agpunt 11 artikel AD 450 jaar geleden.pdf

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

1 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

© Historisch museum Den Briel

Het jaar 1572 vormde een kantelpunt in de vaderlandse geschiedenis. Nederland werd geboren. Volgend jaar wordt dat feit groots herdacht door het hele land. Saskia van Westhreenen & Tonny van der Mee < 27-11-21, 13:50

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

2 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

Het was op maandag 25 januari 2021 dat Jos Wienen, burgemeester van Haarlem, zich boog over de voorbereidingen voor het herdenkingsjaar 1572. Precies op die avond braken in zijn stad de avondklokrellen uit.

Wienen had geen treffender bruggetje kunnen verzinnen. Tijdens de Opstand van 1572 onder leiding van Willem van Oranje, die op 1 april begon met de inname van Den Briel door de Watergeuzen, stond Nederland bol van woede en barbarij. De Oranjegezinde geuzen raakten slaags met het gezag van de Spaanse landsheer Filips II. Protestanten wakkerden het vuur van een opstand aan, veel katholieken sloten zich aan. Het was deels een burgeroorlog. Steden, families en vrienden stonden geregeld lijnrecht tegenover elkaar. Tolerantie bleek, ook voor opstandelingen, geen vanzelfsprekendheid. Soldaten van zowel Filips II als de opstandelingen trokken plunderend en slopend door stad en platteland. Steden werden in brand gestoken, de bevolking uitgemoord, kerken vernield, katholieke geestelijken mishandeld, verjaagd en gedood. En toch groeide in alle ellende iets moois. 1572

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

3 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

betekende het kantelpunt in de vaderlandse geschiedenis. Het was de geboorte van Nederland.

Burgemeesters Pieter Verhoeve, Jos Wienen en Anton Stapelkamp van respectievelijk, Gouda, Haarlem en Aalten. © Joost Hoving

Vrijheid In de Goudse Waag vertellen Wienen en zijn collega‘s Pieter Verhoeve (Gouda) en Anton Stapelkamp (Aalten) over het project. In 2022 wordt de Opstand van 1572, dan 450 jaar geleden, door veel Nederlandse gemeenten groots herdacht. De organisatoren noemen zich grappend het ‘geuzengroepje’. De eerste stap voor het herdenkingsjaar werd jaren geleden gezet in Brielle. De gemeenteraad nam het voorstel aan om de inname van Den Briel door de Watergeuzen op 1 april 2022 groots te vieren. Daarna volgde Dordrecht waar een netwerk van twaalf Hollandse steden al enkele jaren samen de Eerste Vrije Statenvergadering van 19 juli 1572 herdenkt. Omdat er in 1572 in Nederland veel meer is gebeurd besloten Brielle en 1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

4 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

Dordrecht ook andere gemeenten te betrekken. Inmiddels zijn zo’n 40 gemeenten aangesloten bij het ‘Samenwerkingsverband 1572gemeenten’, van Aalten tot Zutphen en van Alkmaar tot Veere. Er komen lespakketten, lezingen, tentoonstellingen, een televisieserie en herdenkingsweken door het hele land. De burgemeesters merken in hun dagelijks werk hoe de polarisatie toeneemt. Hoe in de coronacrisis de tegenstellingen met de week lijken te vergroten. Juist daarom vinden ze het belangrijk dat we komend jaar die Opstand van 1572 herdenken, het jaar dat er een burgeroorlog uitbrak die een keerpunt was in de Tachtigjarige Oorlog, met Willem van Oranje aan het hoofd van de opstandelingen. Tik of klik op de afbeelding hieronder om een grotere versie van de tijdlijn te bekijken. De tekst gaat daarna verder.

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

5 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

Klaroenstoot De thema’s van toen zijn ook de thema’s van nu. 2022 moet het jaar worden van de vier V‘s: op zoek naar Vrijheid, Verdraagzaamheid, Verbondenheid en Verscheidenheid. ,,Die zijn ontzettend belangrijk, maar nooit vanzelfsprekend‘’, zegt Wienen. ,,De onverdraagzaamheid in de polarisatie en de heftigheid waarmee mensen elkaar verbaal te lijf gaan, zijn een belangrijke reden om nu aandacht te vragen voor deze thema’s. We moeten elkaar de ruimte geven.’’ Oranjes gedachtegoed vormt de rode draad van het herdenkingsjaar. Wienen citeert diens historische uitspraak tijdens de Oudejaarsrede van 31 december 1564: ‘Ik kan niet goedkeuren dat vorsten over het geweten van hun onderdanen willen heersen en hun de vrijheid van geloof en godsdienst ontnemen’. Wienen: ,,Dat is één van de mooiste citaten uit onze geschiedenis. Een klaroenstoot van jewelste! Hij gebruikte hem tegen de bazen van het land, maar het mooiste vind ik dat hij hem óók gebruikte tegen protestanten die de katholieken onderdrukten.’’

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

6 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

Schermutselingen tussen Spanjaarden en Geuzen op een 19e eeuwse prent. © Collectie Historisch genootschap Soetermeer

Toen het oproer in 1573 zijn eigen stad Haarlem bereikte, vielen er duizenden doden. Een deel van de stad lag in puin. Wienen: ,,Het was gruwelijk. De stad was desolaat en totaal verarmd. Vervolgens kwam er nog een brand overheen die een kwart van de stad in de as legde. Haarlem leek ten dode opgeschreven. Maar die afschuwelijke periode was ook het begin van een bloeiperiode van jewelste, de Gouden Eeuw.’’ De stad stroomde tussen 1585 en 1620 vol met vluchtelingen uit de Zuidelijke Nederlanden, met Hugenoten uit Frankrijk en Joden uit Portugal en Spanje. Zij vluchtten naar de republiek omdat hier vrijheid was, tolerantie. Protestanten en katholieken probeerden in de nieuwe republiek, de voorloper van het latere Koninkrijk der Nederlanden, naast elkaar samen te leven. Stapelkamp: ,,Men zette het staatshoofd aan de kant en onderbouwde dat juridisch-theologisch vanuit gewetensvrijheid.’’ Meerderheid De onafhankelijkheidsverklaringen na de Franse en de Amerikaanse revolutie

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

7 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

waren gestoeld op de startwaarden van die in 1572 vrijgevochten Nederlandse republiek. ,,We maakten staatsrechtgeschiedenis op wereldniveau’’, zegt Stapelkamp. Willem-Alexander citeerde niet voor niets in zijn inhuldigingstoespraak als koning in 2013 teksten uit die tijd. ,,Dat de vorst er is voor zijn volk. En dat, als een vorst dat niet waarmaakt, het volk het recht heeft om in opstand te komen.’’

© Rijksmuseum

Verhoeve: ,,Je mag hier geloven en denken wat je wilt en iedereen is vrij geboren. De aanzet tot deze primitieve grondrechten is destijds gegeven in de Nederlandse opstand. Daar is de basis gelegd voor westerse constituties, die nog doorklinken tot in mensenrechtenverdragen van de Verenigde Naties.’’ Stapelkamp refereert aan de protestanten die in 1572 radicaliseerden door ‘de

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

8 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

ongelooflijk harde terreur waar ze zelf onder te lijden hadden’. ,,Die hadden op een gegeven moment niets meer te verliezen. Dan slaan de stoppen door, in ieder geval word je radicaal. Mensen die helemaal niks hebben, mensen die zich buitengesloten voelen, zij radicaliseren.’’ Stapelkamp benadrukt dat er tijdens die burgeroorlog ook een hele grote zwijgende en meerderheid bestond. ,,Nederland werd hierna 200 jaar lang een republiek. Burgers bewezen dat zij zichzelf konden regeren. Dat was een redelijk uniek verhaal.’’ Wienen: ,,Elders in Europa wonnen óf de katholieken óf de protestanten. Dan was er voor de ander geen plaats. In Nederland leefden we samen verder.’’ Op 8 juli 2022 wordt in Dordrecht een nieuwe Vrije Stedenvergadering gehouden. Thema: de toekomst van Nederland. Wienen: ,,We hielden aan de Opstand onder meer onze op consensus gerichte democratie over. Als we niet uitkijken raken we die door alle polarisatie kwijt.’’ Hoe de brieven van Willem van Oranje de strijd levend hielden Willem van Oranje (1533-1584) schreef tijdens zijn leven zo’n 13.000 brieven. Veertig daarvan worden ‘als spiegel en inspiratie’ gebundeld in een boek.

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

9 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

Zijn briefpost is als de sociale media van onze tijd. Vanuit het familieslot Dillenburg in Duitsland regisseerde Willem van Oranje, als een eigentijdse ‘toetsenridder’, de opstand tegen de Spaanse landsheer Filips II, die hem in de Nederlanden tot persona non grata verklaarde en al zijn bezittingen vorderde. ,,Dillenburg was zijn ballingsoord’’, zegt Marianne Eekhout, conservator van het Dordrechts Museum en adviseur van het herdenkingscomité 1572. ,,Het enige wat hij kon doen, was mensen via brieven te overtuigen mee te doen met deze opstand.’’

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

10 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

Willem van Oranje was als stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht lange tijd loyaal geweest aan de Spaanse koning. Maar de vervolging van protestanten en inperking van de adellijke macht, stuitten hem tegen de borst. In 1567 vluchtte hij naar Dillenburg. Van daaruit lanceerde hij tevergeefs een invasie. Tot de Watergeuzen, een groep Oranjegezinde vrijbuiters en zeerovers, op 1 april 1572 Den Briel innamen. Willem van Oranje ging zelf wel op campagne in Leuven en Roermond, maar op tal van plekken was hij niet aanwezig. Daar vochten vooral zijn broer Lodewijk van Nassau en zijn zwager Willem van den Bergh mee. Willem van Oranje schreef vooral brieven. Die liggen verspreid door heel Nederland opgeslagen, de meeste in het Koninklijk Huisarchief. Veertig daarvan worden hertaald en rond de aftrap van het herdenkingsjaar gepubliceerd. Eekhout: ,,Door de brieven zien we hoe Willem vanuit zijn kasteel probeert de opstand, waar hij zelf niet bij is, te organiseren. Hij moet van alles regelen, zoals geld. Hij zei tegen zijn troepen: ‘Ga maar vechten, je krijgt later wel betaald’. Die gingen dus plunderen.’’

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

11 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

Twee weken na de inname van Den Briel, riep Oranje de bevolking op tot verzet tegen de koning van Spanje en de hertog van Alva, die een bloedige strafexpeditie ondernam. Sommige steden bleven trouw aan Filips II. Anderen namen – vaak onder dwang of dreiging – deel aan de opstand. ‘Indien u standvastig blijft, zult u de Almachtige God daarmee een aangenaam werk doen, [en] lof, prijs en eer bij alle andere naties verwerven, als de eerste die het vaderland een zo goede en getrouwe dienst zal hebben bewezen’, schreef hij op 7 mei 1572 aan Vlissingen. Willem van Oranje stuurde zijn broer Jan van Nassau onder meer een lijst met steden die zich aansloten bij de opstand. ,,Tot begin juli 1572 waren het optimistische brieven over behaalde successen’’, vertelt Eekhout. ,,Een paar maanden later zie je de wanhoop terugkeren als Spanje steden herovert.’’ Hoewel Willem van Oranje vooral op afstand de opstand leidde, wordt hij als militair organisator onderschat, vindt Jos Wienen, burgemeester van Haarlem. Zonder Oranje was de opstand niet gelukt, denkt hij. ,,Niemand anders speelde zo’n centrale rol. Hij vuurde aan, bleef doorgaan, zocht bondgenoten.’’

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

12 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

Log in als abonnee of abonneer direct om onbeperkt

artikelen te lezen op AD.nl en in de app.

1. Kies je formule

Digitaal Basis

Digitaal Basis + zaterdag op papier

Onbeperkt toegang tot alle artikelen op AD.nl en in de app Elke zaterdag de extra dikke weekendkrant op papier thuisbezorgd MEESTE VOORDEEL

24 maanden 4,80 per 4 weken

12 maanden 5,60 per 4 weken

Maandelijks opzegbaar 6,40 per 4 weken

2. Vul je e-mailadres in

3. Vul je IBAN-rekeningnummer in

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

13 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

Automatische incasso

Door mijn IBAN-rekeningnummer in te vullen geef ik toestemming voor automatische incasso van 4,80 per 4 weken.

Ik ga akkoord met de actie- en abonnementsvoorwaarden Start met lezen

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

14 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

Wil je elke dag de Dagelijkse nieuwsupdate nieuwsbrief van AD ontvangen via e-mail?

Colofon

Klantenservice

Abonnee worden

Auteursrecht

Krant niet bezorgd?

Digitale krant

Abonnementsvoorwaarden Mijn account

Nieuwsbrieven

Gebruiksvoorwaarden

Vakantieservice

Webwinkel

Privacystatement

Adverteren

Kortingscodes

Cookiestatement

Losse verkoop

RSS

1-12-2021 15:29

Bijna 450 jaar geleden begon de opstand waaruit Nederland werd geboren...

15 van 15

https://www.ad.nl/binnenland/bijna-450-jaar-geleden-begon-de-opstand...

Vacatures Cookie instellingen

© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden

1-12-2021 15:29