Bijlage 1 - Concept Jaarstukken 2023 GR OGZ Amstelland

Jaarstukken 2023 15 april 2024

Gemeenschappelijke Regeling Openbare Gezondheidszorg Amstelland

Inhoud Voorwoord 3 1 Programmaverantwoording 5 1.1 Gezond Leven (Epidemiologie en Gezondheidsbevordering) 7 1.2 Milieu en Gezondheid 9 1.3 Algemene infectieziekten, soa- en tuberculosebestrijding 13 1.3.1 Algemene infectieziekten 13 1.3.2 Tuberculosebestrijding 16 Een structureel budgettekort draagt er al jaren aan bij dat de afdeling een kleinere personeelsbezetting heeft dan de werklast vereist. Er is conform het productenboek afgerekend waardoor de realisatie lager uitviel dan de begroting. 17 1.3.3 Soa-Polikliniek/centrum voor seksuele gezondheid 17 1.4 Hygiëne en Inspectie 18 1.4.1 Inspectie Kinderopvang 19 1.4.2 Hygiënezorg en Legionella preventie 19 1.5 Jeugdgezondheidszorg 22 1.6 Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (Vangnet) 34 1.7 Beschikbaarheid lijkschouwing 37 1.8 Bedrijfsvoering 38 1.9 Algemene dekkingsmiddelen 39 1.10 Onvoorzien 39 2 Verplichte paragrafen 2.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2.1.1 Kengetallen 2.2 Onderhoud kapitaalgoederen 2.3 Financiering 2.4 Bedrijfsvoering 2.4.1 Wet normering topinkomens (WNT)

40 40 43 44 44 45 45

3 Jaarrekening 3.1 Balans per 31 december 2023 3.2 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 3.3 Overzicht van baten en lasten in de jaarrekening over 2023 3.4 Overzicht van het exploitatiesaldo naar taken / activiteiten 3.5 Toelichtingen 3.5.1 Toelichting op de balans per 31 december 2023 3.5.2 Toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2023 3.5.3 Analyse begrotingsafwijkingen 3.6 Resultaat per gemeente 3.7 Resultaatbestemming 2023 Bijlage 1 Vaccinatiegraden per gemeente 2022

46 46 48 49 50 51 51 55 58 59 60 61

2

Voorwoord

Voor u liggen de jaarstukken 2023 van de Gemeenschappelijke regeling Openbare Gezondheidszorg Amstelland (GR OGZ Amstelland).

Openbare gezondheidszorg Amstelland

GGD Amsterdam voert haar taken in de openbare gezondheidszorg uit in de Amstelland gemeenten (Aalsmeer, Amstelveen, Diemen, Ouder-Amstel en Uithoorn), op basis van het productenboek 2018 en het Basispakket JGZ (vastgesteld in 2019). Sinds 2018 worden alle gezamenlijke kosten verdeeld naar de gemeenten op basis van inwoneraantallen. In de voorliggende jaarrekening is conform afspraak uitgegaan van de inwoneraantallen per 1 januari 2023. Volgens het CBS zijn de inwoneraantallen per 01-01-2023:

Resultaat 2023 t.o.v. de begroting

De realisatie 2023 bedraagt € - 18.672, waarmee het jaar is afgesloten met een negatief totaalresultaat ten opzichte van de geactualiseerde begroting 2023. Wanneer in dit jaarverslag gesproken wordt over de begroting 2023 wordt hiermee de geactualiseerde begroting 2023 bedoeld. Waar in dit jaarverslag in de financiële tabellen wordt gesproken over de begroting 2023 worden hier eveneens de baten bedoeld, hiermee is op deze manier voldaan aan de BBV regels. Dit resultaat wordt veroorzaakt bij de volgende taken:

3

Een toelichting op de substantiële afwijkingen is opgenomen bij de betreffende onderdelen in de programmaverantwoording.

Resultaat t.o.v. gemeentelijke bijdragen 2023

Het negatief resultaat van € - 18.672 kan worden verrekend met de deelnemende gemeenten. In onderstaande tabel wordt het resultaat ten opzichte van de begrote jaarbijdragen weergegeven. Daarnaast is de verrekening uitgesplitst in basistaken, plustaken, bedrijfsvoering en reserves.

De afwijking van de begroting wordt mede veroorzaakt door het verschil in de inwoneraantallen van de verdeelsleutel. Zo is de begroting 2023, ofwel de jaarbijdragen 2023, gebaseerd op de inwoneraantallen per 01-01-2021. Daarentegen is de realisatie 2023 berekend op basis van de inwoneraantallen per 01-012023. De afrekening van de realisatie conform inwoneraantallen per 01-01-2023 geldt zowel voor de basis- en plustaken als bedrijfsvoering en reserves. In onderstaande tabel is het verschil in de inwoneraantallen tussen de begroting 2023 en de realisatie 2023 af te lezen. Hierbij valt op te merken dat de inwoneraantallen van Diemen en Uithoorn significant zijn gestegen.

Reserves & Voorzieningen

Over 2023 was er geen realisatie die aanspraak maakt op de reserve Gezondheidsmonitor. Deze reserve wordt zoals afgesproken aangevuld met € 40.000 in 2023, zodat in 2024 de werkzaamheden rond de gezondheidsmonitor 2024 gefinancierd kunnen worden uit deze reserve.

4

1 Programmaverantwoording

De Wet publieke gezondheid bepaalt dat elke veiligheidsregio een GGD in stand moet houden en een aantal taken op het terrein van publieke gezondheid gezamenlijk uit moet voeren. Deze gezamenlijkheid is bedoeld om ook in tijden van een crisis een goed werkende organisatie op regionaal niveau te hebben, die gemeenten kunnen ondersteunen bij de aanpak van de crisis. Om deze reden is de GR OGZ Amstelland ingericht. De deelnemende gemeenten hebben deze gemeenschappelijke regeling opgericht met het doel de taken op het terrein van de publieke gezondheid (beschreven in een productenboek) in gezamenlijkheid uit te voeren om op die manier invulling te geven aan de artikelen 1 en 2 van de Wet publieke gezondheid. Het bestuur van de GR werd in 2023 gevormd uit collegeleden van de deelnemende gemeenten.

Naam De heer Willem Kikkert De heer Marijn van Ballegooijen Mevrouw Marian Everhardt De heer Victor Frequin De heer José de Robles

Functie Lid Voorzitter Lid Lid Lid

Gemeente Aalsmeer Amstelveen Diemen Ouder-Amstel Uithoorn

5

Gemeenschappelijke regeling Openbare Gezondheidszorg Amstelland In 2018 is het ‘Productenboek OGZ Amstelland’ vastgesteld door het bestuur van de GR. In dit productenboek zijn alle activiteiten opgenomen die in het kader van de GR OGZ Amstelland door GGD Amsterdam worden uitgevoerd. Uitzondering hierop is de jeugdgezondheidszorg. Hiervoor is een apart basispakket opgesteld. De activiteiten in het productenboek zijn gecategoriseerd als basistaak of als plus taak. Hierbij geldt dat basistaken in alle deelnemende gemeenten worden uitgevoerd. Plustaken kunnen gezamenlijk door een aantal gemeenten of door gemeenten afzonderlijk worden afgenomen. De basistaken zijn: • • • • • • • • • • • •

Gezond Leven (Epidemiologie & Gezondheidsbevordering) Milieu & Gezondheid Algemene Infectieziekten Tuberculosebestrijding Soa-Polikliniek/centrum voor seksuele gezondheid Technische Hygiënezorg Inspectie Kinderopvang Legionellapreventie Jeugdgezondheidszorg Crisisdienst (Vangnet & Advies) Hygiënisch woningtoezicht Beschikbaarheid Lijkschouwing

De plustaken zijn: • Thematisch onderzoek Technische Hygiënezorg (voor alle regiogemeenten) • Ondersteuning meldpunten Zorg & Overlast Diemen, Ouder-Amstel en Uithoorn. • Diverse plustaken JGZ: ▪ Pilot ‘Kind naar gezond(er) gewicht’ in Aalsmeer (2021-2023) ▪ Meten en Wegen Diemen ▪ Opvoedkundig adviseur Diemen ▪ Preventieve Logopedie Diemen ▪ Gezond Gewicht Aalsmeer ▪ Meten en Wegen Uithoorn ▪ Opvoedkundig adviseur Ouder-Amstel ▪ SMI Diemen ▪ Logopedie Ouder-Amstel Verantwoording over de uitvoering van deze basistaken en plustaken vindt plaats op de volgende pagina’s.

6

1.1 Gezond Leven (Epidemiologie en Gezondheidsbevordering) De afdeling Gezond Leven zet in op preventie, het bevorderen en het beschermen de gezondheid (in de breedste zin van het woord) van alle Amstellanders. Gezond Leven is dé kennis-, advies- en innovatieafdeling van de GGD voor duurzame preventie en het creëren van gelijke kansen op gezondheid voor alle Amstellanders. Onder de afdeling vallen ook projecten als Gezonde School, rookvrije generatie/gemeenten, valpreventie en preventief drugsbeleid. Er is extra aandacht voor de meest kwetsbare groepen, waar de mogelijkheden voor het behalen van gezondheidswinst het grootst zijn. Er wordt vanuit verschillende disciplines samengewerkt, met positieve gezondheid als uitgangspunt, waarbij aangesloten wordt bij de leefwereld van de Amstellanders in al hun diversiteit. Met en voor inwoners wordt gewerkt aan een gezonde sociale-, fysieke- en zorgomgeving. De afdeling kent meerdere teams die vanuit eigen expertise en kennis bijdragen aan een project of programma. Hierbij is er ook focus op groepen die een extra steuntje in de rug (nodig) hebben. En natuurlijk aandacht voor de omgeving, die een grote impact heeft op het individu.

Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan? Epidemiologie Binnen de afdeling Gezond Leven hebben we in 2023 gewerkt aan de Jeugdgezondheidsmonitor en de Monitor Volwassenen en ouderen om inzicht te verwerven in de gezondheidssituatie van de inwoners in de regio Amstelland. 2023 was hierbij een bijzonder jaar omdat naast de werkzaamheden aan deze ‘reguliere’ gezondheidsmonitors ook de zogeheten ‘Corona’ gezondheidsmonitors zijn uitgevoerd. Deze laatste zijn onderdeel van de Integrale Gezondheidsmonitor COVID-19, gefinancierd door ZonMw. De Resultaten van de in 2023 uitgevoerde Coronamonitors zijn geïntegreerd in de werkzaamheden voor de periodieke ‘reguliere’ monitors. Gezondheidsmonitor Jeugd Basisonderwijs (4-12 jarigen) - Publicatie van de uitkomsten van ‘Jij en je Gezondheid PO, schooljaar 2021-2022’ op de website Gezondheid in Beeld (aug 2023) en voorbereidingen publicatie ‘Jij en je Gezondheid PO, schooljaar 2022-2023’ (verwacht Q1 2024). Voortgezet onderwijs (12-18 jarigen) - Publicatie 5 gemeenterapportages van de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 (maart 2023); - Opzet reguliere Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 (VO) en afname najaar van 2023 op alle scholen voor regulier voortgezet onderwijs in de regio Amstelland.

Overig (0-19 jarigen); vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogramma - De vaccinatiegraad op wijkniveau (17 wijken van de 5 gemeenten regio Amstelland) van 12 infectieziekten van het Rijksvaccinatieprogramma is gedeeld en toegelicht (december 2023). Gezondheidsmonitors (jong)volwassenen en ouderen Jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) - Resultaten van de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 zijn op 28 maart 2023 gepubliceerd in een regionale factsheet en tabellenboek. Volwassenen en Ouderen (18 jaar en ouder) - Resultaten van de Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2022 zijn juni 2023 gepubliceerd op de website Gezondheid in Beeld. - Najaar 2023 zijn verdiepende analyses gedaan de resultaten van de Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2022 over het thema middelengebruik; uitkomsten verwacht Q1 2024. - De voorbereidingen zijn najaar 2023 gestart voor de reguliere Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024. 7

Overige monitortaken: - Doorontwikkeling monitorwebsite ‘Gezondheid in Beeld’ met overstap naar een andere leverancier, lancering nieuwe website Gezondheid in Beeld eerste helft van 2024. - Advisering en meelezen met het Regiobeeld Amstelland (mei/juni 2023); - Presentatie over de cijfers uit de Kankeratlas IKNL voor beleidsambtenaren (januari 2023); - Informeren van de beleidsambtenaren over nieuwe rapporten en cijfers, zoals dementiedashboard en de RIVM-wijk- en buurtschattingen; - Ad hoc advisering van gemeenten, zoals presentatie en/of toelichting over: gezondheidsmonitors in Uithoorn; de mentale gezondheid van jongvolwassenen in Ouder-Amstel, monitoring van geluidshinder in Kronenburg (Amstelveen), gezondheidsindicatoren voor nota Sociaal Domein van Aalsmeer.

Gezondheidsbevordering Aanpak Gezonde School Voortgezet Onderwijs In 2023 is contact geweest met alle 10 de VO scholen in Amstelland over het werken met de Gezonde School aanpak. Op zeven scholen zijn er uiteindelijk interventies ingezet en werd gewerkt aan één of meer gezondheidsthema’s met effectieve programma’s conform de Gezonde School Aanpak op thema’s Mediawijsheid, Bewegen & Sport, Relaties & Seksualiteit, Tabak-, Alcohol- en Drugsgebruik en Welbevinden & Sociale Veiligheid. Voorbeelden van interventies die zijn ingezet zijn Frisse Start, Samen Fris en InCharge tegen Tabak-, Alcohol- en Drugsgebruik, lessen en ouderbijeenkomsten over Relaties & Seksualiteit, invoering van scherper schoolbeleid m.b.t. het uitbannen van ongezonde voeding binnen school en het inperken van mobiel gebruik onder leerlingen. In gemeente Diemen en Ouder-Amstel zijn geen VO-scholen. In deze gemeenten is op aanvraag een adviseur beschikbaar geweest voor het Primair onderwijs om te adviseren op gezondheidsthema’s. MBO

Aanvullend hebben we in 2023 ondersteuning geboden aan de twee MBO scholen in Amstelland: - Mbo College Westpoort (Diemen) : eerste contact gelegd in samenwerking met het Voedingscentrum en is advies gegeven over een Gezonde Schoolkantine. - Mbo College Amstelland (Amstelveen) : met behulp van stimuleringsregeling Gezond en Veilig Werken aandacht voor gezond en veilig te werken. De adviseur Gezonde School, een Arbo deskundige en een veiligheidscoördinator werken de stimuleringsregeling verder uit. Inzet adviseur gezondheid en welbevinden De adviseur gezondheid en welbevinden ondersteunde met kennis en kunde op het gebied van gezondheidsbevordering en -preventie en was het eerste aanspreekpunt voor de beleidsadviseurs van de gemeenten in de regio. De adviseur zorgde voor de verbinding naar projecten en programma’s binnen Gezond Leven. Eind Q3 2023 is in lijn met de inrichting van de nieuwe afdeling Gezond Leven de invulling van de adviseursrol opnieuw vormgegeven. Dit viel samen met vertrek in Q1 van de adviseur. Hierdoor is tijdelijk de adviesrol tussendoor niet ingevuld, waardoor er geen sprake is van volledige realisatie van het budget.

In Amstelveen is een bijdrage geleverd in de eerste periode van het jaar aan valpreventie, onder meer door deelname aan werkgroepen, bijeenkomsten voor vrijwilligers en borging van de valpreventieve cursus InBalans in samenspraak tussen gemeente, GGD en welzijnsorganisatie Participe. Het hoe en of van de borging is geëvalueerd. Vanaf eind derde kwartaal is met de beleidsadviseurs van de Amstelland-gemeenten individueel en gezamenlijk gesproken over gewenste ondersteuning. De adviseur was deelnemer aan de werkgroep Valpreventie (Amstelveen) en de regionale IZA-thematafels preventie (o.a. advisering ketens) en ouderen. Er is een menukaart uitgewerkt voor aanvullende ondersteuning vanuit SPUK-GALA voor het versterken van de kennis- en adviesfunctie GGD. Ook is meegeschreven aan het IZA Regioplan dat is opgesteld naar aanleiding van het Regiobeeld. Om inzicht te krijgen op de verschillende ketens en wat daarop nodig is, is de opdracht voor een ‘Startbeeld Ketens’ uitgezet en in gezamenlijkheid begeleid. Ook in Diemen

8

is de GGD aangesloten bij de Werkgroep Vitaal Ouder worden en heeft de GGD een actieve rol gehad in de totstandkoming van het IZA Regioplan Amsterdam – Diemen.

De adviseur heeft actief bijgedragen aan de (bestuurlijke) afstemming van het IZA in de regio. Bij de bestuurlijke werkconferentie in september is een inhoudelijke bijdrage geleverd over preventie- en gezondheidsbevordering en is deelgenomen aan de tweede bestuurlijke werkconferentie in november. Samen met Uithoorn en Diemen is een onderzoek en inventarisatie gedaan op een ZonMW subsidie voor leefomgeving.

De realisatie viel in 2023 lager uit dan de begroting. Dit komt doordat de werkelijke materiele- en personeelslasten lager uitvielen en het doorbelasten conform het productenboek.

1.2 Milieu en Gezondheid Het team Milieu en Gezondheid werkt aan het voorkomen of verminderen van negatieve gezondheidseffecten en het bevorderen van positieve gezondheidseffecten als gevolg van milieufactoren bij mensen in het verzorgingsgebied. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende taken: signaleren van ongewenste situaties, voorlichting en risicocommunicatie, behandelen van meldingen van burgers en adviseren aan de gemeente.1

Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan? Algemene kennis en deskundigheid en onderzoek

In 2023 was er veel aandacht voor de volgende onderwerpen: hitte en klimaat, vliegverkeer, windturbines, houtstook, energiebesparing en binnenmilieu, omgevingswet, geluidhinder en gehoorschade. Werk aan algemene onderwerpen is als gewoonlijk uitgevoerd, denk daarbij aan het hitteplan, rampen opvangplan en de website. Er worden regelmatig nieuwsberichten of voorbeelden van beleid of adviezen gedeeld met de Amstelland gemeenten. Een aantal algemene werkzaamheden worden hieronder toegelicht. Deze werkzaamheden worden niet allemaal in rekening gebracht aan de Amstelland gemeenten, maar zijn wel illustratief voor wat er speelt op terrein van milieu en gezondheid. Hitte en klimaat Klimaatverandering is een hot topic. Eind 2023 publiceerde het KNMI een aantal klimaatscenario’s waaruit blijkt dat extreme hitte, droogte en wateroverlast zal toenemen. Ook vanuit het belang gezondheid te beschermen bereiden we ons hier steeds meer op voor. De GGD adviseert hierover aan gemeenten en de Veiligheidsregio. Zo werden de extreme weersomstandigheden dit jaar ook opgenomen als scenario’s in het regionale risicoprofiel. Een extreme hittegolf wordt hierbij aangemerkt 1 Het nauw aan Milieu en Gezondheid verwante team Luchtkwaliteit beheert het luchtmeetnet van de gemeente

Amsterdam en doet luchtmetingen in opdracht van een groot aantal opdrachtgevers, waaronder Ouder-Amstel. Dit zijn echter apart betaalde projecten, buiten de gemeenschappelijke regeling om.

9

als een incidenttype met grote impact en hoge waarschijnlijkheid dat het gebeurt. Elk jaar worden gezondheidsinstellingen in de Amstelland gemeenten gewaarschuwd voor een aankomende hitteperiode door mailingen met informatie en tips. Ook wordt informatie gedeeld die gebruikt kan worden in wachtkamers van huisartsen en apotheken. Vliegverkeer Het onderzoek naar ultrafijn stof en gezondheid was in 2022 afgerond, maar medewerkers van onze afdeling houden zich op andere manieren bezig met dit onderwerp. Sinds 2023 neemt een van onze collega’s als expert deel aan de Maatschappelijke Raad Schiphol. Het Nederlandse luchtruim wordt opnieuw ingedeeld. Bewoners die geconfronteerd worden met een nieuwe vliegroute boven hun woonomgeving komen hiertegen in verzet. De werkgroep luchtvaart van de GGD’en volgt de ontwikkelingen en brengt de effecten op gezondheid en hinder onder de aandacht. Er is geregeld contact met Bewonersorganisatie Stop4deroute om hen inhoudelijk te informeren over hinder, slaapverstoring en gezondheid door (geluid) van vliegtuigen. Een medewerker van de GGD Amsterdam heeft 2 jaar lang deelgenomen aan de expertgroep van de Programmatische Aanpak Meten Vliegtuiggeluid (PAMV).

PAMV is erop gericht om het vertrouwen van omwonenden in de meet- en rekenresultaten van vliegtuiggeluid te vergroten, het aantal geluidmetingen uit te breiden en nieuwe geluidindicatoren te onderzoeken. De expertgroep voerde een onafhankelijke toetsing uit op de rapportages die in het kader van PAMV verschenen. De expertgroep is ingesteld door het ministerie van I&W, waarbij de GGD deelnam op verzoek van bewonersgroepen rond Schiphol. De adviezen van de expertgroep zijn gedeeld met de Tweede kamer. Schone Lucht Akkoord (SLA) en houtstook GGD Amsterdam neemt nu voor alle gemeenten in ons werkgebied de meldingen in ontvangst die worden gedaan via de website van de stookwijzer. In de loop van 2023 is ook Ouder-Amstel aangesloten. Begin 2024 zullen de eerste resultaten daarvan worden gedeeld met de gemeenten. De activiteiten en werkgroepen die via het Schone Lucht Akkoord worden georganiseerd, worden door de GGD gevolgd. Het onderwerp houtstook staat in de belangstelling vanwege de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1-1-2024. Dat biedt nieuwe mogelijkheden voor het maken van gemeentelijk beleid. Luchtkwaliteit In mei werd een bezoek aan een meetstation georganiseerd voor medewerkers van de Amstelland gemeenten. Daarbij gaf een van onze experts op meetgebied uitleg. Verschillende collega’s uit Amstelland hebben hier gebruik van gemaakt.

Laag frequent geluid Klachten over bromtonen (laag frequent geluid) zijn vaak moeilijk op te lossen, een oorzaak van het geluid wordt niet zo vaak gevonden. Inwoners die klachten ervaren kunnen wij telefonische en per mail adviseren. Er is een nieuwe website gemaakt met informatie waar GGD Amsterdam aan heeft bijgedragen. Verder werken we samen met het RIVM aan een methode om lage tonen te meten met een telefoon, die aan gehinderden kan worden uitgeleend. In 2023 is deze methode al uitgeprobeerd bij GGD Amsterdam, in 2024 wordt dit in een landelijk project verder getest. Windturbines Gemeenten worstelen met de uitvoering van de afspraken voor de RES (Regionale Energie Strategie). Met name de plaatsing van windturbines verloopt moeizaam en levert veel discussie op. Omwonenden zijn met name bang dat zij veel overlast en gezondheidsproblemen zullen krijgen. De GGD heeft hierover een presentatie gegeven tijdens een webinar van de provincie Noord-Holland en bijgedragen aan een artikel dat de provincie aansluitend gepubliceerd heeft. Geluid Geluid is een probleem voor de gezondheid dat vaak (te) weinig aandacht krijgt. Er was dit jaar (landelijk en/of lokaal) aandacht voor geluidbelast bouwen, gehoorschade, hinder van motorverkeer, 10

lawaaiprotesten en gehoorschade waarbij de GGD advies gaf aan gemeenten, de GHOR, de pers of op nationaal niveau. Kennisplatform elektromagnetische velden en gezondheid (EMV&G) De GGD Amsterdam is lid van het kennisplatform EMV&G (www.kennisplatform.nl). In dit kennisplatform wordt kennis over elektromagnetische velden (van elektriciteitsnet en netwerk voor mobiele communicatie) en gezondheid door verschillende kennisinstituten verzameld en geduid. De site is vooral gericht op het brede publiek, maar er is ook informatie voor professionals zoals artsen of gemeentemedewerkers. Academische werkplaats Als onderdeel van de academische werkplaats gezonde leefomgeving kunnen GGD’en samen met gemeenten kleine onderzoeksprojecten uitvoeren. Zo is in 2023 onder andere onderzoek gedaan naar energiearmoede en gezond binnenmilieu. Op de website www.awgl.nl is meer informatie te vinden.

Meldingen en Adviezen

In elke gemeente zijn specifieke adviezen verstrekt naar aanleiding van vragen. Dat varieerde van kleine tot grotere zaken. De volgende acties zijn onder andere uitgevoerd: • • •

• •

In Diemen werden vragen gesteld over varend ontgassen van schepen, over het jaarrapport metingen met Palmesbuisjes om stikstofdioxide in de lucht te meten, over bomenkap langs de A9 en het effect van groen op de luchtkwaliteit, en verschillende keren over het bouwplan Holland Park. In Aalsmeer is contact geweest over geluidhinder bij een rotonde. Ook is er contact geweest over de informatie die telefonisch door de gemeente wordt gegeven om door te verwijzen naar onze afdeling wanneer bewoners vragen of klachten hebben. In Amstelveen werd nader kennisgemaakt door collega’s van de gemeente met verschillende mensen van onze afdeling. We gaven veel verschillende adviezen, over: • Het hoogspanningsstation bij Noord Legmeer, • Gevoelige bestemmingen naar aanleiding van raadsvragen, • Luchtkwaliteitsmetingen aan een raadslid, • het onderwerp luchtkwaliteit (verschillende keren), bijvoorbeeld over satellietmetingen. Er werd aan de raad een presentatie gegeven over luchtkwaliteit, • De bouwplannen bij Kronenburg en de effecten van geluid op gezondheid, • De omgevingsvisie, waarbij werd deelgenomen aan een bijeenkomst om input te leveren, • Hogere waarden in de nota geluidbeleid, • Deelname aan een ZonMW project • De gezondheidsmonitor. In Ouder-Amstel is geadviseerd over de meldingen van de stookwijzer.

In Uithoorn werd geadviseerd bij overlast (stank en muggen) vanwege stilstaand water in een greppel. Er werd overlegd over de onderwerpen binnenmilieu en metingen daarbij, over luchtkwaliteit en smog, houtkachels, en metingen van luchtverontreinigende stoffen in het algemeen. Met bewonersvereniging PUSH was contact over wetenschappelijke bronnen en onderzoeksresultaten over geluid en effecten van vliegtuiglawaai.

Onderstaande tabel geeft het aantal meldingen van burgers en het aantal adviezen en voorlichting. Het verslag dat hierover wordt gemaakt is naar verwachting in mei gereed. Maar ter illustratie, van de zeventien meldingen in Amstelveen gingen drie over stank, één ging over houtstook, één betrof een school met vraag over drinkwater, twee gingen over asbest, één over elektromagnetische velden, zeven over schimmel of vocht en twee over kwik.

11

Aantal meldingen Stookwijzer meldingen Aantal adviezen Totaal

Aalsmeer 6 23

Amstelveen 17 39

OuderAmstel 5 (19)

Uithoorn 6 0

Diemen 10 6

Alle 5 gemeenten -

Totaal 44 87

3 32

22 78

1 25

6 12

5 21

23 23

60 191

Naar aanleiding van het lagere aantal meldingen in 2022 werd navraag gedaan bij de gemeenten, of eventuele meldingen die bij de gemeente binnen komen over milieu onderwerpen worden doorgegeven aan onze afdeling van de GGD. Er werd geen duidelijke reden gevonden voor het verminderde aantal meldingen van vorig jaar. Overigens waren er vanuit de gemeente Amsterdam ook minder meldingen dan normaal. Het aantal meldingen was in 2023 weer op het normale niveau. In het algemeen valt op dat meldingen over houtrook in de gehele regio toenemen. De meldingen die via de stookwijzer zijn binnengekomen zijn nu toegevoegd aan bovenstaande tabel. Alleen van OuderAmstel zijn ze niet van het volledige kalenderjaar weer te geven, daarom staat dat aantal tussen haakjes. Het valt op dat vanuit Uithoorn geen enkele houtstook melding is doorgegeven via de website van de stookwijzer. Het aantal voorlichtingsactiviteiten en adviezen (37) is gemiddeld, waarbij de meeste adviezen dit jaar aan de gemeente Amstelveen zijn gegeven. Het aantal meldingen en adviezen kent een jaarlijkse variatie. Er worden ook adviezen gegeven die voor de hele regio van belang zijn, die zijn nu apart weergegeven in de tabel. Dat zijn er minstens 23. Totaal Amstelland

2019

2020

2021

2022

2023

Aantal meldingen Aantal adviezen/ voorlichting Totaal

41

39 41

34

22 49

44 (+87) 60

71

104

45 86

80

48 82

De afwijking van de realisatie ten opzicht van de begroting kan verklaard worden doordat er meer uren gemaakt zijn ten behoeve van GR Amstelland in 2023. In 2022 was het aantal uur 849 en in 2023 zijn dit er 993. Dit heeft te maken met een toename in het aantal meldingen. Nieuw hierin zijn onder andere de stookwijzer meldingen.

12

1.3 Algemene infectieziekten, soa- en tuberculosebestrijding De doelstelling van de afdeling Infectieziekten is de bestrijding van infectieziekten. Dit gebeurt onder andere door screening van risicogroepen, onderzoek en behandeling van mensen met een seksueel overdraagbare aandoening en door bron- en contactonderzoek van patiënten. Deze screening wordt uitgevoerd door de teams Centrum voor seksuele gezondheid (voorheen Soa-polikliniek), TBC bestrijding, Algemene Infectieziekten (AIZ) en Hygiëne & Inspectie. De afdeling verricht, veelal in samenwerking met andere instellingen, ook wetenschappelijk onderzoek naar infectieziekten. Daarnaast verzorgt zij diagnostiek voor tbc en soa, en ook voor huisartsen en zorginstellingen in de regio.

Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan?

1.3.1 Algemene infectieziekten Conform de Wet Publieke Gezondheid is er een meldingsplicht voor laboratorium en behandelend arts om een patiënt met een infectieziekte te melden bij de GGD. De GGD gaat vervolgens na waar of wie de bron van de infectieziekte is en wie van de contacten beschermd moeten worden door middel van vaccinatie, antibiotica of andere maatregelen zoals bijvoorbeeld hygiënische maatregelen of tijdelijk wegblijven van een kinderdagverblijf/school/werk. Daarnaast is er een meldingsplicht voor instellingen om een ongewoon aantal zieken te melden, zodat de GGD kan adviseren over diagnostiek en hygiëne- en overige beheersmaatregelen. Infectieziekte-uitbraken leiden soms tot onrust, denk bijvoorbeeld aan een kind met hersenvliesontsteking op een school, of een griepuitbraak in een verpleeghuis. De GGD heeft dan ook een rol om de juiste informatie te verschaffen en een goed beleid te adviseren. Behalve de nog altijd voortdurende coronapandemie, worden we veel gecontacteerd door scabiës (schurft)-patiënten en soms ook scabiësuitbraken binnen instellingen, een toenemende dreiging door antibioticaresistentie en een dalende vaccinatiegraad. Afstand tot en/of minder vertrouwen in de overheid speelt bij dit laatste waarschijnlijk een rol.

Het team AIZ is verantwoordelijk voor uniforme en betrouwbare informatievoorziening richting onder andere huisartsen, ziekenhuizen, bestuurders en burgers. Scholing van artsen en verpleegkundigen om deze taak goed te blijven uitvoeren is hierbij essentieel, ook met betrekking tot het management van uitbraken van infectieziekten. Het team AIZ voert de volgende kernactiviteiten uit: • Bestrijden van infectieziekten en voorkomen van verdere verspreiding • Surveillance: het verzamelen, analyseren en interpreteren van infectieziektegegevens, om verheffingen/uitbraken tijdig te signaleren • Beleidsadvisering: informeren en (gevraagd en ongevraagd) adviseren van beleidsmakers en bestuurders over nodige activiteiten die gericht zijn op het bestrijden van infectieziekten en voorkomen van verdere verspreiding, betrekking hebbend op alle kerntaken van de infectieziektebestrijding. • Informatievoorziening: proactief en reactief informatie verstrekken en kennis uitwisselen. Visievorming op het gebied van innovatie van preventieprogramma’s gericht op infectieziektebestrijding en infectiepreventie. En visievorming op samenwerkingsthema’s met andere public health professionals. • Preventieactiviteiten: voorlichting geven aan risicogroepen, geven van preventieve vaccinaties en het aanbieden van profylaxe.

• Netwerk en Regie: afstemmingsfunctie tussen de preventieve en curatieve gezondheidszorg, het onderhouden van een lokaal netwerk met huisartsen, verzorg- en verpleeghuizen, ziekenhuizen. • Voorbereiding op grootschalig infectieziekte-uitbraken De tabel hieronder toont het aantal meldingsplichtige ziekten en uitbraken binnen instellingen. 13

Hoofden van instellingen waar kwetsbare groepen verblijven of samenkomen melden op grond van artikel 26 van de Wet Publieke Gezondheid een ongewoon aantal zieken bij de GGD. Onderstaande figuren tonen het aantal artikel 26-meldingen uitgesplitst per gemeente. Relevant is om te noemen dat deze tabel en figuren slechts een deel van de werkzaamheden toont, aangezien er ook niet meldingsplichtige infectieuze aandoeningen zijn waarbij de GGD geadviseerd heeft, en er ook adviezen gegeven werden bij prik- en bijtaccidenten.

Meldingen m.b.t. instellingen met ongewoon aantal zieken (uitbraken) 4 32 7 0 5 48

2023 Meldingsplichtige ziekten* Aalsmeer 11 Amstelveen 51 Uithoorn 16 Ouder-Amstel 7 Diemen 20 Totaal 105 * Exclusief Covid-19 en Mpox

Figuur 1. Meldingenplichtige ziekten in Amstelland gemeenten per jaar* 100 80 60 40 20 0

2019

2020

2021

2022

2023

Figuur 2. Meldingen van instellingen met ongewoon aantal zieken (uitbraken) in Amstelland gemeenten 2019 – 2023 per jaar. 50 40

38

44

48

48

2022

2023

37

30 20 10 0

2019

2020

2021

14

Toename luchtweginfecties, waaronder kinkhoest Tijdens de coronapandemie verdwenen, dankzij de lockdown en andere maatregelen, een aantal infecties nagenoeg uit Nederland, waaronder kinkhoest. Kinkhoest is een infectieziekte waartegen gevaccineerd wordt binnen het rijksvaccinatieprogramma. Zeker bij ongevaccineerde kinderen kan kinkhoest tot wekenlange uitputtende hoestklachten leiden, tot soms ziekenhuisopname aan toe. Afgelopen najaar begon het aantal kinkhoestmeldingen, gere-importeerd via reizigers vanuit het buitenland, weer op te lopen. Deels was dit het geval onder ongevaccineerde kinderen. Dit is relevant, omdat het de aandacht vestigt op de landelijke dalende vaccinatiegraad en de mogelijke impact hiervan de komende jaren. Ook voor andere luchtweginfecties zagen we een terugkeer van het aantal meldingen naar pre-coronacijfers. Uitbraak Shigellose onder mannen-die-seks-hebben-met-mannen (MSM) In 2023 was een opvallende toename van darminfecties veroorzaakt door de Shigella-bacterie. Deze ziekte was vroeger vooral een reisgerelateerde aandoening, waarbij men besmet raakte door consumptie van vervuild drinkwater of voedsel. Afgelopen jaar steeg plots het aantal meldingen van Shigellose onder mannen-die-seks-hebben-met-mannen (MSM). De GGD heeft preventieve informatiecampagnes ingezet op websites en locaties waar de doelgroep elkaar treft.

Toename dierenbeten in het buitenland Na het beëindigen van de coronamaatregelen nam het aantal reizigers naar verre vliegbestemmingen weer toe. Dit zagen we terug in het oplopende aantal contacten over risicovolle dierenbeten. In veel landen buiten Europa moet er dan met de GGD een risico-afweging gemaakt worden of een serie beschermende vaccinaties tegen hondsdolheid (rabiës) gestart dient te worden.

Aantal postexpositie behandelingen bij rabiësrisico Aalsmeer Amstelveen Uithoorn Ouder-Amstel Diemen Totaal

2023 1 17 4 1 6 29

Nog altijd veel meldingen scabiës (schurft) In 2022 is er, vanwege oplopende zorgvraag rondom scabiës (schurft), een spreekuur ingericht. Het spreekuur is een aanvulling op de reguliere huisartsgeneeskundige zorg. Afgelopen jaar is dit spreekuur goed bezocht. Het aantal patiënten met schurft is nog altijd erg hoog en daarom blijft dit thema op de GGD-agenda staan. Stabiel aantal risicovolle accidenten gemeld. Het aantal prik- en bijtaccidenten (zogenaamde risicovolle accidenten) is afgelopen jaar ongeveer gelijk gebleven tov 2022. De GGD adviseert de betreffende over vervolgstappen, zoals preventieve vaccinaties tegen hepatitis B-virus, of starten van preventieve behandeling om een hivinfectie te voorkomen.

Aantal behandelingen bij risicovolle accidenten Aalsmeer Amstelveen Uithoorn Ouder-Amstel Diemen Totaal

2023 0 8 4 1 3 16 15

De realisatie viel in 2023 hoger uit dan de begroting. De afwijking heeft te maken met een verbeterde systematiek van doorbelasten, op basis van inwonersaantallen.

1.3.2 Tuberculosebestrijding De werkzaamheden in het kader van de tuberculosebestrijding bestaan uit het voorkomen, bestrijden, opsporen en behandelen van tuberculose. Een belangrijk onderdeel hierbij is het bron- en contactonderzoek. Het doel van het contactonderzoek is om bij personen die de infectie hebben opgelopen, te voorkomen dat zij tuberculose (tbc) krijgen. Ook worden immigranten uit landen waar veel tuberculose voorkomt gescreend als zij langer dan drie maanden in Nederland willen verblijven. In 2023 zijn er minder patiënten met tuberculose gediagnosticeerd dan mensen met latente tuberculose. In het laatste geval is de infectie niet overdraagbaar en hierbij is daarom geen contactonderzoek nodig. Het aantal screeningen is met 12 procent toegenomen ten aanzien van 2022. De instroom van immigranten waarbij screening op tuberculose bij binnenkomst verplicht is, blijft hierbij de belangrijkste factor van toename.

Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan? De afdeling tuberculosebestrijding zet zich in voor de vroege diagnose, behandeling en preventie van tuberculose (tbc). De activiteiten waarmee dat wordt bereikt zijn: • Screening en periodieke screening op tuberculose en tuberculose infectie, voornamelijk van risicogroepen als buitenlandse werknemers, immigranten, asielzoekers en reizigers naar risicolanden. • Preventie: voorlichting aan risicogroepen, het aanbieden van profylaxe en geven van vaccinatie aan pasgeborenen met ouders afkomstig uit risicolanden. • Behandeling en begeleiding van patiënten die tuberculose of een tuberculoseinfectie hebben. • Bron- en contactonderzoek bij personen die mogelijk in contact zijn geweest met tuberculose. • Surveillance: het verzamelen, analyseren en interpreteren van gegevens waarmee (landelijke) beleidsaanpassingen onderbouwd kunnen worden. Jaartal 2023 2022 2021 2020

TB 13 9 17 10

Latente tbc 97 88 70 9

16

Een structureel budgettekort draagt er al jaren aan bij dat de afdeling een kleinere personeelsbezetting heeft dan de werklast vereist. Er is conform het productenboek afgerekend waardoor de realisatie lager uitviel dan de begroting.

1.3.3 Soa-Polikliniek/centrum voor seksuele gezondheid De soa-polikliniek/centrum voor seksuele gezondheid houdt zich bezig met de soa-bestrijding en het bevorderen van de seksuele gezondheid in Amsterdam en Amstelland en is regionaal coördinator van de landelijke regeling aanvullende seksuele gezondheid (ASG-regeling). De afdeling verzorgt spreekuren curatieve soa-zorg, waarin er aandacht is voor testen, behandelen, partnerwaarschuwing en preventie. De laatste jaren is er extra aandacht besteed aan partnerwaarschuwing. De groep “gewaarschuwden” blijft de groep met het hoogste percentage aan gevonden soa’s (tussen de 30-40%). Voor de publieke gezondheidszorg is dit een zeer belangrijke groep. Jongeren tot 25 jaar kunnen ook terecht op de seksualiteitsspreekuren (SENSE), waar vooral veel hulpvragen over anticonceptie, seksueel geweld en zwangerschap worden besproken. De afdeling voert voor de doelgroepen mannen die seks hebben met mannen en voor sekswerkers ook collectieve preventieprogramma’s uit, waarin voorlichting, outreachend werken en soa-testen worden geïntegreerd. Daarnaast verstrekt de afdeling PrEP (pre-expositie profylaxe) aan mensen die geen hiv hebben, maar die wel een verhoogd risico lopen om geïnfecteerd te raken. PrEP is een pil die een hiv-infectie kan voorkomen.

In aanvulling op het bestaande preventie aanbod, biedt PrEP een goede kans om de hivepidemie te stoppen.

Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan? Het team heeft de volgende activiteiten uitgevoerd in 2023, waarvan alleen bron- en contactonderzoek bij Amstelland inwoners gefinancierd wordt vanuit de GR-middelen: • Surveillance: het verzamelen, analyseren en interpreteren van cijfers over soa. • Preventie: voorlichting aan risicogroepen, geven van preventieve vaccinaties en het aanbieden van profylaxe. • Uitvoering landelijk PrEP-programma • Bron- en contactonderzoek, ook wel partnerwaarschuwing genoemd. • Bieden van een mogelijkheid voor consulten seksualiteit • Testen en voorlichting geven over mpox • Vaccineren voor mpox en HPV • Aanbieden van online consulten In de volgende tabellen staan consulten per gemeente en vindpercentage in 2023. - Soa consulten zijn consulten waarbij er tenminste is getest op chlamydia en/of gonorroe - Vindpercentage is het percentage soa-consulten waarbij de diagnose chlamydia e/o gonorroe e/o hiv e/o infectieuze syfilis e/o infectieuze hepatitis B is gesteld - PrEP consulten: consulten waarbij er PrEP is verstrekt e/o PrEP zorg is verleend door de GGD. Inwoners kunnen ook via huisarts PrEP krijgen. Over deze cijfers beschikt de GGD niet. - Sense consulten zijn voor jongeren tot 25 jaar voor vragen rondom seksualiteit Gemeente

PrEP consulten bekend bij de GGD

Sense consulten

Aalsmeer

19

8

Amstelveen

183

77

Diemen

151

44

Ouder-Amstel

39

9

Uithoorn

11

11

17

soa-consulten per gemeente 2023 155 1505 661 185 144 2650

2022 146 1770 917 243 169 3245

2021 99 1517 843 177 128 2764

2020 76 1088 698 135 86 2083

vindpercentage per gemeente 2023 Aalsmeer 18.7% Amstelveen 18.1% Diemen 14.2% Ouder-Amstel 16.8% Uithoorn 22.9%

2022 21,9% 16,0% 18,2% 18,5% 23,7%

2021 18,2% 15,8% 18,0% 18,1% 20,3%

2020 17,1% 16,8% 17,6% 17,0% 16,3%

Aalsmeer Amstelveen Diemen Ouder-Amstel Uithoorn Totaal

De financiering van de verschillende soorten consulten op de soa-poli vindt plaats vanuit een landelijke financiering. Via het ministerie van VWS ontvangt het RIVM een bedrag wat verder verdeeld wordt over de coördinerende GGD-en in Nederland. De bron- en contactopsporing (als er een soa geconstateerd is, is de GGD wettelijk verplicht ook na te gaan of besmette contacten op te sporen zijn) is een taak die buiten de landelijke financiering valt en door gemeenten zelf gefinancierd moet worden op basis van de wet publieke gezondheid. Daarom worden deze activiteiten vanuit deze GR betaald. De realisatie viel in 2023 lager uit dan de begroting. Dit komt doordat er conform het productenboek is afgerekend wat heeft geleidt tot een nauwkeurige doorbelasting.

1.4 Hygiëne en Inspectie Het team Hygiëne en Inspectie heeft twee taken: • Toezicht op kinderopvang (kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang, gastouderbureaus en gastouders) en tatoeage- en piercingstudio’s. • Advies in het kader van de Wet publieke gezondheid om de hygiëne en infectiepreventie bij diverse instellingen en collectieve voorzieningen te verbeteren.

18

Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan? 1.4.1 Inspectie Kinderopvang De GGD voert het toezicht risicogestuurd uit. Dit betekent meer waar nodig, minder waar kan. Om de inspectielast te bepalen, stelt de GGD een risicoprofiel op. Dit is een landelijk vastgesteld model met zeven indicatoren voor kwaliteit. Hierbij wordt gekeken naar de inspectiegeschiedenis, het kwaliteitsbeleid, personeelsverloop, meldingen en signalen en nalevingsbereidheid. Het risicoprofiel wordt na jaarlijks onderzoek (en indien nodig vaker) bijgesteld aan de actuele situatie. Het risicoprofiel wordt uitgedrukt in kleuren. De kleuren variëren van groen (geen reden tot zorg; noch over de actuele situatie noch over de nabije toekomst) tot rood (reden tot zorg of serieuze zorg over de actuele situatie en reden tot serieuze zorg over de nabije toekomst). Voor voorzieningen voor gastouderopvang wordt geen risicoprofiel opgesteld. Daarnaast doet de Inspectie Kinderopvang nader onderzoek als in eerder onderzoek overtredingen zijn geconstateerd, om te beoordelen of deze overtredingen zijn hersteld. Naast het jaarlijks en nader onderzoek kan de Inspectie Kinderopvang ook incidenteel onderzoek doen naar de kwaliteit, bijvoorbeeld naar aanleiding van meldingen en signalen van ouders, beroepskrachten of uit de media. In 2023 zijn alle verplichte jaarlijkse inspecties uitgevoerd.

Voor de kinderdagverblijven (KDV), de buitenschoolse opvang (BSO) en gastouderbureaus (gob) betekent dat 100% van alle locaties geïnspecteerd en voor gastouderopvang betekent dat 50% van alle locaties geïnspecteerd. Bovendien hebben we in 2023 het flexibel toezicht verder ontwikkeld. Het flexibel toezicht houdt grofweg in dat per locatie wordt bekeken welke inspectie-eisen worden beoordeeld en dat er geen sprake meer is van een verplichte set aan inspectie-eisen die bij elke locatie wordt beoordeeld. Jaarlijkse onderzoeken KDV, BSO en GOB Gastouders (50%) totaal

Amstelveen 88 10 98

Aalsmeer 22 9 31

Uithoorn 28 8 36

Ouder-Amstel 16 3 19

Diemen 27 6 33

De realisatie van de basistaak ‘inspectie kinderopvang’ valt aanzienlijk lager dan de begroting. Dit heeft vooral te maken met de arbeidsmarktkrapte. Hierdoor starten er minder nieuwe kindercentra en gastouders. Dit heeft ook tot gevolg dat er minder ‘inspecties 3 maanden na registratie’ zijn uitgevoerd. Alle jaarlijkse verplichte inspecties zijn wel uitgevoerd.

1.4.2 Hygiënezorg en Legionella preventie Hygiënezorg

Het hygiëneteam heeft zich na verschillende coronajaren in 2023 weer helemaal kunnen richten op de reguliere werkzaamheden. Dat betekent dat we weten waar zich kwetsbare groepen bevinden en dat we deze (zorg)instellingen adviseren, dat we ongewenste situaties signaleren en vragen/signalen van burgers beantwoorden. Uiteraard adviseren we ook ten aanzien van legionellapreventie en evenementen

19

en hebben we ook in 2023 weer een thematisch onderzoek uitgevoerd. Dat ging deze keer over de infectieziekterisico bij evenementen. Het onderzoeksrapport is in concept klaar.

Legionella preventie

De GGD voert op basis van de Wet publieke gezondheid bronopsporing uit bij patiënten met Legionellose en adviseert instellingen/bedrijven als er een verhoogde concentratie legionellabacteriën in water wordt aangetroffen. Meldingen In 2023 zijn regelmatig verhoogde concentraties legionellabacteriën (meer dan 1000 kolonievormende eenheden per liter) in prioritaire drinkwaterleidingsystemen aangetroffen. De Inspectie Leefomgeving en Transport (toezichthouder in deze) meldt verhoogde concentraties aan de GGD. Indien nodig en gewenst heeft de GGD de instelling of het bedrijf hierin geadviseerd. Het totaal aantal meldingen in 2023 is 113.

16 4 4 1 89

4

-

1

-

-

4

-

1

-

-

-

-

0

-

1 -

-

2 -

0

9

0

4

Overig

-

-

Sauna

Zwembad

6

Koeltoren

38

Hotel

Totaal

20

Ziekenhuis

Aalsmeer Amstelveen Ouderkerk a/d Amstel Uithoorn Diemen Kudelstaart De Kwakel

Zorginstelling (MO)

Zorginstelling (VVT, VGZ)

Tabel 1. Aantal legionella overschrijdingen in water 2023

3 (1 watersportvereniging, 1 sportaccommodatie, 1 kwekerij)

2 -

2 (geleidehondenfonds) -

2 4

2 (2 politie-eenheden) 7

Patiënten In 2023 zijn er bij de GGD Amsterdam de volgende patiënten met legionellose in de regiogemeenten gemeld: • 0 patiënten waarvan er sprake was van een ‘match’ op basis van serotypering tussen bron en patiënt in de regiogemeenten. • 4 patiënten waarvan de vermoedelijke bron in de regio Amstelland was. • 1 patiënten waarvan de vermoedelijke bron elders in Nederland was. • 2 patiënten waarvan de vermoedelijke bron in het buitenland was.

20

Vergelijking met vorige jaren 120 100 80 meldingen

60

patienten

40 20 0

2019

2020

2021

2022

2023

Het aantal keer dat er een verhoogde concentratie legionellabacteriën is aangetroffen en gemeld, was in 2023 hoger dan in de afgelopen jaren. Het aantal gemelde patiënten met legionellose was in 2023 gelijk aan 2022 en hoger dan in de jaren daarvoor.

Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan?

21

1.5 Jeugdgezondheidszorg De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) van de GGD Amsterdam is er voor alle (ongeboren) kinderen, jongeren tot 18 jaar en hun ouder(s) /verzorger(s) in Amstelland. De JGZ volgt preventief de ontwikkeling en gezondheid van kinderen en jongeren, geeft vaccinaties en ondersteunt ouders bij lichte opvoedvragen. Daarnaast monitort JGZ de gezondheid van groepen jeugdigen. Op basis van data en trends wordt gekeken wat er speelt en geadviseerd wat nodig is. Er wordt nauw samen gewerkt met de sociale wijkteams. JGZ is een netwerkorganisatie en werkt op individueel en collectief niveau samen met onze partners uit het sociale-, medische- en Publieke Gezondheidsdomein en uit de sociale basis.

Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan? Samen met onze partners wil de JGZ verschil maken in het leven van kinderen en gezinnen. In 2023 heeft de JGZ geïnvesteerd in die kinderen, gezinnen, wijken en scholen die onze zorg en ondersteuning het hardste nodig hadden. Juist door ongelijk te investeren, dus extra aandacht te geven aan die gezinnen die dit het hardste nodig hebben, dragen we bij aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. En vergroten daarmee gelijke kansen op gezondheid voor elk kind.

JGZ na Coronatijd De JGZ heeft de zorg voor de kinderen na de Coronaperiode weer volledig opgepakt. Met de meeste kinderen gaat het gelukkig goed. We zien over het algemeen dat ze meer rust ervaren en blij zijn dat alles weer normaal is. Uit onderzoeken blijkt echter ook dat de gevolgen van de coronacrisis voor bepaalde groepen nog steeds groot zijn (zie https://www.ggdgezondheidinbeeld.nl/publicaties-amstelland/). Dit is ook de praktijk die de JGZ ervaart. Op het voortgezet onderwijs is er bijvoorbeeld een groep leerlingen die (nog) psychische klachten heeft. Onze jeugdartsen krijgen meer aanmeldingen voor ziekteverzuimbegeleiding van leerlingen. De jeugdartsen zetten zich samen met partners in om te voorkomen dat deze leerlingen langdurig uitvallen. Ook zijn de problemen waar deze leerlingen mee kampen zwaarder. Veel van deze leerlingen hebben specialistische jeugdhulp nodig, er zijn echter lange wachtlijsten. Dit betekent dat de JGZ vaak deze wachtperiode moet overbruggen. Dit vraagt meer inzet van jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen. Bij jongere kinderen signaleren we vaker spraak- en taalachterstanden en ontwikkelingsproblematiek. Er zijn ook wachtlijsten bij logopedisten, waardoor het lastiger is om deze achterstanden in te halen.

Om te voorkomen dat de problemen groter worden, stimuleert de JGZ deze ouders gebruik te maken van reguliere voorzieningen, zoals de voorschool en de spelinloop.

Op maat en wijkgericht werken De JGZ wil zeker ook voor producten uit het basispakket gezinnen in een kwetsbare situatie nog beter bereiken. Datagestuurd en outreachend werken en zorg op maat dragen hieraan bij. Doordat we steeds beter weten in welke gemeenten en wijken gezinnen in een kwetsbare situatie wonen en door meer aan te sluiten op hun behoeften, kunnen we deze gezinnen beter bereiken en de juiste zorg en ondersteuning geven. Dit sluit aan bij onze missie om zorg op maat te geven. Vaak werken we hierin samen met lokale organisaties in de gemeenten. Hieronder staat een aantal voorbeelden van maatwerkactiviteiten in de verschillende gemeenten en resultaten uit 2023 die behoren tot het basispakket. •

De gemeente Uithoorn heeft samen met ouders en maatschappelijke partners, waaronder JGZ, een visie op gezond, veilig en kansrijk opgroeien ontwikkeld en 10 bijbehorende leidende principes geformuleerd. Deze zijn vastgelegd in een manifest. Met deze leidende principes wordt richting gegeven aan een duurzame en samenhangende werkwijze, waarin gemeente en maatschappelijke organisaties zich opstellen als partners van ouders en jeugdigen.

22

• •

• •

• • •

•

•

•

JGZ is betrokken bij het ouder- en kind café in Uithoorn. Ouders kunnen hier andere ouders ontmoeten om bijvoorbeeld ervaringen uit te wisselen. Tijdens het oudercafé is er een professional aanwezig. De JGZ en het sociale team in Aalsmeer en Amstelveen constateerden dat er behoefte was aan meer kennis over elkaars werk. Soms waren verschillende instanties met hetzelfde gezin betrokken zonder dit van elkaar te weten. Er wordt nu meer met elkaar onderling overlegd om dit te voorkomen. De samenwerking tussen huisartsen en JGZ in Amstelveen en Aalsmeer is verstevigd. Er wordt een aantal keer per jaar overlegd over verwijzen naar elkaar, de inzet van POH GGZ jeugd en het delen van signalen. In de wijk Middenhoven in Amstelveen heeft op een aantal scholen de pilot ‘het juiste voor ieder kind’ plaatsgevonden. Door deze pilot is de samenwerking tussen de intern begeleiders, jeugdhulpverleners en leerplicht versterkt. Deze partijen hebben nu periodiek een overleg op de school, waarin casuïstiek wordt besproken en met elkaar gekeken welke ondersteuning of hulp een gezin nodig heeft en wie dit het beste kan leveren. In Ouder-Amstel werd een thema avond ‘omgaan met online gedrag’ voor ouders met kinderen op het basisonderwijs georganiseerd. JGZ is samen met de ouder-kind coach van de gemeente Ouder-Amstel gestart met een koffie inloop bij kinderdagverblijf Kind&Co.

Ouders kunnen op een laagdrempelige manier vragen stellen over de opvoeding, ontwikkeling en gezondheid van hun kind. Op initiatief van de huisartsen in Ouderkerk is een ‘hometeam’ gestart, waar zorgverleners zoals huisartsen, het sociaal team, maatschappelijk werk, ouderenzorg en JGZ aan deelnemen. Aan de hand van een casus wordt vanuit de verschillende invalshoeken advies wordt gegeven. Na dit overleg wordt met de behandelend huisarts een plan van aanpak gemaakt. Jeugdverpleegkundigen uit Ouder-Amstel hebben de gastles ’Jouw gezondheid onder de loep’ ontwikkeld voor leerlingen. Tijdens deze gastles praten zij op school op een interactieve manier met kinderen over hun gezondheid in het breedste zin van het woord. Hiermee geven we op collectief niveau advies over onderwerpen die leerlingen bezighouden. Ook zijn kinderen op deze manier actief bezig met hun gezondheid, wat bijdraagt aan bewustwording. In Diemen wordt de VoorleesExpress aangeboden. Sinds 2023 doet ook de gemeente Ouder-Amstel mee. Voorleesvrijwilligers worden gekoppeld aan gezinnen met kinderen die een (risico op) een taalachterstand hebben. De JGZ brengt de VoorleesExpress onder de aandacht bij ouders met kinderen (met risico op) een taalachterstand. In 2023 zijn in Diemen extra oudercursussen ‘Positief Opvoeden’ gegeven, hierbij sloten voor het eerst ook ouders uit Duivendrecht aan.

Tijdens de cursus ontvangen ouders op een laagdrempelige wijze informatie en advies over hoe ze het thuis weer fijn en prettig kunnen maken, door met praktische voorbeelden en opdrachten aan de slag te gaan. JGZ heeft positieve reacties ontvangen op de oudercursussen.

Kansrijke Start De 1e 1000 dagen van een kind (-9 maanden tot 2 jaar) zijn een cruciale periode voor de ontwikkeling. Het welzijn en de gezondheid van ouders en kind voor, tijdens en na de zwangerschap blijken een belangrijke voorspeller te zijn van die latere fysieke en mentale gezondheid. De Jeugdgezondheidszorg speelt een belangrijke rol in Kansrijke Start en de geboortezorgketen. Ook hiervoor geldt dat we zo mogelijk outreachend werken met zorg op maat. We borgen de doorgaande lijn van pre- naar postnataal. Het afgelopen jaar hebben we onder meer we het volgende bereikt. • De mogelijkheid voor een prenataal contactmoment is (en wordt nog steeds) actief aangeboden aan aanstaande ouders in een kwetsbare situatie. Dit gebeurt via de verloskundigen en via de inloop die de JGZ organiseert voor vaccinaties tegen maternale kinkhoest. De uitvoering van de prenatale contactmomenten komt op gang, maar de aanmeldingen vanuit de verloskundigen stagneren nog. 23

•

•

•

•

•

•

Voor de maternale kinkhoest- en maternale griepvaccinatie, is in het registratiesysteem van de JGZ een volwassenendossier ingebouwd. Op deze manier kunnen JGZ professionals al voor de geboorte van een kind in hetzelfde systeem de zorg plannen en registreren. De registratie van prenatale contactmoment wordt geregeld op landelijk niveau, dit vergt de nodige afstemming. We zijn bezig om vooruitlopend hierop zelf te gaan registreren. Op de JGZ locatie Zonnestein in Amstelveen lopen inmiddels al 10 groepen Centering Parenting. De samenwerking met de verloskundigen is goed. Veel mensen hebben bij de verloskundigen al Centering Pregnancy gevolgd. Ouders zijn blij met de contacten die ze opdoen, maken vaak een app groep en hebben regelmatig onderling contact. Het team in Uithoorn is geschoold in de Happiest Baby methode van Harvey Karp. Dit is een methode om (huil)baby’s rustig te krijgen Op locatie Uithoorn hebben wij een speciaal wiegje dat we uitlenen aan ouders van huilbaby's. Ook leren we ouders op de juiste manier inbakeren en over het gebruik van juiste doeken en slaapzakken. Met behulp van deze methode kunnen wij ouders met huilbaby's op een goede manier begeleiden. Dit is een pilot die bij succes ook op andere bureaus kan worden aangeboden. Een verpleegkundige uit team Uithoorn is opgeleid tot docent Shantala babymassage.

Binnen team Uithoorn gaan we kijken hoe we dit als interventie kunnen gebruiken. Shantala babymassage wordt als interventie gebruikt bij huilbaby’s, baby’s met veel last van krampjes, voor het versterken van de hechting tussen baby en ouders, na een pittige bevalling en/of kraamperiode of bij veel spanning. In Uithoorn draagt de JGZ met diverse partners bij aan een pilot in Meerwijk om de samenwerking tussen kinderdagverblijven en basisscholen te verbeteren en daarmee de zorglijn beter te continueren. Door een ouderavonden op de kinderdagverblijven te organiseren, worden ouders goed geïnformeerd over waar een kind aan moet voldoen om naar de basisschool te gaan en wat ouders en kinderen kunnen verwachten. De JGZ levert een actieve bijdrage aan deze voorlichtingen. Wanneer het nodig is, vindt er een warme overdracht plaats van het kinderdagverblijf naar de basisschool en kan de school eventueel vroegtijdig passende hulp inzetten. In Diemen zijn we gestart met een lactatiekundig spreekuur op de JGZ locatie. Het spreekuur is bedoeld voor alle ouders met (borst)voedingsvragen. Het spreekuur wordt goed bezocht en ouders zijn erg enthousiast.

Vaccinaties De JGZ voert het Rijksvaccinatieprogramma uit en beschermt daarmee kinderen tegen bepaalde infectieziekten. De belangrijkste ontwikkelingen waren de vaccinatiecampagnes 2023 en de vaccinatiegraden over 2022. Deze zijn eind juni door het RIVM gepubliceerd en komen samen met de duiding aan bod bij de doelstellingen en indicatoren. Opkomst vaccinatiecampagnes 2023 In 2023 hebben in het voor- en najaar we vaccinatiecampagnes georganiseerd in de Emergohal in Amstelveen, de Waterlelie in Aalsmeer en voor het eerst ook in Diemen. Voor het eerst is in Diemen een vaccinatiecampagne gehouden in een hal en dit was een succes. De opkomst was ongeveer 20% hoger dan door de JGZ dan was ingeschat. In totaal waren er ruim 18.000 kinderen uitgenodigd. Opvallend was dat er meer angstige kinderen waren. De JGZ neemt de tijd voor deze kinderen en zij worden in een aparte ruimte gerustgesteld en geprikt. In lijn met de landelijke opkomst, zien we in de regio Amstelland een daling in de opkomst. We zien ook grote verschillen tussen gebieden. De JGZ neemt diverse maatregelen om kinderen en ouders alsnog te bereiken. Hieronder staan voorbeelden van acties. • •

We zijn zoveel mogelijk flexibel in het maken van afspraken voor de vaccinaties. We kijken wat voor de ouders en jongeren het beste uitkomt. We gaan het gesprek aan met ouders die hun kind niet willen laten vaccineren om inzicht te krijgen in de oorzaken en redenen. 24

• •

We benaderen ouders en jongeren per brief om alsnog een vaccinatie te komen halen en organiseren extra inhaalspreekuren. We zetten actief in op communicatie via sociale media.

De beleidsadviseurs Jeugd van de gemeenten hebben de vaccinatiegraden per gemeente op gebiedsniveau ontvangen. Hieruit blijkt dat er grote verschillen zijn tussen de vaccinatiegraden per gebied. Ook hebben zij een toelichting gekregen op de aanpak verhogen vaccinatiegraden in Amsterdam. Naar aanleiding hiervan en de dalende trend in de vaccinatiegraden in de regio, hebben zij de JGZ gevraagd om een regio brede analyse te maken met adviezen hoe we de vaccinatiegraden kunnen verhogen. In bijlage 1 vindt u de trends op vaccinatiegraden per gemeente.

Overgewicht en obesitas JGZ signaleert overgewicht en obesitas bij kinderen en bespreekt dit met de ouders en het kind en samen wordt bekeken wat nodig is. Waar mogelijk stimuleren we kinderen en ouders om gebruik te maken van reguliere buurt- en sportactiviteiten. Als het nodig is, wordt aanvullende hulp ingeschakeld. Bij overgewicht- of obesitasproblematiek zijn onderliggende problemen, zoals armoede en stress, vaak de oorzaak van deze gezondheidsproblemen. Het afgelopen jaar is het volgende bereikt: •

•

•

• •

•

JGZ professionals uit Uithoorn en Diemen zijn erg positief over het extra weeg/meet moment voor kinderen in groep 4. Hier komen vervolgmomenten uit voort, telefonisch, of op de locatie. Ook zijn de screeningen van de weegmomenten in groep 7 beter te interpreteren, doordat er een extra weegmoment aan vooraf is gegaan. In Aalsmeer zijn 4 verpleegkundigen aan het werk als Centrale Zorgverlener. Er namen in 2023 23 gezinnen deel aan een CZV traject. Hierbij krijgen kinderen met overgewicht, obesitas graad 1 en multiproblematiek of obesitas graad 2 en 3 een centrale zorgverlener (CZV) toegewezen vanuit de Jeugdgezondheidszorg met een aantal uren per jaar voor maximaal 3 jaren. Deze begeleidt het kind en gezin bij het veranderen van de leefstijl en coördineert de ondersteuning en zorg die hiervoor nodig is domein overstijgend. De centrale zorgverlener werkt samen met ketenpartners in de gemeente en met het sportbuurtwerk. De betrokken partners werken aan het versterken van de samenwerking. Amstelveen is in 2023 een JOGG -gemeente geworden. Samen met de JOGG-adviseur hebben we diverse acties uitgevoerd, zoals het geven van voorlichtingen over gezonde leefstijl aan kinderen uit groep 2 en 3 op scholen. Hierbij hebben we waterflessen uitgedeeld. Ook is er een promotiefilmpje over JOGG gemaakt en heeft er een waterdrinkfiets bij de vaccinatiecampagne gestaan.

Bij het laatste contactmoment voor 4 jaar geven we ouders naar behoefte voorlichting en een boekje en een waterfles van JOGG Er is regelmatig overleg tussen JGZ en de kinderartsen van het Amstellandziekenhuis, waar gezamenlijk casuïstiek rondom kinderen met obesitas wordt besproken. In Diemen wordt het Fitkidz programma aangeboden aan kinderen met overgewicht of obesitas. Doel van het programma is dat kinderen een gezonde leefstijl gaan aannemen en weer of meer plezier in bewegen gaan krijgen. Het programma is een samenwerking tussen diverse partners, waaronder JGZ. We hebben in 2023 voor het eerst in het uur dat de kinderen aan het sporten waren, een workshop gegeven aan ouders. Een aantal gemeenten is in het kader van de SPUK/ GALA middelen in overleg gegaan met de GGD over aanvullende inzet op gezondheidsthema’s.