Actualisatie Sportbeleid.pdf

Auteur mevrouw B.E. Ulfman Functie Beleidsmedewerker Mens en Samenleving Datum 6 april 2023 Versienummer 1

Startnotitie l

Actualisatie sportbeleid

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

Inhoudsopgave 1. Toelichting op actualisatie sportbeleid: uitgangspunten .................................................................... 2 1.1

Aanleiding ............................................................................................................................ 2

1.2.

Achtergrond ......................................................................................................................... 3

1.3 Kunt u zich vinden in visie en uitgangspunten voor de actualisatie?........................................ 4 1.4 Fasering ..................................................................................................................................... 4 2. Overzicht beleidscontext ..................................................................................................................... 5 2.1 Zo persoonlijk mogelijk blijven meedoen in Aalten .................................................................. 6 2.2 Het beweeg-, sport en leefstijlakkoord ‘Heel Aalten beweegt’ ................................................ 7 2.3 Lokale uitvoering van het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) ........................ 7 2.4 Brede Regeling Combinatiefuncties 2023-2026 ........................................................................ 8 2.5 Brede Specifieke Uitkering 2023-2026 (SPUK) .......................................................................... 8 2.6 Bewegen en sport in de Omgevingsvisie ................................................................................... 9 2.7 Een warm BAD voor cultuur ...................................................................................................... 9 3.

Visie op de rol van bewegen en sport ............................................................................................... 10 4. 10 uitgangspunten voor bewegen en sport ...................................................................................... 11 1. Bewegen en sport dragen bij aan de gezondheid van inwoners .............................................. 12 2. Bewegen en sport verminderen gezondheidsverschillen ......................................................... 12 3. Bewegen en sport integreren in Opgroeien en een Kansrijke Omgeving ................................. 13 4. Gezonde leefomgeving met optimale beweeg- en sportaanleidingen ..................................... 13 5. Sportverenigingen zijn cruciaal voor de realisatie van sportbeleid .......................................... 14 6. VitaalBAD als platform voor gezondheid, sport en cultuur....................................................... 15 7. Focussen op verenigingsondersteuning .................................................................................... 15 8. Herijken subsidies, tarieven en huurvoorwaarden ................................................................... 16 9. Investeren in een toekomstbestendig beweeg- en sportlandschap ......................................... 17 10.

Visie en advies op zwemwater ................................................................................................ 17 5. Fasering ............................................................................................................................................. 19 Bijlage ............................................................................................................................................ 20

Pagina 1 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

1. Toelichting op actualisatie sportbeleid: uitgangspunten 1.1 Aanleiding De aanleiding voor deze notitie is het raadsprogramma van de gemeente Aalten. U vraagt daarin om een startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid. Op basis van de startnotitie wilt u graag inzicht krijgen in welke onderwerpen wanneer worden opgepakt. In uw raadsprogramma geeft u aan dat de volgende thema’s in ieder geval aan de orde moeten komen: 1. 2. 3. 4.

Een visie op een toekomstbestendig sportlandschap Een startnotitie zwembaden Ondersteunen bij uitvoeren lokaal beweeg-, sport- en leefstijlakkoord Verenigingsondersteuning

Pagina 2 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

1.2 Achtergrond Er verandert de laatste jaren veel op het beleidsterrein bewegen en sport. Dat heeft de volgende oorzaken: -

-

-

Het beleidsterrein bewegen en sport wordt landelijk en lokaal steeds meer onderdeel van domeinoverstijgend beleid. Beleidsmakers en samenleving zien meer en meer het belang van bewegen en sport voor gezondheid en sociale cohesie. Sportverenigingen spelen een belangrijke rol in de sociale basis. Een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en sporten is een onderdeel van de omgevingsvisie. Een aantal maatschappelijke trends en ontwikkelingen heeft grote gevolgen voor bewegen en sport. Denk daarbij aan digitalisering, de toenemende focus op gezondheid en welzijn, individualisering, vergrijzing, duurzaamheid en diversiteit. Stijgende energiekosten, de effecten van Corona en bijvoorbeeld de privatisering hebben invloed op bewegen en sporten.

De draaglast voor sportverenigingen verzwaart Sportverenigingen krijgen maatschappelijke taken en de verantwoordelijkheden nemen toe door privatisering en wet- en regelgeving. De draaglast van sportverenigingen verzwaart doordat ze de vraag krijgen om: -

In te zetten op de verbetering van de sociale, fysieke en mentale gezondheid van inwoners. Bij te dragen aan de vermindering van gezondheidsverschillen. Een rol te spelen bij het laten opgroeien van kinderen in een ‘Kansrijke Omgeving’. Een sterke partner te zijn bij het benutten van ruimtelijke kansen voor bewegen en sporten. Verantwoordelijkheid te dragen voor accommodaties (vooral voor geprivatiseerde verenigingen). Te voldoen aan de toenemende wet- en regelgeving. Denk aan geen alcohol onder de 18, vergunningverlening voor evenementen, etc.

De draagkracht van sportverenigingen neemt af De draagkracht van sportverenigingen neemt af door individualisering, structurele daling van het aantal vrijwilligers, de effecten van Corona en oplopende inflatie. Als gevolg hiervan: -

Moet er worden geïnvesteerd in accommodaties om deze duurzaam en betaalbaar te kunnen gebruiken en sporttechnisch up-to-date te houden. Is het moeilijk om voldoende vrijwilligers te vinden om trainingen, wedstrijden, activiteiten en sociale ontmoeting te organiseren. Moet er worden gewerkt aan het herstel van de sociale cohesie binnen verenigingen

De uitdaging voor een toekomstbestendig sportlandschap is om de draagkracht en draaglast met elkaar in balans te brengen. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeente, sportverengingen en andere stakeholders.

Pagina 3 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

1.3 Kunt u zich vinden in visie en uitgangspunten voor de actualisatie? Met deze startnotitie informeren wij u over de beleidscontext waarbinnen wij het sportbeleid actualiseren. Voordat wij verder gaan met het bepalen van welke instrumenten wij wanneer kunnen inzetten om te komen tot een toekomstbestendig beweeg- en sportlandschap, vragen wij u of u achter de geformuleerde visie en uitgangspunten staat. Op basis van de bespreking in de gemeenteraad kunnen wij de uitgangspunten aanscherpen. Dit geeft ons een raamwerk om te komen tot een voorstel voor een toekomstbestendig beweeg- en sportlandschap en een optimale inzet van ’sport als middel’ in onze gemeente.

1.4 Fasering Zodra u groen licht geeft voor de visie en uitgangspunten, gaan wij een aantal stappen zetten om te komen tot geactualiseerd sportbeleid. In het laatste hoofdstuk van deze notitie vindt u de fasering. Het is belangrijk om te realiseren dat wij gebonden zijn aan een aantal deadlines: -

Het beweeg-, sport- en leefstijlakkoord moet voor juli 2023 zijn herijkt. Het Plan van Aanpak voor het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) moet voor oktober 2023 zijn gemaakt.

Er zit een volgordelijkheid in de verschillende stappen. Het beweeg-, sport- en leefstijlakkoord en het Plan van Aanpak GALA zijn inhoudelijk van aard. Ook geven deze documenten inzicht in welke onderdelen kunnen worden gepositioneerd onder en gefinancierd vanuit de Brede Specifieke Uitkering (SPUK). Deze optelsom maakt duidelijk wat er nog voor de gemeente overblijft om te realiseren en financieren. Hiervoor maken wij een voorstel dat wij naar verwachting in december 2023 aanbieden aan uw raad. Aanpassingen in het instrumentarium (subsidies, beleidsregels, huurvoorwaarden) en vervolgonderzoek (behoefte accommodaties) volgen uit de inhoudelijke analyses en plannen.

Pagina 4 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

2. Overzicht beleidscontext De actualisatie van het beweeg- en sportbeleid gebeurt binnen een brede beleidscontext. In de volgende paragrafen krijgt u een overzicht van beleid dat relevant is voor ons beweeg- en sportbeleid. Daarbij proberen we zoveel mogelijk te duiden hoe het beleid zich verhoudt tot sporten, bewegen en leefstijl. U heeft de betreffende documenten eerder voorbij zien komen of zelfs vastgesteld. Beweeg-, sport en leefstijlbeleid is dan ook aanvullend op sociaal en ruimtelijk beleid. Kaders die u eerder heeft gesteld, blijven uiteraard gelden. Vanuit sportperspectief vullen wij ze verder in. Cultuur heeft een eigen beleidsnota en ziet deels dezelfde verwachtingen, kansen en bedreigingen op zich afkomen als sport. Waar dat logisch is, trekken we samen op. Zo staat het platform VitaalBAD ook ten dienste van cultuur en wordt ingezet op verenigingsondersteuning voor cultuurverenigingen. Het financieringsbeleid van de Rijksoverheid verandert. Hierover gaat de paragraaf Brede Specifieke Uitkering (SPUK).

Figuur 1 Bron Kenniscentrum Sport & Bewegen

Pagina 5 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

2.1 Zo persoonlijk mogelijk blijven meedoen in Aalten In de nota ‘Sociaal domein’ staat dat Aalten als missie heeft om een sterke, gezonde en vitale samenleving te creëren. Het vertrekpunt daarbij is de versterking van de kracht van noaberschap en van de gezondheid en vitaliteit van de Aaltense gemeenschap. Als leidend principe is opgenomen: ‘Inwoners zitten mentaal en fysiek goed in hun vel’ Door middel van Positieve Gezondheid wordt er ingezet op mentale en fysieke aspecten van gezondheid. Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), de herijking van het sportakkoord, de bestuurlijke afspraken Brede Combinatiefuncties 2023-2026 en de Brede SPUK zijn er synergievoordelen te behalen. Gewenste ontwikkelingen die we als gemeente hebben benoemd in de nota ‘Sociaal domein’, komen overeen met ambities en opgaven uit de twee akkoorden. Veel van de interventies en activiteiten die onder GALA komen te vallen, hebben al een plek gevonden in de ‘Uitvoeringsnota sociaal domein’. Bij het Plan van Aanpak GALA wordt dit inzichtelijk gemaakt. We hoeven dus niet vanaf nul te beginnen. Het is nu vooral belangrijk om nog meer integraal te gaan werken en op bepaalde punten focus aan te brengen. In Aalten vormen sport en cultuur al één taakveld en zijn er vergelijkbare kansen en uitdagingen.

Deze zijn vooral gekoppeld aan de inzet van sport en cultuur als middel om doelstellingen op het gebied van Positieve Gezondheid te behalen. Het is goed om te zien dat beide beleidsterreinen ook in het sportakkoord, GALA en de Bestuurlijke Regeling Combinatiefuncties benoemd worden als belangrijk onderdeel van de sociale basis. Het lokale Plan Talent is een integraal cultuur- en sportdocument. In de uitvoering groeien sport en cultuur steeds dichter naar elkaar toe. Daarom komt er één platform VitaalBAD voor uitwisseling van goede ideeën en het organiseren van ondersteuning. En vindt de communicatie plaats via één kanaal (VitaalBAD).

Figuur 2 Bron: Zo persoonlijk mogelijk blijven meedoen in Aalten

Pagina 6 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

2.2 Het beweeg-, sport en leefstijlakkoord ‘Heel Aalten beweegt’ De Rijksoverheid vraagt om de lokale sportakkoorden te herijken en een coördinator sport en preventie in te zetten. Dit is een voorwaarde voor het aanvragen van uitvoeringsbudget (Brede SPUK). De deadline voor de aanvraag is 1 juli 2023. Dit betekent dat we dit traject met prioriteit moeten uitvoeren. De ambities in het herijkte sportakkoord komen voor een groot deel overeen met de door uw raad en verenigingen aangegeven punten. Deze betreffen het nog meer betrekken en beter positioneren van de verenigingen en de doorontwikkeling van de platformfunctie VitaalBAD. De verplichting om het sportakkoord te herijken, betekent niet dat het akkoord opnieuw moet worden bekrachtigd. Het gaat nu om het aanscherpen van het bestaande akkoord. Er sluiten daarnaast nieuwe partners aan bij het akkoord.

2.3 Lokale uitvoering van het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Het GALA-akkoord bundelt de preventiemiddelen en activiteiten van gemeenten. Gemeenten, GGD’en, zorgverzekeraars en het ministerie van VWS zetten gezamenlijk in op een gezond en actief leven met een stevige sociale basis. Het terugdringen van gezondheidsachterstanden is ook een doelstelling. De middelen voor het sportakkoord, de Brede Regeling Combinatiefuncties en GALA komen gezamenlijk binnen via de zogenaamde Brede SPUK. In de herfst van 2023 moet het plan van aanpak voor de lokale implementatie van GALA gereed zijn.

Figuur 3 Bron: gezondactiefleven.nl

Pagina 7 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

2.4 Brede Regeling Combinatiefuncties 2023-2026 Met de Brede Regeling Combinatiefuncties wordt deelname aan sport en cultuur verbonden met ten minste één andere, sector zoals de zorg of het onderwijs. De doelen zijn: -Meer kinderen, jongeren en volwassenen die sporten, bewegen en meedoen aan cultuur. Het gaat hierbij om kwetsbare groepen en mensen die achterblijven in sport-, beweeg- en cultuurdeelname. - Sterke aanbieders in bewegen, sport en cultuur, waarbij veiligheid en toegankelijkheid geregeld zijn. - Sterke verbinding tussen sport, bewegen en cultuur met andere domeinen en programma’s (onderwijs, gezondheid, zorg, welzijn en sociale zaken armoede & schulden). In Aalten is in augustus 2022 ‘Plan Talent’ vastgesteld als onderlegger voor de combinatiefuncties. De Brede Regeling Combinatiefuncties 2023-2026 is in januari 2023 door de Rijksoverheid vrijgegeven. Hoewel de hoofdlijn niet verandert, is er wel een aantal wijzigingen opgenomen. Zo is het normbedrag voor de fte buursportcoach losgelaten, mogen buurtsportcoaches op termijn niet meer in het onderwijs worden gepositioneerd en is er een functieprofiel coördinator sport en preventie bijgekomen. Op dit moment wordt bekeken wat de gevolgen zijn van de aangepaste voor de gemeente Aalten. Dit gebeurt in samenhang met het maken van het Plan van Aanpak GALA.

2.5 Brede Specifieke Uitkering 2023-2026 (SPUK) Tot 2023 ontvingen gemeenten de middelen voor preventie via veel verschillende regelingen. De middelen waren niet geoormerkt, maar kwamen via de algemene uitkering binnen in het Gemeentefonds. Nu is er een Brede Specifieke Uitkering (SPUK) gerealiseerd. Zo wordt in één overzicht duidelijk waaraan gemeenten de middelen moeten besteden. Het Rijk verwacht van ons dat dit gebeurt op basis van een integraal plan (Plan van Aanpak GALA). Dit om ervoor te zorgen dat interventies en activiteiten elkaar onderling versterken. In het Plan van Aanpak GALA wordt ook inzichtelijk hoe de inzet in de komende jaren zich verhoudt tot de inzet in de afgelopen jaren. Dit kan echter niet één-op-één, omdat de middelen in het verleden niet geoormerkt ter beschikking werden gesteld. 1 2 3

Lokaal sportakkoord Brede Regeling Combifuncties Terugdringen gezondheidsachterstanden

2023 22.004 151.491 33.853

2024 22.004 151.489 33.852

2025 22.004 151.489 33.852

2026 16.919 146.346 33.837

4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

Kansrijke Start Mentale Gezondheid Aanpak overgewicht en obesitas Valpreventie Leefomgeving Opgroeien in een Kansrijke omgeving Versterken sociale basis Mantelzorg Een tegen eenzaamheid Welzijn op recept Versterking kennis en adviesfunctie GGD

25.390 11.848 29.621 87.171 16.926 4.234 61.781 16.926 16.926 93.10 4.232

27.082 8.463 29.621 80.399 16.926 4.232 60.934 16.926 16.926 16.080 4.232

27.082 8.463 29.621 80.399 16.926 4.232 60.934 16.926 13.541 19.465 4.232

33.837 0 0 82.901 0 0 45.680 15.227 0 22.840 0

15.065

12.356

12.356

0

506.776

501.522

501.522

397.587

15 Coördinatiekosten regionale aanpak preventie 16 Totaal Pagina 8 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

2.6 Bewegen en sport in de Omgevingsvisie De Omgevingswet vraagt van de gemeente Aalten om te zorgen voor een gezonde en veilige leefomgeving. In de Omgevingsvisie worden de maatschappelijke opgaven beschreven. Bewegen en sport (individueel en in verenigingsverband) zijn daar een onderdeel van. Daarom worden inwoners en verenigingen betrokken bij visie-, planvorming en soms ook bij de uitvoering. De regels voor de fysieke leefomgeving moeten bewegen en sporten stimuleren. Wandel-, fiets- en rijverenigingen hebben er belang bij dat het buitengebied toegankelijk blijft voor trainingen en evenementen. Vis- en watersportverenigingen zijn afhankelijk van een goede waterkwaliteit en bijvoorbeeld het verkrijgen van visrechten. Sportaccommodaties moeten veilig en voor iedereen bereikbaar zijn. Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen is het belangrijk om te kijken hoe bewegen, sport en vitaliteit een plek kunnen krijgen. Het landelijke sportakkoord vraagt gemeenten om te zorgen voor een sterke sportinfrastructuur. Inbedding in de omgevingsvisie en plannen is daar een voorwaarde voor.

Figuur 4: Bron: VN

2.7 Een warm BAD voor cultuur In 2019 is de cultuurnota ‘Een warm BAD voor cultuur’ vastgesteld. In deze nota is uitgewerkt wat de rol is van cultuur binnen de gemeente Aalten. Er is ook een aantal kansen benoemd. De culturele stakeholders hebben accenten gelegd die sterk overeenkomen met de wensen van de partijen die betrokken zijn bij bewegen en sport in Aalten. Van de zes aandachtspunten overlappen de volgende vijf sterk met bewegen en sport: 1. 2. 3. 4. 5.

Financieel gezonde verenigingen in stand houden Kunst en cultuur kan een bijdrage leveren aan maatschappelijke vraagstukken Platform Kunst en Cultuur Cultuurparticipatie in het sociaal domein Vrijwilligersplan

Binnen VitaalBAD wordt al samengewerkt door cultuur en sport. Deze samenwerking willen wij intensiveren. Op het gebied van verenigingsondersteuning en vrijwilligers is het logisch om de overeenkomende vraagstukken samen aan te pakken. Vanuit sport en cultuur zien we kansen om het sociaal domein te verstevigen en willen we via het Platform VitaalBAD doorlopend in contact blijven met inwoners en stakeholders. Dit gebeurt met fysieke bijeenkomsten, nieuwsbrieven en het interactiever maken van de website.

Pagina 9 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

3. Visie op de rol van bewegen en sport De Aaltense visie op bewegen en sport geeft richting aan het sportbeleid en aan de realisatie van een toekomstbestendig beweeg- en sportlandschap in Aalten. Het is een richting die ruimte laat voor maatwerk. Dat is belangrijk, omdat de samenleving snel verandert en om flexibiliteit vraagt. De visie benoemt het belang van bewegen en sporten voor de gemeente Aalten: ‘Centraal staat dat bewegen en sporten bijdragen aan gelukkige en gezonde inwoners.’ Gezondheid en welzijn: Sport draagt eraan bij dat iedereen kan blijven meedoen aan de samenleving. En een gezond en gelukkig leven kan leiden. Daarom moeten we aandacht besteden aan het stimuleren van bewegen en sport door educatie, promotie en realisatie van een sport- en beweegvriendelijke leefomgeving. Samenwerking: Voor de realisatie van een toekomstbestendig sportlandschap is het van belang dat sportverenigingen en organisaties samenwerken met de gemeente, bedrijven, onderwijs en andere partners. Door samen te werken, kunnen sportfaciliteiten worden gerealiseerd, meer inwoners worden bereikt en meer expertise worden ingezet om problemen op te lossen. Inclusie en diversiteit: Een toekomstbestendig sportlandschap moet toegankelijk zijn voor alle leeftijden, genders en etniciteiten, lichamelijke capaciteiten en sociaaleconomische achtergronden.

Duurzaamheid: Accommodaties moeten duurzaam en betaalbaar worden beheerd en geëxploiteerd. Het beleidsterrein bewegen en sport dragen samen met de uitgangspunten (zie volgend hoofdstuk) bij aan de onderstaande Global Goals:

Pagina 10 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

4. 10 uitgangspunten voor bewegen en sport Het beleidsterrein bewegen en sport prikt als een satéstokje door veel andere beleidsterreinen. Dat heeft tot gevolg dat met verschillende brillen naar bewegen en sport gekeken wordt. De één heeft het perspectief van verenigingen en hun accommodaties, de ander denkt aan inwoners en hun gezondheid. Wij willen graag nagaan of u zich kunt vinden in de onderstaande uitgangspunten. Binnen deze uitgangspunten willen wij aan de slag gaan. Wij vragen u om over de uitgangspunten in gesprek te gaan, zodat wij weten of onze insteek op draagvlak kan rekenen of dat uw raad (op onderdelen) aanvullingen wil doen of wil bijsturen.

1

Het doel van het stimuleren van bewegen en sport in Aalten is bijdragen aan de fysieke, mentale en sociale gezondheid van inwoners.

2

Bewegen en sport kunnen in Aalten worden ingezet voor de verkleining van gezondheidsverschillen, vermindering van risicofactoren, bevordering van een gezonde leefstijl, stimulering van sociale interactie en gemeenschapsvorming en verbetering van de mentale gezondheid.

3

Bewegen en sport nemen we in Aalten op in een community based aanpak (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving). Dit draagt bij aan het creëren van gezonde en veerkrachtige opgroeiomgevingen en bevordert de algehele ontwikkeling van kinderen en jongeren. Bewegen, sport en vitaliteit worden meegenomen in de buitenruimte.

4 5

In Aalten maken en evalueren we sportbeleid samen met verenigingen. We stellen het beleid bij als dat nodig is. Een voorwaarde hiervoor is een continue dialoog. Maatwerk is vaak een must.

6

In het Platform VitaalBAD brengen we sport, bewegen, cultuur, preventie en meedoen samen.

7

Om verenigingen in hun kracht te zetten, investeren we niet alleen in verenigingsondersteuning voor sportverenigingen. Maar óók in ondersteuning voor maatschappelijke en culturele verenigingen.

8

De subsidies, tarieven en huurvoorwaarden sluiten optimaal aan bij de doelen van bewegen en sporten.

9

Het is mogelijk dat er geïnvesteerd moet worden om het sportlandschap toekomstbestendig te maken. Bij het voorstel in december 2023 kan een afweging gemaakt worden tussen de te behalen doelen en de middelen die daarvoor nodig zijn. Positionering van zwemwater heeft een belangrijke rol bij de inrichting van een toekomstbestendig beweeg- en sportlandschap.

10

Pagina 11 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

Hieronder volgt een nadere toelichting van de 10 uitgangspunten:

1. Bewegen en sport dragen bij aan de gezondheid van inwoners In de nota ‘Sociaal Domein’ staat dat de gemeente Aalten werkt vanuit Positieve Gezondheid. Dat is een brede kijk op gezondheid. Het focust op bijdragen aan het vermogen van mensen om zich aan te passen en eigen regie te voeren, met als doel om te gaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. Positieve Gezondheid geeft inzicht in waar mensen verandering in willen brengen. Veranderingen waarvoor ze in veel gevallen sport, bewegen en cultuur kunnen inzetten. Door inwoners te stimuleren om meer te bewegen en sporten, kunnen ze hun fysieke conditie verbeteren, stress verminderen en sociale contacten opdoen. Het doel van het stimuleren van bewegen en sport in Aalten is bijdragen aan de fysieke, mentale en sociale gezondheid van inwoners.

2. Bewegen en sport verminderen gezondheidsverschillen Alle inwoners hebben recht op gelijke kansen op het gebied van gezondheid. Het aanpakken van gezondheidsverschillen kan bijdragen aan rechtvaardigheid in de gemeente Aalten. Gezondheidsverschillen kunnen bovendien leiden tot hoge kosten voor gezondheidszorg. Bijna 20% van de ziektelast in Nederland komt voort uit ongezond gedrag (bron: RIVM). Bewegen en sport kunnen op de volgende manieren bijdragen aan de vermindering van gezondheidsverschillen: •

• •

•

Vermindering van risicofactoren: Regelmatige lichaamsbeweging helpt bij de vermindering van risicofactoren, zoals obesitas, hoge bloeddruk en diabetes. Deze risicofactoren komen vaker voor bij inwoners met een lage sociaaleconomische status. Gezondere leefstijl: Door te bewegen en sporten kunnen inwoners worden gestimuleerd om andere gezonde gewoonten aan te nemen, zoals het eten van gezonde voeding. Sociale interactie: Bewegen en sport bieden kansen voor sociale interactie en gemeenschapsvorming. Dit kan belangrijk zijn voor inwoners die sociale isolatie en weinig verbinding met anderen ervaren. Door deel te nemen aan sportactiviteiten of samen te bewegen, kunnen inwoners zich meer betrokken voelen bij de gemeenschap en een gevoel van verbondenheid ervaren. Mentale gezondheid: Regelmatige lichaamsbeweging kan bijdragen aan verbetering van de mentale gezondheid. Door te sporten en bewegen kunnen stress en angstgevoelens afnemen en kan een positiever gevoel van eigenwaarde ontstaan. Bewegen en sport kunnen in Aalten worden ingezet voor de verkleining van gezondheidsverschillen, vermindering van risicofactoren, bevordering van een gezonde leefstijl, stimulering van sociale interactie en gemeenschapsvorming en verbetering van de mentale gezondheid.

Pagina 12 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

3. Bewegen en sport integreren in Opgroeien en een Kansrijke Omgeving In de notitie ‘Zo persoonlijk mogelijk blijven meedoen in Aalten’ staat dat alle kinderen moeten kunnen opgroeien in een veilige omgeving. Dit is bij voorkeur een omgeving waarin kinderen zich goed kunnen ontwikkelen. Dit noemen we ook wel een ‘sterke pedagogische basis’. Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) stond voorheen bekend als het IJslands Model. Het is een community based aanpak die gemeenten kunnen hanteren en die ook door GALA wordt ondersteund. Het Sportakkoord II benadrukt het belang van de samenwerking tussen onderwijs en sport als het gaat het motiveren van kinderen om te gaan en blijven bewegen en sporten. Dit zorgt voor continuïteit in en ruimte voor bewegen en sporten gedurende de dag. Concreet betekent het integreren van bewegen en sporten in OKO. Bijvoorbeeld dat ouders, leraren, sportverenigingen en lokale bedrijven en organisaties worden betrokken bij het creëren van veilige en toegankelijke speelruimtes en sportfaciliteiten, de organisatie van trainingen, sportevenementen en activiteiten voor kinderen en jongeren en het aanmoedigen van gezonde voedingskeuzes en leefstijl. Kinderen en jongeren ervaren zo de fysieke voordelen van bewegen en sport, maar kunnen ook leren over teamwork, leiderschap en discipline.

En ze kunnen zichzelf uitdagen hun vaardigheden te verbeteren en persoonlijke doelen te bereiken. Bewegen en sport nemen we in Aalten op in een community based aanpak (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving). Dit draagt bij aan het creëren van gezonde en veerkrachtige opgroeiomgevingen en bevordert de algehele ontwikkeling van kinderen en jongeren.

4. Gezonde leefomgeving met optimale beweeg- en sportaanleidingen Gezondheid krijgt in het ruimtelijk domein meer prioriteit. De Omgevingsvisie zet in op een omgeving die uitnodigt tot bewegen en sporten. Voorbeelden van kansen om te komen tot een beweegvriendelijke omgeving zijn de inrichting van straten en pleinen, goede fiets- en wandelverbindingen, groene ruimte voor bewegen, sport- en speelruimte en goed bereikbare recreatieve voorzieningen. Sportverenigingen worden actief betrokken bij de inrichting van de buitenruimte om het belang van een beweeg- en sportvriendelijke omgeving te vertegenwoordigen. Bij de inrichting van de openbare ruimte wordt steeds de vraag gesteld of deze inwoners uitnodigt tot bewegen en sporten. Bewegen, sport en vitaliteit krijgen binnen alle ruimtelijke plannen een rol.

Pagina 13 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

5. Sportverenigingen zijn cruciaal voor de realisatie van sportbeleid Sportverenigingen spelen een belangrijke rol bij de realisatie van sportbeleid. Ze zijn de basis van de sportparticipatie en bieden mogelijkheden voor de beoefening van sporten op verschillende niveaus. Enkele functies van sportverenigingen bij de realisatie van het Aaltens sportbeleid: • • • • • •

Stimuleren van sportparticipatie Het bieden van sociale contacten Talentontwikkeling Versterken van de lokale gemeenschap Bijdragen aan de gezondheid van inwoners Beheren en exploiteren van accommodaties

Om succesvol en effectief sportbeleid te realiseren, is het van belang om samen met verenigingen beleid te maken. En om dit beleid regelmatig te evalueren en bij te stellen. Zo kan de gemeente Aalten de verenigingen ondersteunen bij het vervullen van hun functies. De volgende stappen zijn of worden gezet om samen te komen tot de realisatie van het sportbeleid: In kaart brengen van wensen en behoeften: Het is belangrijk om te weten wat de wensen en behoeften van verenigingen zijn. Dit is in kaart gebracht op basis van één-op-één gesprekken in de maanden januari-april 2023. • Opstellen van beleidsdoelen: De uitgangspunten van deze startnotitie leiden tot beleidsdoelen die we onder meer verwoorden in het beweeg-, sport en leefstijlakkoord en in het Plan van Aanpak GALA. In de ronde langs verenigingen hebben de meeste verenigingen aangegeven dat ze ook in de toekomst willen meedenken over en bijdragen aan de doelen op het gebied van bewegen en sport. • Ontwikkelen van beleidsinstrumenten: Door middel van subsidies, accommodatiebeleid en het faciliteren van samenwerking kunnen de beleidsdoelen worden gerealiseerd. Deze beleidsinstrumenten zetten we in Aalten al in. Het is echter de vraag of ze nog goed genoeg aansluiten op de doelen en praktijk. In december 2023 verwachten we inzicht te kunnen geven in de stappen die we willen zetten om aanpassingen te doen.

• Implementatie, evaluatie en bijsturen van beleid: De samenleving verandert snel. Dit betekent dat implementeren, evalueren en bijsturen elkaar snel opvolgen. Maatwerk is vaak een must. Dit vraagt om in contact te blijven met de verenigingen, te achterhalen hoe het gaat en te bepalen of beleidsdoelen en/of -instrumenten moeten worden aangepast. Dit willen we graag doen via de lijn van het beweeg-, sport en leefstijlakkoord. Bijlage 1: Samenvatting bevindingen ronde langs verenigingen •

In Aalten maken en evalueren we sportbeleid samen met verenigingen. We stellen het beleid bij als dat nodig is. Een voorwaarde hiervoor is een continue dialoog. Maatwerk is vaak een must.

Pagina 14 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

6. VitaalBAD als platform voor gezondheid, sport en cultuur VitaalBAD wordt een dynamisch platform voor het aanjagen, ontwikkelen en ondersteunen van initiatieven op het gebied van bewegen, sporten, gezondheid, cultuur en preventie. Het platform heeft een digitale en fysieke component. De website www.vitaalbad.nl is de digitale ontmoetingsplek. Er wordt aan gewerkt om deze nog beter vindbaar, vollediger en interactiever te maken. Verder worden er fysieke bijeenkomsten georganiseerd die in het teken staan van kennisdeling, inspiratie en ontmoeting. Dit past bij het voornemen om initiatieven meer van onderop te laten ontstaan. En om in te zetten op juist die onderdelen waar de energie in de samenleving zit. Het herijkte sportakkoord, GALA en de bestuurlijke afspraken Brede Regeling Combinatiefuncties sturen alle op meer verbinden, verbreden en verdiepen. Het platform is daarvoor een uitstekend middel. Voor inwoners en bijvoorbeeld verenigingen is het gebruiksvriendelijk als ze alle informatie gebundeld op één plek aangeboden krijgen en als ze weten waar en wanneer ze waardevolle netwerkpartners kunnen treffen. In Platform VitaalBAD brengen we sport, bewegen, cultuur, preventie en meedoen samen.

7. Focussen op verenigingsondersteuning Verenigingen geven aan dat ze gebaat zijn bij een intensievere vorm van verenigingsondersteuning. De stuurgroep van het beweeg-, sport- en leefstijlakkoord wil daaraan gehoor geven door kennisdeling en samenwerking te faciliteren, door middel van VitaalBAD. De stuurgroep Plan Talent heeft geconstateerd dat de verenigingsondersteuner vaak wordt benaderd voor taken die niet direct vallen onder verenigingsondersteuning. Daarom gaat de stuurgroep de verenigingsondersteuner bijstaan als taken moeten worden afgehouden die afleiden van de hoofdtaak: verenigingsondersteuning. Voor de verenigingsondersteuner is het belangrijk om een sterke backoffice te hebben. Door het nog meer verbinden van lokale maatschappelijk organisaties en bedrijven kan de verenigingsondersteuner echt de spin in het web zijn. Adequate doorverwijzing en ondersteuning vergen dat er ook diensten en/of specifieke kennis beschikbaar zijn om verenigingen verder te helpen. Achterhoek in Beweging wil de ontsluiting naar bovenlokale organisaties verbeteren. Voor de hele Achterhoek wordt gekeken hoe de functie van verenigingsloket kan worden ingevuld. Via het platform VitaalBAD kunnen verbindingen worden gemaakt tussen organisaties, bedrijven en verenigingen. Onderdelen van verenigingsondersteuning vragen om een regionale oplossing.

Denk aan de inzet van gespecialiseerde trainers voor bepaalde doelgroepen of werkgeverschap van mensen met kleine contracten in de sport. Hiervoor wordt intensievere samenwerking gezocht met Achterhoek in Beweging. Ook verenigingen en organisaties buiten de sport en/of cultuursector profiteren van de inzet op verenigingsondersteuning. Om verenigingen in hun kracht te zetten, investeren we niet alleen in verenigingsondersteuning voor sportverenigingen. Maar óók in ondersteuning voor maatschappelijke en culturele verenigingen.

Pagina 15 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

8. Herijken subsidies, tarieven en huurvoorwaarden De voorgaande uitgangspunten sturen op een sterke rol van het verenigingsleven en een stevige rol voor sport, bewegen en cultuur in de sociale basis. Verenigingen gaan hun activiteiten in de toekomst waarschijnlijk aanpassen aan de wensen van de inwoners. Enkele voorbeelden: • • •

•

Sportaanbod voor leden zal flexibeler worden, omdat leden bijvoorbeeld niet meer op een vast moment in de week willen trainen en wedstrijden spelen. ‘Bewegen op recept’-groepen en groepen die gericht zijn op het meedoen van senioren, willen in de ochtenden of vroege middagen van de accommodaties gebruikmaken. Verenigingen willen investeren om doelgroepen met een afstand tot bewegen en sport bij de vereniging te betrekken en voor de vereniging te behouden. Niet alleen trainingsruimte is belangrijk, maar ook een plek voor sociale ontmoeting. Om deze groepen te bereiken, zijn professionals nodig die met de doelgroep in gesprek kunnen over Positieve Gezondheid en wat dat betekent. Leden vragen om accommodaties van hoge kwaliteit. Soms zijn daarvoor investeringen nodig.

Voor de subsidies, tarieven en huurvoorwaarden betekent dit dat moet worden uitgezocht of de huidige criteria nog passen bij de toekomstige uitdagingen: -

Zijn subsidies voldoende gericht op de bevordering van deelname aan bewegen en sport voor inwoners met een afstand tot bewegen en sporten? Worden voor maatschappelijke initiatieven ook voldoende maatschappelijke tarieven gerekend? Kunnen groepen op de juiste tijdstippen terecht in de accommodaties en zijn daar dan ook de goede voorzieningen aanwezig? Is er voldoende ruimte om te investeren in accommodaties en dragen de investeringen bij aan het aantrekken van leden en het behouden ervan?

Verenigingen, Figulus, Brichbouw en onder meer maatschappelijke organisaties geven aan dat er nu vaak frictie is. Geprivatiseerde verenigingen of beheersstichtingen rekenen hoge tarieven voor derden om de exploitatie rond te krijgen. De verordening verhuur is verouderd en subsidies worden niet altijd gericht ingezet. We willen graag dat de subsidies, tarieven en huurvoorwaarden aansluiten op de doelen die wij met bewegen en sport willen bereiken. De subsidies, tarieven en huurvoorwaarden sluiten optimaal aan bij de doelen van bewegen en sporten.

Pagina 16 van 20

Gemeente Aalten

Startnotitie voor de actualisatie van het sportbeleid

9. Investeren in een toekomstbestendig beweeg- en sportlandschap Het is mogelijk dat er investeringen nodig zijn om te komen tot een toekomstbestendig beweeg- en sportlandschap. Ook is het mogelijk dat verdere verdieping en onderzoek nodig zijn (bijvoorbeeld naar aard, omvang en spreiding van binnen- en buitensportaccommodaties voor de toekomst). In december 2023 kan hier inzicht in gegeven worden en een voorstel voor gedaan worden.

In het vervolgvoorstel en advies van december 2023 is een financiële doorvertaling gemaakt.

10. Visie en advies op zwemwater Zwemwater is een thema dat een bijzondere positie inneemt binnen het gemeentelijke sportbeleid. In een waterrijk land als Nederland is het belangrijk dat alle kinderen een zwemdiploma kunnen halen. Recreatief of in verenigingsverband zwemmen zijn gezonde en populaire vrijetijdsbestedingen. De keerzijde van de medaille is dat zwemwater duur is. De realisatie en exploitatie van zwemwater vereist bovendien veel specifieke kennis. Er zijn strenge veiligheids- en kwaliteitseisen en de afweging tussen prijs en kwaliteit moet zorgvuldig worden gemaakt. De komende jaren lopen contracten met exploitanten af. De accommodaties zijn verouderd. Er is behoefte aan een integrale afweging. In 2023 verschijnt een startnotitie. De visie op zwemwater wordt vervolgens in deze raadsperiode vastgesteld.

Positionering van zwemwater heeft een belangrijke rol bij de inrichting van een toekomstbestendig beweeg- en sportlandschap.

Pagina 17 van 20

Gemeente Aalten

Fasering

Bijlage Bijlage 1: Samenvatting bevindingen ronde langs verenigingen