, hiermee wordt canon verbonden aan organisatie en blijft deze benaderbaar voor in de toekomst.

Vragen: Ferry Lichtenberg: Is ook een niet geografisch gebonden canon mogelijk? Henriette: Voornamelijk regiocanons, daarvoor bieden wij ondersteuning, anders

is het eerder een special op MG. Paul: Je kunt verhalen insturen die als special gebundeld kunnen worden. Kelly Kreintjes: Is het bij het vormgeven van de canons het voorbeeld gevolgd van de Canon van Nederland? Henriette: Laten ons voornamelijk leiden door mijnGelderland. Dunya Verwey: Wellicht vensters verbinden met muziek? Henriette: Audiofragmenten toevoegen is mogelijk. Jan Reijnen: Fijn samen te werken met specialisten van Erfgoed Gelderland, leidde tot kwaliteit. Henriette: Dankjewel, doen wij heel graag! Ingrid Oonk: Is het mogelijk te linken naar fysieke objecten? Henriette: Belangrijk is je af te vragen: Voor wie is deze canon? Beoogd gebruik is bijv. onderwijs met herkenningspunten, dan kan het altijd helpen. Soms is het ook niet goed mogelijk. Alexandra van Steen (Canon van Tiel)

Canon en museum:

In 2006 was Flipje en Streekmuseum Tiel het eerste museum in Nederland dat een fysieke presentatie had van de canon. Oudheidkamer Tiel heeft teksten gemaakt, geschikt voor basisonderwijs, voortgezet onderwijs en bezoekers museum. Tekst op B1 niveau past daar goed bij. In een vrij kleine setting vijftig kastjes per tijdvak zichtbaar, symbolen uit onderwijs erbij. Kinderen kunnen het herkennen, maar toeristen ook > meeste collectie uit middeleeuwen, nu ook veel van de Romeinen.

Herijking:

Voor ons belangrijk: twee grote zalen teruggebracht tot vijftig kastjes. Kleine teksten en kleine kastjes met één of twee voorwerpen werkt heel erg goed. Verdiepingsslag op website maken, daar komt ook heel andere bezoeker dan in het museum. Commissie met Emile Smit zal zich bezig houden met canonherijking.

Vragen: Elmar: Bedankt Alexandra. Ben Bregman is ook aanwezig, specialist onderwijs. Als

canoncommissie met educatievragen zit, mail dan Ben even via b.bregman@erfgoedgelderland.nl. Huub Vilé (Canon van Nijmegen)

Participatie:

Participatie van inwoners van de stad Nijmegen belangrijk. Nog niet veel ervaring mee, wel veel ideeën. Historische verenigingen betrekken, ideeën over nieuwe canonvensters.

Commissie canon stelt vensters vast > inwoners stad worden betrokken in keuzeproces. Voor scholieren wordt een prijsvraag uitgeschreven, om ook hen te stimuleren.

Proces:

Inzetten op groot bereik: pop up tentoonstellingen door de wijken, schaduwcanon en tijdelijk een 51e vensters (iedere keer weer een ander). Op die manier inwoners en organisaties actief betrokken houden. Verder nog sub-canons vormen om op kleinere schaal nog verdieping toe te voegen. Educatie is belangrijke pijler.

Vragen: Hubert Slings: Wat is het verschil tussen keuzevensters en het 51e venster? Huub: Keuzevensters zijn bedoeld voor herijking, keuze bij deel van de inwoners.

Je hebt altijd discussie over vensters, keuze niet volledig aan commissie zelf. 51e venster achteraf en wisselend, om bezig te blijven met nieuwe thema’s. Henriette: Hoe vaak is een 51e venster mogelijk? Huub: Deels afhankelijk van input. Moet ook voldoende tijd zijn om venster mooi vorm te geven. Eens in het halfjaar bijvoorbeeld. Henriette: Educatie belangrijk, verbonden met bedrukte canon. Kun je daarmee verbinding met onderwijs het beste maken? Huub: Voor leerlingen zelf minder interessant, websites zijn voor thuis makkelijk. Gedrukte vensters voor docenten wellicht interessant. Ben: Leerlingen maken soms ook een eigen canon als opdracht, bijvoorbeeld voor Reizen in de Tijd. Aan het eind van de bassischool stel je je eigen canon samen, met inspiratie van de lokale canon. Henriette: Creatieve manier om leerlingen zelf aan de slag te laten gaan. Laat meer herinnering achter. Anton Stapelkamp: In Aalten wordt er gewerkt met leskisten en werkbladen. Goedkoper dan iedereen een boek te geven. Henriette: Canon is dan eerder een bron waarmee ze aan de slag kunnen. Else: Hoe doe je dat met flexibele vensters als je ook een boekje gaat uitbrengen? Ook met herijking, digitale oplossing lijkt mij flexibeler. Huub: 51e venster is allemaal online, maar uit ervaring weten we dat achterban een boekje fijn vindt, voor promotie wel belangrijk.

Maar met oog op herijking zal online altijd groter blijven dan het gedrukte. Rondvraag

Annelijn Scherff: Over herijking canon is nog wat onzekerheid, wellicht beginnen met

aanpassen één venster. Kun je ook op Canon van Nederland canons aanpassen? Elmar: Ja, dat kan. Jan Reijnen: Wij zijn in Maas en Waal met digitale canon gestart. In het begin: uitgeven in boekvorm? Griezelig om er een dood werk van te maken, er wordt steeds meer digitaal, boek wordt naslagwerk en leent zich dat voor een canon? Hubert Slings: Eén keer in de tien jaar een boek uitgeven, ligt een beetje aan de situatie. Zie ik wel brood in. Voordeel digitaal is makkelijker actueel te houden. Sluit elkaar niet uit. Doelgroep prefereert dat soms. Emile Smit: Het is niet dood in een boek. Je bent idioot bezig als je boeken maakt met veel tekst en weinig illustraties. Canons goed te visualiseren. Omgekeerd: websites hebben iets vluchtigs. Boeken zijn fijn. Om de tien jaar is het helemaal niet zo gek. Anton Stapelkamp: Iemand ervaring met samengestelde gemeenten? Wisselt nogal eens.

Emile Smit: Als je persé een canon wilt van een gemeente: letten op dingen die

samenvallen maar ook op dingen die uniek zijn. Vraag jezelf af: moet een canon aan bestuurlijke eenheid gebonden zijn? Verschillende canons ook mogelijk. Karine: Fusie gemeente is ophanden. Bij het maken van een canon moet ieder dorp zijn eigen dingen erin houden. Mooi als gemeente erachter staat. Henriette: Als historische commissie kijken naar wat is waar gebeurd, mooie van canon is dat volledigheid geen vereiste is. Jan: Boekwerk? De kopij is er, de plaatjes. Wie betaalt het uitgeven van een boek? De gemeenten gaven allemaal een klein bedrag. Henriette: Heel erg bedankt voor jullie aanwezigheid, voor het delen van de kennis en bieden van inspiratie.