Agendabundel

'open werkplek'

koken - eten 31,87 m2

douche

200-P

1.5

0.6

A

verkeersruimte verblijfsruimte badruimte verblijfsruimte buitenruimte

ventilatierooster, capaciteit conform ventilatieberekening

- Hoogteverschil t.p.v. tenminste één toegangsdeur van de woning of woongebouw ten opzichte van aansluitend terrein<=20mm, volgens BB art. 4.6 - Gevels voldoen aan de eis voor Karakteristieke geluidwering uitwendige scheidingsconstructie. Vereiste GA;K -33dB ≥ 20dB conform NEN 5077 en rekenmethode in NPR 5272 en GGG97 - Geluidwering (Ilu en Ico) scheidingsconstructies tussen in een woning gelegen verblijfsruimten min. 32 dB(A), conform BB art. 3.17a. - Vrije doorgang alle deuren, behoudens deur meterkast, minimaal 850x2300mm volgens art.4.11 BB tenzij anders aangegeven.

buitengevelisolatie

balustrade 1000+

balustrade 1000+

Peil=0 werken 15,66 m2

4. Bruikbaarheid gestorte betonvloer met vorstrand (fundering)

(verblijfsgebied is min. 55% van 178,1 m2 (gebruiksopp. van de gebruiksfunctie) = 97,9m2, aanwezig is 119,7 m2, dus voldoet

200-P

930

0.9

dragende wand, dikte vlgns constructeur

45,6m2

Totaal

hwa o110

22,4 m2 31,9 m2 15,7 m2 17,9 m2 -

- Ventilatie conform NEN 1087, NPR 1088 en bouwbesluit afd. 3.10 er wordt een WTW- installatie toegepast, zie berekening bijlage. - Luchtverversing in meterruimte volgens NEN 1087, capaciteit min. van2dm3/s per m3 inhoud van de meterruimte, d.m.v. roosters in of spleet onder de deur. - Daglichtberekening en spuivoorziening volgens BB-berekening. - De scheidingsconstructie van de toiletruimte en de badruimte heeft aan een zijde die grenst aan die ruimte, tot 1,2 m hoogte boven de vloer van die ruimte (volgens NEN 2778) bepaalde wateropname die gemiddeld < 0.01 kg/(m².s1/2) is en nergens > 0,2 kg/(m².s1/2). Ter plaatse van bad of een douche is dit over een lengte van tenminste 3 m, tot een hoogte van 2,1 m boven de vloer van die ruimte.

DPL00F 00519G0000

0.14

Verdieping 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

verblijfsgebied

DPL00F 01024G0000

50-P

LINKERZIJGEVEL WONING NIEUW (OOST)

zonnepanelen conform epc-eis komen op dak van naastliggende schoppe (westzijde)

B

B

B1

techniek (mv-unit en boilerwarmtepomp) op het hoge platte dak van de nieuwbouw onder dak bestaand, boven douche

hwa o110

200-P

ACHTERGEVEL WONING NIEUW (ZUID)

opbouw buitenmuur: - gevelmetselwerk - luchtspouw 40mm - isolatie 140mm PIR - dragend binnenblad CLT100mm

DPL00F 01023G0000

B1

VOORGEVEL WONING NIEUW ( NOORD)

Algemeen

132,5m2

0.1 verkeersruimte 0.2 meterruimte 0.3 toiletruimte 0.4 bergruimte 0.5 verblijfsruimte 0.6 verblijfsruimte 0.7 bergruimte 0.8 verkeersruimte 0.9 verblijfsruimte 0.10 badruimte 0.11 verblijfsruimte 0.12 buitenruimte 0.13 bergruimte 0.14 buitenruimte

vtr

H1 Peil =0

gebruiksopp.

Begane grond

vtr

vtr

omschrijving:

3. Gezondheid

Renvooi tekeningen

gebruiksgebieden

def. inmeten in het werk

V3 vtr

LINKERZIJGEVEL BOERDERIJ GEWIJZIGD (OOST)

Aanduiding gebruiksfunctie: WOONFUNCTIE

vtr

def. inmeten in het werk

hwa

1917

tekeningnr:

DO-001

1 agpunt 6_5 inpassingsplan Hoge Heurnseweg 11 Hesseling- De Heurne.pdf

Houtsingel, bestaand uit Hazelaar, Vladderiep, Ruwe berk, Zoetekers, Gelderse roos.

Hoogstamfruitbomen aan de zijkant van het erf. Met een ruwe kruidenrijke onder begroeiing.

Haag om de voortuin, 100 cm hoog. Meidoorn of Beuk.

Bestaande boom Begane grond nieuw Gebruiksoppervlakte NIEUW: bestaand (ongewijzigd)

P=0

Halfverharding 980

'verbindingsgang' ontmoeten

Verharde parkeerplek voor 6 auto's, omsloten met een haag van 100 cm. bestaand uit een Meidoorn of Beuk.

bestaand

BRM

P=0 0.12 930

entree

hwa o110

toilet

WM

Droger

Peil=0 930

bergruimte onder trap 0.4

0.2

0.3

930

0.13

hwa o110

0.1

BRM

Plek van voormalige bebouwing (vaaltschuur)

Verbouw bestaand tot nieuwe woning

N Peil=0 slapen

200-P

wonen

bijkeuken

0.11

0.7

open haard

BRM

930

200-P

0.5 Droger WM

DEEL=LOFT

0.14

Plantstrook om de bestaande bebouwing.

0.14

baden 0.10

0.8 douche

koken - eten

werken 0.9

0.6

Peil=0 930

200-P hwa o110

50-P

0.14

200-P hwa o110

Struweelbosje onder de bestaande Linde bomen, met Vlier, Lijsterbes, Hazelaar. Halfverharding

s urn He ge Ho Opdrachtgever:

C. Hesselink

Onderdeel:

Inpassingsschets

Projectlocatie:

Hoge Heurnseweg 11, De Heurne

Formaat: A1

Schaal: 1:200

Tekeningnr.: SO-01

Getekend: G.Huurneman

Datum: 15-12-2020

Gewijzigd:

eg ew Energie weide, met ruimte voor minimaal 24 PV panelen. Omzoomd met een haaf van 100 cm hoog. Meidoorn of Beuk.

Voleglbosje, bestaand uit Hazelaar, Vladderiep, Ruwe berk, Zoetekers, Gelderse roos, Boswilg

Dersenkamp 4

I

NL - 7095 BS De Heurne

I

Tel. +31543-461485 I

info@esselinkhoveniers.nl I

www.esselinkhoveniers.nl

© Deze tekening blijft eigendom van Esselink Hoveniers en mag zonder schriftelijke toestemming niet worden gekopieerd, noch t.b.v. derden worden gebruikt. Aan deze tekening kunnen geen rechten ontleend worden, aangegeven maten zijn circa maten en dienen voor uitvoering gecontroleerd te worden.

1 agpunt 7_1 Straatnaamgeving Kalverweidendijk verzoek om advies.pdf

Commissie Cultureel Erfgoed d.d. 08-02-2021 Graag uw advies omtrent de benoeming van de zijstraat Kalverweidendijk, zoals op onderstaande verbeelding is aangegeven (zijstraat begint bij blauwe pijl). Er worden woningen gebouwd aan de Kalverweidendijk ( bij nr. 11). De aanvragen van een aantal van deze nieuwbouw woningen zijn al binnen. Het is in deze situatie niet wenselijk om de nieuwe woningen aan de Kalverweidendijk door te nummeren, omdat het dan a-b-c nummers worden. Omdat nrs. 9B en 9C niet vernummerd willen worden, wordt voorgesteld om de nieuwe straat vanaf de Kalverweidendijk (bij nummer 11), zijweg net voor de bocht te benoemen tot ‘Vorsterkamp’. Om de duidelijkheid te behouden willen we door middel van een verwijzing aan het begin van de Kalverweidendijk bij 9A aangeven dat de Vorsterkamp bereikbaar is via deze weg. De Kalverweidendijk loopt met de bocht door naar nrs. 13 en 15. Het blijkt dat de boerderij Lage Heurnseweg 4/6 Vorsterkamp heet. Het was ons is niet bekend of het ‘de’ of ‘het’ Vorsterkamp heet. Het ECAL heeft ons hierover geadviseerd (zie advies ECAL). Zijstraat te benoemen tot “Vorsterkamp’, blauwe pijl:

11

9C 9B 9A

1 agpunt 7_2 Advies ECAL straatnaamgeving zijstraat Kalverweidendijk De Heurne.pdf

Van: Aan: Onderwerp: Datum: Bijlagen:

Staring, Natalya namens Info Ecal Lammers, Simone RE: Straatnaamgeving, benoeming zijstraat Kalverweidendijk De Heurne Z/21/084035 dinsdag 19 januari 2021 16:05:17 image009.png image010.png image011.png image024.png image026.png image013.wmz image015.wmz image017.wmz image019.wmz image001.png image002.png image003.png image004.png

Geachte mevrouw Lammers, Hartelijk dank voor uw mail. We hebben uw vraag voorgelegd aan de archivaris en hij gaf het volgende antwoord:

Oorspronkelijk zal hier een perceel bouwland of ' kamp' hebben gelegen bij een ' foreest', een bos en jachtterrein van een vroegere landsheer. De naam Vorsterkamp is daaruit ontstaan en later overgegaan op de boerderij, die daar is gesticht. Verwijst de nieuwe straatnaam naar het perceel 'de Vorsterkamp', dan zou je kunnen kiezen voor 'de'. Verwijst die naam naar het erve of goed Vorsterkamp, dan zou je kunnen kiezen voor 'het' . Beide keuzes zijn volgens mij mogelijk. Om het eenvoudig te houden zou ik hier het lidwoord liever helemaal weglaten. Lastig is wel, dat het eigenlijke erve Vorsterkamp al een afwijkend adres heeft. Wij hebben nog gezocht voor u in het boek ‘bibliografie van boerderijen in Oost-Gelderland’. Hier komen wij alleen ‘vorster’ tegen of ‘t’ vorst’. Ik hoop dat ik u hiermee voldoende heb geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Natalya Staring Studiezaalmedewerkster Werkdagen dinsdag, donderdag en vrijdag

Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers Postbus 686 7000 AR Doetinchem 0314-787078 www.ecal.nu

Van: Lammers, Simone Verzonden: maandag 18 januari 2021 21:17 Aan: Info Ecal Onderwerp: Straatnaamgeving, benoeming zijstraat Kalverweidendijk De Heurne Z/21/084035 Beste heer, mevrouw,

Graag vraag ik uw advies omtrent de benoeming van de zijstraat Kalverweidendijk, zoals op onderstaande verbeelding is aangegeven (zijstraat begint bij blauwe pijl). Er worden woningen gebouwd aan de Kalverweidendijk ( bij nr. 11) in de Heurne. De aanvragen van een aantal van deze nieuwbouw woningen zijn al binnen. Het is in deze situatie niet wenselijk om de nieuwe woningen aan de Kalverweidendijk door te nummeren, omdat het dan a-b-c nummers worden. Omdat nrs. 9B en 9C niet vernummerd willen worden, wordt voorgesteld om de nieuwe straat vanaf de Kalverweidendijk (bij nummer 11), zijweg net voor de bocht te benoemen tot ‘Vorsterkamp’. Om de duidelijkheid te behouden willen we door middel van een verwijzing aan het begin van de Kalverweidendijk bij 9A aangeven dat de Vorsterkamp bereikbaar is via deze weg. De Kalverweidendijk loopt met de bocht door naar nrs. 13 en 15. Vraag: Het blijkt dat de boerderij Lage Heurnseweg 4/6 Vorsterkamp heet, ons is niet bekend of het ‘de’ of ‘het’ Vorsterkamp heet. Indien u ons hierover kunt informeren, dan horen wij dat graag. Ook zou het interessant zijn als u een stukje historie over de benaming ‘Vorsterkamp’ met betrekking tot dit gebied, in uw archieven zou kunnen terugvinden. Ik zie uw advies graag tegemoet. Indien u nog vragen hebt, neemt u dan gerust contact met mij op. “Vorsterkamp’, blauwe pijl:

Met vriendelijke groet, Simone Lammers Team Openbare Ruimte T (0543) 49 33 33 E s.lammers@aalten.nl

Gemeente Aalten - Postbus 119 - 7120 AC Aalten - Bezoekadres: Hofstraat 8 - 7121 DM Aalten www.aalten.nl Denk aan het milieu: is het echt nodig dit bericht te printen?

.

1 agpunt 7_3 Advies ECAL straatnaamgeving zijstraat Kalverweidendijk_aanvulling.pdf

Van: Aan: Onderwerp: Datum: Bijlagen:

Staring, Natalya namens Info Ecal Lammers, Simone RE: Straatnaamgeving, benoeming zijstraat Kalverweidendijk De Heurne Z/21/084035 dinsdag 19 januari 2021 16:07:55 image009.png image010.png image011.png image013.emz image017.emz image020.emz image022.emz image024.png image026.png image001.png image002.png image003.png image004.png

Geachte mevrouw Lammers, Ter aanvulling op mijn vorige mail: Wellicht heeft u nog iets aan de volgende link naar onze beeldbank: https://www.ecal.nu/? title=archief&mivast=26&mizig=110&miadt=26&milang=nl&mizk_alle=vorsterkamp&miview=gal. In de beeldbank wordt ook geen gebruik gemaakt van ‘de’ of ‘het’. Met vriendelijke groet, Natalya Staring Studiezaalmedewerkster Werkdagen dinsdag, donderdag en vrijdag

Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers Postbus 686 7000 AR Doetinchem 0314-787078 www.ecal.nu

Van: Lammers, Simone Verzonden: maandag 18 januari 2021 21:17 Aan: Info Ecal Onderwerp: Straatnaamgeving, benoeming zijstraat Kalverweidendijk De Heurne Z/21/084035 Beste heer, mevrouw, Graag vraag ik uw advies omtrent de benoeming van de zijstraat Kalverweidendijk, zoals op onderstaande verbeelding is aangegeven (zijstraat begint bij blauwe pijl). Er worden woningen gebouwd aan de Kalverweidendijk ( bij nr. 11) in de Heurne. De aanvragen van een aantal van deze nieuwbouw woningen zijn al binnen. Het is in deze situatie niet wenselijk om de nieuwe woningen aan de Kalverweidendijk door te nummeren, omdat het dan a-b-c nummers worden. Omdat nrs. 9B en 9C niet vernummerd willen worden, wordt voorgesteld om de nieuwe straat vanaf de Kalverweidendijk (bij nummer 11), zijweg net voor de bocht te benoemen tot ‘Vorsterkamp’. Om de duidelijkheid te behouden willen we door middel van een verwijzing aan het begin van de Kalverweidendijk bij 9A aangeven dat de Vorsterkamp bereikbaar is via deze weg. De

Kalverweidendijk loopt met de bocht door naar nrs. 13 en 15. Vraag: Het blijkt dat de boerderij Lage Heurnseweg 4/6 Vorsterkamp heet, ons is niet bekend of het ‘de’ of ‘het’ Vorsterkamp heet. Indien u ons hierover kunt informeren, dan horen wij dat graag. Ook zou het interessant zijn als u een stukje historie over de benaming ‘Vorsterkamp’ met betrekking tot dit gebied, in uw archieven zou kunnen terugvinden. Ik zie uw advies graag tegemoet. Indien u nog vragen hebt, neemt u dan gerust contact met mij op. “Vorsterkamp’, blauwe pijl:

Met vriendelijke groet, Simone Lammers Team Openbare Ruimte T (0543) 49 33 33 E s.lammers@aalten.nl

Gemeente Aalten - Postbus 119 - 7120 AC Aalten - Bezoekadres: Hofstraat 8 - 7121 DM Aalten www.aalten.nl Denk aan het milieu: is het echt nodig dit bericht te printen?

.

1 agpunt 7_4 Advies Heurns Belang straatnaamgeving Kalverweidendijk.pdf

Van: Aan: Onderwerp: Datum:

Lammers, Simone Naam geving weg. woensdag 3 februari 2021 16:52:41

Hallo Simone Lammers. In januari hebt u een mail gestuurd naar Heurnsbelang over de naamgeving van een zijstraat van de Kalverweidendijk. U vroeg hoe schreef men de naam, “Vorsterkamp” of dit vroeger vernoemt was met “de” of “het” er voor. Ik heb je inmiddels gesproken en uw vraag was of het antwoord even op mail kon doorgeven. In de boeken over De Heurne onder Dinxperlo staat hierover het volgende: De naam Vorsterkamp wordt als een stuk grond in 1630 genoemd als Wessel van Lent dit verkoopt aan Derick Wensink (overleden voor 1649) en Catherina (Trine genoemd)Het lag met een zijde aan Wensink- en Gulen Mate met de andere zijde langs “t Kamerbroeck met andere zijde aan Gulen Landerijen en aan Hermans Kuipers land (Volontaire protocollen Bredevoort 1630 37v/38) Bovenstaande is geheel zoals het in het boek staat omschreven. Boeken zijn uitgegeven in 2007. Samenstelling en eind redactie Gerrit Doornink, Henk Keuper en Frits Ruesink. Stichting Historie De Heurne. Hopelijk helpt je bovenstaande verder, ik wens u veel succes met de naamgeving. Voor eventuele vragen zou u ook Gerrit Doornink nog kunnen benaderen, telf.nr. Mail Met vriendelijke groet Bennie Bruggink Heurns- Belang.

1 agpunt 10_1 Cultuurhistorische begraafplaatsen gemeente Aalten.pdf

Gemeente Aalten

Cultuurhistorische begraafplaatsen onder de aandacht De gemeente Aalten heeft veel aandacht voor de cultuurhistorische begraaf­ plaatsen in Aalten, Bredevoort en Dinxperlo. Zij wil de begraafplaatsen deel laten zijn van het hedendaagse leven. Zij doet dit samen met organisaties en particulieren die zich betrokken tonen bij het funeraire erfgoed. In de afgelopen periode zijn de volgende activiteiten uitgevoerd: • het inventariseren, beschrijven en beschermen van de cultuurhistorische begraafplaatsen; • het samenwerken met vrijwilligers voor de instandhouding van niet gemeentelijke begraafplaatsen en graflocaties; • het herstellen/herinrichten van delen van begraafplaatsen; • het herdenken van personen op de begraafplaatsen die al dan niet in de gemeente begraven liggen; • het onder de aandacht brengen van de begraafplaatsen; • het leggen van verbindingen tussen het funerair erfgoed en andere beleidsterreinen.

©2015

Cultuurhistorische begraafplaatsen

in de gemeente Aalten

Inventarisatie, beschrijven en beschermen

Vrijwilligers

Om de cultuurhistorische begraafplaatsen goed in kaart te brengen heeft de gemeente het Monumentenadviesbureau (MAB) de opdracht gegeven om een algemeen rapport op te stellen over de begraafplaatsen en om de cultuurhistorische (delen) van de begraafplaatsen in de gemeente Aalten te beschrijven. Op basis van het rapport en de beschrijvingen heeft de Commissie Cultureel Erfgoed in 2013 het college van B & W geadviseerd om de betreffende (delen van) begraafplaatsen aan te wijzen als gemeentelijk monument. De begraafplaatsen zijn op 13 september 2013 definitief aangewezen als gemeentelijk monument.

Vrijwilligers zijn van groot belang voor het onder­ houd van niet gemeentelijke begraaf­plaatsen. Voor de Joodse begraafplaats in Dinxperlo heeft de gemeente Aalten in 2013 een intentieovereen­ komst afgesloten met Dinxpers Belang, Stichting Landschapsbeheer Gelderland en het NederlandsIsraëlitische Kerkgenootschap (NIK). Een werkgroep onder de vlag van Dinxpers Belang heeft de Joodse begraafplaats in 2014 en 2015 onderhouden en heeft aangegeven dit onderhoud duurzaam te willen voortzetten. De werkgroep heeft voor haar werkzaamheden de Erfgoedprijs van de gemeente Aalten ontvangen.

Voor het onderhoud van de Joodse begraafplaats in Aalten is in 2014 een intentieovereenkomst afgesloten met de ChristenUnie en het NIK. De ChristenUnie heeft contact gezocht met Estinea. Deze organisatie ondersteunt mensen met een beperking. Estinea verzorgt nu het reguliere onderhoud van de Joodse begraaf­plaats in Aalten. De grafheuvel aan het Nannielaantje is ontstaan in de tijd van de eerste burgemeester van Aalten, de heer Christian Caspar Stumph. Hij was burgemeester van Aalten van 1811 tot 1818.

De heer Stumph overleed in 1820. Het was zijn laatste wens om begraven te worden op het oude Smees, omdat hij zich ergerde aan de wantoestanden van het begraven in en om kerken. De laatst bekende eigenaar van de heuvel overleed in 1913. De gemeente Aalten heeft in 2015 de Stichting Vrijwillig Landschapsbeheer Achterhoek (StiVLA) benaderd om het onderhoud van de grafheuvel te verzorgen. De StiVLA heeft aangegeven dit graag op te pakken.

Herinrichting en gewijde grond

in de gemeente Aalten

In het kader van het Centrumplan heeft de begraaf­ plaats aan de Varsseveldsestraatweg in Aalten een functie gekregen als Stiltepark. Het park is in maart 2014 samen met de bewoners van de omliggende appartementen in gebruik genomen door het planten van de laatste boom. De begraafplaats is nu ook ontsloten vanaf de parkeerplaats op De Hoven, waardoor het mogelijk is om de begraaf­ plaats in een dagelijks ommetje op te nemen. Er is een nieuw pad aangelegd waarover ook de veelal oudere omwonenden van de begraafplaats het Stiltepark goed kunnen bezoeken.

Cultuurhistorische begraafplaatsen

Tegenover de begraafplaats aan de Varsseveldse­ straatweg ligt een voormalige r.-k. begraafplaats. Toen in 1829 de begraafplaats buiten de bebouwde kom moest worden ingericht, werd in Aalten gekozen voor een locatie aan de Varsseveldse­ straatweg. De Aaltense katholieken stonden erop dat er voor hen een apart vak werd ingericht en ingewijd. De gemeente kocht hiervoor speciaal een stuk grond aan de overzijde van de straat.

Al na dertig jaar was de begraafplaats te klein en in 1868 werd de r.-k. begraafplaats aan de Piet Heinstraat in gebruik genomen. De voor­ malige r.-k. begraafplaats heeft een functie gekregen als plantsoen. Op initiatief vanuit de buurt heeft de gemeente de locatie in 2015 heringericht, zodat de plek meer recht doet aan de geschiedenis. Op de locatie wordt in het laatste kwart van 2015 een paneel geplaatst met informatie over de geschiedenis van de plek. Voor het r.-k. gewijde gedeelte van begraafplaats Berkenhove aan de Romienendiek heeft de gemeente Aalten opdracht gegeven voor het vervaardigen van een nieuw houten kruis. Het kruis is door houtbewerker Erik Bennink speciaal ontworpen en in 2014 geplaatst op de locatie.

Herdenken en persoonlijke verhalen In de afgelopen jaren hebben er op initiatief van derden verschillende bijzondere herdenkingen plaatsgevonden voor mensen die verbonden zijn aan de gemeente Aalten. Een aantal recente voorbeelden zijn:

Op 13 mei 2015 is er in het kader van 70 jaar bevrijding een gedenkzuil geplaatst op de begraaf­ plaats aan de Varsseveldsestraatweg in Aalten. Met de gedenkzuil worden alle Aaltense soldaten, die in mei 1940 op en rond de Grebberg hebben gevochten, herinnerd. Zeven Aaltense militairen overleefden de strijd niet. Zij worden met een foto herdacht op de zuil. De zuil is onthuld tijdens een indrukwekkende ceremonie, waaraan onder meer

Stichting De Greb en de Koninklijke Militaire Kapel ‘Johan Willem Friso’ hun medewerking hebben verleend. Rond de onthulling is bij de Aaltense Musea een expositie ingericht getiteld ‘Vechten voor vrijheid’. Deze expositie is in samenwerking met Wim Rhebergen tot stand gebracht. In de expositie is onder meer aandacht besteed aan de 7 gesneuvelde soldaten uit Aalten.

in de gemeente Aalten

Cultuurhistorische begraafplaatsen

STILSTAAN BIJ

DE GRAVEN VAN

TOFFERS

BURGERSLACH

orlog Tweede Wereldo zijn tijdens de n die gevallen door kwamen om Naast de militaire betreuren. Zij lachtoffers te ingen of zijn er ook burgers gevechtshandel en, beschietingen, eerd om bombardement de graven gemark 70 van hen zijn anderszins. Van vrijwel vergeten gewone stilstaan bij vele even te kunnen rs. burgerslachtoffe aatweg in Aalten Varsseveldsestr plaats aan de in Aalten • Oude begraaf Piet Heinstraat weg) plaats aan de (ingang Barlose • RK begraaf endiek in Aalten ort aan de Romien hove traat in Bredevo • Berken Prins Mauritss plaats aan de • Oude begraaf in Bredevoort weg Bolwerk plaats aan de rd. • RK begraaf De graven zijn

Deze locatie

n of gecremeerd. elders begrave genoemd. 21 doden zijn de begraafplaatsen een paneel op

Zij worden op

Noem hun namen vergeten worden Opdat zij niet geweld zij door oorlogs Onschuldig vielen hun graven Dwalend langs verdriet Schreiend van stof en as vergaan lichamen tot De verminkte voortbestaan Hun namen blijven namen hun Noem Vergeet ze niet

www.aaltenbevrij

r 2015 gemarkee

tot medio septembe

Aalten. oute gemeente

De folder, met

daarin twee fietsroutes

numenten en

langs oorlogsmo

WO II locaties,

r bij de VVV’s

is verkrijgbaa

in Aalten, Bredevoort

d.nl

en Dinxperlo.

n in de Onderduikr

is opgenome

Tevens in het kader van 70 jaar bevrijding, heeft een werkgroep het initiatief opgepakt om stil te staan bij de burgerslachtoffers in Aalten van WOII. Op zes begraafplaatsen zijn de graven van burgerslachtoffers gemarkeerd en voorzien van bordjes met gegevens. Bij de betreffende begraafplaatsen zijn door gemeente Aalten informatiepanelen geplaatst over het project. Het project heeft plaatsgevonden van 20 maart tot 20 september 2015.

Verbreding en beleving

Op een aantal begraafplaatsen en bij de eerder­ genoemde grafheuvel zijn informatie­panelen geplaatst. Op bepaalde panelen staat een QR code, zoals op het paneel bij de Joodse begraafplaats in Dinxperlo. Door een smartphone voor de code te houden komt men bij een korte film over de locatie. De film is ook te bekijken op www.erfgoedaalten.nl.

Verder zijn er begraafplaatsen opgenomen in de Erfgoedroutes gemeente Aalten en in routes rond het thema Tweede Wereldoorlog. Ook binnen het project ‘Langs heilige huisjes’ dat in 2014 voor de vijfde keer plaatsvond, vormden de begraafplaatsen een onderdeel en waren zij opgenomen in het gelijknamige wandel- en fietsrouteboekje.

De begraafplaatsen in de gemeente Aalten zijn op uiteenlopende wijze onder de aandacht gebracht.

Joodse begraafp

laats

De joodse begraafp laats in Dinxperl o telt 29 grafmonumenten daterend van 1854 tot 1998.

In 1815 waren er voldoende joodse inwoners te houden in om godsdienst een huissyna oefeningen goge. Omstree als zelfstandige ks 1830 werd religieuze gemeen de gemeenschap te erkend. Belangri die verbonden waren met de jke joodse families joodse gemeen Fuldauer, Heilbron schap Dinxperl , Cohen, Pagrach o waren , Baruch en Prins. is van groot belang De familie Prins geweest voor de Dinxperlose Deventer Tapijtfab industrie, door riek naar Dinxperl hun o te verplaats begraafplaats en. Op de joodse herinnert slechts één steen aan zo belangrijke deze voor Dinxperl familie, namelijk o die van het zevenjar Wilhelmina Prins. ig dochtertje, Het merende el van de familie Tweede Wereldo Prins is tijdens orlog omgekom de en in Duitse concentr Ook de zeer geliefde atiekampen. voorzanger Isaac omgekomen Menist is op 14 in Sobibor. De mei 1943 straat waaraan plaats ligt is vernoem deze joodse begraaf d naar hem: Menistst Aan de Kwikkels raat. traat staat een monument ter de 43 joodse nagedachtenis medeburgers aan die tijdens WOII weggevoerd en door de bezetter in concentratiekamp zijn en om het leven De begraafplaats zijn gebracht. is particulier terrein en is op Sabbath feest- en treurdag en joodse en gesloten. Zie voor meer informat ie www.nik.nl

video

In 2012 was het thema van de Open Monumenten­ dag ‘Groen van Toen’. In dat kader heeft er een expositie plaatsgevonden over de begraafplaatsen en zijn er rondleidingen verzorgd.

Jüdischer Friedhof

gemeen te Aalten

Auf dem jüdischen Friedhof in Dinxperlo befinden sich Im Jahre 1815 29 Gräber aus feierten die hier den Jahren 1854 lebenden Juden bis 1998. wurden sie als Gottesdienste in einer Haussynagog selbstständig e Religionsgem e, um 1830 einschaft anerkannt. mit der jüdischen Wichtige jüdische Gemeinde Dinxperlo Familien, die in Verbindung Pagrach, Baruch standen, waren und Prins. Letztere Fuldauer, Heilbron, war von großer Cohen, da sie ihre Deventer Bedeutung für die Dinxperlo’sch Teppichfabrik nach Dinxperlo e Industrie, nur ein einziger verlegte. Auf dem jüdischen Grabstein an diese für Dinxperlo Friedhof erinnert siebenjährige so wichtige Familie, n Tochter, Wilhelmina und zwar der Stein der Prins. Der Großteil der in deutschen Familie Prins Konzentrationslagern ist im Zweiten ums Leben gekommen. Weltkrieg Menist starb am Auch der sehr 14. Mai 1943 beliebte Kantor in Sobibor. Die Isaac Straße, an der nach ihm benannt: dieser jüdische Meniststraat. Friedhof liegt, ist An der Kwikkelstraa t steht ein Denkmal zur Erinnerung Zweiten Weltkrieg an die 43 jüdischen von den Besatzern Mitbürger, die abtransportie im worden sind. rt und in Konzentratio Der Friedhof nslagern ermordet befindet sich in Privatbesitz Fest- und Gedenktagen und ist am Sabbat geschlossen. sowie an den Weitere Informationen jüdischen unter www.nik.nl.

Erfgoed routes

In februari 2015 zijn er op initiatief van de Stichting Vrienden van de Aaltense Synagoge Stolpersteine geplaatst in Aalten. Op de stenen zijn, in een messing plaatje, de naam, geboorte­ datum, deportatiedatum en plaats en datum van overlijden van de Aaltense Joodse burgers gestanst. Dit internationale project is een initiatief van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. De gemeente Aalten is nauw betrokken bij de uitvoering van het project.

In 2010 is er op de begraafplaats Berkenhove een herdenkingsplek met monumentje ingericht voor het ongekende kind. De pastoraatsgroep van de St. Helenakerk in Aalten heeft op 14 december 2014 een wandeling naar deze gedenkplek georganiseerd. Aldaar werden lichtjes ontstoken en persoonlijke teksten, wensen en gedichten uitgesproken.

Door de werkgroep van Dinxpers Belang worden rondleidingen verzorgd voor de basisscholen over de Joodse burgers in Dinxperlo. Een bezoek aan de begraaf­ plaats is een belangrijk onderdeel. Om dit initiatief te ondersteunen heeft de gemeente Aalten samen met de werkgroep een lesbrief ontwikkeld. Deze is te down­loaden op www.erfgoedaalten.nl.

Fietsroute

Ook is er een fietsrouteboekje uitgebracht getiteld ‘Langs de graven’. Deze fietsroutes zijn ook in 2014 en 2015 verkocht bij de VVV’s in de gemeente Aalten.

langs de graven in de gemeente aalten AAlten , Bredevoort,

dinxperlo

Fotografie ©

Fotografie ©

De begraafplaats aan de Varsseveldse­straat­ weg maakt onderdeel uit van de rond­leiding en wandelroute over de Hoornindustrie in de gemeente Aalten, vanwege de hoorndraaiers die er begraven liggen.

Roel Walta

Francien Wiersma-Luimes

www.er fgoeda De ‘Erfgoedroutes

gemeente Aalten’

alten.n l

worden mede

mogelijk gemaakt

door:

Verbindingen leggen Uit de voorgaande initiatieven blijkt dat de gemeente Aalten veel aandacht heeft voor het leggen van verbindingen tussen het funerair erfgoed en andere beleidsterreinen. Het funerair erfgoed wordt onder meer verbonden met cultuur, recreatie en toerisme, educatie, welzijn, groen en ruimtelijke ordening. Op deze wijze maken de begraafplaatsen deel uit van het dagelijks leven van de burgers en van Aalten en kunnen bezoekers op locatie of thuis kennis maken met dit bijzondere erfgoed.

Lesbrief

in de gemeente Aalten

Joden in Dinxperlo

Joods Monume

Cultuurhistorische begraafplaatsen

nt - Kwikkelstraat,

Dinxperlo

1 agpunt 10_2 Aanvulling op de folder Cultuurhistorische begraafplaatsen.pdf

Aanvulling op de folder Cultuurhistorische begraafplaatsen onder de aandacht, gemeente Aalten. In 2015 hebben wij de folder ‘Cultuurhistorische begraafplaatsen onder de aandacht’ opgesteld. Daarin is een overzicht opgenomen van de activiteiten die zijn uitgevoerd op en rond de begraafplaatsen in onze gemeente. In de folder worden de volgende onderwerpen nader toegelicht: • • • • • •

het inventariseren, beschrijven en beschermen van de cultuurhistorische begraafplaatsen; het samenwerken met vrijwilligers voor de instandhouding van niet gemeentelijke begraafplaatsen en graflocaties; het herstellen/herinrichten van delen van begraafplaatsen; het herdenken van personen op de begraafplaatsen die al dan niet in de gemeente begraven liggen; het onder de aandacht brengen van de begraafplaatsen; het leggen van verbindingen tussen het funerair erfgoed en andere beleidsterreinen.

Sinds het uitbrengen van dit overzicht in de folder zijn er nog diverse initiatieven opgepakt, namelijk: • • • • • • • •

voordracht van de gemeente Aalten door Erfgoedvereniging Heemschut voor de Gouden Terebinth. Dit heeft geresulteerd in een nominatie en een gouden treurwilg, die op de begraafplaats aan de Varsseveldsestraatweg is geplant; informatiepaneel over de historie en opbouw van de begraafplaats Berkenhove, met een lezing door de heer Wim Cappers bij de onthulling; inzet vanuit Bewaar ’t Olde voor het onderhoud van de oude begraafplaats in het centrum van Dinxperlo. Op dit moment wordt gekeken naar een vorm van informatievoorziening aldaar; onderhoud van de joodse begraafplaats in Bredevoort door vrijwilligers van Bredevoorts Belang; onderhoud van de r.k. begraafplaats aan de Piet Heinstraat in Aalten door vrijwilligers vanuit de katholieke gemeenschap van Aalten. aandacht voor de gesneuvelden tijdens WO II op begraafplaatsen in Aalten, Bredevoort en Dinxperlo in het kader van 75 jaar vrijheid. leggen van Stolpersteine in Dinxperlo door de Stichting Stolpersteine Dinxperlo en onderhoud van de Stolpersteine in Aalten door de Vrienden van de Aaltense Synagoge.

1 agpunt 12 Torenuurwerk Bredevoort Inspectierapport.pdf

Het torenuurwerk van Johannes Holthus 1666

Inspectierapport Registratienummer SBT601 Oktober 2017

Onderwerp: Torenuurwerk op de zolder van het ‘Onderduikmuseum’ Adres: Markt 8, 7121 CS Aalten Doel: Inspectie torenuurwerk Opdrachtgever: Vereniging Bredevoorts Belang, Markt 8, 7126 AZ Bredevoort Datum inspectie: 28 juli 2017 Deelnemers: Vereniging Bredevoorts Belang, o Dhr. Hans de Graaf o Dhr. Bert Stronks Onderduikmuseum, o Mw. Gerda Brethouwer, directeur Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk, o Dhr. Johan Ploegaert o Dhr. Bert Willems, Registratienummer: SBT601

INHOUD

1 Inleiding

3

2 Het torenuurwerk

3

2.1 2.2 2.3

Historische achtergrond Beschrijving van het torenuurwerk 2.2.1 Segment 1: Slagwerken 2.2.2 Segment 2: Gaand- en speelwerk Technische staat van het uurwerk

3 Samenvatting en aanbevelingen 3.1 3.2

Samenvatting Aanbeveling

3 3 4 4 5

5 5 5

4 Bijlagen

6

4.1 Afbeelding 01 – Sint Joriskerk Bredevoort 4.2 Afbeelding 02 – Torenuurwerk 4.3 Afbeelding 03 – Gesmede sierkrul 4.4 Afbeelding 04 – Verf op uurwerk 4.5 Afbeelding 05 – Lantaarnrondsel 4.6 Afbeelding 06 – Sluitschijven slagwerk 4.7 Afbeelding 07 – Houten opwindtrommels 4.8 Afbeelding 08 – Ontbrekende windvleugel 4.9 Afbeelding 09 – Speelwerk 4.10 Afbeelding 10 – Nieuw gaand werk 4.11 Afbeelding 11 – Aandrijfgewicht aan plafond 4.12 Afbeelding 12 – Verticale windvleugel as speelwerk 4.13 Afbeelding 13a) Schevenings systeem Afbeelding 13b) Verklarende tekst

6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6

© Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk. e-mail: secretariaatsbt@gmail.com website: www.torenuurwerk.nl

© Inspectie SBT601

oktober 2017

Pagina 2 van 11

17E-EEUWS TORENUURWERK IN HET ONDERDUIKMUSEUM TE AALTEN

1 Inleiding Op de zolder van het Onderduikmuseum te Aalten, staat een 17e-eeuws torenuurwerk opgesteld. De heer Bert Stronks heeft namens de Vereniging Bredevoorts Belang ‘VBB’, de Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk ‘SBT’ benaderd met de vraag om advies uit te brengen met betrekking voor herplaatsen van het uurwerk in Bredevoort. Het torenuurwerk is afkomstig uit de St. Joriskerk [afbeelding 1] in het vestingstadje Bredevoort en in 1942 vervangen door een mechanisch torenuurwerk van de fa. van Bergen uit Midwolda. Het oude torenuurwerk [afbeelding 2] is sedertdien opgeslagen en opgesteld in het Aaltens museum. Het museum wil wegens ruimtegebrek van het torenuurwerk af. De VBB vindt dat het torenuurwerk weer een plaatst moet krijgen waar het vandaan komt en overweegt het op een geschikte plaatst functioneel of museaal op te stellen in Bredevoort. Over dit uurwerk is in maart 2003 door de heer H.J. Langejan een uitgebreid verslag geschreven in de ‘lokken Koerier’, nr. 79. Een kopie van het artikel is eerder beschikbaar gesteld aan VBB. Het doel van de inspectie is om de staat van het torenuurwerk te beoordelen en advies uit te brengen omtrent eventuele restauratie die noodzakelijk is om het torenuurwerk elders museaal op te stellen.

2 Het torenuurwerk 2.1 Historische achtergrond Het torenuurwerk is afkomstig uit de Sint Joriskerk van het oude vestingstadje Bredevoort en staat thans opgesteld in het Onderduikmuseum, voorheen het Frerikhuus, in Aalten. Het torenuurwerk is in 1666 gemaakt door Joannes Holthus, het jaartal en naam van de maker zijn op het torenuurwerk aangebracht. Het torenuurwerk is 20 jaar na de grote kruittorenramp van 1646 in Bredevoort, in de toren geplaatst. Het torenuurwerk is in 1942 vervangen door een mechanisch torenuurwerk van de fa. Gebr. van Bergen uit Midwolda en op voornoemde plaats opgeslagen. Het uurwerk wordt in het boek ‘Achterhoekse klokken en uurwerkmakers’ door de auteurs; J.L. Sellink, A.F. Abbink, R.E. Wiggers, op bladzijde 8 kort beschreven.

2.2 Beschrijving van het torenuurwerk Het torenuurwerk bestaat uit twee aan elkaar gekoppelde segmenten. a) Segment 1, afmeting: lengte 120, breedte 65 en hoogte 104 cm. Hierin bevinden zich twee slagwerken, een halfuur en een heel uur slagwerk. b) Segment 2, afmeting: lengte 81, breedte 58 en hoogte van 104 cm. In dit gedeelte is het gaand werk en een klein speelwerk onder gebracht Boven op zes hoekstijlen zijn prachtig gesmede krullen aangebracht. De hoogte van de krul is circa 12 cm. [afbeelding 3] De tandwielen zijn groen geschilderd even als de buitenzijde van het frame. De assen, binnenzijde van het frame en de gesmede krullen, zijn helrood geschilderd [afbeelding 4]. Twee lichters zijn wit. Het smeedijzeren frame dat bestaat uit platte strippen en hoekstijlen, is met spieën aan elkaar verbonden tot een geheel. Bij een latere ombouw en/of renovatie van uurwerk, zij enkele delen met bout en moer verbonden. Het uurwerk staat op een houten beun die eveneens origineel lijkt, hier is geen verder onderzoek naar gedaan. © Inspectie SBT601

oktober 2017

Pagina 3 van 11

Het uurwerk is gesigneerd met JOANNES HOLTHUS ME FECIT 1666. Daarnaast staan de namen van de kerkmeesters als volgt op het uurwerk aangegeven: KERKMEISTEREN IN BREDEVORT; JOANNES . VERSCHAGÆ; PASTOR HUIUS ECCLESIÆ; GERHARD . VAN HENGEL . DR; en BERNARD ECCKERVELT.

2.2.1 Segment 1: Slagwerken Het slagwerk bestaat naast de gebruikelijke slag op de hele uren, eveneens uit een halfuur slag. Op het halve uur wordt het aantal slagen op de klok geslagen dat gelijk is aan het hele uur dat volgt. Dit is voor de toehoorder herkenbaar aan de lichtere en hogere klank van de klok waarop wordt geslagen. Dit slagwerk type, waarop zowel op de halve als hele uren een gelijk aantal slagen wordt gegeven, wordt ook wel het Nederlands slagwerk genoemd. De slagwerken staan achter elkaar opgesteld in het frame. Zowel de stelling, de assen en de tandwielen zijn gesmeed en origineel. De rondsels zijn van het type lantaarnrondsel [afbeelding 5]. De twee sluitschijven [afbeelding 6] zijn van messing en waarschijnlijk op een bepaald moment later aangebracht ter vervanging van de oorspronkelijke smeedijzeren sluitschijven. De opwindtrommels, een voor de half uur- en een voor het hele uur-slag, zijn van hout en waarschijnlijk origineel [afbeelding 7]. De windvleugels in beide systemen ontbreken [afbeelding 8]. De slagwerken zijn, met uitzondering van de lichters voor het voorslagmechanisme, compleet. Tijdens de inspectie is niet onderzocht waar deze lichters hebben gezeten en wat de originele vorm was. Hiervoor was onvoldoende tijd en is nader onderzoek later noodzakelijk.

In het boek van Achterhoekse klokken en uurwerkmakers wordt op pagina 8 aangegeven dat de klok bovendien een ‘voorspel’ slag had op een kwartier na en kwartier voor het hele uur. Hiervan ontbreken de mechanische delen. Met het voorspel wordt waarschijnlijk het speelwerk bedoeld.

2.2.2 Segment 2: Gaand- en speelwerk Waar oorspronkelijk alleen het gaand werk aanwezig was is thans een gaand werk en speelwerk ondergebracht. Beide mechanieken zijn van latere datum. Het gaand werk was origineel in 1666 zeer waarschijnlijk uitgevoerd met een Schevenings systeem en spillegang. Na de uitvinding van de slinger door Christiaan Huygens in 1656, was dit een algemeen toegepast gaand systeem in Nederland. [afbeelding 13]. Later is het oude gaand werk omgebouwd naar een speelwerk met 4 tonen [afbeelding 9] met slag op drie klokken en is er een nieuw gaand werk [afbeelding 10] geconstrueerd. De tandwielen en het gangrad zijn vervaardigd van gegoten messing, de tanden zijn gefreesd. De assen zijn gedraaid en voorzien van open lantaarn rondsels. Het gangrad is voorzien van een tandvorm volgens Schwillques [afbeelding 10] en een Graham gang. (De Grahamgang is uitgevonden door George Graham in 1715) Gezien deze (relatief) moderne productiemethode, kan aangenomen worden dat het uurwerk laat 18e of vroeg 19e eeuw is omgebouwd naar de huidige staat. De opwindtrommel van het gaand werk is van staal. Als aandrijfgewicht voor het gaand werk, wordt in het museum een zware zwerfkei gebruikt. Deze is middels een staalkabel en katrollen aan het plafond opgehangen [afbeelding 11]. Bezoekers kunnen onder de kei doorlopen, wat buitengewoon gevaarlijk is.

Nadat het anker opnieuw was afgesteld en de slinger een zet was gegeven, liep het uurwerk direct. Gedurende de inspectie van ruim een uur, bleef het uurwerk met een constante tik doorlopen.

© Inspectie SBT601

oktober 2017

Pagina 4 van 11

Het speelwerk is zeer waarschijnlijk in dezelfde tijd aangebracht als de inbouw van het nieuwe gaand werk, circa eind 19e- of vroeg 20e-eeuw. Het speelwerk is samengesteld uit aangepaste onderdelen van het oude gaand werk. Het grondwiel op de trommelas drijft het rondsel van de tussen as aan. De tussen as is ingekort en voorzien van 4 nokken om de klokken mechanisch aan te slaan. Middels het verticaal geplaatst tandwiel op de tussen as, wordt de windvleugel as, die gemonteerd is op de plaats waar eerst de lepelspil zat, [afbeelding 12] aangedreven. De oude houten opwindtrommel is nog aanwezig. De lichters voor het speelwerk functioneren of zitten fout gemonteerd. Het roept enkele vragen op die niet direct beantwoord kunnen worden. Er zijn vier nokken aanwezig om de slagen op de klokken uit te voeren, echter zijn er volgens de thans bekende gegevens, slechts drie klokken in de toren van de St Joriskerk aanwezig geweest. Hiervoor is nader onderzoek nodig.

2.3 Technische staat van het uurwerk -

Het uurwerk vertoond weinig corrosie en is door de aangebrachte verflaag goed geconserveerd. Het uurwerk staat sinds jaren op de zolder in een goede klimatologische omgeving opgesteld. De aangebrachte signering is onbeschadigd en goed te lezen. De beide slagwerken zijn met uitzondering van de messing sluitschijven origineel. De nog aanwezige slaglichters functioneren niet, deze zijn mogelijk verkeerd gemonteerd of zitten niet op de juiste plaats. De beide windvleugels ontbreken. Het gaand werk functioneert en is in goede conditie met lichte vervuiling. Bij het speelwerk ontbreken de lichters welke nodig zijn om het in gang te zetten en te stoppen. De vier nokken op de tussenas duiden op een speelwerk met 4 klokken, dit in tegenstelling tot eerder onderzoek waar wordt gesproken over een speelwerk op drie klokken. Naar de beun is gezien de beperkte tijd, geen verder onderzoek gedaan.

3 Samenvatting en aanbevelingen 3.1 Samenvatting In het museum te Aalten staat een smeedijzeren uurwerk dat gesigneerd is en vervaardigd in 1666. Het uurwerk heeft grote historische waarde, gezien het gegeven dat de herkomst en maker bekend zijn, even als dat de historie van het uurwerk bekend is en het nog steeds dicht in de buurt is van de St. Joriskerk Bredevoort staat, waar het oorspronkelijk vandaan komt. Het torenuurwerk is goed geconserveerd en met uitzondering van de lichters voor het in gang zetten van zowel het speelwerk als de slagwerken, compleet. Gedurende de inspectie van 1,5 uur, functioneerde het gaand werk goed.

3.2 Aanbeveling Om het uurwerk weer functioneel dan wel museaal op te stellen op een nader te bepalen plaatst in Bredevoort dienen herstelwerkzaamheden en reparaties te worden uitgevoerd. De onderstaande punten dienen daarbij in acht te worden genomen: De aanwezige verf op alle delen verwijderen en het uurwerk de oorspronkelijke zwarte kleur teruggeven middels een conserveringsmiddel met lijnolie als basis. Het uurwerk niet verder terug restaureren dan wat nu aanwezig is. De ‘beun’ controleren op houtrot en houtworm en aansluitend conserveren. Voor het museaal opstellen, met uitsluitend een demonstratie functie, moeten alle functies weer werken. © Inspectie SBT601

oktober 2017

Pagina 5 van 11

-

-

Voor een functionele en continue werkende opstelling dient een grondige restauratie plaats te vinden waarbij: o Ontbrekende onderdelen construeren op de meest oorspronkelijke wijze. o Alle 4 de opwindtrommels voorzien van een automatisch opwindsysteem o Een slingervanger installeren om beschadiging tijdens opwinden te voorkomen en automatisch instellen van de correcte tijd. Bij een zichtbare opstelling op straat in een glazen kast, dient rekening gehouden te worden houden met de verschillende weersomstandigheden en daardoor condensvorming. Een klimaat en vocht regeling systeem is daarbij aan te bevelen. Het torenuurwerk is niet vermeldt in de archieven van de Rijkdienst voor Cultureel Erfgoed ‘RCE’ en daardoor wettelijk niet beschermd. Aanmelding met vermelding van de plaats en omschrijving van het torenuurwerk bij het RCE kan het uurwerk mogelijk een beschermde status geven. De Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk weet uit ervaring dat restauratie en herstel naar originele uitvoering van smeedijzeren torenuurwerken, deskundigheid van vakmensen vereist, veel tijd in beslag kan nemen en daardoor tijdrovend is. Op verzoek kan de SBT een restauratie bestek opstellen en eveneens ondersteuning bieden tijdens de werkzaamheden

4 Bijlagen 4.1 Afbeelding 01 – Sint Joriskerk Bredevoort 4.2 Afbeelding 02 – Torenuurwerk 4.3 Afbeelding 03 – Gesmede sierkrul 4.4 Afbeelding 04 – Verf op uurwerk 4.5 Afbeelding 05 – Lantaarnrondsel 4.6 Afbeelding 06 – Sluitschijven slagwerk 4.7 Afbeelding 07 – Houten opwindtrommels 4.8 Afbeelding 08 – Ontbrekende windvleugel 4.9 Afbeelding 09 – Speelwerk 4.10 Afbeelding 10 – Nieuw gaand werk 4.11 Afbeelding 11 – Aandrijfgewicht aan plafond 4.12 Afbeelding 12 – Verticale windvleugelas speelwerk 4.13 Afbeelding 13a) Schevenings systeem Afbeelding 13b) Verklarende tekst Wijchen, 27 oktober 2017 Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk Opgesteld door:

Johan Ploegaert en Adviseur

© Inspectie SBT601

Bert Willems, Adviseur/Secretaris

oktober 2017

Pagina 6 van 11

FOTO BIJLAGEN Afbeelding 1: St. Joriskerk Bredevoort

Afbeelding 2: Torenuurwerk Joannes Holthus 1666

© Inspectie SBT601

oktober 2017

Pagina 7 van 11

Afbeelding 3: Smeedijzeren krul

Afbeelding 4: Opgebrachte groene en rode verf

Afbeelding 5: Lantaarnrondsels

Afbeelding 6: Messing sluitschuif

© Inspectie SBT601

oktober 2017

Pagina 8 van 11

Afbeelding 7: Houten opwindtrommels

Afbeelding 8: Ontbrekende windvleugel

Afbeelding 9: Speelwerk met 4 nokken

Afbeelding 10: Nieuw gaand werk

© Inspectie SBT601

oktober 2017

Pagina 9 van 11

Afbeelding 11: Aandrijfgewicht

© Inspectie SBT601

Afbeelding 12, Verticale windvleugelas

oktober 2017

Pagina 10 van 11

*) Afbeelding 13a Schematische voorstelling Schevenings systeem

*) Afbeelding 13b Verklarende tekst

*) Bron, Torenuurwerktechniek W. Houtkooper. April 2004 © Inspectie SBT601

oktober 2017

Pagina 11 van 11