Toelichting Bijlage 5 - Bureauonderzoek Niet-gesprongen explosieven.pdf
Tekst van het document
Projectgebonden Risicoanalyse Niet Gesprongen Explosieven
Appingedam Aalsmeer FortEendracht Kudelstaart RO-710082 versie versie 1.0 1.0 RO-160093 3 oktober 2013 25 augustus 2016
Riel Explosive Advice & Services Europe B.V. • Alphenseweg 4a 5133 NE Riel The Nether lands • PO Box 21 5133 ZG Riel The Netherlands • T +31 (0)13 518 60 76 • F +31 (0)13 518 60 77 • www.reaseuro.com info@reaseuro.com • KvK 180.501.31 • IBAN NL09ABNA0475239288 • BIC ABNANL2A • BTW NL81.50.08.387.B01
Projectgebonden Risicoanalyse Niet Gesprongen Explosieven
Aalsmeer Fort Kudelstaart Opdrachtgever
:
Gemeente Aalsmeer
Kenmerk
:
07147/RO-160093 versie 2.0
Plaats en datum
:
Riel, 24 augustus juli 2016
Auteur
:
dhr. Ing. E. van den Berg, Senior adviseur
Gecontroleerd door
:
dhr. J. de Graaf, Senior OCE-deskundige
Goedgekeurd door
:
mevr. N. van Domburg, Hoofd Advies
REASeuro
Gemeente Aalsmeer
mevr. N. van Domburg Hoofd Advies
mevr. M.J.B. Maarschalk Adviseur wijkbeheer
Informatiebescherming. Op grond van artikel 6:162 BW mag niets uit dit document worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze, inclusief digitale verwerking, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van REASeuro. De opdrachtgever mag voor intern gebruik duplicaten maken.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 2 van 45
INHOUDSOPGAVE Pagina 1
INLEIDING ................................................................................................................................................... 7 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
2
HORIZONTAL AFBAKENING NGE-RISICOGEBIEDEN .......................................................................... 12 2.1 2.2
3
TOETSING HVO-NGE ......................................................................................................................................................... 12 RESULTATEN HVO-NGE ..................................................................................................................................................... 12
VERTICALE AFBAKENING........................................................................................................................ 14 3.1 3.2 3.3 3.4
4
AANLEIDING............................................................................................................................................................................. 7 WERKGEBIED............................................................................................................................................................................ 7 DOEL......................................................................................................................................................................................... 8 AANPAK PRA-NGE EN LEESWIJZER ..................................................................................................................................... 8 INGEZETTE DESKUNDIGHEID ................................................................................................................................................. 10
VERTICALE AFBAKENING ....................................................................................................................................................... 14 INVENTARISATIE NAOORLOGSE GRONDROERENDE WERKZAAMHEDEN ........................................................................... 15 BAGGEREN FORTGRACHT ..................................................................................................................................................... 16 RESULTATEN VERTICALE AFBAKENING ................................................................................................................................. 17
NGE-RISICOANALYSE .............................................................................................................................. 19 4.1 CIVIELTECHNISCHE WERKZAAMHEDEN................................................................................................................................ 19 4.1.1 Ontwikkeling woningbouw Kudelstaartseweg 92 ..................................................................................... 20 4.1.2 Toegangskanaal sluis ............................................................................................................................................ 20 4.1.3 Sluiskom ..................................................................................................................................................................... 21 4.1.4 Haven-West .............................................................................................................................................................. 21 4.1.5 Haven-Oost .............................................................................................................................................................. 21 4.1.6 Forteiland ..................................................................................................................................................................
22 4.1.7 Gracht zuidwest ...................................................................................................................................................... 22 4.1.8 Gracht zuidoost ....................................................................................................................................................... 22 4.1.9 Ringdijk ...................................................................................................................................................................... 23 4.2 KANS OP EEN DETONATIE ..................................................................................................................................................... 23 4.3 EFFECTEN VAN EEN DETONATIE ........................................................................................................................................... 23 4.3.1 Scherfwerking .......................................................................................................................................................... 23 4.3.2 Luchtdrukwerking ..................................................................................................................................................
24 4.3.3 Schokgolf ................................................................................................................................................................... 24 4.3.4 Sympathische detonatie ...................................................................................................................................... 24 4.3.5 Kans op dijkdoorbraak ......................................................................................................................................... 24
5
BEPALEN AANVAARDBAAR RISICO ...................................................................................................... 26 5.1 5.2 5.3 5.4
MOGELIJKE EFFECTEN VAN DE WERKZAAMHEDEN OP NGE ............................................................................................. 26 RISICO’S WERKNEMERS EN OMGEVING ............................................................................................................................... 26 VEILIGHEIDSMAATREGELEN .................................................................................................................................................. 26 ZOEKDOEL .............................................................................................................................................................................. 27
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 3 van 45
6
OPSPORINGSADVIES ............................................................................................................................... 29 6.1 OPSPORINGSMETHODE ........................................................................................................................................................ 29 6.1.1 Beveiligd baggeren................................................................................................................................................ 29 6.1.2 Detecteren en benaderen ter plaatse van de waterbodem .................................................................. 30 6.1.3 Detecteren en benaderen ter plaatse van de landbodem ..................................................................... 30 6.2 LOCATIESPECIFIEKE OMSTANDIGHEDEN .............................................................................................................................. 31 6.2.1 Bevoegd gezag ....................................................................................................................................................... 31 6.2.2 Waterbeheer ............................................................................................................................................................
31 6.2.3 Waterpeil en waterdiepte ................................................................................................................................... 31 6.2.4 Bodemopbouw ........................................................................................................................................................ 31 6.2.5 Milieuhygiënische kwaliteit ................................................................................................................................ 31 6.2.6 Archeologie .............................................................................................................................................................. 31
7
BIJLAGEN .................................................................................................................................................. 33 BIJLAGE 1 BIJLAGE 2 BIJLAGE 3
BEGRIPPENLIJST ............................................................................................................................................................ 34 DETECTIEMETHODEN ................................................................................................................................................... 37 WETTELIJK KADER......................................................................................................................................................... 42
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 4 van 45
Samenvatting De gemeente Aalsmeer is voornemens het terrein van Fort Kudelstraat te laten her-ontwikkelen. In het kader van deze herontwikkeling vinden mogelijk diverse grondroerende werkzaamheden plaats. In dit kader is voor Fort Kudelstaart een Historisch Vooronderzoek-Niet Gesprongen Explosieven (HVONGE) uitgevoerd, dat is fase 1 van het Niet Gesprongen Explosieven-bodemonderzoek. Dit rapport heeft betrekking op fase 2 van het NGE-bodemonderzoek. Fase 2: de PRA-NGE bevat het advies gericht op het beheersen van risico’s met betrekking tot de mogelijke aanwezigheid van NGE. Fase 1 en 2 vormen samen het bureauonderzoek. Het bureauonderzoek vormt de input voor de fasen 3, 4 en 5 van het NGE-bodemonderzoek. Fase 3, 4 en 5 hebben respectievelijk betrekking op de werkvoorbereiding, de uitvoering en de oplevering van het NGE-bodemonderzoek. Uit het HVO-NGE is gebleken dat ter plaatse van het onderzoeksgebied oorlogshandelingen (munitiedumpingen) hebben plaatsgevonden. Hierdoor kunnen Niet Gesprongen Explosieven (NGE) in het gebied zijn terechtgekomen en zijn achtergebleven. Uit deze PRA-NGE is gebleken dat het uitvoeren van grondroerende werkzaamheden in de als verdacht aangemerkte gebieden risico’s met zich meebrengt ten aanzien van de mogelijk aanwezige NGE. Door toucheren en of bewegen kan een detonatie worden veroorzaakt.
Bewegen en/of toucheren van een NGE kan worden veroorzaakt door het uitvoeren van baggerwerkzaamheden, het plaatsen van beschoeiingen, het aanbrengen van steigers en het inrichten van het middenterrein van het fort en het versterken van de ringdijk. Het gebruik van het gebied door recreatievaart, zwemmers en wandelaars is niet als risico beoordeeld aangezien hierbij geen grondroeringen optreden. In deze PRA-NGE wordt een advies gegeven met betrekking tot het veilig uitvoeren van grondroerende werkzaamheden in de als verdacht aangemerkte delen van het onderzoeksgebied. De geadviseerde maatregelen bestaan uit het beveiligd baggeren van de verdachte delen van de waterboden en het laagsgewijs detecteren en benaderen ter plaatse van de aan te brengen beschoeiingen en terreininrichting. Het beveiligd baggeren en/of opsporen van NGE dient te worden uitgevoerd door een WSCS-OCE gecertificeerd opsporingsbedrijf. Hiertoe dient door het opsporingsbedrijf een projectplan te worden geschreven. Dit plan dient door het bevoegd gezag (burgemeester van Aalsmeer) te worden goedgekeurd. Na goedkeuring van het projectplan kan gestart worden met de opsporingswerkzaamheden. Alle gemeenten kunnen in geval van opsporing en ruiming van explosieven een bijdrage van 70% in de kosten ontvangen door het indienen van een raadsbesluit.
Verzoeken om een bijdrage dienen jaarlijks voor 1 maart te worden ingediend. Indien kosten zijn gemaakt voor het opsporen van NGE wordt geadviseerd een raadsbesluit tot het aanvragen van een rijksbijdrage te laten nemen en een bijdrage aan te vragen. Nadere informatie over de rijksbijdrage regeling is opgenomen in bijlage 3.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 5 van 45
Algemene informatie
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 6 van 45
1
INLEIDING
In dit hoofdstuk is beschreven wat de aanleiding is voor het uitvoeren van de Projectgebonden Risicoanalyse-Niet Gesprongen Explosieven (PRA-NGE). Daarnaast zijn het onderzoeksgebied, het doel van het onderzoek en de methodiek beschreven. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een leeswijzer. 1.1
AANLEIDING
De gemeente Aalsmeer is voornemens het terrein van Fort Kudelstraat te laten her-ontwikkelen. In het kader van deze herontwikkeling vinden mogelijk diverse grondroerende werkzaamheden plaats. Voor het Fort Kudelstaart is een Historisch Vooronderzoek-Niet Gesprongen Explosieven (HVO-NGE) opgesteld1. Uit de resultaten van deze studie blijkt dat ter plaatse oorlogshandelingen (munitiedumpingen) hebben plaatsgevonden. Hierdoor kunnen Niet Gesprongen Explosieven (NGE) in het gebied zijn terechtgekomen en zijn achtergebleven. Bij de uitvoering van de voorgenomen herontwikkeling vinden werkzaamheden plaats in een gebied waarvoor aantoonbaar een verhoogd risico geldt op de aanwezigheid van NGE. In het kader van de beoogde herontwikkeling heeft REASeuro opdracht gekregen voor het uitvoeren van deze PRA-NGE. 1.2
WERKGEBIED
Het werkgebied is weergegeven in Figuur 1.
Figuur 1: Werkgebied. 1
RO-150145 DR Aalsmeer Fort Kudelstaart update HVO versie 2.0
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 7 van 45
1.3
DOEL
Het doel van deze PRA-NGE is: - Een 3-dimensionale afbakening van op NGE-verdacht gebied binnen het werkgebied. De afbakening van verdacht gebied is feitelijk onderbouwd. De afwegingen die ten grondslag liggen aan de afbakening zijn navolgbaar en zijn zoveel mogelijk gebaseerd op feitelijke informatie. - Het tot een acceptabel niveau terugbrengen van de aan de uitvoering van het project gerelateerde risico’s met betrekking tot NGE in verdacht gebied. Hiervoor worden gerichte adviezen gegeven met betrekking tot de wijze van uitvoering en de te treffen veiligheidsmaatregelen. 1.4
AANPAK PRA -NGE EN LEESWIJZER
Voor het werkgebied is een HVO-NGE uitgevoerd, dat is fase 1 van het NGE-bodemonderzoek. Dit rapport heeft betrekking op fase 2 van het NGE-bodemonderzoek. Fase 2: de PRA-NGE bevat het advies gericht op het beheersen van risico’s met betrekking tot de mogelijke aanwezigheid van NGE. Deze PRANGE bevat niet alleen een risicoanalyse, maar ook de informatie die nodig is voor het eventuele vervolg van het NGE-bodemonderzoek: fase 3 de werkvoorbereiding. Er wordt voorzien in locatiespecifieke informatie die de input vormt voor de voorbereiding van de uitvoering van een NGE-bodemonderzoek. In Figuur 2 is de aanpak van de PRA-NGE gevisualiseerd.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 8 van 45
Figuur 2: Stappenplan PRA-NGE.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 9 van 45
De eerste stap van een PRA-NGE bestaat altijd uit het beoordelen van het beschikbare historisch bronnenmateriaal. Deze stap wordt beschreven in hoofdstuk twee. In hoofdstuk 3 (stap 2) wordt vastgesteld tot welke diepte de mogelijk achtergebleven NGE aanwezig kunnen zijn. Tevens wordt beoordeeld of naoorlogs uitgevoerde grondroerende werkzaamheden van invloed zijn geweest op de (verticale) afbakening van de NGE-risicogebieden. In hoofdstuk 4 (stap 3) wordt op basis van de uit te voeren werkzaamheden vastgesteld of de werkzaamheden kunnen leiden tot een detonatie van een achtergebleven NGE. Tevens wordt het gevolg van een detonatie beschreven. In hoofdstuk 5 (stap 4) wordt beoordeeld of het risico dat voortvloeit uit de uitvoering van werkzaamheden in de NGE-risicogebieden aanvaardbaar klein is. Indien dit niet het geval is, worden de benodigde beheersmaatregelen beschreven. Ten slotte wordt in hoofdstuk 6 (stap 5) het opsporingsadvies uitgewerkt. Na stap 2 en stap 4 zijn stoppunten ingebouwd. Indien na één van deze stappen wordt vastgesteld dat geen verhoogd risico meer aanwezig is, is het doel van de PRA-NGE bereikt. De civieltechnische werkzaamheden kunnen in dit geval veilig worden uitgevoerd. Een verklaring van de gehanteerde begrippen en afkortingen is als bijlage 1 opgenomen. 1.5
INGEZETTE DESKUNDIGHEID
Het onderzoek is uitgevoerd door een projectteam bestaande uit een Historicus, een civiel technicus en een Senior OCE-deskundige. Op pagina 2 van dit rapport staan de betrokken deskundigen vermeld.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 10 van 45
Afbakening NGE-risicogebied
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 11 van 45
2
HORIZONTAL AFBAKENING NGE-RISICOGEBIEDEN
In dit hoofdstuk wordt de horizontale afbakening van de NGE-risicogebieden beschreven. Het uitgevoerde HVO-NGE vormt hiervoor de input. Van de NGE-risicogebieden worden de onnauwkeurigheden beschreven waarmee bij de afbakening van de NGE-risicogebieden rekening is gehouden. Waar mogelijk zijn de onnauwkeurigheden teruggebracht. Dit kan bijvoorbeeld door de cartografische onnauwkeurigheid te verkleinen en/of de horizontale verplaatsing van een NGE in de bodem vast te stellen. 2.1
TOETSING HVO-NGE
Het HVO-NGE is in december 2015 opgeleverd en voldoet volledig aan de vigerende eisen uit het WSCSOCE. 2.2
RESULTATEN HVO-NGE
Op basis van de beoordeling en evaluatie van het bronnenmateriaal zijn in het HVO-NGE meerdere NGErisicogebieden afgebakend. Het werkgebied ligt binnen deze NGE-risicogebieden. De NGE-risicogebieden zijn weergegeven in tabel 1. In de kolom “Paragraaf” wordt verwezen naar de paragraaf van het HVO-NGE waarin de betreffende oorlogshandeling en de afbakening van het NGE-risicogebied wordt beschreven. Nr. 1.
Aanleiding In 1946 omgeslagen dekschuit met munitie.
2.
Het in het water gooien van munitie door krijgsgevangenen en burgers. Het gebruik van Fort Kudelstaart als verdedigingswerk.
3.
Verdacht op: KKM2, hand- en geweergranaten, geschutmunitie met kalibers van 5 cm t/m 15 cm, mijnen, ontstekingsinrichtingen, vernielingsmiddelen, vuurwerken en explosieve stoffen. KKM, hand- en geweergranaten, geschutmunitie met kalibers van 5 cm t/m 15 cm, mijnen, ontstekingsinrichtingen, vernielingsmiddelen, vuurwerken en explosieve stoffen. KKM, hand- en geweergranaten en munitie voor granaatwerpers.
Paragraaf 3.2, 3.3, 3.4
3.2, 3.3, 3.4
4.
Tabel 1: Afgebakende NGE-risicogebieden.
In Figuur 3 zijn de afgebakende NGE-risicogebieden weergegeven.
2
KKM = Klein Kaliber Munitie.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 12 van 45
Figuur 3: Afgebakende NGE-risicogebieden (verklaring nummers in tabel 1).
Gehanteerde afbakeningsprincipes De NGE-risicogebieden zijn afgebakend op basis van diverse bronnen. Dit zijn voornamelijk locatieomschrijvingen, archiefstukken en ooggetuigenverslagen. Voor het afbakenen van risicogebieden naar aanleiding van de geïnventariseerde oorlogshandelingen biedt het WSCS-OCE geen richtlijnen. Daarom zijn op basis van de verzamelde gegevens de risicogebieden situationeel afgebakend. Verkleinen onnauwkeurigheden Omdat de NGE-risicogebieden situationeel zijn afgebakend, is het niet mogelijk de onnauwkeurigheden te verkleinen. De begrenzing van de NGE-risicogebieden wordt gehandhaafd.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 13 van 45
3
VERTICALE AFBAKENING
In dit hoofdstuk wordt voor de mogelijk achtergebleven NGE de verticale afbakening vastgesteld. Vervolgens is beoordeeld of na de oorlog werkzaamheden zijn uitgevoerd die invloed hebben gehad op de (verticale) afbakening. 3.1
VERTICALE AFBAKENING
De NGE die in het gebied zijn achtergebleven, zijn in het water gevallen of gegooid of in verdedigingswerken gedumpt of achtergelaten. Hierdoor zijn andere aspecten bepalend voor de maximale diepte tot waarop NGE aanwezig kunnen zijn. NGE die in het water zijn gevallen of gegooid zullen niet zijn doorgedrongen tot in de vaste waterbodem die ten tijde van de oorlog aanwezig was, maar zullen daar bovenop zijn blijven liggen. Het waterbodemniveau tijdens WOII is echter niet bekend. Ook de huidige waterbodemhoogte en aanwezige slibdikte is niet bekend. Na de oorlog heeft door natuurlijke processen aangroei van de hoeveelheid slib plaatsgevonden. Uitgaande van een maximale slib-aangroei van circa 2 cm per jaar kan circa 1,5 m slib zijn afgezet boven de achtergebleven NGE. Rekening houdend met de aanwezigheid van een sliblaag ten tijde van de oorlog wordt de maximale diepteligging van NGE in NGE-risicogebieden 1 en 2 geschat op circa 2,0 mwaterbodem. NGE die zijn achtergebleven in verdedigingswerken kunnen zijn achtergebleven op de bodem van loopgraven, wapen- en geschutsopstellingen. De maximale diepte hiervan bedroeg circa 1,5 m-mv. Op basis hiervan wordt de maximale diepteligging van NGE in NGE-risicogebied 3 geschat op circa 1,5 m-mv. De verticale afbakening van de NGE-risicogebieden is weergegeven in tabel 2. Nr.
Aanleiding
Verdacht op:
1.
In 1946 omgeslagen dekschuit met munitie.
2.
Het in het water gooien van munitie door krijgsgevangenen en burgers. Het gebruik van Fort Kudelstaart als verdedigingswerk.
KKM, hand- en geweergranaten, geschutmunitie met kalibers van 5 cm t/m 15 cm, mijnen, ontstekingsinrichtingen, vernielingsmiddelen, vuurwerken en explosieve stoffen. KKM, hand- en geweergranaten, geschutmunitie met kalibers van 5 cm t/m 15 cm, mijnen, ontstekingsinrichtingen, vernielingsmiddelen, vuurwerken en explosieve stoffen. KKM, hand- en geweergranaten en munitie voor granaatwerpers.
3.
Verticale afbakening 2,0 m-wb3
2,0 m-wb
1,5 m-mv4
Tabel 2: Verticale afbakening.
3 4
waterbodem maaiveld
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 14 van 45
3.2
INVENTARISATIE NAOOR LOGSE GRONDROERENDE WERKZAAMHEDEN
Bij naoorlogse grondroerende werkzaamheden kan gedacht worden aan het ophogen of afgraven van delen van het werkgebied. Bijvoorbeeld voor het bouwrijp maken van terreinen. Voor het inventariseren van deze zogenaamde contra-indicaties zijn naoorlogse luchtfoto’s besteld en geanalyseerd. 1943
Op de foto uit 1943 is het fort ten tijde van de oorlog te zien. Er bevinden zich een tweetal bruggen over de fortgracht naar het fort. Over deze bruggen werd buitgenomen munitie naar het fort getransporteerd.
1967
Tussen 1943 en 1967 is de westelijke brug naar het fort verwijderd. De oostelijke brug is vervangen door een toegangsdam met ontsluitingsweg. In de noordwest hoek van de gracht zijn de eerste ontwikkelingen van de jachthaven zichtbaar. Voor het gebruik als jachthaven is een doorsteek gemaakt in de kade die het fort omsluit. In het kanaal naar de sluis is een tweetal woonboten zichtbaar.
2014
Tussen 1967 en 2014 is een groter deel van de gracht als jachthaven ingericht. Op het terrein van het fort vindt opslag van boten plaats. De toegangsweg naar het fort is verbreed. Op de kade die het fort omsluit, is opgaande beplanting ontstaan. De Kudelstaartseweg is verbreed en er is een vrij liggend fietspad gerealiseerd.
Figuur 4: Naoorlogse luchtfoto’s werkgebied.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 15 van 45
3.3
BAGGEREN FORTGRACHT
In 2004 is door REASeuro een NGE-bodemonderzoek uitgevoerd ter plaatse van delen van het werkgebied. Doel van dit NGE-bodemonderzoek was het NGE-vrij opleveren van de sluiskom en een klein gedeelte van het toegangskanaal, zodat de geplande renovatiewerkzaamheden aan de sluiskom op een verantwoorde wijze doorgang konden vinden. Bij de uitvoering van het NGE-bodemonderzoek is naar schatting circa 5.000 m3 verontreinigde baggerspecie vrijkomen. In overleg met belanghebbenden en met de verantwoordelijke organisaties is besloten deze vrijkomende baggerspecie op het Reigereiland te laten bezinken. In het toegangskanaal van de sluiskom lagen drie woonarken. Om de veiligheid van de ark-bewoners te kunnen garanderen is besloten om deze woonarken te verplaatsen naar de fortgracht. Voordat de arken verplaatst konden worden, is de vaargeul waardoor deze arken werden verplaatst op diepte gebaggerd. Deze baggerwerkzaamheden hebben buiten het verdachte gebied plaatsgevonden en zijn dus niet onder NGE-condities uitgevoerd. Het slib uit deze vaargeul is gezeefd op NGE en vervolgens in het Reigereiland (zie Figuur 5: Locatie Reigereiland (1) ten opzichte van Fort Kudelstaart (2) afgezet. Na afronding van de werkzaamheden zijn de arken weer verplaatst naar hun oorspronkelijke ligplaats.
Figuur 5: Locatie Reigereiland (1) ten opzichte van Fort Kudelstaart (2).
Tijdens het NGE-bodemonderzoek in het verdachte gebied zijn aanzienlijke hoeveelheden NGE aangetroffen, verwijderd en vernietigd (Zie Tabel 3). In het bijzonder onder de middelste ark zijn grote hoeveelheden aangetroffen. Op basis van een getuigenverklaring tijdens de werkzaamheden is tevens een NGE in het, naar aanleiding van het historisch onderzoek, als niet verdacht aangemerkt gedeelte van het toegangskanaal aangetroffen.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 16 van 45
Soort Geschut- en mortiermunitie Hand- en geweergranaten Mijnen en valstrikken Explosieve stoffen Klein kaliber munitie Vuurwerken Vernielingsmiddelen Ontstekingsinrichtingen/-middelen
Aantal 58 2 1 17.600 (kg) 1.109 33 11 10
Tabel 3: Tijdens NGE-bodemonderzoek aangetroffen NGE.
In de sluiskom is een sliblaag achtergebleven, die niet gecontroleerd is op NGE. Voor het in de sluiskom achtergebleven slib is geen Vrij van Explosieven (VVE-) verklaring afgegeven. Het overige gedeelte van de sluiskom is vrijgegeven tot op de basalten oeververdediging. Voor de gebaggerde delen in het toegangskanaal en de fortgracht is geen Vrij Van Explosieven (VVE-) verklaring afgegeven, aangezien niet is gebaggerd tot op de vaste waterbodem. Onder de gebaggerde laag kunnen derhalve nog NGE aanwezig zijn. 3.4
RESULTATEN VERTICALE AFBAKENING
Binnen de verdachte delen van het werkgebied hebben beperkt werkzaamheden plaatsgevonden. In 2004 zijn delen van het toegangskanaal en de sluiskom gebaggerd. Er heeft geen vrijgave plaatsgevonden, omdat niet is gebaggerd tot de vaste waterbodem. De uitgevoerde werkzaamheden hebben daarom geen effect gehad op de horizontale afbakening van de NGE-risicogebieden. Ter plaatse van de gebaggerde delen is mogelijk een sliblaag aangegroeid die niet verdacht is op de aanwezigheid van NGE. De grens tussen de aangegroeide sliblaag en de nog verdachte waterbodem is echter niet bekend. Om deze reden is de verticale afbakening van de NGE-risicogebieden niet aangepast op basis van de naoorlogs uitgevoerde werkzaamheden.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 17 van 45
NGE-Risicoanalyse
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 18 van 45
4
NGE-RISICOANALYSE
In dit hoofdstuk worden de eventueel voorziene civieltechnische werkzaamheden beschreven. Vervolgens wordt de kans op een detonatie kwalitatief beschreven. Op basis hiervan wordt bepaald welke effecten de werkzaamheden kunnen hebben op de mogelijk achtergebleven NGE. Ten slotte wordt ingegaan op de effecten die optreden bij een detonatie van een vliegtuigbom. 4.1
CIVIELTECHNISCHE WER KZAAMHEDEN
Voor de omgeving van Fort Kudelstaart bestaan geen uitgewerkte plannen. Deze PRA-NGE maakt samen met het HVO-NGE onderdeel uit van het dossier ten behoeve van de eigendomsoverdracht van het Fort. In overleg met gemeente Aalsmeer is het onderzoeksgebied in de volgende deelgebieden ingedeeld: 1. Ontwikkeling woningbouw Kudelstaartseweg 92; 2. Toegangskanaal sluis; 3. Sluiskom; 4. Haven-West; 5. Haven-Oost; 6. Forteiland; 7. Gracht zuidwest; 8. Gracht zuidoost; 9. Ringdijk. In de volgende paragrafen worden de werkzaamheden die in de toekomst mogelijk worden uitgevoerd in de diverse deelgebieden per deelgebied beschreven.
Figuur 6: Indeling onderzoeksgebied in deelgebieden.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 19 van 45
4.1.1 Ontwikkeling woningbouw Kudelstaartseweg 92 Het aan het Fort grenzende perceel Kudelstaartseweg 92 (deelgebied 1) kan binnen de gegeven wijzigingsbevoegdheid uit het bestemmingsplan worden ontwikkeld tot een gebied met woonbestemming. Momenteel wordt hier een project met woningen voorbereid dat passend wordt geacht binnen de door het college van B&W vastgestelde quickscan. Het plangebied is echter niet binnen één van de afgebakende NGE-risicogebieden gelegen. Dit betekent dat bij de ontwikkeling van het gebied geen verhoogd risico voor de arbeidsveiligheid en openbare veiligheid ontstaat. In deze PRA-NGE wordt daarom niet nader ingegaan op de ontwikkeling van woningbouw op dit perceel. Alleen indien werkzaamheden in de waterbodem van de NGE-risicogebieden worden uitgevoerd, treden risico’s op. Voor de uitvoering van werkzaamheden in de waterbodem wordt verwezen naar de volgende paragrafen. 4.1.2 Toegangskanaal sluis De werkzaamheden die in de toekomst mogelijk worden uitgevoerd in deelgebied 2 bestaan uit: Het plaatsen van oeverbeschoeiing; Het baggeren van de waterbodem; Het aanbrengen van aanlegsteigers. In deze paragraaf worden de bovengenoemde werkzaamheden kort toegelicht. Plaatsen oeverbeschoeiing Voor het plaatsen van oeverbeschoeiing vinden mogelijk diverse grondroerende werkzaamheden in de waterbodem plaats.
Afhankelijk van het type beschoeiing worden palen en/of damwanden in de bodem geslagen of getrild. Mogelijk vinden in dit kader ook ontgravingen plaats. Bij deze werkzaamheden bestaat de mogelijkheid dat NGE bewogen of getoucheerd worden. Tevens ontstaan bij het trillen of heien van damwanden en palen versnellingen in de bodem die mogelijk van invloed zijn op NGE. Indien de nieuwe constructie aan de noordzijde van dit deelgebied aan de landzijde van de bestaande constructie wordt geplaatst (in deelgebied 1) treden geen risico’s op. De beschoeiing kan zowel verankerd als onverankerd worden aangebracht. De ankers worden door middel van schroeven of trillen in de bodem achter de damwand aangebracht. Bij deze werkzaamheden bestaat aan de zuidzijde van het deelgebied de mogelijkheid dat NGE bewogen of getoucheerd worden. Dit omdat de aangrenzende oever (deelgebied 9) verdacht is op de aanwezigheid van NGE ten gevolge de stellingen die ter plaatse aanwezig waren. Tevens ontstaan bij het trillen versnellingen in de bodem die mogelijk van invloed zijn op NGE. Baggeren waterbodem Het is aannemelijk dat in de toekomst baggerwerkzaamheden binnen dit deelgebied worden uitgevoerd. Voor het baggeren van deze gebieden bestaan twee methoden, namelijk mechanisch en hydraulisch baggeren.
Bij mechanisch baggeren wordt het slib ontgraven met behulp van een hydraulische kraan of dragline met knijp- of graafbak. Vervolgens wordt het ontgraven materiaal in een beunbak, beunschip of gesloten vrachtwagen geladen, waarna het naar de plaats van verwerking of bestemming wordt getransporteerd.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 20 van 45
Bij hydraulisch baggeren wordt de specie met de baggerkop weliswaar mechanisch gesneden, maar ontstaat als gevolg van de werking van de baggerkop een grond-watermengsel dat met een pomp wordt opgezogen en via een persleiding wordt getransporteerd naar een depot of in een langszij liggende bak. Deelgebied 2 is recent gedeeltelijk gebaggerd. Er heeft echter alleen vrijgave plaatsgevonden van de opgebaggerde specie. De waterbodem is niet vrijgegeven op de aanwezigheid van NGE. Er kunnen daarom nog steeds NGE in de waterbodem aanwezig zijn. Bij de baggerwerkzaamheden ontstaan risico’s op toucheren en bewegen van NGE met spudpalen, de graafbak of baggerkop. Tevens ontstaan risico’s bij het lossen en verwerken van de specie in het depot of op de verwerkingslocatie. Bovendien kan NGE houdende specie over de openbare weg worden getransporteerd. Dit kan risico’s voor hulpverleners en de omgeving met zich meebrengen indien een ongeval plaatsvindt. Aanbrengen aanlegsteigers Voor het aanbrengen van aanlegsteigers worden palen in de bodem geslagen of gedrukt waar vervolgens de steigerconstructie op gebouwd wordt. Ter plaatse van de oever wordt mogelijk grond ontgraven voor het creëren van een landhoofdconstructie. Bij deze werkzaamheden bestaat het risico op toucheren of bewegen van NGE.
4.1.3 Sluiskom De werkzaamheden die in de toekomst mogelijk worden uitgevoerd in deelgebied 3 bestaan uit: • Het plaatsen van oeverbeschoeiing; • Het baggeren van de waterbodem. Voor een beschrijving van de bovengenoemde werkzaamheden wordt verwezen naar paragraaf 4.1.2. Deelgebied 3 is recent gedeeltelijk geheel gebaggerd. Er heeft echter alleen vrijgave plaatsgevonden van de opgebaggerde specie. De waterbodem is niet vrijgegeven op de aanwezigheid van NGE. Er kan daarom nog steeds NGE in de waterbodem aanwezig zijn. 4.1.4 Haven-West De werkzaamheden die in de toekomst mogelijk worden uitgevoerd in deelgebied 4 bestaan uit: Het plaatsen van oeverbeschoeiing; Het baggeren van de waterbodem; Het aanbrengen van aanlegsteigers. Voor een beschrijving van de bovengenoemde werkzaamheden wordt verwezen naar paragraaf 4.1.2. 4.1.5 Haven-Oost De werkzaamheden die in de toekomst mogelijk worden uitgevoerd in deelgebied 5 bestaan uit: • Het plaatsen van oeverbeschoeiing; • Het baggeren van de waterbodem; • Het aanbrengen van aanlegsteigers. Voor een beschrijving van de bovengenoemde werkzaamheden wordt verwezen naar paragraaf 4.1.2.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 21 van 45
4.1.6 Forteiland De werkzaamheden die in de toekomst mogelijk worden uitgevoerd in deelgebied 6 bestaan uit: Het plaatsen van oeverbeschoeiing; Aanleg van terreininrichting. Voor een beschrijving van het aanbrengen van oeverbeschoeiing wordt verwezen naar paragraaf 4.1.2. Het gaat in deelgebied 6 om het aanbrengen van oeverbeschoeiing aan de landzijde van de bestaande constructie en uit het aanbrengen van ankers in deelgebied 6. Bij deze werkzaamheden bestaat het risico op toucheren en/of bewegen van een NGE. Aanleg terreininrichting Onder terreininrichting worden alle grondroerende werkzaamheden verstaan die in het kader van herinrichting, groenvoorziening of plaatsen van straatmeubilair (inclusief kabels en leidingen) uitgevoerd worden. Bij al deze werkzaamheden bestaat de kans op toucheren of bewegen van NGE met een graafbak van een hydraulische graafmachine of schep van een grondwerker. 4.1.7 Gracht zuidwest Voor deelgebied 7 is geen feitelijk bronnenmateriaal aangetroffen op basis waarvan een verhoogde kans op aanwezigheid van NGE kan worden geconcludeerd. Daarom is dit deelgebied niet als verdacht aangemerkt. Het feit dat het gebied niet als verdacht is aangemerkt betekent echter niet dat in dit deelgebied geen NGE aanwezig kan zijn.
Voor dit deelgebied geldt dat de voorgenomen werkzaamheden regulier (zonder aanvullende veiligheidsmaatregelen) kunnen worden uitgevoerd. Indien onverhoopt toch een NGE wordt aangetroffen, wordt geadviseerd onderstaand “Protocol spontaan aantreffen” te volgen: - Leg het werk ter plaatse van de vindplaats stil; - Houd de omgeving vrij van werknemers en toeschouwers; - Neem contact op met de politie (0900-8844) en meldt de vondst van het NGE; - Bel bij een noodsituatie 112. Na het melden van de vondst neemt de politie contact op met de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD). Deze plant de ruiming van het NGE in. De EOD geeft, indien nodig, aan de burgemeester of de politie namens deze advies over de in acht te nemen veiligheidsmaatregelen. Geadviseerd wordt de procedure “spontaan aantreffen” ter beschikking te stellen aan medewerkers van de gemeente en opdrachtnemers die werkzaamheden in deelgebied 7 moeten uitvoeren. Indien meerdere NGE spontaan worden aangetroffen is dit nieuwe feitelijke informatie op grond waarvan door een deskundige dient te worden beoordeeld of (delen van) het gebied alsnog als verdacht moet(en) worden aangemerkt. 4.1.8 Gracht zuidoost Voor deelgebied 8 is dezelfde situatie van toepassing als voor deelgebied 7. Kortheidshalve wordt verwezen naar paragraaf 4.1.8.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 22 van 45
4.1.9 Ringdijk In deelgebied 9 wordt voorlopig het huidig gebruik voortgezet. Er is daarom geen sprake van een verhoogd risico voor de arbeidsveiligheid en de openbare veiligheid in dit deelgebied. Waternet, de waterkering beheerder, bereidt een dijkversterking voor. De uitvoering staat gepland voor 2019. Indien in het kader van deze dijkversterking grondroerende werkzaamheden in het verdachte gebied worden uitgevoerd bestaat de kans op toucheren of bewegen van NGE met een graafbak van een hydraulische graafmachine of schep van een grondwerker. 4.2
BEOOGD GEBRUIK
Het voortzetten van het gebruik van het gebied rond fort Kudelstaart door recreatievaart, zwemmers en wandelaars is niet als risico beoordeeld aangezien hierbij geen grondroeringen optreden. De jachthaven heeft een vastgestelde nautische diepte. Dit betekent dat alleen schepen tot een bepaalde diepgang gebruik kunnen maken van de haven. Indien de diepte van de haven afneemt door aanslibbing, vindt onderhoudsbaggerwerk plaats. De risico’s die optreden bij baggerwerk zijn reeds beschreven in paragraaf 4.1. 4.3
KANS OP EEN DETONATIE
In deze paragraaf wordt ingegaan op de kans op een detonatie van de mogelijk aanwezige NGE. Het bepalen van de kans op een detonatie is van belang om vast te stellen welke werkzaamheden risicovol zijn. Binnen het gebied kan gedumpte munitie worden aangetroffen. Deze kan in de waterbodem, dumpputten, stellingen, etc. zijn achtergebleven. Deze munitie is niet verschoten en voor opslag en transport vaak zonder ontstekingsinrichting en met veiligheidsvoorzieningen verpakt. Door het jarenlange verblijf in of op de (water-)bodem kunnen deze veiligheidsvoorzieningen echter weggeroest of beschadigd zijn waardoor deze NGE gevoelig kunnen zijn voor toucheren en bewegen. Mogelijk zijn ook fosforhoudende NGE in het gebied achtergebleven. Indien de mantel van fosforgranaten is beschadigd, kan bij het ontgraven of baggeren fosfor in aanraking komen met zuurstof uit de buitenlucht. Hierdoor kan fosfor spontaan ontbranden. 4.4
EFFECTEN VAN EEN DETO NATIE
Bij een ongecontroleerde detonatie van een NGE komt een zeer grote hoeveelheid energie vrij. De vrijgekomen energie uit zich in een deel thermische energie (temperatuurtoename) en een deel mechanische energie (luchtdruk, schokgolf en scherfwerking). In de volgende paragrafen worden de uitwerkingseffecten toegelicht. Tevens wordt het begrip ‘sympathische detonatie’ toegelicht. 4.4.1 Scherfwerking Scherfwerking ontstaat doordat bij een detonatie de omhulling van de detonerende explosieve stof verscherft. De ontstane scherven worden door de drukwerking met grote snelheid weggeblazen. Bij scherfwerking (fragmentatie) wordt onderscheid gemaakt in primaire scherven (scherven van het bomlichaam) en secundaire scherven (door de detonatie weggeslingerd puin, glasscherven, etc.). Bij een detonatie liggen diverse infrastructuur en bebouwing binnen de zogenaamde schervengevarenzone. De schervengevarenzone is het gebied rond de ligplaats van een NGE, waar bij een
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 23 van 45
eventuele explosie gerede kans bestaat dat men door scherven van het explosief of secundaire scherven van bijvoorbeeld puin wordt getroffen. De schervengevarenzone van de te verwachten NGE bedraagt maximaal 1.420 m vanaf het detonatiepunt5, afhankelijk van het kaliber NGE en diepte waarop het NGE ligt. 4.4.2 Luchtdrukwerking Luchtdrukwerking ontstaat doordat de springstof bij een detonatie in zeer korte tijd wordt omgezet in een groot volume gasvormige reactieproducten. Bij de detonatie van 1 gram springstof ontstaat circa 1.000 liter aan gas. Luchtdruk kan een dodelijk effect op het menselijk lichaam hebben en kan in de directe omgeving van het detonatiepunt constructies laten instorten en tot op grote afstand ruiten laten springen. Door luchtdrukwerking treedt, afhankelijk van de diepteligging van het explosief, kratervorming aan het maaiveld op. 4.4.3 Schokgolf Een schokgolf is een heftige versnelling die ontstaat bij een detonatie en die zich voortplant door de omringende materie (water en/of bodem). Hoe groter de dichtheid van deze materie is, hoe verder de schokgolf zich zal voortplanten. Hierdoor kunnen, afhankelijk van de explosieve inhoud van het NGE, tot op grote afstand leidingen, fundamenten, enz. worden vernield of beschadigd. In de landbodem kan schade optreden tot circa 10-15 meter van het explosiepunt.
Bij een detonatie onder water kan de onderwaterschok grote schade aanrichten aan vaartuigen en woonboten. De huid kan vervormen of lekraken. Verder krijgt het hele vaartuig een klap naar boven, en door de versnelling kan apparatuur kapot gaan of losraken van de bevestiging. Vooral elektrische apparaten zijn hiervoor kwetsbaar. Personen zijn minder kwetsbaar dan elektrische apparatuur. Personen die onderdeks direct op de huid van het vaartuig staan zouden een been of een voet kunnen breken. Personen aan dek kunnen, vallen door de schok en kunnen door de val letsel oplopen. De grootte van de onderwaterschok hangt af van de massa van de lading en de afstand tot het doelwit en wordt uitgedrukt in een zogenaamde ‘Hull Shock Factor’. De aangerichte schade hangt daarnaast af van de sterkte van het vaartuig. Bij een netto explosief gewicht van 8,8 kg 6 bestaat kans op lekraken van pontons en werkschepen tot circa 12 m van het explosiepunt. Jachten kunnen lekraken tot op circa 120 m afstand 7. 4.4.4 Sympathische detonatie Gedumpte munitie wordt vaak in grote aantallen tegelijk gedumpt. Hierdoor liggen de munitieartikelen tegen elkaar aan of dicht bij elkaar in de buurt. Daarbij ontstaat het risico dat de detonatie van een NGE leidt tot het detoneren van dichtbij gelegen NGE. Deze kettingreactie wordt een sympathische detonatie genoemd.
Omdat de afzonderlijke NGE nagenoeg tegelijkertijd tot uitwerking komen, zijn de effecten van een sympathische detonatie vele malen groter dan van een enkele NGE. 4.4.5 Kans op dijkdoorbraak De munitie die in het gebied is achtergebleven bevindt zich met name op of in de waterbodem. NGE zijn niet ingedrongen in het dijklichaam onder de Kudelstaartseweg. Het grootste grondverdringende effect Bron: Defensievoorschrift VS 9-861. De te verwachten NGE hebben een netto explosief gewicht van maximaal circa 10 kilo. 7 TNO-rapport, Bijlage bij brief 2012 EBP/180 Beveiligd baggeren Maas, stuwpand Sambeek, d.d. 11 mei 2012. 5 6
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 24 van 45
van een explosief is de luchtdrukwerking. De zal de weg van de minste weerstand zoeken. Dit houdt in dat dit effect zich voornamelijk aan de waterzijde zal manifesteren. Van scherfwerking en schokgolf van de te verwachten NGE wordt niet verwacht dat zij kunnen leiden tot een dijkdoorbaak.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 25 van 45
5
BEPALEN AANVAARDBAAR RISICO
In hoofdstuk 4 is vastgesteld dat diverse van de voorgenomen werkzaamheden kunnen leiden tot een ongecontroleerde detonatie. In dit hoofdstuk wordt beoordeeld of de gevolgen van een detonatie leiden tot een onacceptabel veiligheidsrisico voor de medewerkers en de omgeving. Vervolgens worden de veiligheidsmaatregelen gedefinieerd die nodig zijn om de risico’s tot een aanvaardbaar niveau terug te dringen. Ten slotte wordt het zoekdoel8 voor het geadviseerde NGE-bodemonderzoek vastgesteld. 5.1
MOGELIJKE EFFECTEN V AN DE WERKZAAMHEDEN OP NGE
De effecten van de geplande werkzaamheden die invloed hebben op NGE zijn: Toucheren en/of bewegen Dit effect kan optreden ter plaatse van ontgravingen/baggerwerkzaamheden binnen het werkgebied, door het plaatsen van damwanden, beschoeiingen en afmeervoorzieningen. 5.2
RISICO’S WERKNEMERS EN OMGEVING
Vanwege de relatief grote explosieve inhoud van de mogelijk achtergebleven NGE is het effect van een detonatie groot. Het effect van een detonatie is afhankelijk van de diepte waarop de detonatie optreedt en de aanwezige grond-/waterdekking. Een detonatie kan fataal zijn voor het bij de werkzaamheden betrokken personeel. Tevens zal afhankelijk van de diepteligging en het kaliber NGE een groot schadebeeld ontstaan in de wijde omgeving, in het geval van een sympathische detonatie (zie paragraaf 4.4.4) van munitie worden deze gevolgen versterkt. Letsel en schade door scherfwerking kan bij een detonatie dicht onder maaiveld/wateroppervlak optreden tot ruim 1,4 km afstand van het explosiepunt. Indien een detonatie optreedt op grotere diepte is sprake van een zekere grond- en/of waterdekking. Door de dekking neemt het effect van de scherfwerking af. De afname is afhankelijk van de diepteligging en het kaliber van het NGE. De aanwezige waterdiepte rond het fort is echter te gering om de scherfwerking helemaal af te vangen. Bij een detonatie in de grond of onder water op grotere diepte zal het effect van de schokgolf groter zijn dan bij een detonatie aan maaiveld. Hierdoor bestaat de kans dat kabels, leidingen en fundamenten beschadigd raken. Door de gaszak die ontstaat, zal schade aan het maaiveld/wateroppervlak ontstaan. Dit kan tot ongevallen en kosten leiden.
Gezien de potentieel grote gevolgen van een detonatie van een NGE is sprake van een ontoelaatbaar risico voor de veiligheid van medewerkers en de omgeving. Om dit risico weg te nemen zijn beheersmaatregelen nodig. 5.3
VEILIGHEIDSMAATREGELEN
Het risico op een detonatie kan worden weggenomen door eventueel in het gebied waar grondroerende werkzaamheden worden uitgevoerd achtergebleven NGE voor de start van de werkzaamheden door middel van detectie op te sporen. Indien een vermoedelijk NGE wordt gedetecteerd, dient dit verwijderd te worden.
8
Het zoekdoel bestaat uit een specificatie van de bij NGE-bodemonderzoek op te sporen soorten en kalibers NGE en de te onderzoeken bodemlaag.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 26 van 45
5.4
ZOEKDOEL
Het gebied is ingedeeld in drie opsporingsgebieden. Deze gebieden zijn gelijk aan de NGErisicogebieden. Voor de ligging van deze gebieden wordt verwezen naar Figuur 3. Indien binnen deze gebieden grondroerende werkzaamheden plaatsvinden, dient rekening gehouden te worden met de mogelijke aanwezigheid van NGE. Voor het veilig uitvoeren van werkzaamheden is opsporing ter plaatse van de voorziene werkzaamheden noodzakelijk. Het zoekdoel voor opsporingswerkzaamheden is weergegeven in Tabel 4. Nr. 1.
2.
3.
Verdacht op: KKM, hand- en geweergranaten, geschutmunitie met kalibers van 5 cm t/m 15 cm, mijnen, ontstekingsinrichtingen, vernielingsmiddelen, vuurwerken en explosieve stoffen. KKM, hand- en geweergranaten, geschutmunitie met kalibers van 5 cm t/m 15 cm, mijnen, ontstekingsinrichtingen, vernielingsmiddelen, vuurwerken en explosieve stoffen. KKM, hand- en geweergranaten en munitie voor granaatwerpers.
Zoekdoel Hand- en geweergranaten, geschutmunitie met kalibers van 5 cm t/m 15 cm, mijnen, ontstekingsinrichtingen, vernielingsmiddelen. Hand- en geweergranaten, geschutmunitie met kalibers van 5 cm t/m 15 cm, mijnen, ontstekingsinrichtingen, vernielingsmiddelen. Hand- en geweergranaten en munitie voor granaatwerpers
Diepte tot 2,0 m-wb
2,0 m-wb
1,5 m-mv
Tabel 4: Zoekdoel binnen werkgebied.
In diverse NGE-risicogebieden kunnen KKM zijn achtergebleven. De aanwezigheid van infanterie KKM wordt vanwege het ontbreken van een brisante9 lading niet als risico beoordeeld10. Om deze reden is KKM buiten het zoekdoel gehouden. Vuurwerken en explosieve stoffen (kruitstaven) zijn eveneens buiten het zoekdoel gehouden vanwege het ontbreken van een ontstekingsinrichting en brisante lading. Opgemerkt wordt dat het zoekdoel afhankelijk is van de aard van de voorgenomen werkzaamheden. Indien de waterbodem in de gebieden 1 en 2 wordt gebaggerd kan het, afhankelijk van de bestemming van de specie, toch noodzakelijk blijken alle bodemvreemde objecten te verwijderen.
Brisantie is een van de vier uitwerkingseffecten van springstof. Brisantie is de verbrijzelende/verschervende werking van springstof op de materialen in de onmiddellijke omgeving. 10 Er bestaan KKM met een brisante lading. Het betreft KKM met een kaliber van 13 en 15 mm van Duitse Makelij. Deze KKM worden zelden aangetroffen. Er zijn geen feitelijke aanwijzingen waaruit blijkt dat deze KKM in het onderzoeksgebied kunnen zijn achtergebleven. 9
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 27 van 45
Advies
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 28 van 45
6
OPSPORINGSADVIES
In dit hoofdstuk worden de maatregelen die nodig zijn om de voorgenomen werkzaamheden veilig uit te voeren uitgewerkt. Vastgesteld is welke opsporingsmethode het best toepasbaar is. Hierbij is onder andere rekening gehouden met het zoekdoel, de verticale afbakening en de aanwezige detectieverstoringen. Vervolgens worden de locatiespecifieke omstandigheden beschreven. De beschrijving van de locatiespecifieke omstandigheden kan als input dienen voor fase 3 van het NGE-bodemonderzoek; de werkvoorbereiding. 6.1
OPSPORINGSMETHODE
In de volgende paragrafen wordt de geadviseerde opsporingsmethode beschreven. Voor een uitleg van de diverse opsporingsmethoden wordt verwezen naar bijlage 2. Voor deelgebied 1 geldt dat geen opsporing noodzakelijk is aangezien dit deelgebied niet verdacht is op de aanwezigheid van NGE. Voor de deelgebieden 7 en 8 geldt dat deze deelgebieden niet verdacht zijn op de aanwezigheid van NGE. Tijdens het uitvoeren van het historisch vooronderzoek is geen feitelijke informatie aangetroffen op basis waarvan de mogelijke aanwezigheid van NGE kan worden geconcludeerd. De aangrenzende gebieden (deelgebied 4 en 5) zijn wel verdacht op NGE. Het is niet mogelijk de grens van de verdachte gebieden exact af te bakenen. Met dit aspect is in het in paragraaf 6.1.1 opgenomen advies rekening gehouden door te adviseren van “binnen naar buiten” te werken (zie voor uitleg paragraaf 6.1.1). 6.1.1 Beveiligd baggeren Het beveiligd baggeren is van toepassing op de volgende deelgebieden: Toegangskanaal sluis; Sluiskom; Haven-West; Haven-Oost. Het voorafgaand aan het baggeren detecteren van het gebied en benaderen van de gedetecteerde objecten is in de plaatselijke omstandigheden niet haalbaar. Dit wordt veroorzaakt doordat NGE met een geringe afmeting aanwezig kunnen zijn. Deze NGE laten zich niet detecteren indien zij zich meer dan circa 0,25 m onder de waterbodem bevinden.
Geadviseerd wordt het te baggeren gebied beveiligd te baggeren. Geadviseerd wordt om hierbij van “binnen naar buiten” te werken. Dit betekent dat gestart wordt aan de zijde van de toegangsdam en de sluiskolk en dat gebaggerd wordt in oostelijke en westelijke richting. Geadviseerd wordt om, op basis van het feitelijk aantreffen van NGE tijdens het beveiligd baggeren, het opsporingsgebied indien nodig in die richting uit te breiden totdat een veilige marge is gecreëerd. Nadat over een lengte van 10 m (gedurende de werkzaamheden kan deze afstand door Senior OCE-deskundige aangepast worden) geen NGE meer zijn aangetroffen, kan het beveiligd baggeren worden gestaakt. Het overige deel van de waterbodem kan vervolgens regulier worden gebaggerd. Het bovenstaande kan er toe leiden dat delen van deelgebied 7 en 8 (Gracht zuidwest en Gracht zuidoost) alsnog als verdacht worden aangemerkt, indien bij het beveiligd baggeren tot in deze deelgebieden NGE wordt aangetroffen.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 29 van 45
Eveneens bestaat de mogelijkheid dat al in deelgebieden 4 en 5 een situatie wordt bereikt dat geen NGE meer wordt aangetroffen. In dit geval wordt de omvang van het verdachte gebied kleiner. Geadviseerd wordt bij het beveiligd baggeren een zeef met een rechthoekig raster te hanteren. Dit komt de productie ten goede. De breedtemaat van het zeefraster dient te zijn afgestemd op het kleinst te scheiden NGE. In dit geval hand- en geweergranaten (26 mm). 6.1.2 Detecteren en benaderen ter plaatse van de waterbodem Ten behoeve van het plaatsen van beschoeiingen, damwanden en afmeervoorzieningen is het toepassen van laagsgewijze analoge actieve detectie door een OCE-duikteam de best toepasbare opsporingsmethode. Deze opsporingsmethode kan worden toegepast in de volgende deelgebieden: • Toegangskanaal sluis; • Sluiskom; • Haven-West; • Haven-Oost. Hierbij zwemt de duiker naar de vrij te geven locatie. Hier voert hij een detectie uit met behulp van detectieapparatuur. Indien een object wordt gedetecteerd, wordt de diepteligging in de waterbodem bepaald met behulp van de detectieapparatuur. De individuele verstoringen worden laagsgewijs benaderd. Tijdens het laagsgewijs benaderen wordt telkens met behulp van detectieapparatuur de dikte van de te verwijderen laag bepaald.
De benaderwerkzaamheden dienen op een dusdanige wijze te worden uitgevoerd dat er geen ongecontroleerde handelingen aan of met een mogelijk NGE plaatsvinden. Op deze wijze treedt er geen verhoogd risico op voor personeel en omgeving. In eerste instantie kunnen de benaderwerkzaamheden handmatig worden uitgevoerd. Het duikteam zal hierbij gebruik maken van een pompsysteem met een reactiespuit of een airlift. Grote c.q. zware objecten kunnen worden gemarkeerd en op een later tijdstip worden verwijderd met behulp van bijvoorbeeld een kraan. Alle benaderwerkzaamheden dienen door, of op aanwijzing en onder direct toezicht van een Senior OCE-deskundige te worden uitgevoerd. Na het verwijderen van de significante verstoringen dient nogmaals detectie te worden uitgevoerd om er zeker van te zijn dat alle significante verstoringen verwijderd zijn. 6.1.3 Detecteren en benaderen ter plaatse van de landbodem Ter plaatse van grondroerende werkzaamheden in de landbodem, zoals het aanbrengen van terreininrichting, het aan de landzijde van de huidige constructie plaatsen van beschoeiing en het aanbrengen van ankers, kan het best gebruik worden gemaakt van laagsgewijze detectie met een actief detectiesysteem. Dit in verband met de afmetingen van het zoekdoel in combinatie met de maximale diepteligging.
Deze opsporingsmethode kan worden toegepast in de volgende deelgebieden: Forteiland; Ringdijk. 6.2
RIJKSBIJDRAGE
Alle gemeenten kunnen in geval van opsporing en ruiming van explosieven een bijdrage van 70% in de kosten ontvangen door het indienen van een raadsbesluit. De mogelijkheid voor het ontvangen van een suppletie-uitkering beperkt zich tot de werkelijk gemaakte kosten. Verzoeken om een bijdrage dienen jaarlijks voor 1 maart te worden ingediend.
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 30 van 45
Indien kosten zijn gemaakt voor het opsporen van NGE wordt geadviseerd een raadsbesluit tot het aanvragen van een rijksbijdrage te laten nemen en een bijdrage aan te vragen. Nadere informatie over de rijksbijdrage regeling is opgenomen in bijlage 3. 6.3
LOCATIESPECIFIEKE OM STANDIGHEDEN
In deze paragraaf worden de locatiespecifieke omstandigheden voor het werkgebied besproken. Er wordt ingegaan op diverse onderwerpen die van belang kunnen zijn bij de werkvoorbereiding van het geadviseerde NGE-bodemonderzoek. Voor een beschrijving van het wettelijk kader wordt verwezen naar bijlage 3. 6.3.1 Bevoegd gezag Het werkgebied is gelegen binnen de gemeente Aalsmeer. Gemeente Aalsmeer is het bevoegd gezag op het gebied van Openbare Orde en Veiligheid. Het voor het NGE-bodemonderzoek in het kader van het WSCS-OCE op te stellen projectplan dient ter goedkeuring te worden aangeboden aan gemeente Aalsmeer. 6.3.2 Waterbeheer Hoogheemraadschap Rijnland is verantwoordelijk voor het waterbeheer in de omgeving van het werkgebied. Voor het baggeren en hergebruiken van de specie is mogelijk een melding of vergunning noodzakelijk. Dit is onder andere afhankelijk van de te baggeren hoeveelheid, de kwaliteit van de specie en de diepte van de baggerwerkzaamheden (onder onderhoudsprofiel). 6.3.3 Waterpeil en waterdiepte Het waterpeil in de Westeinderplassen en aangrenzende wateren is vast en bedraagt NAP -0,62 m, met een verschil in zomer- en winterpeil van circa 3 cm. De waterdiepte bedraagt circa 1,5 tot 2,0 m. 6.3.4 Bodemopbouw De landbodem ter plaatse van het werkgebied bestaat uit klei op zand. Lokaal komen veenlagen voor.
De waterbodem ter plaatse van het werkgebied bestaat uit veen en/of klei en is erg zacht. Op sommige delen ligt een dikke baggerlaag van meer dan één meter. 6.3.5 Milieuhygiënische kwaliteit Er is geen informatie bekend over de milieuhygiënische kwaliteit van de (water)bodem ter plaatse van het opsporingsgebied. Indien in het kader van NGE-bodemonderzoek grondroerende activiteiten plaatsvinden, dient te worden getoetst of conform CROW 132 maatregelen genomen moeten worden. 6.3.6 Archeologie Uit de beleidskaart van het gemeentelijk archeologiebeleid komt naar voren dat archeologisch onderzoek vereist bij alle bodemroering in het werkgebied (vergunning aanvragen bij gemeente of provincie).
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 31 van 45
Bijlagen
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 32 van 45
7
BIJLAGEN BIJLAGE 1 BIJLAGE 2 BIJLAGE 3
BEGRIPPENLIJST ............................................................................................................................................................ 34 DETECTIEMETHODEN ................................................................................................................................................... 37 WETTELIJK KADER......................................................................................................................................................... 42
07147/RO-160093 versie 2.0
DR PRA-NGE Fort Kudelstaart
Pagina 33 van 45
BIJLAGE 1
BEGRIPPENLIJST
Begrip Bijdragebesluit / Gemeentefonds Brisantie
Afkorting -
Conflictzone
-
-
Conventionele Explosieven
CE
Historisch Vooronderzoek Niet Gesprongen Explosieven
HVO-NGE
Klein Kaliber Munitie Negatief advies
Niet Gesprongen Explosieven
KKM -
NGE
Definitie Regeling voor Rijksfinanciering van (een deel) van de kosten voor het NGE-bodemonderzoek. Brisantie is een van de vier uitwerkingseffecten van springstof. Brisantie is de verbrijzelende/verschervende werking van springstof op de materialen in de onmiddellijke omgeving. Een globaal afgebakend gebied waarbinnen (intensieve) gevechtshandelingen hebben plaatsgevonden. De afbakening is gebaseerd op het beschikbare bronnenmateriaal, maar kan gezien de aard van de gevechtshandelingen niet nauwkeurig worden begrensd. Elk explosief dat niet als geïmproviseerd, nucleair, biologisch of chemisch kan worden aangemerkt. Bij het opsporingsproces wordt aan CE gelijkgesteld en als zodanig behandeld: CE die geen explosieve stoffen (meer) bevatten; Restanten van CE die door leken als zodanig herkenbaar zijn; Voorwerpen die door leken kunnen worden aangemerkt als CE; Wapens of onderdelen daarvan. Bureaustudie waarin het beschikbare feitelijke bronnenmateriaal van de periode 1940-1945 (incl. naoorlogse munitieruimingen en opsporingsactiviteiten) wordt beoordeeld en geëvalueerd. Doel is om vast te stellen of in het onderzoeksgebied sprake is van een NGE-risicogebied in relatie tot het werkgebied. Het HVO-NGE bestaat uit: Rapportage. Positief of negatief advies. In het geval van een positief advies: Horizontale afbakening NGE-risicogebied(en). NGE-risicokaart.