A5. Raadsmededeling 103-2025 Aanwending budget Halve Maone

Raadsmededeling openbaar Nummer Datum B&W datum Beh. Ambtenaar Portefeuillehouder Onderwerp

: : : : : :

103-2025 7 augustus 2025 9 september 2025 M. van Dam T.M.M. Kok Aanwending budget "Halve Maone"

Aanleiding: Met Bredevoort heeft de gemeente Aalten een bijzondere vestingstad binnen haar grondgebied. In 2024 is Bredevoort daarom aangesloten bij de Nederlandse Vereniging van Vestingsteden, Dit lidmaatschap versterkt de profilering van Bredevoort als historische vestingstad en biedt kansen voor toerisme, erfgoed en samenwerking met andere vestingsteden. De geschiedenis van Bredevoort verdient het om zichtbaar en beleefbaar gemaakt te worden. Bredevoorts Belang en de gemeente hebben het initiatief genomen voor een interactieve app, waarvoor co-financiering benodigd is. Inhoud mededeling: De verhalen van Bredevoort liggen voor het oprapen, maar verdienen een eigentijdse en aansprekende manier van vertellen. Door de geschiedenis zichtbaar en beleefbaar te maken, wordt dit interessant en komen de verhalen beter voor het voetlicht. Een interactieve app gecombineerd met cortenstalen figuren ter plaatse, is een eigentijdse manier van het beleefbaar maken van geschiedenis en erfgoed. In bijgaand projectplan vindt u een uitgebreide toelichting. Een aanzienlijk deel van het benodigde budget wordt door Bredevoorts Belang opgebracht. Het College heeft ingestemd met de inzet van het budget “Halve Maone” als benodigde co-financiering voor dit project.

Beleidskaders Het (digitaal) beleefbaar maken van erfgoed in Bredevoort past binnen de beleidskader van de Beleidsnota Vrijetijdseconomie 2021 en de Erfgoednota Oost-Achterhoek 2025. Daarnaast past het in het door de inwoners opgestelde Ontwikkelplan Bredevoort 2025-2035 en is het als project opgenomen in de door Bredevoorts Belang geïnitieerde Dorpendeal. Alhoewel het budget destijds bedoeld was voor het maken van alternatieve plannen voor de Halve Maone, is het daarvoor niet ingezet en ontbreekt uitzicht op toekomstige inzet daarvan. Het budget zou ook toegevoegd kunnen worden aan de ontwikkeling Slingeplas/het Broock, maar zal gelet op de omvang van die ontwikkeling en dit specifieke beperkte budget, niet van zichtbare toegevoegde of doorslaggevende waarde voor die ontwikkeling zijn. Met het digitaal beleefbaar maken van het erfgoed van Bredevoort, waar de Halve Maone deel vanuit maakt, is een alternatief gevonden die aansluit bij de overwegingen om dit budget in te stellen, maar dan gebruik maakt van hedendaagse technologie. De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: - Projectomschrijving

Pagina 1 van 1

Projectbeschrijving Van Datum Onderwerp

: M. van Dam en M. Lettink : 11 augustus 2025 : Project digitale beleving erfgoed Bredevoort

Aanleiding Met Bredevoort heeft de Gemeente Aalten een bijzondere vestingstad binnen het grondgebied. In 2024 is Bredevoort daarom aangesloten bij de Nederlandse Vereniging van Vestingsteden, Dit lidmaatschap versterkt de profilering van Bredevoort als historische vestingstad en biedt kansen voor toerisme, erfgoed en samenwerking met andere vestingsteden. Bredevoort heeft een rijke geschiedenis en vele verhalen. Verhalen die tot op de dag van vandaag relevant zijn en verdienen dat er blijvend over verteld wordt. Vanuit zowel de inwoners, als vanuit de beleidsvelden erfgoed en toerisme-recreatie is de wens om een aantal verhalen digitaal te ontsluiten middels een app. De gemeente Oost-Gelre heeft voor de vestingstad Groenlo een belevingsapp “1627 door mijn ogen” waarin de geschiedenis van de Spaanse Weg kunt ontdekken. De gemeente OostGelre heeft aangeboden de techniek ter beschikking te stellen ten behoeve van Bredevoort en zo ook een verbinding maken tussen de beide vestingsteden.

Inleiding De verhalen van Bredevoort liggen voor het oprapen, maar verdienen een eigentijdse en aansprekende manier van vertellen. Door de geschiedenis zichtbaar en beleefbaar te maken, wordt dit interessant en komen de verhalen beter voor het voetlicht. Een prachtige kans ligt in het uitbreiden van de bestaande ‘tachtigarige Oorlog’ fietsroute, die Bredevoort en Groenlo met elkaar verbindt. Groenlo heeft al stappen gezet om zijn historie tot leven te brengen door middel van Cortenstalen silhouetten met QR-codes die verhalen vertellen over de mensen uit die tijd. De app “1627 door mijn ogen” vertelt het verhaal van mensen in dat jaar, waarbij de gebruiker dilemma’s krijgt voorgelegd. De keuze van de gebruiker bepaalt dan hoe het verhaal voor die persoon afloopt. De gekozen personen zijn ofwel bekende historische personen ofwel verzonnen personages. Dit concept kan op een unieke Bredevoortse manier worden doorgezet. Door een interactieve route te ontwikkelen met eigen Cortenstalen figuren en een aangepaste variant van de app, kunnen we verhalen over het Bredevoortse verleden delen op zeer eigentijdse wijze, passend bij de belevingseconomie.

Opzet De uitbreiding van de Spaanse Weg route met Bredevoort wordt een gezamenlijk project van de gemeenten Aalten en Oost-Gelre. De gemeente Oost-Gelre gaat de app uitbreiden met drie cortenstalen figuren en hun verhalen, voor Bredevoort zijn er vijf figuren met verhaallijnen gepland. De bestaande fietsroute tussen Groenlo en Bredevoort die de tachtigjarige oorlog als thema heeft, wordt als verbinding tussen Groenlo en Bredevoort gebruikt. Hiermee is dan ook de fysieke verbinding met het Nationale Museum Tachtigjarige Oorlog gelegd. Groenlo en Bredevoort spelen op verschillende momenten een rol in de tachtigjarige oorlog. Voor Groenlo is 1627 het jaar waarin de figuren in de app geplaatst zijn. Voor Bredevoort zal dat een ander

jaar zijn, waarschijnlijk 1572. Dit zal in de conceptontwikkeling nader bepaald worden. Bredevoort krijgt een eigen toegangsscherm tot de app. Door gebruik te maken van de reeds bestaande app worden twee belangrijke voordelen behaald: in de eerste plaats worden Groenlo en Bredevoort met elkaar verbonden, waardoor deze elkaar gaan versterken. In de tweede plaats hoeft de techniek niet opnieuw te worden ontwikkeld, wat een aanzienlijke besparing op de investering oplevert. Om deze reden moet wel gewerkt worden met de leveranciers van oorspronkelijke app.

Plan van Aanpak Fase 1 Inventarisaties en contentontwikkeling Samen met lokale partijen en lokale deskundigen worden locaties gezocht en vijf personages bedacht. Deze worden verder uitgewerkt, inclusief teksten en verhalen en gereed gemaakt voor de webapp. Fase 2 Ontwerp en illustraties Met de eerste tekstuele uitwerking zullen de vijf nieuwe personages creatief ontworpen worden. En met de input van de historische expert wordt gezorgd dat de personages zoveel mogelijk historisch correct zijn. Op basis van het creatieve ontwerp wordt voor ieder personage een set illustraties gemaakt. Deze illustraties vormen de basis voor de cortenstalen figuren en illustreren de verhalen en dilemma's in de webapp. Fase 3 Ontwikkeling webapp Op basis van de webapp 1627 door mijn ogen wordt de Bredevoortse versie gemaakt, inclusief een eigen toegangsscherm, website en het vullen van de content Fase 4 Uitvoering Productie en plaatsing van de cortenstalen figuren met QR code’s Fase 5 Livegang Oplevering en livegang van de app

Beleidskaders Lidmaatschap Vereniging van Nederlands Vestingsteden In 2024 is Bredevoort aangesloten bij de Vereniging van Nederlandse Vestingsteden. Dit lidmaatschap geeft kansen om Bredevoort meer te profileren als historische vestingstad. Met het lidmaatschap kan Bredevoort profiteren van de herkenbaarheid en de historische waarde die vestingsteden gezamenlijk uitstralen. Het verhaal van Bredevoort kan worden verteld in de context van andere vestingsteden wat het aantrekkelijk maakt voor een breed publiek. Daarnaast kunnen gezamenlijke promotiecampagnes de zichtbaarheid en het toeristisch bereik vergroten,. Ook biedt de vereniging toegang tot historische kennis en expertise van andere vestingsteden wat de inhoudelijke kwaliteit van het project kan vergroten. Beleidsnota Vrijetijdseconomie 2021 Dit project past binnen de in beleidsthema 3 onder punt 4 genoemde beleid: 4. Faciliteren/ondersteunen van initiatieven t.b.v. conceptuele versterking De gemeente ondersteunt projecten die betrekking hebben op versterking van de beleving van de grensligging van Dinxperlo-Suderwick, de Heerlijckheid Bredevoort en de onderduik- en ontstaansgeschiedenis van het dorp Aalten. Maar ook projecten die in de basis ons aanbod wat betreft (religieus) erfgoed, cultuur en landschap verbeteren.

Dit kan zij doen door aan te jagen en coördineren, bijvoorbeeld in het toeristisch netwerk, of door projecten (ook van derden) in financiële zin te ondersteunen. Verder wordt in beleidsthema 5, punt 3 genoemd dat initiatieven uit de kernen en buurtschappen worden gestimuleerd. Dit project maakt onderdeel uit van de aangevraagde Dorpendeal Bredevoort en past in de toekomstvisie. Het project is in samenspraak met Bredevoorts Belang ontwikkeld. Ontwikkelingsplan Bredevoort 2025-2035 Onder het kopje “toerisme en recreatie” wordt het volgende genoemd: Gewenste situatie: Evenwicht tussen rust en reuring. Dat betekent onder meer geen ongebreidelde groei van het aantal toeristen, maar wel dusdanig in stand houden c.q. uitbreiden van activiteiten (winkeltjes, horeca, etc.) dat er voor toeristen voldoende te beleven valt in Bredevoort en tegelijkertijd de inwoners van met name het oude centrum zich daar wel bij voelen. De te ontwikkelen app geeft een activiteit die erg passend is voor Bredevoort, zowel voor lokale inwoners als voor bezoekers, en draagt bij aan de beleving die nog is om het verblijf in de stad te verlengen.

Onder 3.7 Historie, kunst en cultuur wordt onder meer het volgende aangegeven: Gewenste situatie: De historische waarde van Bredevoort verder versterken door daar waar mogelijk onderdelen van de vestingwerken te reconstrueren en het verhaal van Bredevoort dusdanig voor het voetlicht te brengen dat Bredevoort ’’t angoan weert’ is Acties (relevant voor dit project) 6. Ontwikkelen nieuwe routes (o.a. voor jeugd) in en rond Bredevoort. 7. Bewoners informeren over en betrekken bij de historie van Bredevoort.

Concept erfgoednota Oost Achterhoek 2025 In de Erfgoednota Oost Achterhoek 2025, die in september 2025 door de raad wordt behandeld, worden een aantal punten genoemd die een directe relatie hebben met het beleefbaar maken van het erfgoed door middel van de app: Hoofdstuk 6 Focuspunten voor de uitvoeringsagenda: Erfgoed beleven Erfgoed is heel geschikt om inwoners en bezoekers een beleving te bieden. Zij kunnen bijvoorbeeld een monument bezoeken, een evenement beleven of zich vergapen aan erfgoed in de openbare ruimte. We gaan het verhaal van onze (samenwerkende) gemeenten meer ontwikkelen en uitdragen Erfgoed draagt bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat en zorgt voor een economische impuls voor de ondernemers. Erfgoedbewustzijn We willen inwoners verbinden met hun verleden. Zodat zij hun erfgoed gaan ervaren als een gedeeld goed en een bron van identiteit. Dit versterkt het gevoel van eigenaarschap. En dit maakt dat iemand, of een gemeenschap, verantwoordelijkheid neemt voor de betekenis en het behoud van erfgoed. Economie Erfgoed is belangrijk voor toerisme, het trekt veel bezoekers. En dat is goed voor de lokale en regionale economie. Hoe zorgt erfgoed voor economische waarde? Erfgoed is belangrijk voor toerisme en trekt veel bezoekers.

Musea, historische stadscentra en andere erfgoedlocaties zorgen voor werkgelegenheid en stimuleren lokale bedrijven, zoals winkels en horeca. Dit versterkt zowel de economie van de gemeente als van de regio. We geven nieuwe functies aan historische gebouwen, bijvoorbeeld als kantoor, restaurant of woning. Dit zorgt voor extra economische waarde. Tegelijk blijven de unieke uitstraling en geschiedenis van een plek behouden. Jongeren en erfgoed Het is belangrijk om jongeren bij erfgoed te betrekken. Zo zorgen we ervoor dat we de waarde en het belang van erfgoed doorgeven aan toekomstige generaties. Dat kan uitdagend zijn. Want jongeren ervaren erfgoed soms als “stoffig” of “saai”. Met de juiste aanpak maken we erfgoed aantrekkelijk en relevant voor een jong publiek. Hoe maken we erfgoed aantrekkelijk voor jongeren? Bijvoorbeeld door erfgoed te combineren met moderne technologie, hands-on-activiteiten en met thema’s die aansluiten bij de interesses van jongeren. Zo houden we erfgoed levendig voor de nieuwe generatie. Dat maakt hen niet alleen toeschouwers van hun erfgoed, maar ook actieve deelnemers en toekomstige beschermers ervan.

Financiën Begroting Bredevoort App Ontwikkeling concept DST App ontwikkeling Niice Productie QR code's Productie Cortenstalen figuren Afkoop onderhoud 5 jaar Onvoorzien

€ 25.590,00 € 16.560,00 € 360,00 € 13.000,00 € 10.500,00 € 4.990,00 € 71.000,00

Dekking Dorpendeal Overheveling project Halve Maan Bestaand budget toerisme 2025/2026 Werkbudget TMC 2025/2026 Bestaand budget Erfgoed 2025/2026

€ 35.500,00 € 25.000,00 € 4.500,00 € 1.500,00 € 4.500,00

€ 71.000,00

Onderbouwing financiën De begroting is gebaseerd op ingediende offertes. Voor de eerste vijf jaar is het onderhoud in een afkoopsom meegenomen. Vanuit Bredevoorts Belang wordt op dit moment gewerkt aan een dorpendeal. Dit is een subsidieregeling die gericht is op het bevorderen van de leefbaarheid van dorpen in Gelderland. Dit project is onderdeel van de aanvraag. De Dorpendeal is inmiddels beschikt door de provincie en kan daarmee in uitvoering gaan. In de begroting staat onder P1.8830 nog € 25.000,= begroot ten behoeve van project Halve Maone. In 2018-2019 is een structuurontwerp voor het vestingwerk Halve Maone in Bredevoort opgesteld. De verdere uitwerking is een ambitie voor de toekomst en is ook op deze wijze opgenomen in de Toekomstvisie Bredevoort, dit gezien de (financiële) haalbaarheid van het structuurontwerp en prioriteit voor de ontwikkeling Slingeplas - 't Broock. Het beschikbare budget voor nadere uitwerking wordt jaarlijks doorgeschoven. Voorgesteld wordt het budget beschikbaar te stellen voor het project digitale beleving erfgoed Bredevoort. Eén van de doelstellingen van het project Halve Maone is om de kwaliteit van het gebied vanuit erfgoed, landschap en klimaat te vergroten. Het project digitale beleving erfgoed Bredevoort past binnen deze doelstelling.

De Halve Maone zal onderdeel worden van dit project, waardoor de geschiedenis ervan eigentijds beleefbaar wordt gemaakt. Het resterende bedrag komt uit het werkbudget van de toeristisch marketing coördinator en de budgetten erfgoed en toerisme. Het project vindt pas definitieve doorgang indien alle dekkingsmiddelen definitief zijn toegezegd.

Bijlage 1627 door mijn ogen in Groenlo Op verschillende locaties door Groenlo en omgeving staan 8 silhouetten met een QR code. Door deze QR code te scannen worden bezoekers door de fictieve bewoners meegenomen in een interactief verhaal over 1627. Tijdens het verhaal moeten ze keuzes maken. Keuzes over situaties waar de fictieve inwoners mee te maken krijgen. Zo kunnen ze hun eigen beleving creëren. De app is ontwikkeld om de veelomvattende geschiedenis van Groenlo te vertellen, maar heeft niet het doel om een authentiek geschiedkundig verhaal te vertellen. De route geeft op een speelse manier voor jong en oud informatie over 1627 aan de hand van de 8 fictieve bewoners. Bij de VVV Groenlo liggen flyers waar de route is uitgestippeld. Maar de route is ook te volgen zodra je de app geopend hebt met de QR-code of via de website www.1627doormijnogen.nl naar de appomgeving gaat.