Bijlage 5 Participatie activiteiten Warmtevisie Aalsmeer Def.pdf

31-40 jaar

0%

20%

4%

31%

60%

51-60 jaar 1%

29%

61-70 jaar 1%

29% 23%

80%

13%

17%

6%

1%

45% 41%

7%

1% 14%

31% 34%

100% 19%

4% 8%

33%

46%

41-50 jaar 1%

71 of ouder 1%

40%

9%

18%

6%

23%

4%

Geen van bovenstaande uitspraken sluit aan bij mijn mening

Aan deelnemers die lid zijn van een VvE hebben we ook apart de vraag naar plannen voor energie­ besparende maatregelen voorgelegd. 12 Deelnemers van de 404 hebben hierop als volgt geantwoord: het merendeel van hen zegt niets te doen en eerst de plannen van de gemeente af te wachten, een klein deel wil sowieso niets doen. Dit antwoord maakt duidelijk dat heldere informatie vanuit de gemeente over planning en plannen van groot belang is voor bewoners, zodat ze weten waar ze aan toe zijn en daarop hun eigen plannen kunnen afstemmen.

Ik ben het helemaal niet eens met het streven om aardgasvrij te worden Ik vind de landelijke doelstelling om aardgasvrij te worden niet realistisch Ik weet het nog niet, ik heb er nog geen mening over Ik zie graag dat Aalsmeer aansluit bij de landelijke doelstellingen om uiterlijk in 2050 aardgasvrij te zijn Ik zie graag dat Aalsmeer voorloopt op de landelijke doelstellingen om aardgasvrij te worden

Niets zien in aardgasvrij  In de leeftijdscategorieën 31-40, 51-60 en 61-70 jaar ziet ca. 30% niets in aardgasvrij  De groep van 41 tot 50 jarigen springt daar op dit punt met 46% duidelijk bovenuit, terwijl  De groep van 71 jaar en ouder met 23% op dit punt duidelijk milder is

7. Mening over de Nederlandse en Aalsmeerse aardgasvrije ambities We hebben alle deelnemers naar hun mening gevraagd over de ambitie van Nederland ( In 2050 moeten alle Nederlandse woningen aardgasvrij zijn) en over de ambitie van Aalsmeer (Aalsmeer wil in 2040 aardgasvrij zijn). 395 Van de 404 deelnemers hebben hierop gereageerd.

Aardgasvrij niet realistisch  Dit punt komt in bijna alle leeftijdscategorieën als grootste naar boven; men vindt de doelstelling om aardgasvrij te worden niet realistisch. We hebben niet doorgevraagd over waarom men de doelstelling niet realistisch vindt, maar nemen aan dat kosten en praktische uitvoerbaarheid hierbij een hoofdrol spelen.

Veruit het merendeel van de deelnemers ziet niets in de doelstellingen; ruim 37% van hen vindt de lande­ lijke doelstellingen niet realistisch, terwijl zo’n 30% het er helemaal niet mee eens is.

Aansluiten bij landelijke doelstelling  Van de mensen die hebben aangeven graag te zien dat Aalsmeer zich aansluit bij de landelijke doelstelling, zitten de meeste mensen in de groep van 71 jaar en ouder.

Als we deze twee categorieën bij elkaar optellen, zien we dat ruim 67% van de deelnemers niets ziet in de doelstellingen.

18

10. I nitiatieven in de buurt en deelname aan initiatieven

Aalsmeer voorop  In de leeftijdscategorie van 31 tot 40 jaar zitten de meeste deelnemers die Aalsmeer graag voorop zien lopen om aardgasvrij te worden (19%)

Omdat we een idee wilden hebben van hoe actief bewoners zijn in hun buurt, hebben we ook gevraagd of mensen bekend zijn met buurtinitiatieven en daar zelf aan deelnemen.

Ook valt te zien dat in alle leeftijdsgroepen ruim 25% van de deelnemers in de categorie valt die positief tegenover aardgasvrij staat, met uitzondering van de leeftijdsgroep 41-50 jarigen die veel lager scoort, maar juist het hoogste scoort in niets zien in aardgasvrij. Het aantal mensen dat niets ziet in aardgasvrij dan wel het geen realistisch doel vindt, heeft in alle leeftijdscategorieën veruit de overhand.

391 Mensen hebben daarop geantwoord; een kleine 40% is daar niet bekend mee, 27% geeft aan dat er geen initiatieven in de buurt zijn. Een kleine 30% zegt bekend te zijn met initiatieven, maar niet betrokken te zijn en slechts 5% is zelf actief betrokken bij buurtinitiatieven. We hebben gevraagd wat bewoners vinden van de stelling ‘Als er in mijn buurt een initiatief wordt gestart voor aardgasvrij wonen, ben ik de eerste die meedoet.” Ruim 60 % is het daarmee oneens tot zeer oneens. Een kleine 20% is neutraal, ca. 12 % is het met de stelling eens tot zeer eens en 6% weet het niet.

8. Grootste zorgen van deelnemers Grootste zorgen Ik ben bang voor hoge kosten

51%

Wat nou als ik daar niet aan mee wil doen?

26%

Mijn huis is te oud (hoge kosten)

21%

Investering verdient zich niet terug

18%

Weet niet wat ik moet doen

11. Wanneer is aardgasvrij acceptabel

16%

Wil spaargeld anders besteden

Als laatste inhoudelijke vraag hebben we alle bewoners gevraagd naar voorwaarden waaronder zij aardvrij wonen acceptabel zouden vinden. 391 mensen hebben daarop gereageerd.

12%

Ik heb hulp nodig bij de uitvoering

12%

Ga verhuizen en doe daarom niets

3%

Geen noemenswaardige zorgen

10% 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

De meeste voorwaarden gaan over geld: Veruit de meeste mensen vinden aardgasvrij wonen acceptabel als de investeringskosten niet te hoog zijn (37%) en/of de energiekosten ongeveer gelijk blijven (33%). 27 % Noemt subsidie als voorwaarde. Verder noemt 21% dat het acceptabel is als het om een kleine ingreep in huis gaat. Verder wordt heldere en betrouwbare informatie door 19% van de deelnemers genoemd en 13% wil graag goede begeleiding. Opvallend is verder dat slechts 5% een loket noemt waar men heen kan voor vragen en 3% een lening onder gunstige voorwaarden.

Zoals op basis van bovenstaande uitkomsten te verwachten, springt de zorg voor hoge kosten met 51% hoog boven andere zorgen uit. Ook de vraag wat er gebeurt als je niet mee wilt doen springt eruit.

9. Uw buurt binnen 10 jaar aardgasvrij? We hebben deelnemers de vraag voorgelegd hoe ze het zouden vinden als hun buurt als een van de eerste van het aardgas af zou gaan. 36% Van de 391 respondenten op deze vraag ziet daar niets in,21% vindt het veel te vroeg en zou liever nog wachten. 18% Staat er niet onwelwillend tegenover maar laat het afhangen van wat er moet gebeuren, 15% vindt het prima, onder de voorwaarde dat men goed ondersteund wordt en goed geïnformeerd over kosten en wat het verder betekent. Een kleine 4% vindt het prima en wel zo snel mogelijk.

De antwoorden op deze vraag vormen belangrijke input bij de vormgeving van de verdere ondersteuning van bewoners. Wanneer is aardgasvrij acceptabel? Als de investeringskosten niet te hoog zijn

36%

Als mijn energiekosten ongeveer gelijk blijven

#31%'"

Als er subsidie is voor de maatregelen

Bij elkaar opgeteld staat 37% van de deelnemers er niet onwelwillend tegenover als eerste aardgasvrij worden. Ook hierbij is betaalbaarheid de belangrijkste factor. Een kleine 5% zegt er nog te weinig van te weten om er een oordeel over te kunnen geven.

26%

Als het een kleine ingreep in mijn huis is

21%

Als ik helder en betrouwbare informatie krijg

18%

Als mijn buurt en ik goede begeleiding krijgen

13%

Als er een loket is voor vragen

5%

Als er een lening is met gunstige voorwaarden

3%

Vind ik al acceptabel

7%

Nooit, want ik wil het sowieso niet

30%

Ik weet het nog niet/geen mening

6% 0%

19

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

1.4

Overzicht van vier interviews in de Nieuwe Meerbode Aalsmeer in het kader van ‘Aalsmeer aardgasvrij?.

Toelichting In deze bijlage bij de Warmtevisie Aalsmeer vindt u vier interviews die in april 2021 in de Nieuwe Meerbode Aalsmeer hebben gestaan. Ze zijn gehouden in het kader van de ontwikkeling van de Warmtevisie van de gemeente. Onder de noemer ‘Aalsmeer aardgasvrij?’ is er een klankbordgroep opgericht, is er enquête onder bewoners gehouden en zijn er drie digitale dorpsgesprekken geweest. De interviews zijn gehouden in april 2021. Het doel was om de lezer vanuit verschillende invalshoeken bekend te maken met de ontwikkeling van de warmtevisie én de lezer attent op en uit te nodigen voor de drie digitale dorpsgesprekken die eind april in de gemeente zijn gehouden. De interviews op een rijtje: 1e interview: editie 1 april, pag. 22, interview met wethouder Alink-Scheltema 2e interview: editie 8 april, pag. 26, interview met twee klankbordgroepleden 3e interview: editie 15 april, pag. 28, interview met huurdersvereniging HAK en woningcoöperatie Eigen Haard 4e interview: editie 22 april, pag. 7, interview met onderzoeks- en adviesbureau CE Delft

Voorbeeld van aankondiging dorpsgesprekken in de Nieuwe Meerbode Aalsmeer

20

Interview 1: met wethouder Wilma Alink-Scheltema, 1 april 2021, pagina 22 https://www.meerbode.nl/news_am/am13-2021.pdf

21

Interview 2: met klankbordgroepleden, Nieuwe Meerbode Aalsmeer, 8 april 2021, pagina 26. https://www.meerbode.nl/news_am/am14-2021.pdf

22

Interview 3: met huurdervereniging HAK en woningcorporatie Eigen Haard, Nieuwe Meerbode Aalsmeer, 15 april 2021, pagina 28. https://www.meerbode.nl/news_am/am15-2021.pdf

23

Interview 4: met CE Delft, Nieuwe Meerbode Aalsmeer, 22 april 2021, pagina 7. https://www.meerbode.nl/news_am/am16-2021.pdf

24

1.5

Facebook Reacties Enquête ‘Aalsmeer Aardgasvrij?’ & Dorpsgesprekken

 Facebook reacties n.a.v. uitnodiging voor meedoen aan enquête. Klik hier om de reacties te bekijken  Facebook reacties n.a.v. uitnodiging Dorpsgesprekken: klik hier om de reacties te bekijken.

25

1.6

Presentatie Dorpsgesprekken Gemeente Aalsmeer

Welkom op het dorpsgesprek We beginnen om 19.30 uur

programma 19.30 - 19.35 19.35 - 19.45 19.45 - 20.20

Welkom door Marjo Kroese, gespreksleider Welkom en introductie door André van der Poel 3 interviews  Over de warmtevisie door CE Delft  Over participatie en enquêteresultaten,  Interview met klankbordgroepleden Warmtevisie Aalsmeer Na elk interview is er gelegenheid voor vragen via de chat

20.20 - 20.45

Over uw zorgen, vragen en opmerkingen

20.45 - 20.55

Een aantal vragen aan u, laatste peiling

20.55 - 21.00

Afsluiting en volgende stappen

26

Presentatie Dorpsgesprekken Gemeente Aalsmeer

Spelregels en wie zijn we?  Spelregels  Geluid uit , camera uit  Vragen over de interviews via de chat, geen discussie via de chat  Alle vragen zullen worden verzameld en later beantwoord

 Wie zijn de deelnemers ?  Hoe oud bent u?  Bent u huurder of eigenaar-bewoner?

 Wat vindt u van het streven naar aardgasvrij wonen?

Gaat u op uw telefoon naar menti.com?

Interview met wethouder Wilma Alink-Scheltema

27

Presentatie Dorpsgesprekken Gemeente Aalsmeer

Tempo en proces naar aardgasvrije buurten

één Warmtevisie voor heel Aalsmeer:

meerdere Wijkuitvoeringsplannen

O algemeen voor de hele gemeente O globaal beeld van technische mogelijkheden en kosten in verschillende buurten O opgesteld door deskundigen O input van alle bewoners en andere belanghebbenden van de hele gemeente

O samen met alle belanghebbenden in de buurt O concreet in technieken, maatregelen en kosten O concreet in ondersteuning (advies, financieel ) O duidelijke planning

o plan per buurt / gebied

Klaar tot aardgasvrije wijk: ca. 10 jaar

Klaar: zomer 2021

vragen n.a.v. dit interview?

28

Presentatie Dorpsgesprekken Gemeente Aalsmeer

Interview met Emma Koster adviseur Duurzame Steden, CE Delft

Interview André van der Poel,

Adviseur energietransitie gemeente Aalsmeer

Betrekken samenleving

29

Presentatie Dorpsgesprekken Gemeente Aalsmeer

Betrekken Samenleving Hoe worden de inwoners betrokken en waarom?  Projectgroep met professioneel betrokken organisaties  Klankbordgroep met vertegenwoordigers van inwoners en bedrijven  Enquête Warmtetransitie  Dorpsgesprekken  Formele inspraak (start half juni t.m. eind juli) Waarom? Zorgen en wensen leren kennen, zodat we daar rekening kunnen houden met de planvorming.

Resultaten Enquête •

Grote groep mensen is (nog) niet positief

•

Kosten belangrijkste oorzaak

•

Veel mensen hebben al energiemaatregelen genomen

•

Duidelijkheid en ondersteuning

30

Presentatie Dorpsgesprekken Gemeente Aalsmeer

Resultaten Enquête

Resultaten Enquête

31

Presentatie Dorpsgesprekken Gemeente Aalsmeer

Resultaten Enquête

Resultaten Enquête

32

Presentatie Dorpsgesprekken Gemeente Aalsmeer

Resultaten Enquête Hoe nemen we de resultaten mee in de visie? - Inzet op na-isoleren woningen e.a. gebouwen - Hybride oplossingen voor geleidelijke overgang naar aardgasvrij (CO2 reductie centraal) - Duidelijkheid bieden en ondersteuning

- Betrouwbaar en haalbaar

vragen n.a.v. dit interview?

33

Presentatie Dorpsgesprekken Gemeente Aalsmeer

Interview met klankbordgroepleden en werkgroep Aalsmeer Gasloos

- Wim van de Merbel, klankbordgroep - Martine von Ulm, klankbordgroep, Huurdersverening Aalsmeer Kudelstaart (HAK)

- Jaap Overbeek, klankbordgroep, Dorpsraad Kudelstaart, werkgroep Aalsmeer Gasloos

- Leo Bakker, werkgroep Aalsmeer Gasloos

Afsluitende peiling via menti.com

34

Presentatie Dorpsgesprekken Gemeente Aalsmeer

Afsluiting door wethouder Wilma Alink

De volgende stappen: Na de zomer:

Inspraakprocedure

Eind 2021-begin 2022: Warmtevisie in de raad

Hartelijk bedankt meer weten over isoleren? regionaalenergieloket.nl/aalsmeer

35

1.7

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Dorpsgesprekken Aalsmeer Emma Koster – Adviseur Duurzame Steden

Warmtevisie

Wat moet er in de Warmtevisie staan? De gemeente benoemt tenminste in welke wijken zij tot en met 2030 aan de slag gaat. Voor deze wijken moet de gemeente opnemen: 1. hoeveel woningen en andere gebouwen tot en met 2030 worden geïsoleerd en/of aardgasvrij worden gemaakt; 2. welke alternatieve warmtevoorzieningen kansrijk zijn; en 3. welk warmtealternatief de laagste nationale kosten heeft.

36

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Warmtevisie Aalsmeer Inhoud

• Inleiding - Waarom duurzaam verwarmen? - Wat is de Warmtevisie?

• Wat vinden wij belangrijk? - Algemene randvoorwaarden - Zorgen en wensen van inwoners • Aardgasvrij verwarmen en isolatie - Aardgasvrije warmtetechnieken (incl. hybride oplossingen) - Warmteopties voor de buurten van Aalsmeer - Isolatie • Selectie van eerste buurten - Methode - Resultaten eerste buurten - Wat kunnen de andere buurten al doen? • Van visie naar transitie - Wat zijn de vervolgstappen voor de gemeente?

Uitgangspunten warmtevisie Aalsmeer 1. De Warmtevisie is betrouwbaar (bestaat uit objectieve feiten) en uitvoerbaar 2. De Warmtevisie is breed gedragen (tot stand gekomen met input van bewoners en andere stakeholders) 3. Bij de keuze van warmtetechnieken letten we op betaalbaarheid (zowel totale keten kosten (nationale kosten) als eindgebruikerskosten) 4. We kiezen voor technieken die toekomstbestendig zijn, dus niet investeren in iets dat later overbodig wordt 5. Duurzaamheid is belangrijk bij de keuze van warmtetechnieken: de gemeente wil fossielonafhankelijk zijn in 2040, maar stelt CO 2-reductie voorop. 6. (HT-)warmte, waterstof en groengas zijn in beperkte mate beschikbaar. We gaan verstandig om met deze schaarse warmtebronnen (enkel daar inzetten waar geen alternatieven zijn).

37

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Alternatieven voor aardgas Naar welke technieken kijken we? • Individuele opties: - Elektrische warmtepomp

- Hybride warmtepomp • Warmtenetten

- Hoge temperatuur (minimaal 75°C) - Midden temperatuur (55°C - 75°C) - Lage temperatuur (minder dan 55°C)

Warmtebuurten Om aan te sluiten bij de bebouwing van Aalsmeer hebben we warmtebuurten gemaakt.

Onderscheid tussen: • Woonwijken en de linten

• Nieuwbouw en oudere buurten • Bedrijven en woningen Per warmtebuurt onderzoeken we de warmtetechnieken en waar we kunnen starten.

38

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Betaalbaarheid

Wat kost aardgasvrij worden? • We berekenen de kosten van de technieken voor - De hele maatschappij: nationale kosten

- De kosten voor bewoner-eigenaren: eindgebruikerskosten

Investeren

Energierekening

Isolatie

Verbruik van stroom, gas en warmte

Verwarmingstechniek

• We weten nog niet hoe de kosten zich in de toekomst zijn:

- Innovatie

Afgiftesysteem

Netwerkkosten

Kookplaat

- Subsidies en belastingen

Zonnepanelen

- Energietarieven • Dus we rekenen met wat nu bekend is. Tenminste elke vijf jaar moet de warmtevisie worden herzien. Dan kijken we hoe het er dan voor staat.

Startbuurten

Hoe komen we tot mogelijke startbuurten? • We maken onderscheid tussen aardgasvrij en aardgasvrij-ready. - Aardgasvrij: Verwarmen zonder aardgas

- Aardgasvrij-ready: De woning is geïsoleerd en klaar voor de stap naar aardgasvrij • We scoren de warmtebuurten op een lijst van criteria, zoals bijvoorbeeld - renovatieplannen in de buurt, - het aandeel woningcorporatiewoningen, - nieuwbouwplannen en - betaalbaarheid van het warmtealternatief en bepalen zo welke buurten het beste scoren en waar gestart zou kunnen worden.

39

Energiebelasting

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Overige buurten: aan de slag met verduurzamen Wat kun je nu al doen?

De overige buurten kunnen CO2 besparen met: • Isoleren Isolatie heeft het meeste impact bij slechtgeïsoleerde panden.

• Hybride warmtepomp bij volgende vervangingsmoment gasketel Een hybride warmtepomp bestaat uit een warmtepomp en een hr-ketel. Dit past bij buurten die nog tenminste 15 jaar een gasnetwerk hebben.

Aan de slag met isoleren Hoe ver isoleren?

• Het Rijk ontwikkelt een Standaard voor isolatie. Dit geeft houvast voor woningeigenaren en woningcorporaties. • De Standaard is nog niet definitief. Momenteel denkt het Rijk aan: - Woningen van na 1945 geschikt maken voor verwarming met warmte van 50 ºC. - Voor woningen van voor 1945 geldt een lagere standaard, namelijk isoleren tot een niveau dat deze woningen kunnen worden verwarmd met warmte van 70 ºC. • De Standaard is niet verplicht.

40

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Warmtevisie Aalsmeer • Wat valt er op in Aalsmeer? - Bebouwing ◦ Kernen die flink gegroeid zijn ◦ Lintbebouwing ◦ Nieuwbouw

- Warmte ◦ Energy Hub Aalsmeer

◦ Glastuinbouw ◦ Datacenters Schiphol

◦ Aquathermie uit Westeinderplasssen?

Groengas • Groengas is biogas dat wordt opgewaardeerd naar aardgaskwaliteit. • Biogas is CO2-neutraal. De CO2 die vrijkomt bij het gebruik is eerder uit de lucht gehaald door de biomassa waaruit het gas is geproduceerd. Het opwaarderen tot het niveau van aardgas kwaliteit vergt wel enige energie.

• De Rijksoverheid ontwikkelt een nieuw duurzaamheidskader om de duurzaamheid van alle gebruikte biomassastromen te borgen.

12

Bron: https://expertisecentrumwarmte.nl/kennis/factsheets/techniekfactsheets+energiebronnen/groengas/default.aspx Bron: https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-economische-zaken-en-klimaat/documenten/kamerstukken/2020/03/30/kamerbrief-routekaart-groen-gas

41

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Beschikbaarheid groengas • Het binnenlands productiepotentieel van groengas is fysiek beperkt tot ruim onder het aardgasverbruik (35 miljard m³). - Nu: groengasproductie nog beperkt (0,1 miljard m³ in 2018). - 2030: Klimaatakkoord geeft een potentieel van 2 miljard m³.

- 2050: totaal productiepotentieel van 11,9 miljard m³. • Groengas op lange termijn (2050) nodig voor: - Grondstof voor de chemische industrie.

- Energieproductie met CCS/CCU ten behoeve van negatieve CO2 -emissies - Een deel van het zware/lange transport waar LNG op de afzienbare termijn het enige alternatief is.

13

Bron: Contouren en instrumenten voor een Routekaart Groengas 2020-2050, CE Delft, 2018

Groene waterstof • Waterstof is een energiedrager die geproduceerd moet worden uit een andere energiebron.

Grijze waterstof (nu)

Blauwe waterstof (toekomst)

•

Geen CO2-emissies

Bron: Waterstof voor de gebouwde omgeving: Kennisdocument voor de gemeente Nijmegen, CE Delft, 2020

42

Groene waterstof (toekomst)

• •

Geen CO2-emissies Fossielvrij

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Beschikbaarheid waterstof • Waterstof zal naar verwachting niet op de korte termijn, voor 2035, op grote schaal beschikbaar zijn voor de gebouwde omgeving.

• Na 2035 hangt de beschikbaarheid af van de ontwikkeling van wind- en zonne-energie, import en de vraag van andere sectoren. • Binnenlandse productie zal in 2050 onvoldoende zijn om de Nederlandse huishoudens van groene waterstof te kunnen voorzien.

15

Bron: Waterstof voor de gebouwde omgeving: Kennisdocument voor de gemeente Nijmegen, CE Delft, 2020

Nationale kosten Financiële kosten voor de hele keten

Productie

Distributie

In de woning

Elektriciteit

Elektriciteitsnetwerk

Besparing

Gas

Gasnetwerk

Verwarmingstechniek

Warm water

Warmtenet

Afgiftesysteem

43

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Eindgebruikerskosten Kosten voor huurders en eigenaren

Investeren

Energierekening

Isolatie

Verbruik van stroom, gas en warmte

Verwarmingstechniek Afgiftesysteem

Netwerkkosten

Kookplaat Zonnepanelen

Energiebelasting

Een warm huis en een warme douche

18

44

Onderhoud

Verwarmingstechniek

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Centrale vragen warmtetechniekkeuze • Individueel of collectief? Of daar tussenin? • Hoge of lage temperatuur? ~ Veel of weinig isoleren? • Wel of geen duurzame bronnen? • Andere impact.

19

Individueel of collectief? Individueel

Collectief

Iedere bewoner/gezin heeft keuzevrijheid

Optimaal gebruik maken van de (rest)warmte in de omgeving Geschikt voor dichtbevolktere buurten

20

45

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Individueel of collectief? Individueel

Collectief

HR-combiketel

Warmtenet:

Elektrische warmtepomp

 Hoge temperatuur (>70⁰C)

Hybride warmtepomp

 Midden temperatuur (40-70⁰C)

Pelletkachel/ketel (vaste biomassa)

 Lage temperatuur (<40⁰C)

WKO (warmte-koude opslag)

Lage temperatuur warmtenet met individuele warmtepomp WKO-net met warmtepomp en zonne-energie 21

HT-warmtenet • Deel woningen reeds aangesloten • Warmte aan woning afgeleverd • Isoleren geen noodzaak, maar wel verstandig

• Bestaande radiatoren gebruiken • Kosten: - Huur meterset en meetkosten

- Eenmalige aansluitkosten - Energiekosten

22

46

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

HT-warmtenet

Meter/Afleverset binnenshuis

Warmtenet buitenshuis

23

Warmtenet op hoge of lage temperatuur? Hogere temperatuur

Voordelen Alles blijft zoals het is… Huidig afgiftesysteem Geen isolatie nodig Hoog comfortniveau Geen gedragsaanpassing Warm tapwater

Lagere temperatuur

Nadelen Hoog energieverbruik Relatief hoge verliezen Beperkte duurzame mogelijkheden Alles blijft zoals het is… Toekomstgericht?

24

47

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Warmtenet op hoge of lage temperatuur? Hogere temperatuur

Lagere temperatuur

Voordelen Hoog comfortniveau Gedragsaanpassingen Veel duurzame mogelijkheden Weinig verliezen Laag energieverbruik

Nadelen Veel isolatie nodig Aparte warmtapwatervoorziening Aanpassing afgiftesysteem Aanpassing elektriciteitsnet

25

Warmte op hoge of lage temperatuur? Hogere temperatuur

Lagere temperatuur

HR-ketel

Elektrische warmtepomp

Pelletkachel (vaste biomassa)

LT-warmtenet

HT-warmtenet

WKO

MT-warmtenet Hybride warmtepomp

26

48

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Elektrische warmtepomp • Goede isolatie nodig • Ander warmteafgifte systeem - Vloerverwarming

- Speciale (LT-)radiatoren • Kosten: - Warmtepomp: €6.500-14.000

- Op dit moment door isolatiekosten, nieuwe radiatoren en de warmtepomp erg duur (minimaal 20-30.000 euro)

27

Elektrische warmtepomp

Binnenunit + warmwater boiler

28

49

Buitenunit

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Koken en warm water • Elektrische kookplaat en oven (Inductie – Keramisch – Gietijzer) - Geen risico op lekkend gas & geen vlam

- Gebruiksgemak - Aangepaste pannenset en kookplaat

- Hogere elektriciteitsvraag en energiekosten • Warmwaterboiler enkel bij LT-verwarming - Minimaal tot 60⁰C - Elektrische boiler of warmtepompboiler

29

Ventilatie en koeling • Bij hogere isolatiegraad is ventilatie nodig voor gezonde frisse lucht

• Koude opslag in bodem of lage temperatuurwarmte (bv. aquathermie) als koeling tijdens de zomer

30

50

Presentatie Dorpsgesprekken CE Delft

Criteria voor startbuurten aardgasvrij Categorie

Subcategorie

Uitwerking

Uitgangspunt

Robuuste techniekkeuze: grote kostenafstand nationale kosten

Toekomstbestendig

% CO2-reductie per woning (SCOPE 1) – Aardgasvrij en Aardgasvrij-ready apart

Duurzaam

Uitvoerbaarheid techniek

Beschikbaarheid energiedrager en/of warmtebron (wel/niet/op termijn)

Beschikbaarheid schaarse bronnen

Betaalbaarheid

Meerkosten eindgebruikerskosten (euro/jaar)

Betaalbaar

Energienetwerken

Ruimte op elektriciteitsnetwerk (voor all-electric buurten)

Betrouwbaar en uitvoerbaar

Transformatiegebieden

Grootschalige transformatieplannen in de warmtebuurt (>10% van de panden)

Betrouwbaar en uitvoerbaar

Nieuwbouw

Grootschalige woningnieuwbouw in de warmtebuurt (>50 woningen)

Betrouwbaar en uitvoerbaar

Renovatieplannen woningcorporatie

Grootschalige renovatieplannen in de warmtebuurt (>10% van corporatiebezit)

Betrouwbaar en uitvoerbaar

Eigendomssituatie

Verdeling bezit (>30% woningcorporatiebezit)

Betrouwbaar en uitvoerbaar

Lokale initiatieven

Lokaal initiatief op duurzaamheid aanwezig in de warmtebuurt (ja/nee)

Breed gedragen

Algemeen

Preferentie warmtetechniek

Meekoppelkanse n

Buurtdata 31

Criteria voor startbuurten aardgasvrij-ready Categorie

Subcategorie

Uitwerking

Uitgangspunt

Isoleren

Isolatie

% CO2-reductie per woning (SCOPE 1) bij isolatie

Duurzaam

Betaalbaarheid

Investeringskosten woningisolatie tot 50 kWh/m2 (euro)

Betaalbaar

Transformatiegebieden

Grootschalige transformatieplannen in de warmtebuurt (>10% van de panden)

Betrouwbaar en uitvoerbaar

Renovatieplannen woningcorporatie

Grootschalige renovatieplannen in de warmtebuurt (>10% van corporatiebezit)

Betrouwbaar en uitvoerbaar

Eigendomssituatie

Verdeling bezit (>30% woningcorporatiebezit)

Betrouwbaar en uitvoerbaar

Lokale initiatieven

Lokaal initiatief op duurzaamheid aanwezig in de warmtebuurt (ja/nee)

Breed gedragen

Meekoppelkanse n

Buurtdata

32

51

1.9

Mentimeter uitslagen Dorpsgesprek 22 april 2021

WAT IS UW LEEFTIJD?

BENT U HUURDER OF EIGENAAR VAN UW WONING?

52

Mentimeter uitslagen Dorpsgesprek 22 april 2021

WAT IS UW MENING OVER AALSMEER AARDGASVRIJ?

WAAR MOET DE GEMEENTE ROND AARDGASVRIJ WONEN AANDACHT VOOR HEBBEN

53

Mentimeter uitslagen Dorpsgesprek 22 april 2021

WE HEBBEN U GEÏNFORMEERD OVER DE WARMTEVISIE IN ONTWIKKELING. WAT VOND U VAN DE INFORMATIE?

WE HEBBEN U GEVRAAGD NAAR UW ZORGEN EN WENSEN. WAS ER VOLDOENDE GELEGENHEID OM UW ZORGEN EN/OF WENSEN TE UITEN?

54

Mentimeter uitslagen Dorpsgesprek 22 april 2021

WANNEER IS AARDGASVRIJ VOOR U ACCEPABEL?

WAT IS NU UW MENING OVER AALSMEER AARDGASVRIJ?

55

1.10

Mentimeter uitslagen Dorpsgesprek 29 april 2021

WAT IS UW LEEFTIJD?

BENT U HUURDER OF EIGENAAR VAN UW WONING?

56

Mentimeter uitslagen Dorpsgesprek 29 april 2021

WAT IS UW MENING OVER AALSMEER AARDGASVRIJ?

WANNEER IS AARDGASVRIJ WONEN VOOR U ACCEPTABEL?

57

Mentimeter uitslagen Dorpsgesprek 29 april 2021

WE HEBBEN U GEÏNFORMEERD OVER DE WARMTEVISIE IN ONTWIKKELING. WAT VOND U VAN DE INFORMATIE?

WIJ HEBBEN U GEVRAAGD NAAR UW ZORGEN EN WENSEN. WAS ER VOLDOENDE GELEGENHEID OM UW ZORGEN EN/OF WENSEN TE UITEN?

58

Mentimeter uitslagen Dorpsgesprek 29 april 2021

WAT IS NU UW MENING OVER AALSMEER AARDGASVRIJ?

59

1.11 Vragen antwoorden Dorpsgesprekken Warmtevisie Aalsmeer Vragen enenantwoorden Dorpsgesprekken Warmtevisie Aalsmeer

Inhoud: 1. Vragen over isolatie 2. Vragen over aardgasvrije warmtetechnieken 2.1 Algemene vragen 2.2 Waterstof en kernenergie 2.3 Warmtepompen en elektriciteitsgebruik 2.4 Cv-ketel vervangen/ hybride warmtepomp 2.5 Warmtenetten 2.6 Zonnepanelen 2.7 Aardgas 3. Vragen over kosten 4. Vragen over het proces

1. Vragen over isolatie 1. Het warmteverlies van woningen moet worden beperkt. Maar wat is de beste oplossing voor een woning en wat voor een wijk, en hoe gaat dat samen? Wat voor een huis de beste manier van isoleren is, verschilt per woning. Het benodigde isolatieniveau hangt ook af van welke warmtetechniek er uiteindelijk voor de buurt wordt gekozen. In principe geldt dat voor warmte-oplossingen met een lage temperatuur een goed geïsoleerd huis nodig is. Naarmate het temperatuurniveau hoger is, is er minder isolatie nodig. De Warmtevisie geeft hierover meer duidelijkheid. Voor de Warmtevisie is een technisch economische analyse gemaakt die in beeld brengt welke aardgasvrije technieken passen bij de verschillende buurten. Dit document heet de Feitennotitie Warmtevisie Aalsmeer. De feitennotitie maakt geen keuzes. Die worden in de Warmtevisie beschreven. Er zijn maar weinig buurten van vóór 2010 waar bewoners niet al iets gedaan hebben aan hun huis. Sommige mensen hebben het dak geïsoleerd of de spouwmuur laten isoleren, anderen hebben nieuw HR++ en nieuwe kozijnen laten zetten. Woningen van voor 1940 hebben helemaal geen spouw. Sommige huizen zijn twintig jaar geleden geïsoleerd en zijn hard aan vernieuwing toe, andere huizen zijn kort geleden door nieuwe bewoners helemaal verduurzaamd. Een huis isoleren is daarom altijd maatwerk.

Een energieadvies van het Regionaal Energieloket kan daarbij een goede eerste stap zijn.

2. Wat levert het mij op? In 2050 wil de Rijksoverheid dat woningen aardgasvrij zijn. Door woningen (in stappen) te verduurzamen, zorg je ervoor dat ze uiteindelijk toekomstbestendig en aardgasvrij zijn. Daardoor blijven ze ook aantrekkelijk op de woningmarkt. De Warmtevisie bevat een bijlage met daarin een aantal ‘factsheets’ over de kosten van woningverduurzaming (met de kennis van nu) voor een aantal veel voorkomende woningtypen.

60

3. Wij isoleren de flat Geraniumstraat. Hoe kan dat passen in Aalsmeer aardgasvrij? Dat past heel goed; isoleren is de eerste, essentiële stap naar aardgasvrij. Door het goed isoleren van je flat, verminder je de warmtevraag van de woningen, waardoor de flat op een aardgasvrije manier comfortabel en tegen beperkte kosten verwarmd kan worden. Bij isolatie is ventilatie een belangrijk aandachtspunt. De stap ná isoleren en ventileren is te bekijken welke warmtetechnieken van toepassing kunnen zijn en hoe je wil voorzien in de warmwatervraag van de bewoners en eventueel een aardgasfornuis wilt vervangen. Het is daarbij ook aan te raden om in de gaten te houden wat de planning van de gemeente is voor je buurt rond het aardgasvrij maken van de buurt.

4. Is er ook financiële ondersteuning voor isolatie? Er zijn diverse subsidiemogelijkheden voor isolatie maar ook andere energiemaatregelen. Kijk daar-voor op: www.energiesubsidiewijzer.nl en of www.regionaalenergieloket.nl/aalsmeer

2. Vragen over aardgasvrije warmtetechnieken 2.1 Algemene vragen 1. Begrijp ik nu goed, dat er maar twee alternatieve technieken bekeken worden voor individuele opties? Er zijn er toch wel meer? Het klopt dat er meer opties zijn. In de presentatie hebben we de belangrijkste categorieën van individuele technieken getoond. Er zijn allerlei variaties op de individuele warmtepomp, maar in wezen is de basis steeds hetzelfde; met behulp van elektriciteit wordt warmte uit de lucht, bodem of water gehaald. Ook kan warmte (en koude) worden opgeslagen in een watervat of de bodem. En er zijn zonnecollectoren waarmee water kan worden verwarmd. Weer een andere techniek is die van infraroodpanelen; panelen die in een kamer worden bevestigd aan muur of plafond en vanaf daar warmte afstralen. Bijvoorbeeld als snelle verwarming van bijvoorbeeld een badkamer, waar je doorgaans maar korte tijd bent. Verder wordt de elektrische HR-ketel en elektrische vloerverwarming weleens genoemd, maar dat is een vrij dure manier van verwarmen. Andere aardgasvrije technieken zijn groengas en waterstof; gasvormen die fossielvrij zijn (als waterstof tenminste duurzaam wordt geproduceerd). Maar vooralsnog zijn deze gassen schaars en niet in grote mate voor de gebouwde omgeving beschikbaar. Door schaarste is de prijs van deze gassen erg onzeker. Dat maakt ze voorlopig duurder dan andere alternatieven.

Al met al leidt dit tot de conclusie dat de variaties op een warmtepomp op dit moment de meest gangbare individuele warmtetechniek is.

2. Hoeveel woningen zijn al aardgasvrij? Bestaande oude woningen? Eind 2020 is van de acht miljoen huizen 5,9 procent aangesloten op stadsverwarming (warmtenet) en 5,2 procent van de woningen een warmtepomp. Warmtepompen zijn met een opmars bezig. Tien jaar geleden waren er nog maar 51.000 pompen geïnstalleerd, eind 2019 al 412.000. De meesten daarvan wel in nieuwbouwhuizen. Volgens wetgeving die sinds 2019 van kracht is, wordt tegenwoordig alle nieuwbouw aardgasvrij gebouwd. Maar ook in bestaande bouw is de warmtepomp aan een opmars bezig. Ook in de bestaande bouw zijn er inmiddels voorbeelden van huizen die aardgasvrij zijn gemaakt. In elke gemeente in Nederland zijn er wel woningeigenaren die dat hebben gedaan. Naast de minder positieve verhalen die de ronde doen, zijn de meeste woningeigenaren zeer tevreden over hun keuze. Ook in Aalsmeer is een aantal huizen aardgasvrij gemaakt door hun eigenaren.

2

61

Elk jaar is er een duurzame huizenroute waarbij u bij aardgasvrije woningen binnen kunt kijken en alle vragen die u heeft aan de bewoner kunt stellen. Kijk voor voorbeelden eens op duurzamehuizenroute.nl/voorbeeldwoningen.

3. In een buurt staan veel verschillende huizen en type woningen. Hoe kan je deze gelijk trekken? Het klopt dat er in buurten veel verschillende soorten huizen staan. In de Warmtevisie is Aalsmeer verdeeld in zogenaamde warmtebuurten. Dit zijn buurten waar de woningen die wat betreft bouwjaar, type bebouwing (utiliteitsgebouwen, type woningen) en energielabel zo veel mogelijk op elkaar lijken. De warmtebuurten zijn zoveel mogelijk aanéén gesloten en de buurten zijn groot genoeg om een warmtenet rendabel te maken. Voor de warmtebuurten is ook berekend welke duurzame warmtetechnieken na aardgas de voordeligste of meest kansrijke technieken zijn. Ondanks dat zullen woningen in buurten nog steeds verschillen. Onder andere omdat de ene eigenaar meer maatregelen heeft genomen sinds de bouw dan bijv. de buren. Of omdat het ene huis eerder of later gebouwd is dan het andere huis.

4. Hoe zit het dan met de EU die aardgas sustainable dus duurzaam gaat stellen? Een terechte vraag want Nederlandse huiseigenaren krijgen te horen dat zij voor een beter milieu van het aardgas af moeten, en dan overweegt de Europese Commissie aardgas te bestempelen als een 'duurzame brandstof'? Voor het idee zijn voor- en tegenstanders. Landen die voor hun energie nog vooral afhankelijk zijn bruin- en steenkool zoals Duitsland of Polen zijn voorstander omdat aardgas veel schoner is dan kolen. Deze landen willen aardgas tijdelijk inzetten als 'transitiebrandstof', maar moeten daarna alsnog van het aardgas af om aan de Europese doelen te kunnen voldoen. Op dit moment is het nog afwachten wat de EU besluit.

5. In Duitsland gaat men juist over op aardgas omdat dat relatief schoon is, hoe zit dat? Ook Duitsland heeft - net als Nederland - de ambitie om in 2050 een CO₂-neutrale energievoorziening te hebben en dus ook te stoppen met aardgas voor de verwarming van woningen. De startsituatie en de aanpak van Duitsland zijn alleen anders dan die van Nederland. Terwijl in Nederland 93 procent van de woningen een aardgasaansluiting heeft, wordt in Duitsland een kwart van de huizen nog verwarmd met een olieketel. Het grootste deel is ouder dan twintig jaar. Omdat Duitsland zo snel mogelijk af wil van deze olieketels is er ook een flinke premie voor de vervanging van deze ketels door een hr-ketel in gebieden waar al een gasnet ligt of in gebieden zonder gasnet een premie voor de aanschaf van warmtepompen. Het is een tussenstap die snel veel kan opleveren. Het is vergelijkbaar met de subsidie in Nederland voor hybride warmtepompen, die ook deels op gas werken. In veel stedelijke gebieden in Duitsland (en Nederland) liggen overigens al warmtenetten, die nu meestal nog gebruik maken van restwarmte van elektriciteitscentrales.

2.2.

Vragen over waterstof, groen gas en kernenergie

6. Hoe denkt de Gasunie over de beschikbaarheid van o.a. waterstof? Gasunie is een Europese energie-infrastructuuronderneming. Gastransport en gasopslag vormen de kernactiviteit. De Gasunie werkt aan het inzetten van groene (hernieuwbare) gassen via hun gasnet-werken. Waterstof is één van deze gassen. De Gasunie onderschrijft het standpunt van de minister dat er in 2030 eerder sprake zal zijn van een tekort in aanbod dan een tekort in vraag naar groene gassen. De Gasunie zet zich in om te zorgen voor meer aanbod.

3

62

7. Over een paar jaar is er voldoende groen gas en waterstof, kunnen we daar niet op wachten? Groengas en waterstof zijn energiedragers die op termijn aardgas kunnen vervangen als brandstof voor het verwarmen van woningen. Deze hernieuwbare gassen spelen zeker tot 2030 geen belangrijke rol, want er is nog te weinig groengas of waterstof. Omdat er weinig hernieuwbare gassen zijn, en die gassen ook nodig zijn voor bijvoorbeeld de industrie en transport, is de toekomstige prijs ervan onzeker. Wachten tot hernieuwbare gassen beschikbaar zijn heeft dus een risico dat je wacht op een ‘dure’ oplossing. Waterstof en groen gas zullen naar verwachting alleen een logische optie zijn als er echt geen andere reële warmte-alternatieven voorhanden zijn. Denk bijvoorbeeld aan hele oude gebouwen en monumenten zoals kerken, waar isoleren geen optie is. Ook is de opgave om alle woningen voor 2050 van het aardgas te hebben zo groot dat we nu niet tot 2030 kunnen wachten. Nu inzetten op isoleren waar dat nodig is en daarmee de warmtevraag kleiner maken is een belangrijke eerste stap.

8. Hoe denkt de gemeente over kernenergie? Met Kernenergie wordt stroom opgewekt en daarbij komt warmte vrij. De stroom wordt op het elektriciteitsnet geleverd en kan op termijn maar voor een deel in de vraag naar elektra voorzien. Ook wind- en zonne-energie zijn nodig. De (rest)warmte van een kerncentrale kan worden ingezet voor het verwarmen van gebouwen. Omdat er in de nabijheid van Aalsmeer geen kerncentrale is, kunnen we deze warmtebron niet gebruiken. Maar wel de elektriciteit bijvoorbeeld voor warmtepompen of om elektrische auto’s te laden. Er is geen sprake van plannen voor een kerncentrale in of nabij Aalsmeer.

2.3 Vragen over warmtepompen en elektriciteitsgebruik 9. Ik wil liever geen warmtenet; we kijken voor de goed geïsoleerde huizen liever naar een warmtepomp optie. Ook dat brengt vragen met zich mee. Is er genoeg ruimte binnen en buiten het huis voor een warmtepomp? En moet je daarvoor bij mensen binnen kijken, is dat realiseerbaar? Een warmtepomp is een groot apparaat en neemt ongeveer evenveel ruimte in beslag als een koelkast. Een warmtepomp is dus groter dan een cv-ketel en heeft vaak een binnen- en buitengedeelte. Als je kiest voor een warmtepomp is het nodig om ruimte te creëren in bijvoorbeeld de gangkast of op de plek van de huidige cv-ketel. Bij een warmtepomp met buitengedeelte moet ook ruimte vrijgemaakt worden in de tuin, op het balkon of op het dak. Daarnaast is er ruimte nodig voor een systeem voor warm watergebruik. Nadat de warmtevisie is vastgesteld volgen Uitvoeringsplannen. Deze uitvoeringsplannen wil de gemeente samen met de inwoners maken. Dan kijken we samen naar de mogelijkheden in en rond de woningen en welke oplossingen er zijn voor vraagstukken zoals ‘waar laat ik mijn warmtepomp’.

10. Tot nu toe zijn nadelen van warmtepompen ten opzichte van een CV-ketel onderbelicht; er zijn veel klachten over het goed functioneren van warmtepompen, daar moet je ook heel goed naar kijken. Niet iedereen weet precies wat je boven het hoofd hangt als je een warmtepomp aanschaft, bijvoorbeeld wat betreft de grootte en de warmwatervoorziening. Een goede berekening van benodigde capaciteit en een goed advies van een installateur zijn belangrijk. Er zijn natuurlijk voorbeelden van systemen en technieken die niet goed werken omdat sommige punten geen aandacht hebben gekregen in de ontwerpfase. Maar er zijn veel meer voorbeelden van wel goed werkende installaties met zeer tevreden bewoners. Heldere en betrouwbare informatie over verschillende technieken en het gebruik ervan is cruciaal, in combinatie met een betrouwbare installateur met kennis van zaken.

4

63

11. Hoe zit het met de hogere elektraverbruik door een warmtepomp, die niets anders is dan een omgekeerde airco? In wezen is een warmtepomp inderdaad een omgekeerde airco, zij het dat hij wordt aangesloten op het watercircuit waarmee je radiatoren je huis verwarmen. Voor warm water moet nog een extra voorziening worden getroffen in de vorm van een boilervat waarin het water elektrisch wordt verwarmd óf een doorstroomapparaat dat ook elektriciteit vergt. Daarnaast vraagt ook elektrisch (tegenwoordig meestal inductie) koken elektriciteit. Voor deze drie zaken wordt nu nog aardgas gebruikt. Als we in toenemende mate aardgasvrij worden, vraagt dat steeds meer capaciteit op het elektriciteitsnet. Daarom zijn er twee belangrijkrijke aandachtspunten in de komende tijd; isoleren (en ventileren) van woningen, zodat woningen minder warmteverliezen en dus ook minder elektriciteit vragen voor verwarming. Daarnaast zijn alle netbeheerders in Nederland (in Aalsmeer zijn dat Liander voor het elektriciteitsnet en Stedin voor het aardgasnetwerk) druk bezig om de netten aan te passen en de capaciteit te vergroten.

12. De vraag naar elektriciteit neemt sterk toe. Kan het lokale net dat aan? Hoe gaat de gemeente al de extra toename van elektra voorzien? In Aalsmeer is er nu sprake van ‘netcongestie’. Dat betekent dat de maximale capaciteit van het elektriciteitsnet (voor grootverbruikers) in een deel van Aalsmeer is bereikt. Eind 2022 is dat naar verwachting opgelost. Over dit onderwerp zijn we volop in gesprek met de netbeheerder. De netbeheerder zorgt voor veilig en continu transport van gas en/of elektriciteit. De netbeheerder is daarnaast verantwoordelijk voor het onderhoud en de uitbreiding van het energienet, inclusief het aansluiten van klanten daarop. Alle kosten voor het onderhoud, aanleg en verwijderen van gas- en elektranetten worden verrekend onder iedereen die is aangesloten via het ‘vastrecht’. Netverzwaring is een belangrijk aandachtspunt voor alle netbeheerders in Nederland. Niet alleen door elektrisch verwarmen maar ook andere ontwikkelingen zoals de toename van elektrische auto’s. Als woningen elektrisch moeten worden verwarmd door bijvoorbeeld een warmtepomp, is het zaak dat de warmtevraag zo klein mogelijk te maken door te isoleren en slim te ventileren. Door de warmtevraag kleiner te maken wordt het net minder belast.

13. Een elektriciteitsvoorziening op zon en wind kan toch helemaal niet? 20% komt nu uit duurzaam, hoe gaan we daar mee om? Wind en zon kunnen genoeg elektriciteit leveren om heel Nederland van stroom te voorzien. Maar de zon schijnt niet altijd en het kan ook windstil zijn. Er zijn verschillende manieren om dit probleem op te lossen, bijvoorbeeld:  internationale koppeling van elektriciteitsnetten;  stroom of energie opslaan bijvoorbeeld in batterijen of – in de toekomst – de accu van de elektrische auto;  zorgen voor betere koppeling van vraag en aanbod (bijvoorbeeld door de elektrische auto op het juiste moment op te laden of – bij langdurige windstilte – fabrieken een tijdje stop te zetten);  duurzame stroom omzetten in waterstof en dit weer in gascentrales omzetten in elektriciteit.

14. Hoeveel geluid maakt een warmtepomp? Dit aandachtspunt geldt vooral voor lucht-waterwarmtepompen, met een buitengedeelte (het buitengedeelte lijkt op een airco). De hoeveelheid geluid verschilt per warmtepomp, maar denk aan het geluid van een koelkast, soms iets luider, afhankelijk van hoe hard de warmtepomp op dat moment moet werken. De hoeveelheid geluid is bijvoorbeeld ook afhankelijk van de grootte van het buitendeel. Alleen groter is juist zachter, niet harder. Bij het aanschaffen van een warmtepomp is dit een belangrijk aandachtspunt. 5

64

15. Welke warmtepomp is het beste voor mijn huis? Dat hangt af van een aantal verschillende dingen. Wat kan er technisch? Hoeveel geld heb je ervoor over? Hoe goed is je huis geïsoleerd? Een grondwaterwarmtepomp is bijvoorbeeld technisch niet altijd mogelijk en daarnaast een stuk duurder dan een luchtwaterwarmtepomp. Als je huis niet goed genoeg geïsoleerd is, kun je soms al wel aan de slag met een hybride warmtepomp, maar nog niet met een volledige warmtepomp. Meer weten? lees hier meer: https://regionaalenergieloket.nl/energiebesparen/warmtepomp https://kennisbank.regionaalenergieloket.nl/warmtepomp/is-uw-huis-geschikt-voor-eenwarmtepomp/

16. Er wordt gedacht over normale wijken, maar er zijn ook andere woonsituaties; sommige mensen wonen in een jachthaven/op een woonark en hebben geen eigen grond voor een warmtepomp Ook aan woonarken gaan we aandacht besteden. Want we richten ons op alle woningen in Aalsmeer. Ook woonarkbewoners willen we ondersteunen naar aardgasvrij. Nu ligt de focus wel op grondgebonden woningen. Want daar zijn er het meest van.

17. Kan je een bodemwarmtepomp toepassen in een bestaande woning? Of een bodemwarmtepomp in uw woning een optie is, vergt uitzoekwerk. Het RegionaalEnergieloket.nl kan u daarbij goed helpen. Kijk eens op: https://kennisbank.regionaalenergieloket.nl/warmtepomp/is-uw-huis-geschikt-voor-een-warmtepomp/ of bel naar 088-5254110. Voor een bodem/water warmtepomp kan een vergunning of melding nodig zijn voor het boren van de bodembron. Vul de vragen in op www.omgevingsloket.nl om zeker te weten of je een vergunning nodig hebt. Voor een lucht/water warmtepomp heb je geen vergunning nodig, tenzij je in een monument of in een beschermd dorpsgezicht woont of wanneer de buitenunit van de warmtepomp zeer goed zichtbaar (en hoorbaar) is voor de omgeving.

18. Hoe zit het met de grondwaterstand als al die huizen in Aalsmeer warmtepompen gaan gebruiken en dan vanaf min. 75 meter water gaan oppompen en verder is er ook een grote kans dan de bodemdaling versneld gaat inzetten omdat de evenwicht uit de bodem wordt gehaald? Wat eeuwenlang heeft geduurd om de huidige equilibrium te bereiken? Er zijn twee soorten bodemenergiesystemen, open systemen en gesloten systemen. In beide gevallen wordt er netto geen grondwater onttrokken aan de bodem. Vanuit wet- en regelgeving is de eis dat open bodem energiesystemen niet mogen leiden tot een verstoring van de temperatuur balans. Anders gezegd wordt geëist dat er evenveel warmte of koude wordt onttrokken als er wordt toegevoegd. Dit is ook belangrijk voor een goede werking van het systeem. Voor luchtwarmtepompen wordt niets met de bodem gedaan; zo’n warmtepomp wordt aan het huis gehangen of op de grond tegen het huis aan gezet. De warmte wordt vervolgens uit de lucht gehaald. Hieronder een figuur van verschillende soorten warmtetechnieken in de ondergrond.

6

65

Figuur: warmtebronnen in de bodem

2.4

CV ketel vervangen/ hybride warmtepomp

19. Ik heb een ketel van 20 jaar oud en moet hem dus binnenkort vervangen. Ik zou graag zien dat gemeente me binnen ca. 1,5 jaar duidelijk kan maken wat ik moet doen en waarin ik het beste kan investeren. Als we in mijn buurt een warmtenet krijgen, dan heeft het geen zin om een nieuwe ketel te gaan kopen. Wat moet ik doen, wanneer zijn de plannen van de gemeente duidelijker? De gemeenteraad gaat (naar verwachting) begin 2022 een besluit nemen over de Warmtevisie, die nu wordt ontwikkeld. Dat is de eerste stap die meer duidelijkheid geeft over de toekomst van de warmtevoorziening in Aalsmeer. In samenwerking met het Regionaal Energieloket vertalen we de uitkomsten van de Warmtevisie zoveel mogelijk in de adviezen voor woningeigenaren per warmtebuurt. Na de Warmtevisie start gemeente Aalsmeer met het voorbereiden van zogenaamde Uitvoeringsplannen. Pas in een uitvoeringsplan wordt een definitieve keuze gemaakt over de toekomstige warmtevoorziening voor die buurt. Een uitvoeringsplan maken we samen met de buurt. Als het uitvoeringsplan door de gemeenteraad wordt vastgesteld, is er nog 8 tot 10 jaar de tijd om over te stappen op een aardgasvrije techniek. De Warmtevisie brengt in beeld in welke buurten een (hybride)warmtepomp nu al een goed idee is en in welke buurten niet.

Grofweg zijn woningen in buurten die die na 1992 zijn gebouwd zijn voldoende geïsoleerd om de woning comfortabel te kunnen verwarmen met een warmtepomp. Een hybride warmtepomp kan ook minder goed geïsoleerde woningen voldoende comfortabel warm krijgen, alleen blijft isoleren (en ventileren) verstandig. Zo wordt uw woning geschikter voor duurzame warmtetechnieken (zonder aardgas) en wordt de energierekening lager. In buurten waar warmtenetten de meest betaalbare oplossing lijken adviseren wij geen (hybride) warmtepomp en raden wij aan om de cv-ketel te vervangen als dat nodig is eventueel in combinatie met isolatiemaatregelen. Wilt u weten wat voor uw woning verstandig is neem dan contact op met www.RegionaalEnergieoket.nl/aalsmeer of bel naar 088-5254110.

66

7

20. De gemeente benadrukt dat we niet moeten investeren in wat later overbodig wordt. Sluit u dan de hybride warmtepomp al bij voorbaat uit? Gemeente Aalsmeer sluit de hybride warmtepomp niet uit. Omdat de gemeente een geleidelijke en betaalbare overgang naar een aardgasvrije toekomst mogelijk wil maken, kan een hybride warmtepomp voor bepaalde woningen een goede tussenstap zijn. Voor de woning in de toekomst helemaal aardgasvrij wordt. Op de website van Hier Verwarmt! vindt u een handig stappenplan om te bepalen of een hybride warmtepomp voor u een goed idee is. Voor nu geldt dat u voor u een keuze maakt, we u adviseren te wachten totdat de Warmtevisie Aalsmeer is afgerond.

21. Wat is rendement van een (hybride)warmtepomp? Bron: Milieucentraal: klik hier voor de website Rendement warmtepomp Een warmtepomp gaat veel efficiënter met energie om dan een cv-ketel op gas. Dat maakt de warmtepomp duurzaam. Ter vergelijking: het rendement van een volledige warmtepomp op lucht ligt op 140 tot 200 procent voor verwarming, en 80 tot 140 procent voor warm water. Dat is aanzienlijk hoger dan het rendement van een hr-ketel op gas (94 procent voor verwarming en 70 procent voor warm water). Doordat een warmtepomp gebruik maakt van omgevingswarmte, produceert hij met 1 kW opgenomen elektrisch vermogen gemiddeld 4 kW warmte (een 'COP' van 4). Het jaarrendement van een bodem-warmtepomp is fors hoger dan van een lucht-warmtepomp. Dit kan namelijk 270 procent zijn voor verwarming en 160 procent voor warm water. Een bodem-warmtepomp is meestal wel duurder dan een lucht-warmtepomp, maar daar staat tegenover dat hij minder stroom verbruikt. Dat scheelt elk jaar zo'n € 180. Een ander voordeel van de bodem-warmtepomp is, dat je je huis er 's zomers mee kunt koelen. In het rendement is meegenomen dat de warmtepomp stroom gebruikt. Hoe groener die stroom is, hoe duurzamer de warmtepomp wordt. Maar zelfs met de huidige stroommix, die zo´n 20% procent groen is en voor de rest grijs, is er al milieuwinst.

Rendement hybride warmtepomp Het rendement van een hybride warmtepomp ligt op 130 tot 250 procent voor verwarming. Dat is hoger dan het rendement van een hr-ketel op gas (94 procent voor verwarming). Daarbij is meegenomen dat de warmtepomp stroom gebruikt. Hoe groener die stroom is, hoe duurzamer de warmte-pomp wordt. Maar zelfs met de huidige stroommix, die zo´n 20 procent groen is en voor de rest grijs, is er al winst voor het klimaat.

2.5

Vragen over warmtenetten

22. Er wordt veel aandacht besteed aan oplossingen met waternetten (red. warmtenet). Maar wordt water gezien klimaatverandering geen schaars middel? Moeten we niet naar andere oplossingen kijken? In een warmtenet gaat steeds hetzelfde water rond in een gesloten circuit. Dat water blijft in het systeem en gaat dus niet verloren. In wezen lijkt het op het gesloten warmwatercircuit van een CVketel waarbij hetzelfde water ook steeds wordt rondgepompt. Dat geldt ook voor de koeling van het datacenter in Aalsmeer; daar wordt het koelwater niet afgevoerd, maar rondgepompt binnen het koelsysteem. Gemeente Aalsmeer kijkt bij de Warmtevisie naar alle huidige beschikbare en bewezen technieken.

23. Ik zou het graag willen weten of er collectieve mogelijkheden komen in mijn wijk (warmtenet) 8

67

De gemeenteraad neemt naar verwachting begin 2022 een besluit over de Warmtevisie. De Warmtevisie doet voor verschillende buurten een uitspraak welke techniek voor een buurt het meest kansrijk is. Daarbij is gekeken naar de kosten voor de maatschappij als geheel en naar de kosten voor de eindgebruiker, dus de inwoners van Aalsmeer. Wilt u weten welke oplossing kansrijk is voor uw buurt? Wacht dan de Warmtevisie af.

24. Ik wil liever geen warmtenet; we kijken voor de goed geïsoleerde huizen liever naar een warmtepomp optie. Ook dat brengt vragen met zich mee. Is er genoeg ruimte binnen en buiten het huis voor een warmtepomp? En moet je daarvoor bij mensen binnen kijken, is dat realiseerbaar? Een warmtepomp is een groot apparaat en neemt ongeveer evenveel ruimte in beslag als een koelkast. Een warmtepomp is dus groter dan een cv-ketel en heeft vaak een binnen- en buitengedeelte (dat geldt voor de Luchtwater warmtepomp). Als u kiest voor een warmtepomp is het nodig om ruimte te creëren in bijvoorbeeld de gangkast of op de plek van de huidige cv-ketel. Bij een luchtwarmtepomp met buitengedeelte moet ook ruimte vrijgemaakt worden in de tuin, op het balkon of op het dak. De Warmtevisie is een eerste stap waarin we kijken naar voorkeurstechnieken per wijk. Maar we schrijven nog geen mogelijkheden af. Als de Warmtevisie is vastgesteld maakt de gemeente samen met bewoners in de wijk een wijkuitvoeringsplan. In die fase kijken we samen met bewoners ook naar de mogelijkheden in en rond de woningen en welke oplossingen er voor vraagstukken zoals bijvoorbeeld ruimtegebruik gevonden kunnen worden.

2.6

Vragen over Zonnepanelen

25. Ik heb genoeg ruimte voor meer zonnepanelen op mijn dak, maar anderen misschien niet. Wordt er ook gekeken naar zonnepanelen op gemeentelijk vastgoed of andere gebouwen? Ja. Er is een aanpak ontwikkeld om ‘zon op dak’ te stimuleren bij verschillende doelgroepen; maatschappelijk vastgoed, VvE’s, bedrijven, etc. Deze aanpak gaat ongeveer deze zomer van start via het nieuwe “Servicepunt Energieadvies”. Dat is een vervolg op Duurzaamheidsfonds Aalsmeer

2.7

Vragen over aardgas

26. Blijft er altijd gas beschikbaar? De Rijksoverheid wil dat er in 2050 geen Aardgas meer wordt gebruikt voor verwarmen, koken en warmtapwater want aardgas verbranden leidt tot CO2 uitstoot. CO2 uitstoot zorgt voor klimaatverandering. Wel zijn er in de toekomst mogelijkheden om het aardgasnet te gebruiken voor hernieuwbare gassen. Denk hierbij aan Groen Gas of Waterstofgas. Omdat deze hernieuwbare gassen voor 2030 nog onvoldoende beschikbaar zijn laat de Warmtevisie deze technieken nog buiten beschouwing. Dat verandert als de beschikbaarheid en betaalbaarheid van deze hernieuwbare gassen verbetert. 27. Geoboringen Amstelveen en Almere hoe is het daarmee. Aardwarmte is van groot belang voor de energietransitie in Nederland. SCAN onderzoekt waar de ondergrond in Nederland mogelijk geschikt is voor de winning van aardwarmte. Zodat we straks ook vanuit deze bron een deel van onze huizen, kantoren en bedrijven kunnen verwarmen. Ook de mogelijkheden voor Geothermie in en om Aalsmeer worden onderzocht. Via deze website kunt u informatie vinden over het SCAN onderzoek. 28. Waarom worden er in de Hornmeer en Stommeer nog appartementen op aardgas gebouwd? 9

68

Sinds 1 juli 2018 mogen er geen nieuwbouwwoningen meer met een aardgasaansluiting worden gebouwd (Wet Voortgang Energietransitie). Alle nieuwbouwwoningen die nu nog een aardgasaansluiting met een aardgasaansluiting worden gebouwd hebben een bouwvergunning aangevraagd voor 1 juli 2018.

29. Komt Stedin niet met een alternatief aangezien zij straks geen aardgas meer kunnen leveren? Stedin is een netbeheerder. Netbeheerders zijn verantwoordelijk voor het gas- en elektriciteitsnetwerk. Netbeheerders zijn geen energieleveranciers die de stroom of het aardgasverkopen aan klanten. Dat doen energieleveranciers. In Aalsmeer zijn er twee netbeheerders, Stedin voor aardgas, Liander voor elektra. Natuurlijk willen netbeheerders het aardgasnetwerk graag gebruiken om hernieuwbare gassen te vervoeren. Deze infrastructuur ligt overal al in de grond en het is natuurlijk slim om daar gebruik van te maken als dat mogelijk is. Op dit moment zijn hernieuwbare gassen nog onvoldoende beschikbaar om woningen mee te verwarmen.

3. Vragen over kosten 30. Wat wordt verstaan onder kosten "afgiftesysteem'? Met kosten van een (temperatuur) afgiftesysteem worden bijvoorbeeld de kosten voor lage temperatuurradiatoren, vloer- en of wandverwarming verwarming bedoeld. De radiatoren in nieuwere woningen, vanaf ca. 1990, zijn vrij strak en hebben weinig oppervlakte waarmee de warmte wordt afgegeven. Dat is geen punt, zolang het water dat door het systeem loopt een hogere temperatuur (65-70 0C) heeft. De nieuwe warmtetechnieken zijn grotendeels midden- of lage temperatuursystemen. Daarvoor kan een warmteafgiftesysteem nodig zijn dat een grotere oppervlakte heeft, zoals vloerverwarming- en of wandverwarming. Wilt u meer weten? Kijk op www.regionaalenergieloket.nl/aalsmeer of bel met 088-5254110. 31. VNO NCW heeft berekend dat het gemiddeld tussen de 40.000,- en 60.000,- euro kost om een gezinswoning energieneutraal te krijgen. Hoe wil de gemeente Aals-meer dat gaan financieren bij huiseigenaren? Of en hoe gemeente Aalsmeer huiseigenaren wil ondersteunen bij bijvoorbeeld financieringsvraagstukken is nog niet bekend. Maar het onderwerp heeft zeker onze aandacht.

Op dit moment verwijzen we inwoners naar het Warmtefonds Ook verwijst de gemeente inwoners naar subsidie mogelijkheden voor energiemaatregelen: kijk op www.energiesubsidiewijzer.nl of www.regionaalenergieloket.nl/aalsmeer Gemeente Aalsmeer volgt de ontwikkeling van financieringsopties zoals gebouw gebonden financiering met als doel deze wanneer mogelijk en wenselijk in te zetten voor huiseigenaren. Bij het voorbereiden van Uitvoeringsplannen om buurten te verduurzamen willen gebruik maken van Europese, Rijks en of Provinciale subsidies. Dit helpt ook om de betaalbaarheid te verbeteren. Zowel particulieren als VvE's, maar ook scholen kunnen van het Warmtefonds gebruikmaken. Hier vind je meer informatie. In het Klimaatakkoord staat genoemd dat het belangrijk is dat maatregelen kostenneutraal uitgevoerd kunnen worden. Dat betekent dat het aanpassen van je huis, netto geen invloed heeft op je inkomen en je iedere maand hetzelfde over houdt. Maar hoe we dat precies kunnen doen, wordt nog onderzocht. Stel: je bespaart €100 per maand op je energierekening, en de aanpassingen in je huis kosten eenmalig €25.000. Dan kost het je meer dan 20 jaar om dat terug te verdienen. Er zijn slimme financieringsconstructies nodig om te zorgen dat die €25.000 bijvoorbeeld wordt voorgefinancierd en dat jij als bewoner van het huis iedere maand alleen die €100 afbetaalt.

En dan is het natuurlijk wel zaak dat als je gaat verhuizen, de nieuwe bewoner verder betaalt 10

69

en niet jij. Dit klinkt misschien logisch, maar het is nog niet toegestaan. Daar wordt op landelijk niveau hard aan gewerkt onder de noemer ‘gebouwgebonden financiering’. Voor de wijken die in een vroeg stadium van het aardgas afgaan, is het in de meeste gevallen nodig dat er vanuit de overheid aanvullende financiering komt. Want degenen die eerder overstappen, kunnen nog niet meeprofiteren van ervaring, innovaties en kostenreducties die gepaard gaan met grote aantallen die later gaan volgen. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de overheid de komende jaren de extra kosten zal subsidiëren.

32. Zelfs de heer Rotmans is het niet gelukt om zijn woning gasvrij te krijgen, dus waarom wordt er dan van de inwoners van Aalsmeer dat wel verwacht? Het huis van de heer Rotmans is geen gemiddelde Nederlandse woning maar een groot huis uit het begin van de vorige eeuw. Maar het is een goed voorbeeld van een woning die met een lage temperatuursysteem lastig te verwarmen is. Indien hernieuwbare gassen beschikbaar komen voor het verwarmen van woningen kan dit mogelijk een aantrekkelijke optie zijn voor woningen die vergelijkbaar zijn met die van Jan Rotmans. Het maakt eens te meer duidelijk dat elke woning anders is en per woning een eigen aanpak nodig. Uiteindelijk moet elke woning in Nederland aardgasvrij worden.

4. Vragen over het proces 33. Ik wil niet van het gas af! Wat gebeurt er als ik weiger mee te werken? Voorlopig gebeurt er dan niets. Meewerken aan een alternatief is op dit moment nog geheel vrijwillig. Dit betekent dat ‘de gemeente’ op dit moment iemands gas niet kan afsluiten en mensen dus kunnen weigeren om mee te werken. Het is de verwachting dat in de komende jaren de wetgeving hierover verandert. Dan is het mogelijk dat over een aantal jaren de gemeenteraad een besluit kan nemen om een wijk van het gas af te sluiten, als er sprake is van een goed alternatief, de bewoners goed zijn geïnformeerd en als zij ruim voldoende de tijd hebben gehad om mee te gaan in de verandering. Nu wel meedoen kan aantrekkelijk zijn, omdat je invloed kunt hebben op de keuze en het tempo waarin het hele proces bij jou in de buurt verloopt.