Bijlage 1 concept kadernota veranderopgave inburgering (VOI) Aalsmeer juli.docx

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

Kadernota Veranderopgave Inburgering

Datum: Opstellers:

1 juli 2021 José de Jong en Inez van der Bijl

Laatste geactualiseerde conceptversie na verwerking meicirculaire

0

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

Inhoudsopgave Inleiding

2

1. Inburgering in Nederland

6

1.1. 1.2. 1.3.

6 6 7

Veranderopgave inburgering (VOI) Huidig inburgeringsstelsel Nieuwe stelsel: wettelijk kader

2. Visie, ambitie en doelen

10

2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5.

10 10 11 11 14

Visie Ambities veranderopgave inburgering Doelstellingen veranderopgave inburgering Uitgangspunten Risico’s

3. Aanpak en uitvoering

16

3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5.

16 17 19 21 26

Aanpak Integrale benadering en de inzet van vrijwilligers Uitvoering Klantreis asielmigranten Klantreis gezinsmigranten en overige migranten

4. Financiering

28

4.1. Benodigd budget 4.2. Wettelijke kader: middelen inburgering 4.3. Verantwoording 2020 4.4. Beslispunten

29 29 30 31

5. Actieprogramma

32

Bijlage 1: Begrippen en afkortingen

33

1

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

Inleiding In deze nota worden de kaders gegeven waarbinnen de gemeente Aalsmeer vorm gaat geven aan de Veranderopgave inburgering (VOI). Visie, doelen en ambitie worden vastgesteld en we beschrijven hoe de gemeente de uitvoering wil gaan organiseren. De Veranderopgave inburgering (VOI) is een opdracht om vanuit de uitvoeringspraktijk werkwijzen te ontwikkelen én de wet te implementeren. Daarom zijn de beleidskaders en de beschrijving van de beoogde uitvoering van de nieuwe Wet inburgering opgenomen in deze nota. Tijdspad De nieuwe Wet is in 2020 aangenomen in de tweede kamer. De datum inwerkingtreding is twee keer uitgesteld. Naar verwachting treedt de nieuwe Wet inburgering op 1 januari 2022 in werking. Voorbehoud Op het moment van schrijven van deze kadernotitie is nog een aantal zaken niet helemaal uitgekristalliseerd, andere zaken zijn (nog) niet definitief. De in dit plan opgenomen omvang en aantallen zijn een indicatie. Ingeschat wordt dat het gaat om 20 trajecten inburgering op jaarbasis, tenzij de eenmalig verhoogde (meer dan verdubbelde) taakstelling voor 20211 ook gevolgen heeft voor de taakstelling vanaf 2022. Gezien de onduidelijkheden over omvang en moment van instroom zijn de aantallen genoemd in deze nota indicatief. Wat verstaan we onder inburgering? Het doel van inburgering is dat nieuwkomers de kans krijgen om een goede start te maken in Nederland.

Het is belangrijk dat de nieuwkomer vertrouwd raakt met de Nederlandse samenleving: met het wonen, werken en de gewoontes in Nederland. De snelste weg om mee te doen in de maatschappij is het leren van de Nederlandse taal en het vinden van een baan. Kennis van de arbeidsmarkt in combinatie met gerichte inspanningen op participeren naar vermogen, stellen de nieuwkomer in staat zo volwaardig mogelijk mee te doen. Asielmigranten (ofwel statushouders) en gezinsmigranten & overige migranten Als vuistregel wordt aangenomen dat inburgeren verplicht is voor de meeste mensen die van buiten Europa in Nederland komen wonen. Dat zijn asielzoekers die een vergunning hebben gekregen (asielvergunning), maar ook gezinsmigranten en overige migranten (reguliere vergunning). De Wet inburgering onderscheidt deze groepen als: ‘inburgeringsplichtigen met verblijfsvergunning regulier’ en ‘inburgeringsplichtigen met verblijfsvergunning asiel’ (artikel 13 Wi). In de wet wordt daarom de term asielstatushouders of asielmigranten gehanteerd. In de opvang- en asielketen en in de volksmond worden asielmigranten en asielstatushouders meestal statushouders’ genoemd. In deze nota hanteren we de begrippen: 1. Asielmigranten of statushouders (zij krijgen een aanbod inburgering) 2.

Overige migranten of gezinsmigranten (zij krijgen geen aanbod inburgering) Gezinsmigranten of overige migranten zijn geen statushouders of vluchtelingen, maar migranten die om een andere reden dan asiel naar Nederland zijn gekomen. Bijvoorbeeld omdat zij een Nederlandse partner hebben. Zij hebben een heel andere startpositie dan vluchtelingen. De Wet inburgering voorziet daarom niet in een gemeentelijk aanbod inburgering aan deze groep. Wel is er de noodzaak voor (meer) steun en begeleiding. Om die reden zullen gemeenten ook deze groepen inburgeringsplichtigen gaan begeleiden tijdens hun inburgeringstraject. Net als in het huidige stelsel dienen zij het inburgeringsonderwijs zelf te betalen waarbij zij (op basis van een inkomenstoets) een lening kunnen krijgen bij DUO. Gemeente Aalsmeer maakt afspraken met

Taakstelling Aalsmeer in 2021 is Taakstelling Aalsmeer 1e helft 2021: 25 personen Achterstand vanuit 2020: 7 personen Totaal te huisvesten in de 1e helft van 2021: 32 personen. Inmiddels gehuisvest in 2021: 9 personen Daarnaast zijn 5 vergunninghouders inmiddels gekoppeld aan een woning, maar nog niet naar Aalsmeer verhuisd. Dit betekent dat Aalsmeer tot 1 juli nog 18 personen moet huisvesten. Taalstelling Aalsmeer 2e 2021: 20 personen. In totaal moet Aalsmeer in 2021 dus nog 38 vergunninghouders huisvesten (stand van zaken 17/6/2021. Deze verhoging is een gevolg van het wegwerken van achterstanden bij de IND. Niet duidelijk is of deze achterstand en eenmalige verhoging van de taakstelling vanaf 2022 is weg gewerkt /opgelost. 1

2

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

aanbieders inburgering zodat deze migranten tegen dezelfde voorwaarden en prijs gebruik kunnen maken van de inburgeringslessen voor statushouders. Gegeven de achterstandspositie die asielmigranten (statushouders) hebben als het gaat om integratie, inburgering en participatie richt de Wet inburgering zich op een optimale inzet van middelen en ondersteuning voor de meest kwetsbare groep. De gemeente Aalsmeer beperkt zich om dezelfde redenen tot de wettelijke taken. In Aalsmeer wonen en werken veel arbeidsmigranten uit Oost Europa. Daarnaast is er een (kleine maar groeiende) gemeenschap expats. Al deze groepen, expats, arbeidsmigranten en gezinsmigranten of overige migranten worden internationals genoemd. Afbakening De gemeentelijke ondersteuning van statushouders is meer dan inburgering alleen. Het bestaat uit een breed pakket en bestrijkt meerdere afdelingen. Denk aan dienstverlening aan statushouders in het kader van cliëntenparticipatie (zoals de pilot sleutelpersonen of klankbordgroep) inburgering (waaronder maatschappelijke begeleiding), welzijn en integratie. Daarnaast is inburgering onderdeel van een breder beleidsterrein, zoals het beleid Werk en Inkomen (PW) en het taalbeleid. Deze kadernota gaat over de Wet inburgering. Relatie met andere stukken: o Collegeprogramma 2018-2022; vol vertrouwen vooruit.

o Strategie Sociaal Domein Aalsmeer (2019-2023) o Raadsbrieven Veranderopgave inburgering (oktober 2018 en september 2019) o Transitieplan SVA o Evaluatie pilot sleutelpersonen o Nota integraal taalbeleid o Onderwijsagenda Leeswijzer In hoofdstuk 1 wordt informatie gegeven over het inburgeringsbeleid en de wetgeving. In het 2e hoofdstuk worden de visie, ambitie en doelen van gemeente Aalsmeer geformuleerd. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de wijze waarop de gemeente uitvoering gaat geven aan inburgering en de klantreis van de inburgeringsplichtige asielmigrant (met een inburgeringstraject van de gemeente) en de klantreis van de gezinsmigrant en overige migrant (geen traject van de gemeente). Hoofdstuk 4 is gewijd aan de financiering en in hoofdstuk 5 is een overzicht van de actiepunten opgenomen. In de bijlage bij deze nota is een begrippenlijst opgenomen waarin begrippen en termen worden toegelicht. De veranderopgave inburgering is een opdracht aan gemeenten om invulling te geven aan de regierol en het beleid, maar ook om de uitvoering effectiever en efficiënter vorm te geven. Deze nota geeft daarom niet alleen kaders voor het beleid, maar is ook een (uitgebreide) beschrijving van de voorgestelde aanpak en uitvoering. Beslispunten In deze nota worden de volgende kaders en beslispunten voorgesteld: Beslispunten Doelstelling vaststellen: 1.

Alle statushouders zijn zoveel mogelijk zelfredzaam 2. Zoveel mogelijk statushouders zijn duurzaam aan het werk We richten op ons de wettelijke taken: 3. Aanbod alleen aan asielmigranten en diens partner (na-reizigers en na uitstroom kostwinner) 4. Maatschappelijke Begeleiding alleen wettelijke taak – te weten, hulp bij praktische zaken in een vooraf overeengekomen periode 5.

De uitvoering van de Wet inburgering organiseren via het Werkplein 3

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

6.

Voor alle asielmigranten organiseert de gemeente Aalsmeer een lokale introductie op het Werkplein en biedt de gemeente Aalsmeer een verlengde intake

Ten aanzien van inkoop: 7. Onderwijsroute: aansluiten op inkoop Amsterdam (zelf niet inkopen) 8. Inburgeringsroute (B1/Z): waar mogelijk aansluiten op inkoop Amsterdam, aanvullend zelf inkopen Ten aanzien van de leerroutes 9. De onderwijsroute is voor jonge inburgeraars tot 28 jaar preferent 10. Trajecten inburgering B1 zijn zoveel mogelijk duaal en gericht op de praktijk (werkvloer) 11. De zelfredzaamheidsroute is gericht op het vergroten van het doenvermogen in eigen leefomgeving Ten aanzien van financiën: Incidenteel voor 2021: 12. Een budget voor uitvoeringskosten en ondersteuning beschikbaar stellen van €137.000 13. Een budget voor inkoop van trajecten voor de ondertussengroep beschikbaar stellen van € 13.000 14. Dit bedrag te dekken ten laste van: a) de reservering 2021 (stelpost taakmutaties) van via het gemeentefonds toegekende middelen voor uitvoeringskosten ad. € 30.000 en middelen voor de ondertussengroep ad €13.000; b) het via budgetoverheveling 2020/2021 in 2021 beschikbare budget ondertussengroep ad. € 40.000; c) te ontvangen middelen 2021 voor ondertussengroep en programmakosten inburgering (SPUK-uitkering) en hiervoor een bedrag op te nemen van €67.000 15. Besluiten 12, 13 en 14 te verwerken in de tweede Bestuursrapportage 2021 Structureel vanaf 2022: 16. Een budget voor uitvoeringskosten beschikbaar te stellen van €152.000 per jaar.

Dit bedrag te dekken uit: a) de structurele reservering (stelpost taakmutaties) van via het gemeentefonds toegekende middelen voor uitvoeringskosten ad. € 113.000 in 2022, € 117.000 in 2023, € 115.000 in 2024 en € 113.000 vanaf 2025. b) de Rijksvergoeding (SPUK-uitkering) tot een bedrag van € 39.000 in 2022, € 35.000 in 2023, € 37.000 in 2024 en vanaf 2025 € 39.000 17. Een budget voor inkoop beschikbaar te stellen van €210.000 jaar. Dit bedrag te dekken uit de Rijksvergoeding (SPUK-uitkering) programmakosten inburgering 18. Een budget voor de ondertussengroep beschikbaar te stellen van € 8.000 in 2022, € 5.000 in 2023, € 3.000 in 2024 en € 1.000 vanaf 2025. Dit bedrag te dekken uit de structurele reservering (stelpost taakmutaties) van via het gemeentefonds toegekende middelen voor de trajecten ondertussengroep. 19. Besluiten 16,17 en 18 te verwerken in de tweede Bestuursrapportage 2021.

4

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

Klantreis

5

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

1.Inburgering in Nederland 1.1.

Veranderopgave inburgering (VOI)

Het doel van de nieuwe wet inburgering is beschreven in de SER-verkenning ‘Integratie door werk Meer kansen op werk voor nieuwkomers’. “Het doel van inburgering is zo snel mogelijk participeren, liefst via betaald werk. Dat is nu onvoldoende het geval. Een grote groep inburgeraars haalt ondanks aantoonbare inspanningen hun inburgerings-examens niet. Dat leidt tot ontheffing van de inburgeringsplicht. Het resultaat hiervan is dat mensen na een vaak frustrerend traject de taal onvoldoende beheersen om op eigen kracht een goede toekomst in Nederland op te bouwen. Dat is slecht voor Nederland én slecht voor inburgeraars. De arbeidsmarktpositie van statushouders in Nederland is zeer ongunstig. Ook is er sprake van een sterk verhoogd risico op armoede. De maatschappelijke participatie blijft ver achter bij zowel de autochtone Nederlandse bevolking als bij andere migrantengroepen. De positie van vrouwen en laaggeletterden binnen deze groep is daarbij bijzonder kwetsbaar. Hoewel er met het verstrijken van de tijd een kleine verbetering optreedt, dreigt langdurige inactiviteit en uitkeringsafhankelijkheid. Het is belangrijk dat deze nieuwkomers kunnen meedoen en dat ook zij hun talenten kunnen ontplooien.” 2 De Veranderopgave inburgering (VOI) geeft uitvoering aan de voornemens in het regeerakkoord.

De uitwerking hiervan is opgenomen in de brief ‘Hoofdlijnen veranderopgave inburgering’ (2018). De komende periode vindt de voorbereiding plaats op de nieuwe Wet inburgering die naar verwachting in gaat per 1 januari 2022. De veranderopgave heeft als doel het efficiënter, effectiever en doelmatiger maken van het inburgeringsstelsel: 2. Efficiënter: stroomlijnen van de dienstverlening en ketensamenwerking. 3. Effectiever: meer mensen die zelfredzaam zijn. 4. Doelmatiger: meer statushouders aan het werk. 1.2.

Huidig inburgeringsstelsel

Voorgeschiedenis Nederland kent sinds 1996 inburgeringsbeleid. Op 30 september 1998 trad de Wet inburgering nieuwkomers (WIN) in werking. In 2007 werd het Deltaplan inburgering gelanceerd en de Wet inburgering vereenvoudigd (Wi, 2007). Gemeenten hadden de regierol en boden asielmigranten een inburgeringsprogramma aan. Huidige inburgeringsstelsel (Wet inburgering 2013) In het huidige inburgeringsstelsel zijn alle inburgeringsplichtigen (ook asielmigranten) zelf verantwoordelijk voor de inburgering. Zij moeten hun inburgeringstraject zelf regelen en kunnen deze met behulp van een lening bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) van het ministerie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap financieren. Gemeenten hebben geen formele rol, behalve dat zij verantwoordelijk zijn voor het organiseren van maatschappelijke begeleiding (MB) aan asielmigranten. De maatschappelijke begeleiding is in het huidige stelsel gericht op het wegwijs te maken in de gemeente en het bieden van ondersteuning bij het regelen van de inburgering. Resultaten en evaluatie Wet inburgering 2013 In april 2016 werden de eerste resultaten van het huidige inburgeringsstelsel zichtbaar. Slechts 32% van de personen die in 2013 inburgeringsplichtig zijn geworden had op dat moment aan de inburgeringsplicht voldaan, terwijl voor een deel de termijn inmiddels verstreken was.

Begin 2019 had 74% van deze groep aan de inburgeringsplicht voldaan. 18% was van de inburgeringsplicht ontheven en 8% was, zes jaar na dato, nog altijd inburgeringsplichtig.3 2 Ingekorte passage uit: Integratie door werk - Meer kansen op werk voor nieuwkomers – SER-verkenning 19/04. 3 Kamerstuk 32824, nr. 161 d.d. 26-10-2016.

6

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

Uit de evaluatie bleek onder meer: Te veel nieuwkomers blijven te lang aangewezen op een bijstandsuitkering. Het stelsel is te ingewikkeld en niet effectief: de samenhang tussen inburgering en participatie ontbreekt. De inburgeringscursussen laten zich vaak slecht combineren met (vrijwilligers-)werk.4 Grootste probleem huidig stelsel inburgering: na ontheffing uit beeld Analfabeten, anders-gealfabetiseerde, laagopgeleiden en personen die om een andere reden niet kunnen slagen voor inburgering krijgen vaak een ontheffing en verdwijnen dan buiten beeld. De gemeente Aalsmeer is bekend met deze toekomstige doelgroep. Het is de groep die moeilijk aan het werk gaat en vaak langdurig in de uitkering blijft. Deze doelgroep wordt begeleid op het Werkplein (vaak volgen zij de Training Re-integratie Anderstaligen). Het Sociaal Team ziet een toename en opeenstapeling van de hulpvraag voor deze groep. Gemeente Aalsmeer ziet de nieuwe wet inburgering dan ook als kans om juist voor deze groep het traject beter vorm te geven en betere resultaten te behalen. Gemeenten krijgen in de nieuwe wet opnieuw de regie over inburgering. Gemeenten kunnen inburgeraars daardoor beter ondersteunen naar zelfredzaamheid en werk. Dat begint bij het opbouwen van een goede relatie en het gezamenlijk opstellen van een Plan Inburgering en Participatie.

Op deze manier wordt de inburgeraar in staat gesteld de eigen verantwoordelijkheid te nemen. 1.3.

Nieuwe stelsel: wettelijk kader

Inburgeringsplicht & doelgroep  Alle vreemdelingen die in het bezit zijn van een verblijfsvergunning voor een niet-tijdelijk doel zijn inburgeringsplichtig. Dit zijn zowel asielmigranten als mensen met een reguliere verblijfsvergunning. De doelgroep van de inburgeringsplicht wijzigt niet, met uitzondering van Turkse migranten; in de nieuwe wet zijn Turkse migranten ook inburgeringsplichtig.5  Binnen 10 weken na inschrijving bij de gemeente wordt het plan inburgering en participatie (PIP) vastgesteld. De inburgeringstermijn gaat in op de dag na dagtekening van het PIP.  Handhaving van de inburgeringsplicht (het slagen binnen de termijn) blijft een taak van het ministerie van OCW (Dienst Uitvoering Onderwijs - DUO). Verbetering inburgering Met de nieuwe wet Inburgering krijgen gemeenten de regie over de uitvoering van inburgering. De veranderopgave inburgering geeft opdracht aan gemeenten de inburgering efficiënter, effectiever en doelmatiger te maken door:  Sneller starten met inburgering: al in het AZC starten en doorlopende leerlijnen.  Trajecten die beter aansluiten op capaciteiten en mogelijkheden.  Een integrale aanpak van inburgering en participatie door een duaal traject waarin de inburgering vanaf dag één parallel loopt met participatie (integraal).  Maatwerk door de leerroutes, geen ontheffingen meer.

 Statushouders worden tijdelijk financieel ontzorgd (door doorbetaling van de vaste lasten uit de uitkering en krijgen ondersteuning gericht op financiële zelfredzaamheid).  Positionering van inburgering als onderdeel van - en in samenhang met - het Sociale Domein en met name de Participatiewet (PW). Regierol gemeenten  Gemeenten nemen van iedere inburgeraar een brede intake af, op basis waarvan een persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) wordt opgesteld. o

Bij asielmigranten wordt de brede intake indien mogelijk al afgenomen tijdens het verblijf in een AZC.

o



Gezinsmigranten en overige migranten met een reguliere vergunning worden uitgenodigd voor een intake inburgering na vestiging in de gemeente. Gemeenten zijn verantwoordelijk om een op het PIP aansluitend inburgeringsaanbod te doen aan asielmigranten. Deze aanbodplicht van een inburgeringstraject door de gemeente geldt alleen voor asielmigranten. Andere inburgeringsplichtigen (gezinsmigranten en overige

4 Kamerbrief 2 juli 2018 Hoofdlijnen veranderopgave inburgering. 5 Per 1 mei 2020 zijn Turkse asielmigranten inburgeringsplichtig, na invoering van het nieuwe stelsel zijn alle Turkse migranten inburgeringsplichtig.

7

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

 

  

migranten) moeten zelf een traject regelen (eventueel met een lening van DUO). Voor hen blijft het beleid ongewijzigd. Dit aanbod aan asielmigranten omvat naast één van de drie leerroutes in ieder geval Kennis Nederlandse Maatschappij (KNM), de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP), het Participatieverklaringstraject (PVT) en financieel “ontzorgen”. Handhaving van de meewerkplicht door asielmigranten (deelname en medewerking aan het traject en voldoen aan de andere verplichtingen in het PIP) is een taak van gemeenten. Gemeenten krijgen de bevoegdheid om aan inburgeringsplichtige asielmigranten een bestuurlijke boete op te leggen gedurende het inburgeringstraject, als zij verwijtbaar niet meewerken aan hun inburgering. Handhaving van de inburgeringsplicht (wie inburgeringsplichtig is en of iemand binnen de termijn inburgert) blijft de taak van DUO. Gemeenten worden verantwoordelijk voor de inkoop van inburgering voor asielmigranten. Gemeenten moeten de resultaten monitoren en verantwoorden. Hierbij zal in het bijzonder aandacht zijn voor de kwaliteit van de route gericht op zelfredzaamheid (de Z-route).6 Aanbod Begeleiding bij inburgering (intake, PIP, advies, voortgangsgesprekken) Alfabetisering (voor zover opgenomen in PIP) Een van de drie leerroutes incl.

KNM Module arbeidsmarkt en participatie (MAP) Andere participatie componenten (mits aanbod PW in het PIP) Participatieverklaringstraject (PVT) Maatschappelijke begeleiding (MB) Financieel ontzorgen (doorbetaling vaste lasten)

Asielmigranten X

Migranten X

X X X X

X X

X X X

X

Inhoud inburgeringstraject  De leerroutes: o Onderwijsroute: een taalschakeltraject gericht op instroom in het beroepsonderwijs in beginsel voor inburgeraars tot 28 jaar. Personen tot 28 jaar hebben na instroom in het beroepsonderwijs recht op studiefinanciering (WSF). o B1-route : reguliere inburgering zoals in het huidige stelsel. Een inburgeringstraject en het inburgeringsexamen, maar dan met een hoger vereist taalniveau. De exameneis is verhoogd van A2 (eind basisschool) naar B1 (vmbo/mbo3). o Zelfredzaamheidsroute (Z-route): inburgering gericht op zelfredzaamheid voor inburgeringsplichtigen voor wie taalniveau B1 niet haalbaar is. De route vervangt de ontheffing van de inburgeringsplicht. Deze doelgroep bestaat onder meer uit analfabeten, anders-gealfabetiseerden, lager opgeleiden en mensen die door anderen redenen niet kunnen slagen voor het inburgeringsexamen. Na deelname aan het verplicht aantal uren (1600 uur waarvan 800 NT2) krijgen zij een eindgesprek en certificaat.  Het participatieverklaringstraject (PVT) wordt intensiever (de module is minimaal 12 uur) en aanvullend een verplichte excursie of activiteit gericht op Nederlandse waarden, zoals bijvoorbeeld op artikel 1 van de Grondwet.  De Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) vervangt Oriëntatie op de Arbeidsmarkt (ONA) en wordt aangevuld met actieve participatie of praktijkervaring op de werkvloer.

De PVT en MAP zijn verplichte onderdelen van de B1-route en zelfredzaamheidsroute en moeten eveneens binnen 3 jaar zijn afgerond.  Gezinsmigranten en overige migranten (mensen met een reguliere vergunning) krijgen een intake en PIP, MAP en PVT, maar geen leerroute inburgering van de gemeente. In tegenstelling tot asielmigranten behoren zij niet tot de wettelijke doelgroep voor aan aanbod inburgering van de gemeente. Maatschappelijke begeleiding  Naast een aanbod inburgering bieden gemeenten asielmigranten maatschappelijke begeleiding (MB). Dit is de ondersteuning en begeleiding in praktische zaken in de eerste periode na vestiging in de gemeente en het geven van voorlichting over leefgebieden en maatschappelijke

6 Kamerbrief 2-7-2018 Hoofdlijnen veranderopgave inburgering en Kamerbrief 15-2-2019 Tussenstand veranderopgave inburgering.

8

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021



instituties van de Nederlandse samenleving. Het is een wettelijk onderdeel van het aanbod inburgering aan asielmigranten. De invulling van de maatschappelijke begeleiding wordt ten opzichte van de huidige Wet inburgering ingeperkt omdat er een samenloop is met de regietaak die gemeenten krijgen binnen het nieuwe stelsel. De huidige componenten ‘hulp bij het opstarten van de inburgering’ en ‘het stimuleren van participatie en integratie’ vervallen en worden onderdeel van het PIP en onderdeel van de wettelijke taak die bij gemeenten is neergelegd.

Bovenlokale en regionale samenwerking De SER7 pleit voor een effectievere ondersteuning van statushouders bij het zoeken naar werk. Meer maatwerk en een sluitende regionale infrastructuur waarop gemeenten, werkgevers en werknemers een beroep kunnen doen. Het SER bepleit:  De versterking van de taak en rol van de centrumgemeenten in arbeidsmarktregio’s  Een vraaggerichte benadering en inzet van duale trajecten (inburgering & participatie)  Inburgering wordt ook opgenomen in Perspectief op Werk. Perspectief op Werk is een regionaal actieplan van gemeenten, UWV en werkgevers in de arbeidsmarktregio’s om de kansen die de huidige arbeidsmarkt biedt optimaal te benutten. In de regio wordt samengewerkt met Amsterdam en de omliggende gemeenten. Gezien de wens om gebruik te maken van het aanbod in de regio en om beleidsafstemming in de arbeidsmarktregio te bevorderen, wordt het opstellen van de verordening en/of beleidsregels in samenwerking met de regio opgepakt. Dit zal in 2021 aan u worden aangeboden. Actiepunt 1. De verordening en/of beleidsregels opstellen in samenwerking met de regio.

7 SER advies 24-5-2019 Integratie door werk: meer kansen op werk voor nieuwkomers.

9

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

2. Visie, ambitie en doelen 2.1.

Visie

Strategie sociaal domein Aalsmeer (2019) De visie uit de Strategie sociaal domein Aalsmeer is richtinggevend voor de uitwerking van de veranderopgave inburgering (VOI). In deze strategie uit 2019 is de volgende missie opgenomen: “In Aalsmeer doet iedereen mee en hoeft niemand buiten de boot te vallen. Inwoners helpen elkaar zoveel mogelijk en waar dat teveel of te zwaar wordt, biedt de gemeente hulp en ondersteuning. De hulp en ondersteuning wordt zoveel mogelijk dichtbij huis en op maat verleend. Kinderen moeten veilig en gezond op kunnen groeien. Door vroege signalering en (gerichte) preventie zorgen we ervoor dat een goede start mogelijk is en dat de noodzaak voor zware hulp wordt voorkomen. Het hebben van werk, al dan niet betaald, is belangrijk om deel te kunnen nemen aan de samenleving. Wij helpen mensen om (aangepast) te kunnen werken. Mensen die (tijdelijk) in een armoedesituatie zijn beland of met schulden te maken hebben, ondersteunen we zodat zij zo snel mogelijk weer op eigen kracht mee kunnen doen”. In de uitwerking van de maatschappelijke agenda: inburgering is het volgende opgenomen: “Op dit moment moeten statushouders zelf zorgdragen voor hun inburgering. Vanaf 1 januari 2021 wordt dit een verantwoordelijkheid van de gemeente. Dit geeft kansen om de ondersteuning aan deze groep te verbeteren.

Bij het vormgeven van de inburgering vanaf 2021 zijn de statushouder zelf en ketenpartners betrokken. Dit geeft ruimte om specifiek in te zetten op hen die extra aandacht behoeven, zoals analfabeten. Vrijwilligers van Vluchtelingenwerk Amstelland maken statushouders wegwijs in de Aalsmeerse samenleving. Zij werken nauw samen met Participe. Wat gaan we doen?  Statushouders ondersteunen vanaf het moment dat duidelijk is dat ze zich als inwoner in de gemeente Aalsmeer vestigen. Vanaf het begin wordt aan onze nieuwe inwoners ondersteuning geboden in plaats van hulpverlening achteraf. Deze ondersteuning vindt plaats op vijf deelterreinen: Sleutelpersonen, Gezondheid, Taal & Werk, Overheid en Maatschappij. 2019 is een overgangsjaar dat gebruikt wordt om verschillende methodieken in de praktijk te toetsen.  Om bovenstaande aanpak te bereiken wordt een plan opgesteld (met statushouders en ketenpartners zoals Vluchtelingenwerk , Welzijnsorganisatie, zorgpartijen. De rol van de vrijwilligers wordt meegenomen in de uitwerking van dit plan en wordt in 2020 aan de gemeenteraad aangeboden.” 2.2.

Ambities veranderopgave inburgering

De nieuwe inburgeringswet is niet alleen een kans om de effectiviteit van de inburgering te verhogen. Gemeente Aalsmeer wil het stelsel ook benutten om de kansen van inburgeraars op een volwaardige deelname in onze samenleving te vergroten. De verplichting om een passend traject aan te bieden geldt voor de meest kwetsbare inburgeringsplichtigen: de asielmigranten ofwel statushouders. De combinatie van inburgering en participatie biedt statushouders de beste kansen om een nieuw bestaan op te bouwen. Bevorderen zelfredzaamheid van statushouders Iedereen leert zich in de maatschappij te redden. Dat gaat beter als nieuwkomers zich thuis voelen, bekend zijn met de lokale situatie en de sociale kaart, zich betrokken voelen in de woonplaats en er een (sociaal) netwerk hebben. Kortom het bevorderen van zelfredzaamheid. Dat doen we door het vergroten van het doenvermogen (in actie komen, stappen zetten, handelen) door een ondersteuning die motiverend en activerend is. Zelfredzaamheid is in dit kader als volgt gedefinieerd: iemand is zelfredzaam als deze persoon in staat is om weloverwogen keuzes te maken ten aanzien van zijn of haar leven, op zowel korte als lange termijn. Het betekent niet dat iemand alles zelf kan organiseren, maar wel dat iemand weet wanneer en waar hij of zij hierbij om hulp moet vragen. Waar mogelijk maakt duurzaam aan het werk zijn daar onderdeel van uit.

10

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

'Doenvermogen’ is een sleutelbegrip bij redzaamheid. Het gaat bij ‘doenvermogen’ om zaken als in actie komen, met tegenslag en emoties omgaan, zelfcontrole uitoefenen en volhouden. Zelfredzaamheid vergroot door het bevorderen van het doenvermogen: leren door te doen.8 Zorgen en problemen maken dat het ‘doenvermogen’ enorm afneemt. Ontzorgen is daarom onderdeel van de Veranderopgave inburgering9. Statushouders moeten veel zaken regelen: de verhuizing, het aanvragen van een uitkering, zorg- en huurtoeslagen, verzekeringen, het regelen van de school voor kinderen. Het kan snel misgaan. Zoveel mogelijk statushouders participeren, het liefst door werk De ambitie is dat zoveel mogelijk statushouders na 3 jaar volwaardig deel kunnen nemen aan de samenleving. De statushouder heeft dan de inburgering op zijn/haar niveau afgerond, een baan of opleiding met toekomstperspectief en is ook op andere vlakken zelfredzaam. 2.3. Doelstellingen veranderopgave inburgering Wat willen we bereiken? De ambitie van de veranderopgave inburgering vertaalt zich voor gemeente Aalsmeer in de volgende doelstellingen: 1. Alle statushouders zijn zoveel mogelijk zelfredzaam. 2. Zoveel mogelijk statushouders zijn duurzaam aan het werk. De veranderopgave is een impuls voor gemeenten om alvast te groeien naar de regierol en het ontwikkelen en uitproberen van nieuwe werkwijzen vooruitlopend op de Wet inburgering.

In deze periode brengen we de resultaten van de laatste jaren in kaart en registreren we de resultaten van de nieuwe werkwijze (ondertussengroep). Dat wordt een nulmeting. Op basis hiervan kan in de toekomst een ‘harde’ prestatiedoelstelling inburgering en participatie van statushouders vastgesteld worden.10 Beslispunt Doelstelling vaststellen: 1. Alle statushouders zijn zoveel mogelijk zelfredzaam 2. Zoveel mogelijk statushouders zijn duurzaam aan het werk 2.4.

Uitgangspunten

Wat zijn de uitgangspunten, binnen welke kaders willen we gaan werken? 1. 2. 3.

We richten ons op de wettelijke taken. We bieden vraag gestuurde ondersteuning in de integrale aanpak van het Werkplein. We bieden lokaal maatwerk in een regionaal aanbod. De zelfredzaamheidsroute wordt zoveel mogelijk lokaal vorm gegeven.

1 Wettelijke taken Aanbod alleen aan asielmigranten Gemeente Aalsmeer richt zich bij de uitvoering van inburgering op de wettelijke taken: 1. Aanbod inburgering en participatie (alleen) aan de wettelijke doelgroep asielmigranten. We doen ook een aanbod participatie en inburgering aan de partner, ook na uitstroom van de kostwinner. Op deze manier krijgen ook de nareizigers en niet-werkende partners van de asielmigrant een aanbod. De ondersteuning bestaat uit een brede intake op het AZC of in de gemeente, introductiebijeenkomst(en) en verlengde intake op het Werkplein, een PIP met aanbod participatie en inburgering en evaluatie en begeleiding. 2. De ondersteuning van de overige (reguliere) migranten bestaat uit het wettelijk bepaald aanbod van het participatieverklaringstraject (PVT) en de Module Arbeidsmarktparticipatie

8 WRR (2017); Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid. 9 De memorie van toelichting van de Wet inburgering haalt het rapport aan van de (WRR) over doenvermogen daarom aan. 10 Bijvoorbeeld: Alle statushouders zijn zelfredzaam. Van de statushouders is drie jaar na vestiging in de gemeente minimaal .. % aan het (parttime) werk én ..& is uitgestroomd uit de uitkering.

11

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

(MAP), een brede intake, opstellen PIP en de tussentijdse evaluatie van het PIP.11 Aan aanbieders inburgering wordt bij inkoop het verzoek neergelegd om het aanbod voor asielmigranten tegen de zelfde prijs en voorwaarden ook aan reguliere migranten uit Aalsmeer aan te bieden. Maatschappelijke begeleiding afbouwen naar wettelijke taak Om de zelfredzaamheid te stimuleren wordt de maatschappelijke begeleiding beperkt tot de wettelijke taak (alleen nog praktische begeleiding, de huidige componenten ‘hulp bij het opstarten van de inburgering’ en ‘het stimuleren van participatie en integratie’ vervallen) in een vooraf overeengekomen periode. Daarna ondersteuning bij hulpvraag via bijvoorbeeld het project sleutelpersonen dat onder gebracht wordt bij cliëntenparticipatie. Beslispunt We richten op ons de wettelijke taken: 3. Aanbod alleen aan asielmigranten en diens partner (na-reizigers en na uitstroom kostwinner) 4. Maatschappelijke Begeleiding alleen wettelijke taak – te weten, hulp bij praktische zaken in een vooraf overeengekomen periode 2 Vraag gestuurde ondersteuning De ondersteuning inburgering en participatie past binnen integrale aanpak van Werkplein.

De aanpak en de dienstverlening op het Werkplein gaat uit van een vraag gestuurde ondersteuning: wat heeft de (individuele) werkzoekende nodig EN waar liggen zijn of haar kansen op de arbeidsmarkt? Wat is de beste opstap(baan)? Het gaat altijd om de wisselwerking tussen competenties van de werkzoekende enerzijds en de beschikbare vacatures en loopbaankansen anderzijds. Welke vraag is er op de (lokale en regionale) arbeidsmarkt? Waar vraag en aanbod bij elkaar komt is de juiste match en de beste kans op duurzame participatie. Vraag gestuurde ondersteuning voor deze doelgroep inburgeraars, de asielmigranten (statushouders), willen we zelf bieden. Het past uitstekend binnen de integrale aanpak van het Werkplein en versterkt de lokale dienstverlening aan alle inwoners van Aalsmeer. Door de begeleiding van inburgeraars zelf op te pakken en het lokaal aanbod (begeleiding, bijeenkomsten aanbod Z-route) te centreren op het Werkplein kan gemeente Aalsmeer de regiefunctie beter vervullen. Trajecten naar werk: verkorte arbeidsmarkttrajecten en beroepsgerichte opleidingen Om statushouders meer kansen te geven te participeren door werk, ligt de nadruk op trajecten naar werk in krapte beroepen (werkgeversbenadering). De gemeente Aalsmeer wil daarom inzetten op praktijkgerichte trajecten werken en leren zoals bijvoorbeeld BBL trajecten.

Daarbij is aandacht voor eerder verworven competenties en beroepsgerichte, vraaggestuurde opleidingen. Traject gericht op zelfredzaamheid is gebaseerd op individuele ondersteuningsbehoefte Ook trajecten gericht op zelfredzaamheid gaan uit van een vraaggestuurde ondersteuning. Wat heeft de asielmigrant nodig (ondersteuningsbehoefte) en wat kunnen wij bieden? De samenstelling van het traject is maatwerk en gebaseerd op individuele ondersteuningsbehoefte en de eigen leefomgeving. Beslispunt 5. De uitvoering van de Wet inburgering organiseren via het Werkplein Actiepunten 2. Eind 2021 stand van zaken doornemen met de Adviesraad Sociaal Domein 3. Uitvoering Wet inburgering na een jaar evalueren.

11 Zie tabel met overzicht wettelijk verplichte onderdelen in het aanbod aan asielmigranten en migranten (bron: Handreiking inkoop van Divosa)

12

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

3 Lokaal maatwerk in een regionaal aanbod Lokale introductie op het Werkplein voor asielmigranten Voor alle inburgeringsplichtige asielmigranten organiseren de gemeente Aalsmeer een lokale introductie op het Werkplein. Deze bijeenkomsten zijn bedoeld als introductie in de gemeente en de kennismaking met elkaar (groepsproces), het bekend raken met de sociale kaart & voorzieningen in de woonplaats en het opdoen van een lokaal netwerk. Het doel is het bevorderen van het doenvermogen en het vergroten van de zelfredzaamheid. Door een lokale introductie worden de asielmigranten gestimuleerd om met inburgering en participatie aan de slag te gaan. Dit wordt bevorderd door zaken bespreekbaar te maken en uitleg te geven over inburgering, participatie en de arbeidsmarkt. In de bijeenkomsten organiseert de gemeente Meet & Greets met medewerkers en afdelingen van de gemeente, werkgevers, aanbieders inburgering, aanbieders PIP onderdelen zoals Taalpunt en vrijwilligerscentrale enzovoort. Deze bijeenkomsten worden bij voorkeur in afzonderlijke bijeenkomsten voor inburgeraars uit Aalsmeer geboden zodat de kennismaking en introductie gericht is op de lokale situatie en voorzieningen in Aalsmeer.

Deze introductie wordt ook gebruikt als verlengde intake: als observatieperiode (interactie in de groep, zelfredzaamheid, leerbaarheid in de praktijk) waarin bijvoorbeeld assessments kunnen worden ingezet. Op deze manier wordt het samenstellen van een maatwerk aanbod inburgering in een PIP concreter en beter. Beslispunt 6. Voor alle asielmigranten organiseert de gemeente Aalsmeer een lokale introductie op het Werkplein en biedt de gemeente Aalsmeer een verlengde intake Lokaal aanbod inburgering in aanvulling op een breed, regionaal aanbod De gemeente Aalsmeer streeft naar een breed, regionaal aanbod inburgering en participatie zodat kansen in het onderwijs en in de arbeidsmarktregio optimaal benut worden. Aanvullend biedt de gemeente een lokaal aanbod voor inburgeraars die gebonden zijn aan Aalsmeer en degenen voor wie zelfredzaamheid het (best haalbare) doel is. 1. 2.

3.

Jonge statushouders gaan bij voorkeur inburgeren als student. Kansen liggen in het brede, regionale onderwijsaanbod in en om Amsterdam. Voor hoger en middelbaar opgeleiden en mensen met kansrijke beroepen biedt regionaal aanbod inburgering en werk in de arbeidsmarktregio de beste kansen. Aanvullend is een lokaal aanbod inburgering nodig voor inburgeraars die lokaal gebonden zijn, bijvoorbeeld omdat ze inburgering moeten combineren met de zorg voor kleine kinderen of werk in Aalsmeer. Lokaal maatwerk is nodig voor degenen voor wie zelfredzaamheid het (best haalbare) doel is. Zelfredzaamheid is gekoppeld aan leefomgeving, dáár moet je zelfredzaam zijn. Hiervoor is een integrale ondersteuning op alle leefgebieden nodig (samenwerking binnen het Sociale Domein).

Beslispunt Ten aanzien van inkoop: 7. Onderwijsroute: aansluiten op inkoop Amsterdam (zelf niet inkopen) 8. Inburgeringsroute (B1/Z): waar mogelijk aansluiten op inkoop Amsterdam, aanvullend zelf inkopen De leerroutes Dit leidt tot de volgende uitgangspunten ten aanzien van de leerroutes: Onderwijsroute is voor jonge inburgeraars tot 28 jaar preferent Een Nederlands diploma is de beste startpositie voor de arbeidsmarkt. Jonge inburgeraars worden daarom zo snel mogelijk doorgeleid naar een Nederlandse beroepsopleiding in het aanbod onderwijsroute van onderwijsinstellingen in de regio Amsterdam. Trajecten inburgering B1 zijn zoveel mogelijk duaal en gericht op de praktijk (werkvloer) In de inburgeringstrajecten wordt het leren van de taal gecombineerd met werk of vrijwilligerswerk. In aanvulling op de reguliere inburgering wordt ook inzet van praktijkgerichte trajecten naar werk met aandacht voor eerder verworven competenties en beroepsgerichte en vraag gestuurde opleidingen (zoals BBL constructies werkgevers). De gemeente maakt gebruik van het regionaal aanbod in de arbeidsmarktregio aangevuld met inburgering in Aalsmeer. 13

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

Zelfredzaamheidsroute: vergroten doenvermogen Een traject in de zelfredzaamheidsroute is maatwerk en gebaseerd op de individuele ondersteuningsbehoefte en sluit aan bij de leefwereld en capaciteiten van de inburgeraar. De zelfredzaamheidsroute heeft voor mensen die gebonden zijn aan Aalsmeer (kleine kinderen bijvoorbeeld) het meeste kans van slagen als het toegespitst is op de lokale situatie en sociale kaart (lokaal maatwerk). De zelfredzaamheid verbetert door het bevorderen van het doenvermogen. Leren door te doen. Door inkoop wil gemeente Aalsmeer aanvullend op het regioaanbod een eigen aanbod samenstellen van taal, participatie, welzijn en praktische ondersteuning. Daarbij wordt gebruik gemaakt van het formeel en informeel aanbod op het Werkplein.

Beslispunt Ten aanzien van de leerroutes 9. De onderwijsroute is voor jonge inburgeraars tot 28 jaar preferent 10. Trajecten inburgering B1 zijn zoveel mogelijk duaal en gericht op de praktijk (werkvloer) 11. De zelfredzaamheidsroute is gericht op het vergroten van het doenvermogen in eigen leefomgeving 2.5.

Risico’s

De uitvoering van de nieuwe Wet inburgering gaat gepaard met risico’s. Door de risico’s in beeld te brengen en een zorgvuldige voorbereiding, kunnen deze zoveel mogelijk beheerst worden. De Raad voor Openbaar Bestuur (ROB) benoemt in haar advies12 de volgende risico’s voor gemeenten: 1. 2.

In hoeverre kan de gemeente in dit complexe speelveld zijn regierol waarmaken? Wat zijn de extra kosten en inspanningen voor gemeenten?

Weinig beleidsruimte Gemeenten hebben weinig beleidsruimte en beperkte sturingsmogelijkheden: 1. Het Rijk bepaalt het inburgeringsbeleid, gemeenten hebben alleen regie op de uitvoering. Veel wordt ingevuld op rijksniveau (bij of krachtens AMvB). Als zo veel op rijksniveau wordt ingevuld, dan blijven er voor de gemeente weinig instrumenten over om zelf op resultaat te sturen. 2. De instroom wordt bepaald door Rijk en COA en de inburgeraar is zelf verantwoordelijk voor het slagen van het traject. Dus zowel op instroom en uitstroom kan (beperkt) gestuurd worden. 3. Veel overheidsinstanties hebben bemoeienis met inburgering: het COA zorgt voor de opvang (AZC) en biedt de voorbereiding op de inburgering, terwijl de gemeente de regie op de inburgering heeft. De gemeente heeft als taak in de handhaving toe te zien of de inburgeraar voldoende meewerkt aan het traject inburgering, terwijl het DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs) verantwoordelijk is voor de handhaving van de inburgeringsplicht zelf (wie er inburgeringsplichtig is en wanneer aan de inburgeringsplicht is voldaan).

12 Raad voor Openbaar Bestuur Briefadvies wetsvoorstel Wet inburgering 2021 d.d. 22-8-2019.

14

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

financiën Gemeenten kunnen maar beperkt sturen op volume en moment van instroom van statushouders / inburgeraars. Dit risico wordt zoveel mogelijk beperkt door slimme inkoop en het goed documenteren van uitvoeringsafspraken. Beperkte schaalgrootte Gezien het aantal asielmigranten per jaar is er het risico van een beperkte schaalgrootte. Dit risico wordt ondervangen door een duidelijke beschrijving van het werkproces, het vastleggen en delen van informatie en de ontwikkeling van een draaiboek.  

Sommige dingen weten we nog niet, maar we gaan “bottom line” uit van budgettair sluitend kader op basis van kostendekkende Rijksvergoeding. Voor sommige posten hanteren we een aanname (Rijksvergoedingen nog niet bekend), dat is een risico/onzekerheid maar gedane aanname beschouwen we op dit moment als reëel.

Corona De gevolgen van de coronacrisis op de arbeidsmarkt zijn enorm. De groepen die het al moeilijk hebben op de arbeidsmarkt, waaronder anderstaligen, zijn door corona nog verder op achterstand komen te staan. Taalaanbieders hebben een inhaalslag gemaakt op het terrein van online lessen. Het Actieplan werkgelegenheid is door het Werkplein opgesteld. Door de inventarisatie wat werkzoekenden nodig hebben om op de veranderde arbeidsmarkt aan de slag te kunnen, kan het Werkplein de ondersteuning daarop aansluiten.

15

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

3. Aanpak en uitvoering 3.1.

Aanpak

Hoe gaat de gemeente Aalsmeer het doen? Door gemeente Aalsmeer wordt de invoering van het nieuwe inburgeringsstelsel voorbereid en uitgewerkt langs de klantreis. Het stroomlijnen van de dienstverlening en het optimaliseren van de samenwerking Gemeente Aalsmeer doet dit door: 1. Het stroomlijnen van het eigen werkproces en de aansluiting op werkprocessen van ketenpartners. We doen dit op basis van een inventarisatie van de huidige uitvoeringspraktijk en de gewenste werkwijze. Het werkproces (in de keten) is vastgelegd en ingericht. 2. Het optimaliseren van de samenwerking (intern en extern) door het maken van afspraken over overdrachtsmomenten, samenwerking en het voorkomen van dubbelingen. We organiseren de noodzakelijke verbindingen met andere gemeentelijke afdelingen, ketenpartners en andere externe partners die voor een duurzame integratie en statushouders relevant zijn. De routing en de schakelmomenten (switchen tussen regelingen en organisaties) zijn inzichtelijk en de afspraken hierover zijn gemaakt en vastgelegd. Actiepunten 4. Werkproces inburgering beschrijven, digitaal maken en borgen in werkwijze, bedrijfsvoering en ICT. 5. Opstellen draaiboek statushouders voor inplaatsing en vastleggen samenwerkingsafspraken. 6. Afspraken maken met het COA over de overdracht en brede intake. Aanpak gericht op het vergroten van zelfredzaamheid Gemeente Aalsmeer doet dit door: 1.

Het ‘doenvermogen’ van alle statushouders te bevorderen door lokale introductie, groepsbijeenkomsten, het actief bevorderen van een lokaal netwerk. Zo brengen we de nieuwe inwoners in contact met lotgenoten, inwoners, organisaties en werkgevers. Op basis van het werkproces bepalen we de route: van introductie, praktische hulp door maatschappelijke begeleiding en ontzorgen naar het bevorderen van het doenvermogen gericht op zelfredzaamheid en participatie. Indien nodig, ontwikkelen we (op onderdelen) een eigen aanbod, die onderdelen gaan we zelf doen in plaats van inkopen. 2. De focus op (het ontwikkelen van) de zelfredzaamheidsroute. De veranderopgave is vooral van belang voor een grote groep inburgeraars die een ontheffing hebben gekregen. Deze groep met een ontheffing van de inburgeringsplicht (waaronder ook analfabeten, anders gealfabetiseerden, laagopgeleiden en vrouwen in een kwetsbare positie) is vaak langdurig aangewezen op een uitkering en hulp of zorg. In de nieuwe wet zullen zij tot de doelgroep van de zelfredzaamheidsroute gaan behoren. Deze route zal in de praktijk hét verschil kunnen maken, daar zijn qua omvang en inhoud de meeste verbeteringen te behalen (kritische succesfactor). Bij het ontwikkelen van de uitvoeringspraktijk en de inkoop zal in het bijzonder aandacht zijn voor het meten van zelfredzaamheid en de criteria die de gemeente Aalsmeer hanteert.

Wanneer is iemand zelfredzaam en hoe kan dit worden gemeten? Actiepunten 7. Introductiebijeenkomsten voor alle asielmigranten in Aalsmeer ontwikkelen. 8. De zelfredzaamheidsroute in Aalsmeer verder uitwerken. Hoe gaan we zelfredzaamheid meten, welk aanbod is er, wat willen wij (kunnen) bieden en hoe sluiten we deze zelfredzaamheidsroute aan op de dienstverlening aan statushouders? Aanpak meer statushouders aan het werk Gemeente Aalsmeer doet dit door: 1. Het ontwikkelen van een integrale aanpak van participatie en inburgering. We willen de inburgering optimaal integreren in de bestaande aanpak van het Werkplein. Gemeente Aalsmeer gaat de ondersteuning van inburgeraars zoveel mogelijk zelf doen in plaats van dit in te kopen. De brede intake, het opstellen en de evaluatie van het PIP en de introductiebijeenkomsten en

16

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

waar mogelijk ook het Participatieverklaringstraject en de Module Arbeidsmarkt en Participatie gaat het Werkplein (zoveel mogelijk) zelf verzorgen. 2. Een maatwerk aanbod voor de leerroutes inburgering inkopen/benutten. Na inventarisatie wat er (lokaal en regionaal) aan formeel en informeel aanbod is ter ondersteuning van de statushouders/inburgeraars kan ontbrekend aanbod worden ingekocht of zelf (in samenwerking) worden ontwikkeld. Voor de werkmakelaars en klantmanagers komt een catalogus beschikbaar met het aanbod inburgering en participatie. 3. De effectiviteit en doelmatigheid van de aanpak inburgering wordt gemonitord13. Actiepunten 9. Uiterlijk 1 januari 2022 zijn de benodigde trajecten ingekocht. 10. Bij de aanbesteding van het lokale aanbod inburgering afspreken dat het aanbod inburgering onder dezelfde voorwaarden en voor dezelfde prijs ook geboden wordt aan gezinsmigranten en overige migranten uit Aalsmeer. 11. Onderdelen die we niet inkopen; regelen, organiseren of zelf in de praktijk ontwikkelen. 12. Bepalen invulling van het participatieverklaringstraject (PVT). Voor asielmigranten kan het PVT onderdeel zijn van de introductiebijeenkomsten. 13. Bepalen invulling van de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP). Voor asielmigranten kan het MAP onderdeel zijn van de introductiebijeenkomsten of het aanbod B1- of Z-route. 14.

Ontwikkelen monitoring aan de hand van vooraf op te stellen kritische prestatie indicatoren (KPI’s). 15. Jaarlijks deelnemen aan de Divosa Benchmark Statushouders. 3.2.

Integrale benadering en de inzet van vrijwilligers

De dienstverlening aan statushouders is een integrale aanpak van de gemeente Aalsmeer gericht op de vijf deelterreinen: sleutelpersonen, gezondheid, taal & werk, overheid en maatschappij. De gemeentelijke ondersteuning bestaat uit een breed pakket en bestrijkt meerdere gemeentelijke afdelingen. De nieuwkomer is gebaat bij zowel de betrokken begeleiding in de dienstverlening aan statushouders en een activerende ondersteuning bij het traject inburgering en participatie. Dienstverlening aan statushouders door afdeling Jeugd en Samenleving Een asielzoeker is na het verkrijgen van de vergunning (asiel)statushouder. De dienstverlening aan statushouders is gericht op het bevorderen van de integratie en stelt statushouders in staat zich de nieuwe omgeving eigen te maken. Een statushouder die zich vanuit een AZC in Aalsmeer vestigt is gebaat bij een warm welkom, praktische begeleiding en een sociaal netwerk. Alleen met een goede start in een zorgzame omgeving kan iemand integreren en een nieuw leven gaan opbouwen. De dienstverlening aan statushouders bestaat onder meer uit de inzet van sleutelpersonen, taalcoaches, de inbreng van de klankbordgroep en maatschappelijke begeleiding.

13 Gemeenten dienen zich jaarlijks via de SiSa-bijlage (Single information, Single audit) aan het Rijk te verantwoorden over de rechtmatige besteding van het toegekende budget ter financiering van inburgeringsvoorzieningen. Naar verwachting mogen gemeenten in de situatie van onderbesteding een beperkt deel van het toegekende budget meenemen naar het daarop volgende jaar.

17

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

Maatschappelijke begeleiding Alleen maatschappelijke begeleiding (MB) valt wettelijk gezien onder inburgering (Wet inburgering). Maatschappelijke begeleiding is hulp bij praktische zaken zoals het regelen van de huisvesting, inschrijven bij de scholen voor de kinderen en het wegwijs maken in de nieuwe woonplaats. Dit is vastgelegd in de Wet inburgering en een onderdeel van het aanbod inburgering aan asielmigranten. De dienstverlening aan statushouders wordt in Aalsmeer geboden door Vluchtelingenwerk West en Midden Nederland (hierna: VW WMN of vluchtelingenwerk) en MEE. Klankbordgroep De klankbordgroep statushouders formaliseren en uitbreiden met statushouders en oud-inburgeraars zodat naast belangenbehartigers ook en vooral de mensen uit de doelgroep zelf betrokken worden met de wijze waarop we de dienstverlening en uitvoering van inburgering gaan vormgeven in de praktijk. Actiepunt 16. Formaliseren samenwerking en nadere afspraken maken met de klankbordgroep. Gezondheidsbevordering statushouders Ook op het terrein van gezondheidsbevordering voor statushouders, wordt samengewerkt met de Jeugd en Samenleving. Bezien of (vanuit het plan gezond in Aalsmeer), naast de huidige inzet via MEE, extra aandacht nodig is voor gezondheidsbevordering van statushouders.

Samenwerking met afdeling Sociaal Team bij PTSS Indien een statushouder vastloopt bij inburgering of werk kan dit een gevolg zijn van PTSS (Post Traumatisch Stress Syndroom, in de volksmond oorlogstrauma). In overleg met het Sociaal Team wordt bezien op welke manier de signalering en kennis van PTSS bij statushouders kan worden verbeterd (bijvoorbeeld via het Sinaïcentrum of ARQ het kenniscentrum migratie van Centrum 4045). Actiepunt 17. Deskundigheid bevorderen met betrekking tot signalering PTSS en uitvoerings- of samenwerkingsafspraken maken met betrekking tot de doorverwijzing voor behandeling van PTSS. Vrouwenemancipatie statushouders Bezien of vanuit het project gericht op emancipatie extra aandacht nodig is voor de emancipatie van statushouders (met bijzondere aandacht voor emancipatie bij gezinshereniging en nareizigers) en de uitkomsten hiervan betrekken. Vrijwilligers In Aalsmeer bieden veel vrijwilligers deze ondersteuning en begeleiding van statushouders en bij de inburgering van asielmigranten. Denk aan de inzet van de vrijwilligers van vluchtelingenwerk die de maatschappelijke begeleiding bieden, de inzet van de sleutelpersonen, de inbreng van de klankbordgroep en de vele taalcoaches die de asielmigranten helpen bij hun taal, integratie en zelfredzaamheid. Gemeente Aalsmeer waardeert de inzet van vrijwilligers enorm.

Met de toebedeling van de wettelijke regierol inburgering en participatie aan gemeenten, is het de wens van de gemeente Aalsmeer om deze hulp en inzet van vrijwilligers te blijven betrekken in de dienstverlening aan statushouders. De opleiding of (verdere professionalisering van taalcoaches en vrijwilligers is een belangrijk aandachtspunt bij de evaluatie). Actiepunt 18. De statushouders zoveel mogelijk maatschappelijk betrekken door een integrale samenwerking met de gemeentelijke initiatieven en plannen gericht op integratie, emancipatie, de inzet van sleutelpersonen, het integraal taalbeleid en de verbetering van de gezondheid van statushouders.

18

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

Ondersteuning bij inburgering en participatie Een (asiel)statushouder wordt na huisvesting in de gemeente inburgeringsplichtig, in de Wet inburgering wordt hij of zij asielmigrant genoemd. Inburgering is erop gericht dat de asielmigrant zoveel mogelijk een zelfstandig leven opbouwt en zo volwaardig mogelijk mee kan doen, het liefst door betaald werk. Dat is geen makkelijke opdracht. Daarvoor heeft de inburgeraar een activerende en stimulerende ondersteuning nodig gericht op het stimuleren van het doenvermogen, bevorderen van de zelfredzaamheid en het benutten van de mogelijkheden op de arbeidsmarkt. Het aanbieden van het inburgeringstraject, de begeleiding bij inburgering en de toeleiding naar zelfredzaamheid en/of werk (inburgering en participatie), is daarom gepositioneerd bij de afdeling Werk en Inkomen en sluit aan op de integrale aanpak van het Werkplein. Op deze wijze wordt voorkomen dat inburgering en arbeidsmarkt-toeleiding in het kader van de Participatiewet (PW) twee parallelle trajecten worden die onvoldoende aansluiten. Taalbeleid en internationalisering Integraal taalbeleid In de onderwijsagenda is opgenomen dat er voldoende diversiteit in aanbod is voor instroom van internationals. Taalvaardigheid van inwoners is een belangrijke voorwaarde om mee te kunnen doen in de maatschappij.

Inburgering is een onderdeel hiervan, naast Nederlands voor anderstaligen (NT2) voor mensen die niet (meer) inburgeringsplichtig zijn, taalonderwijs voor kinderen van nieuwkomers of aanvullend taalonderwijs op de werkvloer. Het integraal taalbeleid wordt ontwikkeld, zodat een doorlopende leerlijn en het passend aanbod vorm krijgt en een integrale aanpak zoveel mogelijk gewaarborgd wordt. Actiepunt 19. Optimaal benutten aanbod NT2 lessen voor niet-inburgeringsplichtigen op grond van de Wet Basiseducatie Beroepsonderwijs (WEB). Internationalisering In Aalsmeer wonen en werken veel arbeidsmigranten uit Oost Europa. Daarnaast is er een (kleine maar groeiende) gemeenschap expats. Al deze groepen, expats, arbeidsmigranten en gezinsmigranten of overige migranten worden internationals genoemd. Het is een diverse groep. Veelal zijn het mensen die hier met een tijdelijk doel verblijven (arbeidsmigranten, kenniswerkers of expats bijvoorbeeld). Zij hebben geen inburgerplicht. Een ander deel van deze internationals is wel inburgeringsplichtig: dat is de groep overige migranten of asielmigranten. Zij moeten veelal hun inburgering zelf regelen. Inburgering maakt onderdeel uit van de agenda van de werkgroep internationalisering. 3.3.

Uitvoering

Wat doet de gemeente Aalsmeer nu al? Ervaring regierol en inkoop inburgering 1998-2013 In de jaren 1998 tot 2013 hebben gemeenten ervaring opgedaan met de regierol inburgering. Gemeenten kochten het aanbod inburgering in en waren verantwoordelijk voor de begeleiding van inburgeraars. Maatschappelijke begeleiding Gemeenten hadden sinds 2013 geen formele rol meer, maar zijn wel verantwoordelijk gebleven voor het organiseren van maatschappelijke begeleiding aan asielmigranten. Stichting Vluchtelingenwerk Amstelland (SVA) verzorgde de afgelopen jaren de maatschappelijke begeleiding. Vooruitlopend op de nieuwe wet inburgering zijn de volgende zaken opgepakt:  De transitie Stichting Vluchtelingenwerk Amstelland naar Vluchtelingenwerk West Midden Nederland (VW WMN).  Een klankbordgroep van vluchtelingenwerk is betrokken bij de beleidsvoorbereiding.  Een pilot sleutelpersonen (MEE) is reeds gestart en wordt binnenkort geëvalueerd.

19

Kadernota Veranderopgave Inburgering gemeente Aalsmeer, 1 juli 2021

In de nieuwe Wet inburgering (2022) wordt de Maatschappelijke begeleiding teruggebracht tot de wettelijke taak. Daarnaast zijn veel projecten voor statushouders opgestart die gevoelsmatig onder de MB vallen maar het in wettelijke zin niet zijn. Dat betreft ook de klankbordgroep en de pilot sleutelpersonen. Deze projecten blijven onderdeel van de dienstverlening aan statushouders (welzijn), maar zijn geen onderdeel van inburgering. Arbeidsmarkttoeleiding van asielmigranten De gemeente Aalsmeer heeft al jaren ervaring met de participatie en de begeleiding naar werk van asielmigranten. De laatste jaren wordt door gemeenten hard gewerkt aan een inhaalslag en verbetering van arbeidsmarkttoeleiding van statushouders.14 Zo ook in Aalsmeer. De gemeente biedt op dit moment Aalsmeerse statushouders een re-integratietraject met in het bijzonder aandacht voor taal, bewustwording en bemiddeling naar werk. Praktische verkenning van de arbeidsmarkt In de nieuwe Wet inburgering krijgt de module arbeidsmarkt en participatie (MAP) een meer concrete en praktische invulling dan het oude oriëntatie op de arbeidsmarkt. In 2019 en 2020 bood het Werkplein Meet en Greets met werkgevers, bedrijfsbezoeken en banenmarkten in het kader van de campagne “Ontmoet je werkgever op het Werkplein”. Deze ervaring betrekken we bij de ontwikkeling van de module arbeidsmarkt en participatie (MAP).

Ondertussen: praktijk vooruitlopend op de nieuwe werkwijze Sinds 2018 is de gemeente Aalsmeer bezig met het ontwikkelen van werkwijzen en het inrichten van processen met het oog op verbetering van inburgering en de nieuwe wet. Daarbij wordt de praktijkervaring zoveel mogelijk benut. Hoe geef je als gemeente of maatschappelijke instelling in de praktijk vorm aan de Veranderopgave inburgering? Om deze vraag te beantwoorden organiseerde het Kennisplatform Integratie en Samenleving (KIS) in2019 een kennisatelier met gemeenten, regio-coördinatoren DIVOSA, taalaanbieders, Vluchtelingenwerk, maatschappelijke instellingen en experts. Hieruit kwamen meerdere aanbevelingen15. Een deel van deze aanbevelingen doet de gemeente Aalsmeer al in de praktijk: Onderwijsroute: Onderwijsinstellingen bieden in het taalschakeltraject loopbaanoriëntatie en advies bij studiekeuze aan en ze begeleiden statushouders intensief. In de SZW-pilot ‘brede intake en PIP’ van de gemeente Amsterdam wordt het PIP in samenspraak met de onderwijsinstellingen opgesteld. PIP en brede intake: Om te zorgen dat de statushouder kan uitstromen naar een baan met perspectief die tevens haalbaar en realistisch is wordt op het Werkplein gewerkt met opstapbaan > streefbaan > wensbaan.