20241206_Gebiedsvisie Kudelstaart_low

GEBIEDSVISIE Kudelstaart gemeente Aalsmeer

FORT KUDELSTAART

WESTEINDERPLASSEN

CENTRUM

Colofon Deze uitgave is tot stand gekomen in opdracht van de gemeente Aalsmeer en samengesteld door Kickstad en BGSV stedenbouw en landschap. Rotterdam, 5 december 2024

GEBIEDSVISIE Kudelstaart gemeente Aalsmeer

3

4

Inhoud

Samenvatting

6

Hoofdstuk 1: Inleiding 1.1 Aanleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 1.2 Gebiedsvisie Kudelstaart en omgevingsvisie Aalsmeer . . . . . . . . . 11 1.3 Leeswijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Hoofdstuk 2: Kwaliteiten van Kudelstaart 2.1 Historische structuur: veendijken en lintbebouwing . . . . . . . . . . . . 15 2.2 Voorzieningen en woonbuurten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 2.3 Stelling van Amsterdam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2.4 Een sterk groen raamwerk aan de Westeinderplassen. . . . . . . . . . 17 2.5 Glastuinbouw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2.6 Goed bereikbaar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Hoofdstuk 3: Analyse en opgaven 3.1 Beleidsanalyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 3.2 Participatieopbrengst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3.3 Samenhang van de opgaven. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 Hoofdstuk 4: Visie “Een toekomstbestendig en leefbaar Kudelstaart” 4.1 De geschikte woningbouwlocaties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

34 4.2 De centrumontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 4.3 Glastuinbouw in Kudelstaart. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 4.4 Visie op de Zuider Legmeerpolder Oost . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 4.5 Kansen voor Fort Kudelstaart en (water)recreatie . . . . . . . . . . . . . 46 4.6 Gezond dorpsleven, vergroening en klimaatadaptiviteit . . . . . . . . . 47 4.7 Meer ruimte voor langzaam verkeer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 Hoofdstuk 5: Uitvoering 5.1 Inbedding in de omgevingsvisie Aalsmeer. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 5.2 Beoogde vervolgstappen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51

5

Samenvatting De gebiedsvisie Aalsmeer 2020 heeft een looptijd tot en met 2020 en doet richtinggevende uitspraken voor Kudelstaart. De visie is niet meer op alle onderwerpen actueel en behoeft herijking. In samenhang bezien met de invoering van de Omgevingswet waardoor gemeenten verplicht zijn om een omgevingsvisie voor hun gemeente op te stellen, leidt dat tot de noodzaak om een actuele visie op te stellen specifiek voor Kudelstaart, waarvan de opgaven en uitgangspunten landen in de nog op te stellen omgevingsvisie van Aalsmeer. De opgaven waar de nu voorliggende gebiedsvisie voor Kudelstaart richting aan geeft zijn: Woningbouwopgave Met circa 85% van de woonvoorraad kent Kudelstaart een groot aandeel eengezinswoningen. Er is daarmee een te weinig passend woningaanbod voor starters en ouderen. De HoofdwegZuid is een potentiële grotere ontwikkellocatie, waar gewerkt kan worden aan een gevarieerder woningaanbod. Verder zien we ruimte in en rond het winkelcentrum van Kudelstaart voor het toevoegen van circa 220 appartementen. Bij eventuele grootschalige renovatie of sloop/nieuwbouw van corporatiewoningen zijn er ook kansen voor het toevoegen van woningen door bijvoorbeeld optopping.

Voorzieningenniveau en centrumontwikkeling Er is behoefte aan een aantal sociaal-maatschappelijke en commerciële voorzieningen zoals een discountsupermarkt, robuuste school, een sporthal, zorgvoorzieningen en horeca. Door deze voorzieningen op logische wijze te clusteren wordt de draagkracht van de voorzieningen vergroot. Een groot deel van de voorzieningen vindt een plek in het centrum van Kudelstaart, waar tevens een ruimtelijke kwaliteitsimpuls mogelijk is door onder andere het verbeteren van de routing, het vergroten van de zichtbaarheid van het winkelcentrum door het toevoegen van duidelijke entrees, vergroening van de openbare ruimte. Ook ontstaat er ruimte voor circa 220 appartementen. Een aandachtspunt bij de beoogde verdichting is de parkeeropgave. De Proosdijhal verplaatst idealiter naar Calslagen, waardoor er een sterkere clustering van sportvoorzieningen ontstaat. Glastuinbouw De glastuinbouwsector is aan verandering onderhavig. De stijgende energieprijzen noodzaken tot verduurzaming en innovatie. Het glastuinbouwconcentratiegebied (rond de Mijnsherenweg en Hoofdweg) is toekomstbestendig of toekomstbestendig te maken omdat er nog geen sprake is van verregaande verrommeling in het gebied door activiteiten die niet thuishoren in glastuinbouwconcentratiegebieden en de meeste kavels hebben een geschikte omvang.

Het glastuinbouwconcentratiegebied rond Fort Kudelstaart is niet toekomstbestendig, onder andere door de typerende lintstructuur en de cultuurhistorische kenmerken van de Stelling van Amsterdam. Met inachtneming van de natuur- en cultuurhistorische waarden kan onderzocht worden of meer recreatie en (kleinschalige) woningbouw in een ontspannen groene, landschappelijke setting tot de mogelijkheden behoort. Zuider Legmeerpolder Oost: RES-zoekgebied en programma Westeinderscheg Voor van de verduurzamingsopgave van de glastuinbouwsector en woonvoorraad is het nodig nader onderzoek te doen naar de mogelijkheden van energieopwekking in de Zuider Legmeerpolder Oost, met aandacht voor de landschappelijke inpassing en het mogelijke tracé van de Drechtdoorsteek. Dat gebeurt onder andere met een MER-beoordeling in de context van de omgevingsvisie Aalsmeer. In de opgave Novex Groene Hart is het project Drechtdoorsteek opgevoerd als sleutelproject.

6

Bij de uitwerking van het RES-zoekgebied wordt samen opgetrokken met de gemeente Uithoorn, aangezien ook het Uithoornse deel van de Zuider Legmeerpolder bij het RES- zoekgebied hoort. De gemeente Uithoorn staat positief tegenover energieopwekking. Het uitgangspunt is dat 50% van het eigendom lokaal is als het tot een succesvol project komt, zodat de lokale samenleving ook financieel kan profiteren van de energieopwekking. Recreatieve kansen in Kudelstaart Op het gebied van (dag)recreatie zijn er concrete kansen om Kudelstaart beter op de kaart te zetten door een passende recreatieve invulling te vinden voor het Fort Kudelstaart, de Westeinderplassen beter openbaar toegankelijk te maken door van de loswal een fijnere verblijfsplek te maken, en de potentie voor een breder horeca-aanbod. Ook het gebiedsprogramma Westeinderscheg biedt kansen. Binnen het programma is de Drechtdoorsteek voorzien die zorgt voor verbetering van het vaar-, fiets- en wandelnetwerk, meer recreatiemogelijkheden en het versterken van het cultuurhistorisch erfgoed. Er wordt binnen dat programma ook gekeken naar de haalbaarheid van de Drechtdoorsteek. Gezond dorpsleven, vergroening en klimaatadaptiviteit De groene singelstructuur, die de groene long vormt van het dorp, is de basis voor ontmoeting, veilige wandel- en fietsroutes en een ecologische, biodiverse groenstructuur.

Deze versterken we ter plaatse van het Corry Vonkpad, waar een mooie verbinding gemaakt wordt met het sportpark Calslagen. Bij de inrichting van de openbare ruimte is het van belang dat het regenwater zoveel mogelijk wordt opgevangen, hergebruikt kan worden of dat wordt gezorgd voor een vertraagde afvoer. Ook zijn meer schaduwrijke plekken nodig en meer groen om hittestress tegen te gaan. Mobiliteit Kudelstaart is relatief goed ontsloten met de omgeving, maar de druk op het zuidelijk deel van de N231 neemt toe. In de ochtend- en avondspits heeft de weg onvoldoende capaciteit. Er worden ingrepen gedaan op kruispuntniveau. De gemeente Aalsmeer blijft zich inzetten voor een oplossing met meer impact zoals verbreding van de weg. De provincie Noord-Holland is de wegbeheerder. Op lokaal niveau ligt er een kans om de bijna autovrije fietsverbinding van oost naar west, langs de groene long, nog veiliger en prettiger te maken door de missende schakels in de fietsstructuur te herstellen en het gebied echt autovrij te maken. Zo kun je van de oostkant van het dorp veilig met je kinderen helemaal naar de westkant fietsen, naar sportpark Calslagen of vanuit de wijken naar de robuuste school in het centrum. Een aandachtspunt bij verdichtingsprojecten is de parkeeropgave.

Vervolg en uitvoering De gemeente Aalsmeer wil de Aalsmeerse omgevingsvisie met Milieu Effect Rapport (MER) in 2026 vaststellen. De omgevingsvisie vormt het fundament onder het overige gemeentelijk omgevingsbeleid: het omgevingsplan en de omgevingsvergunningen die op grond hiervan worden verstrekt. De omgevingsvisie vormt tevens de kapstok voor de later eventueel op te stellen programma’s die gericht zijn op uitvoering van het beleid uit de omgevingsvisie. De verschillende visies die de gemeente al rijk is, worden vervat in de omgevingsvisie. Zo ook deze gebiedsvisie voor Kudelstaart. Voor sommige onderdelen van de gebiedsvisie kan vooruitlopend op de omgevingsvisie al gewerkt worden aan de volgende stap in de planvorming. Denk hierbij aan de centrumontwikkeling met de robuuste school en verplaatsing Proosdijhal.

7

deelgebieden behorend tot Kudelstraat langs de Herenweg

8

Woningbouw Uitbreiding van de woningbouw is mogelijk door versterking van het centrum en ontwikkeling van de Hoofdweg-Zuid.

Woongebied Toekomstige woningbouwlocatie

Gezond dorpsleven, vergroening en klimaatadaptiveit (en mobiliteit) Groenstructuur De continuïteit van de groen- en waterstructuur zoveel mogelijk versterken en de biodiversiteit verbeteren Langs de groene long continuïteitvan de wandel- en fietsstructuur.

Waterstructuur Verkeersstructuur Agrarisch gebied/groen Belangrijke fiets-/wandelroute

Energietransitie (en glastuinbouw) Centrumgebied Glastuinbouw

Er wordt bij de energietransitie ingezet op meervoudig ruimtegebruik voor zonneenergie. Voor verduurzamen van de glastuinbouw wordt op initiatief van de sector zelf ingezet op een warmtenet.

Zoekgebied energieopwekking/glastuinbouw CO2 leiding RES: Toekomstige warmtenet leidingen

Recreatie Fort Kudelstaart Fort Kudelstaart is als onderdeel van de Stelling van Amsterdam Unesco wereld erfgoed. Het contact met de Westeinderplassen kan op deze plaats, maar ook bv bij de loswal versterkt worden.

Dijkje Historische linten Zicht op Westeinderplassen

Voorzieningen Kerk Basisscholen

De dagelijkse voorzieningen en zorg worden geconcentreerd in het centrum. Het centrum krijgt een meer naar buiten gericht karakter. In het centrum blijft een basisschool aanwezig.

Cluster dagelijkse voorzieningen Zorg Sportcomplex 9

10

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Kudelstaart is een dorp met een sterke eigen identiteit en een hecht verenigingsleven. Een verborgen parel, prachtig gelegen aan de Westeinderplassen en onderdeel van één van Nederlands grootste glastuinbouw gebieden, met een centrum men goed terecht kan voor de dagelijkse boodschappen is en met een modern sportcluster met voetbal, korfbal, tennis, boogschieten en een skatepark. Net als veel Nederlandse dorpen kampt ook Kudelstaart met verschillende opgaven die om aandacht, prioritering en ruimte vragen. Denk hierbij aan de woningbouwopgave, energieopgave, klimaatverandering. Ook verandert de bevolkingssamenstelling van Kudelstaart, en daarmee de behoefte aan woningen en (groen) voorzieningen. Het dorp vergrijst, huishoudens worden kleiner, en de bevolkingsomvang groeit gestaag. Op 26 november 2009 is de gebiedsvisie Aalsmeer 2020 door de gemeenteraad vastgesteld. Deze visie heeft een looptijd tot en met 2020 en doet richtinggevende uitspraken voor Kudelstaart. De visie is niet meer op alle onderwerpen actueel en behoeft herijking.

In samenhang bezien met de invoering van de Omgevingswet waardoor gemeenten verplicht zijn om een omgevingsvisie voor hun gemeente op te stellen, leidt dat tot de noodzaak om een actuele visie op te stellen specifiek voor Kudelstaart, waarvan de opgaven en uitgangspunten landen in de nog op te stellen omgevingsvisie van Aalsmeer. Belangrijkste elementen uit de gebiedsvisie 2020 betreffen het handhaven van het dorpse karakter van Kudelstaart, het faciliteren van de glastuinbouw, toerisme en recreatie als pijler voor de plaatselijke economie, samenhangend geheel van zorg- en welzijns-, en maatschappelijke voorzieningen, clustering van detailhandel in het centrum, en het inrichten van het gebied rondom Fort Kudelstaart als onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Deze opgaven behoeven opnieuw richting naar de toekomst toe.

1.2 Gebiedsvisie Kudelstaart en omgevingsvisie Aalsmeer Op grond van de Omgevingswet is iedere gemeente in Nederland is verplicht om een omgevingsvisie voor de hele gemeente op te stellen. De gemeente Aalsmeer wil de Aalsmeerse omgevingsvisie in 2026 vaststellen. De verschillende (gebieds)visies die de gemeente al rijk is en de uitgangspunten die daarin zijn opgenomen, worden waar nodig herijkt en vervat in de omgevingsvisie Aalsmeer. In de gebiedsvisie Kudelstaart wordt door de gemeenteraad de visie op Kudelstaart verwoord en wordt tevens richting gegeven aan de ambities die de gemeenteraad heeft. Denk hierbij aan plekken waar de woningbouwopgave kan landen, toekomstige ontwikkelingen in de glastuinbouw, hoe de recreatieve voorzieningen van Kudelstaart beter op de kaart kunnen worden gezet en waar de behoefte aan meer en andere (maatschappelijke) voorzieningen landt. De gebiedsvisie is dus geen blauwdruk voor specifieke ontwikkelingen. De keuzes in deze gebiedsvisie geven richting aan de ontwikkeling van Kudelstaart. Nadat ze zijn bestendigd in de omgevingsvisie Aalsmeer vormen ze een toetsingskader voor nader uit te werken plannen en initiatieven. Denk hierbij aan een plan voor een specifiek gebied zoals het centrum of invulling van Hoofdweg-Zuid of een inrichtingsplan voor het verbeteren van het groen langs de singels of de loswal. 11

sfeerbeelden Kudelstaart

12

Input uit de omgeving speelt een belangrijke rol in de totstandkoming van deze gebiedsvisie. Daarom is breed opgehaald welke kansen, zorgen en dromen bewoners, ondernemers en tuinders in Kudelstaart hebben voor hun dorp (zie hoofdstuk 3.3). Bij de totstandkoming van de omgevingsvisie voor Aalsmeer wordt wederom de mogelijkheid geboden om te participeren en heeft een ieder de kans om ook formeel te reageren op de daarin opgenomen richtinggevende keuzes.

1.3 Leeswijzer In het volgende hoofdstuk worden de kwaliteiten van Kudelstaart vanuit een ruimtelijk historische analyse geschetst. De kansen en opgaven voor het toekomstbestendig en leefbaar houden van Kudelstaart volgen hieruit, dit in combinatie met de beleidsanalyse van vigerend beleid en de aandachtspunten die zijn meegegeven door bewoners, ondernemers en andere partijen. Hoofdstuk 4 bevat de visie op Kudelstaart, die grotendeels in een aantal deelgebieden landt, namelijk de woningbouwlocatie Hoofdweg-Zuid, het centrum, het glastuinbouwconcentratiegebied, de Zuider Legmeerpolder Oost en het historisch lint met de haven en Fort Kudelstaart. In hoofdstuk 5 is beschreven welke stappen genomen worden om realisatie van de visie dichterbij te brengen.

13

1815, het turfwinningsdorp Kudelstaart

1900, inpoldering tussen de veendijken

1925, de Steling van Amsterdam is aangelegd

1975, eerste bebouwingen buiten het lint

2000, de glastuinbouw floreert uitstekend

2024, huidige situatie

14

2. Kwaliteiten van Kudelstaart 2.1 Historische structuur: veendijken en lintbebouwing Ontstaan als veenontginningsdorp rond het jaar 1252 is Kudelstaart een dorp met een rijke geschiedenis die heeft geleid tot de huidige bebouwingsstructuur. De historische kern ligt tegen de Westeinderplassen. Op de verhoogde delen, de zogenaamde veendijken, vestigden de eerste bewoners zich en ontstond het lintdorp. De lagergelegen delen tussen de veendijken werden gebruikt om turf uit te winnen om bijvoorbeeld huizen te verwarmen. Later is het gebied tussen deze veendijken ingepolderd waardoor er meer ruimte vrij kwam om het dorp uit te breiden met woningen en kassen, binnen de rechthoekige verkavelingsstructuur die vandaag de dag nog goed herkenbaar is. De oude veendijken zijn nog duidelijk zichtbaar als bebouwingslinten: de Kudelstaartseweg en de Herenweg zijn bijvoorbeeld van die karakteristieke veenlinten. Ook het Boezemdijkpad is een onderdeel van de historische structuur.

2.2 Voorzieningen en woonbuurten Aan het historische lint liggen enkele voorzieningen zoals de kerk, horeca, het dorpshuis, enkele winkels en de jachthaven. Tegen de oude kern van het dorp aan ligt het winkelcentrum, centraal gelegen ten opzichte van de woonbuurten. Een goed assortiment winkels, enkele zorgvoorzieningen, sportcentrum de Proosdijhal, basisschool KC de Ruimte en kinderdagverblijf zijn hier geclusterd. In het oosten van het dorp liggen nog twee andere basisscholen waarmee er sprake is van een prettige spreiding van basisscholen over het dorp: OBS Kudelstaart en de Antoniusschool. In het westen van Kudelstaart ligt het moderne en uitgebreide sportcluster Calslagen. Huidige voorzieningen

OBS en Antonius

Bron: Kadernota maatschappelijke voorzieningen Retail

Winkelcentrum KC de Ruimte Proosdijhal

Onderwijs Sport Nieuwbouwwijk Horeca Zorg

Sportvelden

Kunst en cultuur Dienstverlening

15

Historisch Fort Kudelstaart

Groen raamwerk, Bron: Provincie Noord-Holland

Zuider Legmeerpolder Oost

16

2.3 Stelling van Amsterdam Fort Kudelstaart is onderdeel van de stelling van Amsterdam, een verdedigingslinie rondom de stad Amsterdam die werd aangelegd aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw. Het fort ligt aan de oostzijde van Kudelstaart. Het Fort Kudelstaart heeft een mooie slotgracht die gekoppeld is aan de Westeinderplassen en dus bevaarbaar is. De Kudelstaartseweg, Geniedijk en Vuurlijn zijn aangelegd op de al eerder genoemde veendijken in het landschap. Deze veendijken waren van zichzelf al verhoogd en vormde zo een natuurlijke barrière voor de mogelijke vijand. Vervolgens werd het fort aangelegd dat als doel had de Westeinderplassen en Kudelstaartseweg af te sluiten. Verder werden zogenaamde inundatievelden aangelegd. Dit waren open velden rondom het fort die onder water konden worden gezet om zo de vijand de toegang te ontzeggen. De schootsvelden rondom het fort moesten onbebouwd zijn, zodat de vijand met op het fort aanwezige kanonnen kon worden beschoten. Dat is nu nog steeds terug te zien; het gebied om het fort is minder dicht bebouwd dan de rest van Kudelstaart.

2.4 Een sterk groen raamwerk aan de Westeinderplassen Kudelstaart ligt prachtig aan de Westeinderplassen, en heeft met het eerder genoemde Fort Kudelstaart en de nabijgelegen jachthaven een mooie troef in handen voor recreatie. Kudelstaart wordt hierom ook wel de “Parel aan de Poel” genoemd. De Westeinderplassen zijn op een aantal plekken in het dorp te ervaren, rondom de loswal, het fort en de jachthaven, maar het grootste deel van de oever is geprivatiseerd. Daarom zijn deze spaarzame openbaar toegankelijke plekken van grote waarde voor het dorp. De oude waterlopen die gebruikt zijn voor de inpoldering zijn veelal nog steeds aanwezig en staan haaks op de Westeinderplassen. Deze worden onderling weer verbonden door een groene singel die van zuidwest naar noordoost door het midden van het dorp snijdt en zo een fijne verblijfsplek oplevert voor iedereen met prettige wandel- en fietsroutes er doorheen. De singel is als een groene long voor Kudelstaart. De Zuider Legmeerpolder Oost ten zuidwesten van Kudelstaart is één van de weinige plekken waar nog geen bebouwing heeft plaatsgevonden. Wel is het gebied aangewezen als zoekgebied voor energieopwekking en wordt er onderzoek gedaan naar een Drechtdoorsteek.

Haakse sloten verkaveling verbonden door groene long

17

Haarlem Amsterdam

Hoofddorp/Heemstede

Nieuw-Vennep/Lisse

Uithoorn/Mijdrecht

Leiden

Alphen aan de Rijn

Nieuwveen/Nieuwkoop

Belangrijke autowegen welke Kudelstaart verbinden met omliggende gebieden

18

2.5 Glastuinbouw Door de vruchtbare veengrond, de ligging onder de rook van Schiphol en goede ontsluiting voor (inter)nationaal wegverkeer, en om de hoek bij de Bloemenveiling in Aalsmeer is in Kudelstaart en De Kwakel (Gemeente Uithoorn) een glastuinbouwcluster ontstaan. Het Kudelstaartse gedeelte bevindt zicht in het noordoostelijke deel van dit cluster en is met name geconcentreerd aan de zuid-oostzijde nabij Fort Kudelstaart, en is van oudsher gericht op de teelt van sierbloemen en planten. Het glastuinbouwconcentratiegebied van Kudelstaart is als zodanig aangemerkt in de Provinciale Omgevingsverordening 2022 en is onderdeel van het aaneengesloten glastuinbouwgebied De Kwakel-Kudelstaart. De bebouwing dient conform deze verordening voor ten minste 85% te zijn voorzien van een kasdek van glas of ander lichtdoorlatend materiaal. De overige 15% van de bebouwing mag bestaan uit bedrijfsruimte, kantoren, laboratoria, logistiek en energie-installaties.

Glastuinbouwgebieden Kudelstaart en De Kwakel

2.6 Goed bereikbaar Het dorp is verbonden met de omliggende gebieden via een aantal belangrijke autowegen en vormt zo de perfecte uitvalsbasis voor zowel bedrijven als bewoners. Met een snelle toegang tot de A4 en A9 zijn Aalsmeer, Schiphol, Amstelveen, Uithoorn, Amsterdam en andere delen van de randstad binnen handbereik. Ook is er een busverbinding die vanaf Kudelstaart via Aalsmeer, Amstelveen en Amsterdam-Zuid naar het centrum van Amsterdam rijdt en onderweg onder andere de mogelijkheid biedt om over te stappen op het busstation van Aalsmeer, op de Amsteltram en de trein of metro op station Amsterdam-Zuid. De OV-bereikbaarheid voor Kudelstaart kan echter beter. Kudelstaart beschikt over een aantal vrij liggende fietspaden die ervoor zorgen dat het op veel plekken prettig fietsen is. Al fietsend langs de singel kan het dorp bijna geheel autovrij doorkruist worden, wat een mooie kwaliteit is. Op een aantal plekken wordt deze structuur onderbroken door autowegen. Wel is Aalsmeer een sterk auto-georiënteerde gemeente.

19

20

3. Analyse en opgaven 3.1 Beleidsanalyse 3.1.1 Woningbouw Diversifiëren van de voorraad Zoals uit de Woonvisie 2024-2030 blijkt, sluit de woonvoorraad niet goed aan op de demografische ontwikkelingen van vergrijzing en gestage groei in Kudelstaart. Er is met name een tekort aan woningen voor starters en ouderen. Het overgrote deel van de woonvoorraad (85%) bestaat uit grondgebonden woningen. Het diversifiëren van de woonvoorraad is een belangrijke opgave, zodat vraag en aanbod beter op elkaar gaat aansluiten. Er dient vooral meer ingezet te worden op appartementen, die voor zowel jongeren als ouderen geschikt zijn, en doorstroming bevorderen. Ook is er behoefte aan meer experimentele woonvormen, zoals mantelzorgwoningen en het mengen van jong en oud in wooncomplexen. Wonen en zorg Door de toename van het aandeel ouderen wordt het steeds belangrijker om de combinatie van wonen en zorg te maken. Daar zet de Aalsmeerse concept WoonWelzijnZorgvisie 2024 op in. Denk hierbij aan appartementencomplexen waar ook zorg bij wordt aangeboden. Ook zijn er kansen om te experimenteren met andere woonvormen die het gat tussen thuis en een verpleeghuis opvullen, zoals knarrenhoven en zorghotels. De gemeente Aalsmeer wil inzetten op dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen zijn en zelfstandig thuis kunnen (blijven) wonen, met hulp van hun sociale netwerk en waar nodig van professionals.

Woningbouwlocatie Binnen het project Westeinderhage wordt in 267 woningen voorzien. Dit project is in een relatief vergevorderd stadium: het bestemmingsplan is in de zomer van 2024 onherroepelijk geworden. Om tegemoet te komen aan de vraag naar woningen, is het de opgave meer locaties te vinden in Kudelstaart waar woningen kunnen worden gerealiseerd.

21

3.1.2 Voorzieningen Tot 2040 groeit de bevolking van Kudelstaart gestaag en dreigt een tekort aan sportscholen, fysiotherapiepraktijken, huisartsen en tandartsen, kinderopvang, horeca, sportmogelijkheden in de openbare ruimte en ruimte voor ontmoeting. In het Normenkader Maatschappelijke en Commerciële Voorzieningen uit 2023 is in beeld gebracht om hoeveel vierkante meters het gaat. Ook is de Proosdijhal – een sporthal met de hoogste bezettingsgraad in heel Aalsmeer – aan renovatie of sloop-nieuwbouw toe en worden een tweede (discount)supermarkt (haalbaar vanaf 2035 volgens onderzoeksbureau Ginter) en een bibliotheekfunctie in Kudelstaart als wenselijk geacht. In prognoses tot 2040 van de basisscholen in Aalsmeer is een teruggang in leerlingenaantal te zien bij de Kudelstaartse basisscholen, waardoor twee van de drie basisscholen onder druk komen te staan. Er is daarmee een noodzaak om te kijken naar toekomstbestendig onderwijs. In het Integraal Huisvestingsplan 2024-2039 is voor Kudelstaart de ambitie geformuleerd een robuuste school te realiseren voor circa 200 tot 250 leerlingen, met kinderopvang, peuterspeelzaal, buitenschoolse opvang en een sportvoorziening voor bewegingsonderwijs (al dan niet gecombineerd met de Proosdijhal). In de gezondheidszorg is er tevens een ontwikkeling gaande dat zorgverleners steeds meer samenwerken en samen onder één dak opereren.

Het is wenselijk om hier ook in Kudelstaart op te anticiperen, en ruimte te bieden aan een zorgcentrum waar verschillende typen zorgaanbieders geclusterd zijn in één gebouw. Denk aan huisartsen, fysiotherapeuten, tandartsen, enzovoorts.

22

3.1.3 De toekomstbestendigheid van glastuinbouw De toekomstbestendigheid van het glastuinbouwareaal van Kudelstaart is een opgave. De stijgende energieprijzen en de toenemende arbeidskosten maken het uitdagend om de van oudsher op productie gerichte glastuinbouwgebieden te laten floreren. In de afgelopen halve eeuw zijn er in de gemeente Aalsmeer veel kassen verdwenen om plaats te maken voor woningen en/of bedrijvigheid. De druk op/vraag naar ruimte is ook in Kudelstaart onverminderd groot. In Kudelstaart zijn de gevolgen hiervan ook zichtbaar: een deel van de kassen is verouderd en er wordt niet altijd meer geïnvesteerd in het vernieuwen ervan. Enerzijds voelen ondernemers/ grondeigenaren niet de planologische zekerheid dat de resterende kernglastuinbouwgebieden voor de komende decennia behouden blijven en anderzijds zinspelen andere ondernemers/ grondeigenaren op een andere functie voor de grond en een daarbij behorende hogere grondprijs. Hierdoor ontstaat verrommeling en ontplooien sommige ondernemers activiteiten in het gebied die er niet thuis horen, zoals caravanstallingen, handel en logistiek. Met dus stijgende grondprijzen tot gevolg en het uitblijven van investeringen in het glas. Deze situatie werkt belemmerend voor tuinders die wel willen innoveren en verduurzamen.

Toch is het grootste deel van het glastuinbouwconcentratie gebied in Kudelstaart toekomstbestendig of toekomstbestendig te maken. Het gebied kenmerkt zich door goede ontsluiting via de N231 en courante kavelstructuur (er hoeven geen grote ruimtelijke ingrepen te worden gepleegd om nieuwe glastuinbouwbedrijven te ontwikkelen). Een belangrijke voorwaarde voor het toekomstbestendig maken of houden van het glastuinbouwconcentratiegebied in Kudelstaart, is te voorzien in een duurzame energievoorziening, CO2-leiding en het weren van functies die niet in het gebied thuishoren. Dat geldt met name voor het gebied tussen de Hoofdweg en de Mijnsherenweg en de strook met bedrijven langs de Mijnsherenweg. Voor de kavels direct rondom het Fort Kudelstaart, langs de Kudelstaartseweg en de Geniedijk, is toekomstbestendigheid niet goed te borgen. Er heeft verrommeling plaatsgevonden en het gebied is slecht toegankelijk door de typische structuur van lintbebouwing met daarachter bedrijvigheid. Bovendien conflicteert de beschermingszone van het UNESCO werelderfgoed met de aanduiding glastuinbouwconcentratiegebied. Bij de herinrichting van het gebied kan worden gekeken naar de mogelijkheden voor (kleinschalige) woningbouw in een groene landschappelijke setting passend bij de cultuurhistorische waarden in het gebied.

3.1.4 Energietransitie Net als ieder andere gemeente in Nederland, heeft Kudelstaart de opgave om haar energiehuishouding te verduurzamen. In het Masterplan Energie wordt de route beschreven die wordt bewandeld om minder en duurzame energie te gebruiken in heel Aalsmeer. Wat Aalsmeer anders maakt dan veel andere gemeenten in Nederland, is dat verduurzaming ook hard nodig is om de glastuinbouwsector toekomstbestendig te houden of te maken. Landelijk is afgesproken dat de glastuinbouwsector in 2040 klimaatneutraal moet zijn. In 2021 was de sector land- en tuinbouw in Aalsmeer verantwoordelijk voor 28% van de CO2-uitstoot.

RES zoekgebied Zuider Legmeerpolder Oost

23

Toekomstbestendig energiesysteem voor de glastuinbouwsector De verduurzaming van de energievoorziening van de tuinbouwsector is essentieel voor de toekomstbestendigheid ervan. De sector wil daarom al in 2040 in plaats van in 2050 klimaatneutraal zijn. Naast een hoog energiegebruik (aardgas en elektriciteit) heeft de sector een belangrijke rol in het balanceren van het elektriciteitssysteem. Via zogenaamde warmtekrachtkoppelingen (wkk’s) levert de sector bij een hoge vraag elektriciteit aan het net. Bij een te hoog aanbod van energie neemt de sector extra elektriciteit van het net af. Dit is mede onderdeel van het bedrijfs- en verdienmodel van tuinders. De wkk’s gebruiken aardgas om elektriciteit, warmte en CO2 voor het teeltproces, te maken. Een duurzaam energiesysteem betekent dat de warmte- én elektriciteitsvraag duurzaam ingevuld moet worden. Het gefaseerd vervallen van het belastingvoordeel op wkk-gas én het beprijzen van CO2-uitstoot, zorgt ervoor dat de rol van de wkk in het energie systeem zal veranderen. Hoe deze rol wijzigt en in welk tempo is nog onzeker. Daarnaast is het onduidelijk of hernieuwbare gassen zoals waterstof, bio- en/of groengas in de toekomst beschikbaar zijn voor de wkk’s. Op basis van onderzoek is wel duidelijk dat het vervangen van de warmtevraag door duurzame warmtebronnen via een warmtenet (zoals aardwarmte, aquathermie, datathermie) nodig is.

Volledige elektrificatie van de warmtevraag is geen optie is vanwege het forse (boven- en ondergrondse) ruimtebeslag en de zeer hoge investeringen die netbeheerders hiervoor zouden moeten doen. Verduurzaming van de warmtevraag van tuinders doormiddel van collectieve warmtenetten biedt ook kansen voor de warmtevoorziening van de gebouwde omgeving. Vanuit het energiesysteem bekeken kan de resterende elektriciteitsvraag vervolgens het beste ingevuld worden door opwek nabij de vraag. Dit draagt bij aan het voorkomen dan wel verzachten van congestie en voorkomt onnodig transport van energie. De energie opwek kan vanuit het energiesysteem bekeken het beste met een combinatie van zonne- en windenergie ingevuld worden.

24

Warmtetransitie Vanuit het elektriciteitssysteem met de huidige congestieproblemen is het zeer wenselijk dat de glastuinbouw verduurzaamt door middel van een warmtenet. Dat is een enorme opgave en tegelijkertijd een grote kans voor de verduurzaming van de warmtevoorziening in woonwijken. Aardwarmte, restwarmte van datacenters en of aquathermie kunnen bron van deze warmte zijn. Er loopt momenteel ook een onderzoek naar mogelijke winningslocaties van aardwarmte uit de ondergrond. Deze unieke Aalsmeerse situatie biedt kansen om een warmtenet voor de glastuinbouw te koppelen aan de warmtebehoefte in Aalsmeerse woonwijken, waardoor deze duurzame warmteoplossing financieel veel beter haalbaar wordt. Woongebieden die dicht genoeg bij glastuinbouwconcentratiegebieden liggen en mogelijk te verbinden zijn, zijn Kudelstaart, Hornmeer, Stommeer en het centrum van Aalsmeer. Om deze kansen te benutten is stevige regie vanuit de overheid nodig en moet tempo gemaakt worden met de technisch financiële uitwerking van de warmteoplossing voor woonwijken. De verduurzaming van de glastuinbouwsector gaat namelijk rap. Zonne-energie Uitgangspunt voor de opwekking van zonne-energie is vanuit Aalsmeers beleid meervoudig ruimtegebruik (zon op daken van gebouwen en parkeerterreinen).

Zonnevelden worden alleen tijdelijk toegestaan in gebieden waar anders niets gerealiseerd wordt, of als ze een meerwaarde hebben voor de primaire functie in het gebied (bijv. schaduwwerking voor gewassen in agrarische gebieden). Voor gebieden die zijn aangewezen als glastuinbouwconcentratiegebied en UNESCOerfgoed gelden strengere regels. Regionale Energie Strategie (RES)-gebied Zuider Legmeerpolder Oost Ten westen/zuidwesten van Kudelstaart in de Zuider Legmeerpolder Oost, langs de Ambachtsheerweg en de Hoofdweg, ligt een RES-zoekgebied. Dit betekent dat het gebied is aangewezen als zoekgebied voor de opwekking van zonne- en/of windenergie. Het staat dus nog niet vast in welke vorm er energie opgewekt gaat worden. Het beschermen van de belangen en gezondheid van omwonenden is bij het maken van keuzes van groot belang. Geluidsoverlast en slagschaduw dient voorkomen te worden. De prioriteit van de gemeente Aalsmeer ligt op het stimuleren van zon-op-dak. Het gebied bestaat momenteel uit overwegend agrarische gronden. Vanuit gemeente Uithoorn, grenzend aan dit zoekgebied, is positief gereageerd op de uitwerking en invulling van dit RES- zoekgebied. In de Zuider Legmeerpolder Oost kunnen geen optimale windturbines worden gerealiseerd, omdat er hoogtebeperkingen gelden vanwege de nabijheid van Schiphol.

De maximale toegestane tiphoogte varieert op deze locatie tussen de 120 en 139 meter en tussen de 120 en 145 meter. Moderne windturbines hebben een tiphoogte van ongeveer 250-280 meter. 3.1.5 Landschap, recreatie en cultuurhistorie Kudelstaart heeft een goede uitgangspositie als het gaat om recreatie, met de Westeinderplassen, het Fort Kudelstaart en de jachthaven. De gemeente Aalsmeer werkt samen met de provincie en gemeenten Amstelveen, Amsterdam, Haarlemmermeer en Uithoorn in het regionale gebiedsprogramma Westeinderscheg aan de unieke kansen voor natuurontwikkeling, ecologischeen recreatieve verbindingen en versterking van cultureel erfgoed. Fort Kudelstaart In het werkprogramma Westeinderscheg is de ambitie opgenomen om van het Fort van Kudelstaart een echte bestemming te maken in het recreatieve netwerk. Ook liggen er kansen om het fort beter te ontsluiten met bijvoorbeeld langzaamverkeersroutes en een pontverbinding. 25

Drechtdoorsteek Er wordt als onderdeel van het programma Westeinderscheg onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van een Drechtdoorsteek, een vaarverbinding tussen de Westeinderplassen en De Drecht in Bilderdam. De doorsteek kan mogelijk gerealiseerd worden langs de bestaande landschappelijke dijk tussen de Vriesekoopsepolder in Kaag en Braassem en de Zuider Legmeerpolder in Aalsmeer en Uithoorn. Op die manier ontstaat een kortere vaarroute dan nu naar bijvoorbeeld de Nieuwkoopse Plassen of de Braassemermeer, en het vaarrondje Amsterdam wordt met circa 1,5 tot 2 uur ingekort. Daarbij is ruimte beoogd voor gebiedsontwikkeling aan de ‘koppen’ en aan de oostzijde van de doorsteek in de Zuider Legmeerpolder in combinatie met recreatieve ontwikkelingen aan de zuidwestelijke oevers van de Westeinderplassen. Dit zou een impuls kunnen geven aan de waterrecreatie langs de oevers van Kudelstaart. Op dit moment wordt door de genoemde overheden binnen het gebiedsprogramma Westeinderscheg onderzocht of en onder welke voorwaarden de Drechtdoorsteek kan worden gerealiseerd. Recreatieve verbinding Westeinderplassen naar Uithoorn Een ander onderdeel uit het programma Westeinderscheg is het versterken van de recreatieve verbinding van de Westeinderplassen naar Uithoorn.

Het gaat daarbij om de versterking van de recreatieve verbinding Bachlaan/Vuurlijn, waarbij de verbetering van de oversteekbaarheid van de N231 een belangrijk aandachtspunt vormt. De historische betekenis van dit gebied in het kader van het UNESCO werelderfgoed wordt betrokken bij de ontwikkeling van deze zone. 3.1.6 Mobiliteit Sommige wegen en kruisingen in Kudelstaart worden als druk en onveilig ervaren, bijvoorbeeld rond het centrum (laden & lossen Albert Heijn, kruising Einsteinstraat) en bij de Kudelstaartseweg. Op regionale schaal is de ontsluiting via N231-Zuid (provinciale weg) een aandachtspunt. Deze weg heeft mogelijk te weinig capaciteit om verkeer in de toekomst naar/vanuit Kudelstaart te kunnen ontsluiten, met name op kruispunten met Bachlaan, de Mijnsherenweg en de Hoofdweg. In 2020 is onderzocht hoe er op de N231 tussen de Hoofdweg in Kudelstaart en de Burgemeester Kasteleinweg in Aalsmeer meer capaciteit kan worden gecreëerd om de doorstroming in de spits te verbeteren. In 2025 vindt groot onderhoud plaats aan het zuidelijke deel van het NoordHollandse gedeelte van de N231. Hierbij zullen ook aanpassingen worden doorgevoerd om de verkeersdoorstroming op de kruispunten van de N231 met de Bachlaan en de Mijnsherenweg te verbeteren. De inzet blijft een substantiële verbetering van de doorstroming van het verkeer in de ochtend- en avondspits.

Er loopt nog een onderzoek om het aansluitende weggedeelte tussen de Bosrandbrug en de aanliggende rotonde om te bouwen in een VRI-geregelde kruising met aanzienlijk meer capaciteit dan de huidige turborotonde. Ook is er de opgave om het autobezit- en gebruik te verminderen. Dat komt niet alleen de verkeersveiligheid ten goede, ook ontstaat er dan ontwikkelruimte voor het toevoegen van woningen en voorzieningen.

26

3.2 Participatieopbrengst Een belangrijke basis voor de gebiedsvisie is het participatieproces, dat in november 2023 is gestart op een drukke zaterdagmiddag met gesprekken met voorbijgangers bij voetbalvereniging RKDES en op de parkeerplaats bij de Albert Heijn. In de winter van 2023-2024 hebben bewoners van Kudelstaart ook via een digitale enquête input geleverd over hun dromen, wensen en zorgen aangaande de toekomst van Kudelstaart. De Dorpsraad van Kudelstaart heeft de mooie plekken en aandachtspunten van Kudelstaart tijdens een fietstocht toegelicht. Diverse gesprekken met de Greenport Aalsmeer, de tuinders bij de Hoofdweg, Mijnsherenweg en Cactuslaan e.o., woningcorporatie Eigen Haard, de winkeliersvereniging van Kudelstaart, de schoolbesturen, Solidoe en ESA gaven inzicht in hun meer specifieke belangen en opgaven. De diverse participatiemomenten hebben veel waardevolle inzichten opgeleverd, en zijn integraal verwerkt in het toekomstperspectief voor Kudelstaart zoals beschreven in hoofdstuk 4. Kudelstaart als dorp Bewoners vinden het behoud van het dorpse karakter belangrijk. Kudelstaart kent een sterk verenigingsleven en het in de hand werken van spontane ontmoeting op straat wordt belangrijk gevonden. De combinatie van groen, ruimte en rust wordt erg gewaardeerd en bewoners zien graag dat dit behouden en versterkt wordt.

Plannen voor de toekomst van Kudelstaart moeten daar volgens inwoners rekening houden. Wonen Dit is één van de meest besproken onderwerpen in de participatie met bewoners. Vaak genoemd zijn een tekort aan betaalbare starterswoningen en doorschuifmogelijkheden voor senioren om doorstroming te stimuleren. Bewoners zien graag snel meer (starters)woningen om vergrijzing in het dorp tegen te gaan en het voorzieningenniveau, met name met het oog op onderwijs, op peil te houden. Bewoners zien o.a. graag meer woningen in het centrum, vlakbij voorzieningen, en op plekken waar glastuinbouw in de toekomst mogelijk verdwijnt. Voorzieningen, recreatie en toerisme Met betrekking tot voorzieningen zijn er zorgen over het winkelaanbod, de krimpende basisscholen en het gebrek aan voorzieningen voor jongeren en kinderen buiten de sportverenigingen om. Graag zien bewoners een tweede (discount)supermarkt, een bibliotheek, meer horeca voor alle leeftijden, gezondheidscentrum en waterrecreatie bij de loswal in Kudelstaart in de toekomst. In gesprekken met de winkeliersvereniging is duidelijk de wens naar voren gekomen om voorzieningen zo veel mogelijk in het centrum te clusteren omdat dit ten goede komt aan klandizie. Ook zij staan open voor meer voorzieningen, zoals een tweede (discount)supermarkt.

Sport is een belangrijk onderdeel van het verenigingsleven in Kudelstaart en er is, zeker voor een dorp als Kudelstaart, veel aanbod wat de bewoners graag behouden en waar mogelijk versterkt zien worden door de sporthal te vernieuwen. Bewoners en ondernemers zien graag dat recreatiekansen op het gebied van water, groen, cultuur en sport worden aangegrepen. Vooral waterrecreatie bij de loswal aan de Westeinderplassen is vaak genoemd, evenals het aanleggen van meer (groene) wandelroutes en losloopvelden voor honden. Daarnaast is het versterken van de verbinding van de jachthaven met het centrum door ondernemers genoemd als wens voor de toekomst. Met betrekking tot cultuur en (groen)recreatie is het herstellen van de Vuurlijn als historisch culturele wandelroute is gesuggereerd. Een ander voorbeeld voor cultuurversterking is meer culturele evenementen in het dorpshuis.

27

Glastuinbouw Met betrekking tot de toekomstbestendigheid van de glastuinbouwsector zijn verschillende sessies met tuinders georganiseerd. De individuele standpunten met betrekking tot de toekomstbestendigheid van de glastuinbouwsector in Kudelstaart lopen uiteen. Tuinders die toekomst zien voor hun bedrijf in Kudelstaart geven aan dat collectiviteit noodzakelijk is om een duurzame warmtevoorziening voor elkaar te krijgen. Samenwerking met andere tuinders is cruciaal voor de toekomstbestendigheid van het glas. Andere belangrijke aspecten voor toekomstbestendigheid volgens de tuinders is het tegengaan van verrommeling door gebiedsvreemde functies in de glastuinbouwconcentratiegebieden te weren, het behouden van afstand tussen woonwijk en kassen in verband met overlast en het verbeteren van de verkeerssituatie. Ook zien sommigen een oplossing in het verruimen van de bestemming van glas: de huidige verhouding ‘schuur/glas’ doet onvoldoende recht aan de huidige werkzaamheden van veel tuinders. Door robotisering, automatisering én een veranderende markt vinden er bij glastuinbouwondernemers méér activiteiten plaats in het proces net na de sierteeltproductie. Deze activiteiten vragen volgens tuinders meer ruimte in een loods/schuur naast de kassen.

Het kan hier gaan om laaddocks, kantoren, laboratoria, energie-installaties, koelcellen en machinerie zoals stekrobots en spuitgietmachines. Zij zien graag een verruiming van de glasbestemming, waardoor er meer m2 loodsen/schuren mogelijk zijn ten opzichte van het aandeel glas. Er zijn ook tuinders die geen toekomst meer zien in Kudelstaart. De investeringen die nodig zijn om gebieden toekomstbestendig te houden zijn in hun ogen te groot. Zij zien kansen voor het ontplooien van woningbouw in het deel van het concentratiegebied waar geen LIB-contour op rust en in andere vormen van bedrijvigheid. Tuinders geven aan dat duidelijkheid vanuit de overheid nodig is om weer beweging te krijgen in het gebied, ongeacht de keuze vanuit de overheid. Gezond dorpsleven, vergroening en klimaatadaptiviteit Het groen en water zijn voor veel bewoners bepalende kenmerken van Kudelstaart. Dit zien zij graag verbeterd en versterkt. Suggesties die gedaan zijn door bewoners zijn onder andere het plaatsen van bloembakken, meer groene wandel- en fietsgebieden, groene daken op huizen en een park. Met betrekking tot klimaat zien bewoners graag dat de openbare ruimte vergroend wordt om wateroverlast en hitte tegen te gaan, en dat bewoners en ondernemers gestimuleerd worden om te verduurzamen en hun dak of tuin te vergroenen.

28

Mobiliteit Op het gebied van mobiliteit hebben bewoners de grootste zorgen over verkeersveiligheid en bereikbaarheid. De wegen in en rondom het dorp worden niet overal als even prettig ervaren voor voor de fietser en wandelaar. Bewoners zien liever meer autoluwe of ‘auto te gast’ wegen in het centrum. De drukte op de weg heeft ook een negatief effect op de bereikbaarheid van de auto, fiets en wandelaar volgens bewoners. De bereikbaarheid van het dorp met het openbaar vervoer zien bewoners ook graag verbeterd. Denk aan directe verbindingen met Schiphol, Zuidas, Amsterdam, Uithoorn en Leimuiden, en het verbeteren van OV verbindingen binnen het dorp voor minder mobiele senioren.

29

3.3 Samenhang van de opgaven Een aantal opgaven voor Kudelstaart die volgen uit de analyse hangen nauw met elkaar samen en beïnvloeden elkaar. Dat komt onder andere doordat de ruimtevraag van deze opgaven deels in dezelfde gebieden landen: Centrum: voorzieningen, woningbouw en mobiliteit Er is behoefte aan meer voorzieningen in Kudelstaart en meer appartementen om een breder woningaanbod te kunnen bieden al dan niet in combinatie met zorg. Ruimte voor nieuwe voorzieningen en woningen kan mogelijk worden gevonden in het centrum. Dat brengt een verdichtingsopgave met zich mee, waar respect voor het dorpse karakter van Kudelstaart een belangrijk aandachtspunt is. Een uitdaging bij verdichting is ook de parkeeropgave en toename van mobiliteit. Glastuinbouwgebied: woningbouw, cultuurhistorie en recreatie De keuze welke delen van het glastuinbouwconcentratiegebied in Kudelstaart deze gebruiksfunctie behouden, heeft invloed op de mogelijkheden voor woningbouw en op de mate waarin de cultuurhistorische waarden van de Stelling van Amsterdam beter tot uiting kunnen komen. Ongeveer de helft van het totale Kudelstaartse glastuinbouwconcentratiegebied bevindt zich namelijk buiten de LIB-contouren, die beperkingen met zich meebrengen voor woningbouw. Als het glas daar verdwijnt, behoort woningbouw wellicht tot de mogelijkheden.

Ook kan herstructurering van het glasareaal rond het fort mogelijkheden bieden om het UNESCO werelderfgoed landschappelijk beter tot haar recht te laten komen en tegelijk de kansen voor een ontspannen woonmilieu en een versterking van de groen/recreatieve verbindingen te vergroten. Andersom biedt een toekomstbestendige glastuinbouwsector kansen voor het beter betaalbaar maken van de warmtetransitie voor zowel tuinders als bewoners, omdat deze bedrijven grote hoeveelheden energie afnemen en daarmee zowel de structurele als variabele kosten die gemoeid zijn met het realiseren van warmtenetten dalen. Zuider Legmeerpolder Oost: toekomstbestendigheid glastuinbouw en Drechtdoorsteek Als de glastuinbouwsector in Kudelstaart toekomstbestendig gehouden of gemaakt moet worden, is het onder andere van belang dat er lokaal meer duurzame energie wordt opgewekt. Het ligt dan voor de hand om de Zuider Legmeerpolder Oost hiervoor te benutten. Dit gebied is in de Regionale Energie Strategie aangewezen als zoekgebied voor zonne- en windenergie.

Tegelijkertijd loopt er vanuit het gebiedsprogramma Westeinderscheg een regionaal onderzoek naar de kansrijkheid en haalbaarheid van een Drechtdoorsteek, waarmee Kudelstaart en omgeving – in combinatie met aanpalende ontwikkelingen – een boost kan krijgen voor de vitale en gezonde leefomgeving, klimaatadaptatie, de recreatieve sector, landschap, natuur en biodiversiteit. Deze doorsteek loopt over de hele westelijke grens van de Zuider Legmeerpolder Oost. In hoeverre deze doorsteek samengaat met energieopwekking is de vraag. Voor het bepalen van de toekomstige functie van dit gebied wordt uitgegaan van de gebiedseigen kenmerken en de relatie die er is tussen het opwekken van energie en toekomstbestendige glastuinbouw: de ligging in de directe nabijheid van de Westeinderplassen, het overgangsgebied van bebouwd naar open agrarisch gebied en de potentiële beperkingen en kansen die energieopwekking met zich meebrengt.

30

deelgebieden behorend tot Kudelstraat langs de Herenweg

Woningbouw Woongebied Toekomstige woningbouwlocatie

Kansen voor Kudelstaart

Uitbreiding van de woningbouw is mogelijk door versterking van het centrum en ontwikkeling van de Hoofdweg-Zuid.

Voorzieningen

Recreatie

Basisscholen

Fort Kudelstaart

Cluster dagelijkse voorzieningen

Dijkje

Zorg

Historische linten

Sportcomplex De dagelijkse voorzieningen en zorg worden geconcentreerd in het centrum. Het centrum krijgt een meer naar buiten gericht karakter. In het centrum blijft een basisschool aanwezig.

Energietransitie (en glastuinbouw)

Zicht op Westeinderplassen Fort Kudelstaart is als onderdeel van de Stelling van Amsterdam Unesco wereld erfgoed. Het contact met de Westeinderplassen kan op deze plaats, maar ook bv bij de loswal versterkt worden.

Groen, water, verkeersstructuur

Centrumgebied Glastuinbouw

Groenstructuur

Zoekgebied energieopwekking

Waterstructuur

CO2 leiding

Verkeersstructuur

RES: Toekomstige warmtenet leidingen

Agrarisch gebied/groen

Er wordt bij de energietransitie ingezet op meervoudig ruimtegebruik voor zonne-energie. Voor verduurzamen van de glastuinbouw wordt op initiatief van de sector zelf ingezet op een warmtenet. 31

Belangrijke fiets-/wandelroute De continuiteit van de groen en waterstructuur zoveel mogelijk versterken en de biodiversiteit verbeteren.

“Het is 2040. Sandra trekt de deur van haar nieuwe appartement in hartje Kudelstaart achter zich dicht. Tien jaar geleden had ze niet kunnen vermoeden in Kudelstaart te kunnen wonen. Een eengezinswoning is niets voor haar, te groot, te duur. Maar ander aanbod was er eigenlijk niet. Het centrum van Kudelstaart oogde tien jaar geleden ook nog rommelig. Een naar binnen gekeerd centrum, met verschillende kleuren bestrating, veel achterkanten en een hoop blik op straat. Maar toen Sandra de nieuwe plannen bekeek was ze verkocht! Het verouderde schoolgebouw in het centrum werd gesloopt en er is een nieuwe robuust school voor in de plaats gekomen aan de zuidkant van de singel. Met kinderopvang, BSO, gymfaciliteiten. De Proosdijhal is ook gesloopt, en nieuw gebouwd bij het sportcluster in Caslagen. Veel logischer eigenlijk, om al die sportvoorzieningen op één plek te hebben. Toen de nieuwe school werd opgeleverd bracht dat een domino aan positieve effecten teweeg. Middenin het centrum ontstond ineens ruimte voor een bibliotheek, horeca, een discountsupermarkt en een zorgcentrum, waar Sandra’s tandarts zit. Inmiddels is de openbare ruimte ook helemaal aangepakt en vormen het ‘oude’ knusse plein en het nieuwe deel één geheel. Het is gezelliger op straat, nu de auto’s plaats hebben gemaakt voor bankjes en groen.

Mensen maken een praatje op het plein, kinderen eten hun ijsje bij de nieuwe groenbakken die ook dienst doen als bankje. Sandra loopt vanuit haar appartementencomplex de ondergrondse parkeergarage in. Ze zou haar auto kunnen pakken, maar ze kiest voor de fiets. Ze gaat zo koffiedrinken met een vriendin bij Fort Kudelstaart, waar niet veel parkeergelegenheid is. En de fietsroute vanuit het centrum naar het Fort is super mooi geworden! Ze kan lekker doorfietsen, en het uitzicht vanaf de Kudelstaartseweg over de Westeinderplassen is waanzinnig. Het is druk op het water. De nieuwe verhuur in de jachthaven draait vast overuren met dit mooie weer!”

Hoofdstuk 4. Visie “Een toekomstbestendig en leefbaar Kudelstaart” We willen dat Kudelstaart een aantrekkelijke plek is en blijft om te wonen, werken en verblijven. Om de leefbaarheid te versterken en Kudelstaart toekomstbestendig te maken zetten we in op: • Passende woningbouw voor de Kudelstaarter, door vol in te zetten op de ontwikkeling van Hoofdweg-Zuid als laatste grootschalige ontwikkellocatie, door te verdichten in het centrum en door eventueel beperkte woningbouw mogelijk te maken rond de Geniedijk in een groene landschappelijke setting. • Het op peil houden en bereikbaar houden van de voorzieningen door nieuwe voorzieningen te clusteren in het centrum. • Het glastuinbouwconcentratiegebied (rond de Mijsherenweg en Hoofdweg) behouden en waar nodig toekomstbestendig te maken, onder andere door het faciliteren van verduurzaming wat ook kansen biedt voor verduurzaming van de woonvoorraad en door meer regie te voeren samen met onder andere de provincie Noord-Holland. • Daar waar dit niet mogelijk is; bezuiden het Fort Kudelstaart en Geniedijk, te zoeken naar een passende invulling die de toekomstbestendigheid van het glastuinbouwgebied niet schaadt. • De recreatieve waarden van Kudelstaart te vergroten door van het fort weer een recreatieve bestemming te maken, en te blijven investeren in het gebiedsprogramma Westeinderscheg.

• In te zetten op vergroening en verduurzaming van de openbare ruimte, en daarbij ook oog te hebben voor het stimuleren van beweging en ontmoeting. • Aandacht te hebben voor het verbeteren van de fiets- en looproutes in Kudelstaart en het reguleren van autobezit- en gebruik bij verdichtingsopgaven. Het centrum vormt een belangrijke component in het verwezenlijken van de ambitie voor Kudelstaart, omdat verschillende elementen in het toekomstbestendig en leefbaar maken en houden van Kudelstaart samen komen in het centrum. Met een paar slimme keuzes kan ruimte worden gecreëerd voor het toevoegen van voorzieningen, woningen, het verbeteren van de openbare ruimte en routing. Maar er zijn meer gebieden die een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het toekomstbestendig en leefbaar houden van Kudelstaart. In dit hoofdstuk beschrijven we achtereenvolgens: 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7

De geschikte woningbouwlocaties De centrumontwikkeling Glastuinbouw in Kudelstaart Visie op de Zuider Legmeerpolder Oost Kansen voor Fort Kudelstaart en (water)recreatie Een groene, gezonde en klimaatadaptieve leefomgeving Meer ruimte voor langzaam verkeer

33

4.1 De geschikte woningbouwlocaties Bij alle woningbouwplannen zijn klimaatadaptatie en de energietransitie leidende principes. Ook dient ruimte te worden gecreëerd voor experimentele woonvormen en voor kleinere woningen geschikt voor starters, eenpersoonshuishoudens en ouderen. Verder dient er te worden aangesloten bij de kaders uit de vigerende woonvisie. 4.1.1 Hoofdweg-Zuid In Kudelstaart zijn de mogelijkheden voor grootschalige woningbouwprojecten beperkt. Op nog één locatie zijn er in de verdere toekomst mogelijkheden om grootschalig woningen toe te voegen. Langs de Hoofdweg kunnen in potentie circa 300 woningen worden gebouwd. De locatie Hoofdweg-Zuid grenst aan de groene long van Kudelstaart, die uitloopt in het Corry Vonk pad. De Romeijnstraat loopt hier dwars door de groene long, waardoor dit deel van de groene long niet autoluw is. De ontwikkeling van de Hoofdweg-Zuid kan bijdragen aan het autovrijer maken van ook dit deel van groene long.

Corry Vonk pad

Groene long

Hoofdweg-Zuid

LIB zone 3 LIB zone 4 LIB zone 5

Ligging Hoofdweg-Zuid t.o.v LIB en groene long

34

4.1.2 Verdichting Verdere mogelijkheden voor het toevoegen van woningen liggen er binnen de bestaande woongebieden, met name daar waar woningcorporaties en de gemeente bezit hebben. Bij grootschalige renovatie of sloop-nieuwbouwprojecten zijn er kansen om meer woningen toe te voegen. Bij renovatie is optopping kansrijk. Voor sloop-nieuwbouw is het centrum het meest kansrijk, waar circa 220 woningen kunnen worden gerealiseerd (zie volgend hoofdstuk). Mobiliteit en parkeren is bij verdichting een aandachtspunt, evenals het klimaatadaptief en groen houden of maken van de wijk. In bestaand stedelijk gebied is dat moeilijker, maar des te belangrijker om in de plannen te realiseren.

4.2 De centrumontwikkeling Het centrum van Kudelstaart wordt door het aanbod aan dagelijkse voorzieningen drukbezocht. Er zijn onder andere een grote supermarkt, drogist, kadowinkel, slijterij en basisschool te vinden. De opgave om ruimte te bieden aan een zorgcentrum, robuuste school, bibliotheek en horeca krijgt idealiter plek in het centrum. Nieuwe voorzieningen profiteren van de aantrekkingskracht van het centrum, en andersom versterken nieuwe voorzieningen de toestroom naar het centrum. De herinrichting van het centrum biedt ook mogelijkheden om extra woningen in Kudelstaart te realiseren. Én het is de aanleiding om de uitstraling en verblijfskwaliteit van het centrum fors te verbeteren. Centrum een gezicht geven Clusteren voorzieningen Toevoegen budgetsupermarkt

Clusteren sport

Voorzieningen Basisscholen Cluster dagelijkse voorzieningen Zorg Sportcomplex

Voorzieningen clusters in Kudelstaart

35

De dagelijkse voorzieningen en zorg worden geconcentreerd in het centrum. Het centrum krijgt een meer naar buiten gericht karakter. In het centrum blijft een basisschool aanwezig.

4.2.1 Opzet en uitstraling huidige centrum Het huidige winkelcentrum stamt uit verschillende tijdsperioden waarbij het oudste gedeelte uit de jaren ‘60 komt en het nieuwste gedeelte uit de jaren ‘10. Met de laatste uitbreiding is het winkelcentrum helemaal naar binnen gekeerd. Het centrale plein is bereikbaar vanuit drie smalle doorgangen. Het plein is gezellig en het winkelaanbod divers door de enthousiaste groep betrokken ondernemers. Langs de Einsteinsstraat, Robend en Mijnsherenweg is de kwaliteit van het plein echter niet zichtbaar. Grote parkeerplaatsen bepalen het beeld van de randen en met name aan de Einsteinstraat en Mijnsherenweg liggen de achterkanten van gebouwen, waardoor het centrum aan de buitenzijde aan het zicht onttrokken is en niet uitnodigend is. Ook de verrommeling van de openbare ruimte speelt hierbij een rol, zoals het gebruik van verschillende materialen en onlogisch geplaatste objecten. Het is lastig eenheid te ontdekken en de routing wordt hierdoor niet versterkt, maar eerder verslechterd. Het winkelcentrum nodigt niet uit om langer te verblijven dan noodzakelijk, terwijl hier zoveel kansen liggen. Aan de zuidzijde van de singel ligt de sporthal de Proosdijhal en kinderopvang Solidoe. De Proosdijhal is een introverte hal zonder ramen.

De entree ligt aan de zuidzijde waar het parkeerterrein ligt en is daarmee afgekeerd van het winkelcentrum van Kudelstaart. Solidoe is een kindercentrum dat met name omringt wordt door parkeerplaatsen en geen directe binding heeft met het centrum. Doordat het winkelcentrum in verschillende perioden is gebouwd in combinatie met een versnipperd eigendom van panden is het lastig, maar niet onmogelijk om de uitstraling van het centrum te veranderen.

Impressie huidige centrum: een mooi binnenplein, maar slechte uitstraling aan de buitenzijde 36

4.2.2 Een nieuw rondje centrum Het winkelcentrum ligt centraal in de structuur van Kudelstaart en is ook door de ligging aan de autoluwe groene long goed bereikbaar voor fietsers en voetgangers. Aan de noordzijde grenst het centrum aan de Kudelstaartseweg, het historische lint met z’n vele voorzieningen zoals de kerk en dorpshuis. Daarnaast liggen hier de recreatieve voorzieningen die gekoppeld zijn aan de Westeinderplassen, zoals de loswal, jachthaven en het café. Ook ligt hier het Boezemdijkje. Door de trap en hellingbaan wordt dit historische deel van Kudelstaart verbonden met het nieuwe centrum. Deze route noemen we ‘de rode loper’. De ruimtelijke structuren in en rond het centrum bieden goede aanknopingspunten om een verbeterslag te maken: 1. Door de rode loper wordt de verbinding tussen de loswal en winkelcentrum versterkt. Ter plaatse van de loswal ligt een belangrijke kans om de relatie met de Westeindeplassen beter beleefbaar te maken en in te zetten als recreatieve trekker. Hierdoor krijgt de relatie rode loper – winkelcentrum nog meer betekenis. Het opwaarderen van de inrichting van de rode loper is een belangrijke opgave. Net als de entree van het winkelcentrum vanaf deze noordzijde, die nu nog rommelig oogt. 2. Het centrum kan beter aansluiten op de groene long, door de zichtrelatie tussen noord en zuid te verbeteren (minder dicht groen).

Ook kunnen looproutes van het centrum naar de groene long verstrekt worden, waardoor je een rondje centrum kunt lopen. Zeker als er meer maatschappelijke voorzieningen aan de overzijde van de singel worden geconcentreerd, wordt deze verbinding nog belangrijker.

1. rode loper

Loswal

Westeinderplassen

2. groene long 3. nieuwe entree winkelcentrum

4. rondje centrum 1. Kudelstaartseweg historisch lint recreatieve centrum

Boezemdijkje

37

3. Aan de zijde van de Einsteinstraat is voldoende maat aanwezig om een nieuwe aantrekkelijke entree te maken als verlengde van het huidige winkelplein. Hiervoor is het noodzakelijk het straatparkeren te verplaatsen naar een gebouwde parkeervoorziening. Met nieuwe bebouwing aan de buitenschil van het centrum en een kwalitatieve inrichting gericht op voetgangers wordt dit nieuwe plein aan de westzijde hét visitekaartje van het huidige centrum. De westelijke entree van het huidige plein wordt hierdoor versterkt. 4. Uiteindelijk wordt iedereen voetganger in het centrumgebied, of je nu met de auto komt of met de fiets. Daarom staat de voetganger op nummer één bij de inrichting van de openbare ruimte. Het is dan niet wenselijk dat de fietsroute over de Mijnsherenweg ter plaatse van het centrum door het gebied heen snijdt. De fietsroutes worden om het centrum heengeleid om een aangenaam verblijfsgebied te verkrijgen. Door deze ingrepen wordt het gebied beter verbonden met de omgeving en groeit het centrum uit tot het visitekaart van Kudelstaart.