20210105 Raadsbrief inzake correctie GRP 2021-2026 Aalsmeer bijlage aangepaste GRP Aalsmeer (2021 - 2026)_def.pdf

GRP AALSMEER (2021 - 2026) Aalsmeer op weg naar een waterbestendige toekomst Gemeente Aalsmeer 04 januari 2021

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING

5

1

INLEIDING

9

1.1

Een nieuw plan, passend bij de tijd

9

1.2

Samenwerking

9

1.3

Geldigheidsduur

11

1.4

Raakvlakken met andere beleidsvelden

12

1.5

Leeswijzer

12

2

UITDAGINGEN EN ONTWIKKELINGEN

14

3

VISIE, AMBITIE EN STRATEGIE

19

3.1

Visie 2050

19

3.2

Ambities op speerpunten

20

3.2.1

Waterrobuust en klimaatbestendig

20

3.2.2

Duurzaam en levenscyclusgericht

21

3.2.3

Professionalisering rioleringszorg

21

3.3

Strategieën op speerpunten

22

3.3.1

Speerpunt 1: Waterrobuust en klimaatbestendig

22

3.3.2

Speerpunt 2: Duurzaam en levenscyclusgericht

25

3.3.3

Speerpunt 3: Professionalisering rioleringszorg

27

4

5

UITVOERINGSAGENDA

32

4.1

Gezamenlijk programma

32

4.2

Gemeentelijk uitvoeringsprogramma

33

4.2.1

Planvorming en onderzoek

33

4.2.2

Cyclisch onderhoud

34

4.2.3

Vervangings- en verbeteringsmaatregelen

34

4.2.4

Facilitair / overig

36

MIDDELEN

37

5.1

Personele middelen

37

5.2

Financiële middelen

37

5.2.1

Uitgangspunten

37

5.2.2

Uitgaven

38

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 3 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

5.2.3

Scenario’s

39

5.2.4

Kostendekking

40

Variant 1 - Activeren

40

Variant 2 – Sparen vooraf

43

5.2.5

Activeren versus Sparen

45

5.2.6

Risico’s

46

BIJLAGEN BIJLAGE A TAKEN EN BEVOEGDHEDEN

48

BIJLAGE B – WETTELIJK KADER

50

BIJLAGE C – BEELD VAN DE HUIDIGE SITUATIE

57

BIJLAGE D – STAND VAN ZAKEN TUSSENTIJDS EVAUATIERAPPORT

60

BIJLAGE E - SAMENVATTING EN ACTIVITEITEN UIT GRONDWATERZORGPLAN

63

BIJLAGE F – ONDERBOUWING FINANCIËN

65

COLOFON

82

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 4 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

SAMENVATTING “Het is 2050: de overheden, inwoners en bedrijven van Aalsmeer zijn trots op wat ze samen hebben bereikt. Het gastvrije karakter van de ruimte een vinden we terug in een aantrekkelijke, groene en klimaatbestendige leefomgeving. We hebben ons voorbereid op extreme regenval en langdurige droogte. Er heerst een diepgaand besef dat we de extremen niet kunnen tegenhouden, maar wel kunnen beheersen. Bewoners, bedrijven en overheden doen hier actief aan mee. De gemeente en haar partneroverheden hebben watersystemen, riolering en ruimtelijke inrichting vergaand op elkaar afgestemd om de toekomstige extremen op te vangen. Samenwerking met bewoners en bedrijven is vanzelfsprekend geworden. Door de transitie naar een circulaire economie is er veel minder restafval en worden waterstromen zoveel mogelijk hergebruikt voor onder andere energiewinning en terugwinning van grondstoffen. Door de integrale programmering is de frequentie van ingrepen laag. Stedelijk waterbeheer is onderdeel van een samenhangend, transparant

en efficiënt gemeentelijk systeem, waarin het databeheer in orde is en de kwaliteit van het systeem wordt gemonitord dankzij modern systeemmanagement. Integraal beheer is de norm en het multifunctionele karakter van de te beheren voorzieningen gaat probleemloos.” Dit is niet zomaar een stukje uit de visie zoals omschreven in voorliggend GRP Aalsmeer 20212016. Een plan waarin we dromen over een klimaatbestendige en duurzame gemeente met verregaand integraal beheer, maar ook de koers uitzetten om dit daadwerkelijk te realiseren. Het beschrijft de uitdagingen die voor ons liggen, wat we op korte en lange termijn willen realiseren, wat we gaan doen en hoe we dit zo duurzaam mogelijk financieren vanuit de rioolheffing. Bij het woord riool zijn we nog vaak geneigd te denken aan een buis onder de grond. Maar in toenemende mate spelen bovengrondse voorzieningen een rol. Niet alleen bij normale buien, maar ook bij extreme buien. En zoals iedereen wel merkt vanuit de berichtgeving komt deze laatste categorie steeds vaker voor als gevolg van klimaatverandering.

Figuur 1: Wateroverlast als gevolg van hevige neerslag bij Raadhuisplein, gemeente Aalsmeer1

Maar er speelt meer dan alleen klimaatverandering en een toenemende druk op het watersysteem. We zitten midden in een transitie naar een circulaire economie en streven

naar een energie neutrale samenleving. De energietransitie betekent dat ingrepen worden gedaan in de energie infrastructuur. Het

1 De gemeente heeft moeite gedaan om bronnen van de gebruikte foto’s te achterhalen, maar niet altijd succesvol. Als u kunt aantonen

dat u de bronhouder van door ons gebruikte foto’s bent, en u voelt zich benadeeld, kunt u contact opnemen met gemeente Aalsmeer. Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 5 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

koppelen en afstemmen van deze plannen met de gemeentelijke renovaties van rioleringen en straten betekent een enorme efficiëntie. De transitie van een lineaire naar een circulaire economie betekent dat we inzien dat ons afvalwater geld waard is. Het zit vol schaarse en waardevolle grondstoffen. Naast de grondstof voor het opwekken van energie, bevat het afvalwater bijvoorbeeld ook fosfaat, stikstof, kalium en bouwstenen voor bio-plastics. Hoe mooi zou het zijn om energie en grondstoffen er weer uit te halen en te hergebruiken? Vanuit het programma duurzaamheid werkt de gemeente samen met de waterschappen op dit onderwerp. Door de grote ruimtelijke opgaven rondom energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie krijgen we in toenemende mate te maken met verschillende beleidsdomeinen en externe partijen die in de openbare ruimte actief zijn. Dit vraagt om een omgevingsgerichte en integrale werkwijze, waarbij we bij elke ruimtelijke

ingreep een belangenafweging maken waarin water een rol van betekenis speelt. Deze planperiode geven we vorm aan ons assetmanagement op operationeel en strategisch niveau waarbij we afstemming zoeken met andere gemeentelijke programma’s zoals klimaatinvesteringen, wegenvervangingen, groenonderhoud en -aanleg, bouwopgaven en duurzame mobiliteitsinvesteringen. Voorwaarde voor integraal werken is het op orde houden van het rioolstelsel. We zijn als gemeente continue aan het werk om het inzicht in het functioneren van het rioolsysteem verder te verbeteren. Deze planperiode hebben we de ambitie om onze basisgegevens verder op orde te brengen door de inzet van nieuwe data- en monitoringssystemen. Hierdoor kunnen we ons meldingen systeem bijvoorbeeld koppelen aan ons beheerbestand. Door het gebruik van digitaal assetmanagent en data-analyses kunnen we kwaliteitslabels uniformiseren (GWSW) en onze data veilig en betrouwbaar delen.

Figuur 2: Zomerse dag op Praamplein, gemeente Aalsmeer2

2 De gemeente heeft moeite gedaan om bronnen van de gebruikte foto’s te achterhalen, maar niet altijd succesvol. Als u kunt aantonen

dat u de bronhouder van door ons gebruikte foto’s bent, en u voelt zich benadeeld, kunt u contact opnemen met gemeente Aalsmeer. Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 6 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

Op basis van verbeterd inzicht in de kwaliteit van ons areaal en het functioneren van ons systeem, stappen we over op risicogestuurd beheer. Op dit moment sturen wij groot onderhoud op levensduur en inspectiegegevens. Door te gaan sturen op het optimum tussen kosten, risico’s en functioneren over de hele levenscyclus van de riolering en door alle lagen van de organisatie (strategisch, tactisch, operationeel, uitvoerend), kunnen we op het optimale moment investeren in een vernieuwd systeem. Naast levensduurverlenging helpt risicogestuurd beheer om de kwetsbaarheid te verkleinen en de kwaliteit te verhogen. In dit GRP beschrijven we de stappen om daar te komen. Een ander belangrijk aspect om mee te nemen in onze strategieën, zijn de stedelijke uitbreidingen en ontwikkelingen in Aalsmeer. In onze gemeente vinden de komende jaren een aantal ruimtelijke ontwikkelingen plaats die invloed hebben op de

bestaande afvoerstructuur. Om de toekomstige afvoerstructuur nader uit te werken, stellen wij een afvoerstructuurplan op. Hierin houden wij rekening met toekomstige ontwikkelingen, maar ook met het verwachte vervangingsregime en ontwikkelingen op het gebied van afvalwatertransport. Dit geeft ons een goede basis om het gesprek met ontwikkelaars aan te gaan. De uitdagingen zijn te groot om deze als gemeente en waterschap alleen op te kunnen pakken. We hebben daarbij hulp nodig van onze inwoners en bedrijven. Denk hierbij aan het scheiden van schone en vuile waterstromen, het afkoppelen van verhard oppervlak, het benutten van daken voor het bufferen van regenwater, vergroening en natuurlijk een goed gebruik van al onze voorzieningen. Als gemeente doen we deze planperiode onderzoek naar de mogelijkheden van afkoppelen van particulier oppervlak.

Figuur 3: Groen en water van Cleefkade, gemeente Aalsmeer3

3 De gemeente heeft moeite gedaan om bronnen van de gebruikte foto’s te achterhalen, maar niet altijd succesvol. Als u kunt aantonen

dat u de bronhouder van door ons gebruikte foto’s bent, en u voelt zich benadeeld, kunt u contact opnemen met gemeente Aalsmeer. Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 7 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

Wat betekent dit financieel? Voor het uitvoeren van de zorgplichten riolering (stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater) mogen we als gemeente volgens de Gemeentewet een heffing opleggen. Uit deze rioolheffing betalen we alle noodzakelijke maatregelen die te maken hebben met het op orde brengen en onderhouden van een goed functionerend (afval)watersysteem inclusief de bovengrondse voorzieningen die daar een bijdrage aan leveren. Wij achten het wenselijk om gebruik te maken van de mogelijkheid die de geldende voorschriften bieden om een spaarvoorziening riolen in te stellen ter dekking van (een deel van de) de toekomstige vervangingsinvesteringen. Dit met het oog op een verantwoorde en gelijkmatige ontwikkeling van de lastendruk op langere termijn. Op basis van de geactualiseerde investeringsuitgaven en exploitatiekosten hebben we de hoogte van de rioolheffing bepaald. Hierbij hebben we rekening gehouden met een extra budget voor investeringen in klimaatadaptatiemaatregelen. De heffing kan

gedurende de planperiode gelijk blijven (zonder indexatie). Na de planperiode is de verwachting dat de heffing moet stijgen om de geplande vervangingen te kunnen blijven bekostigen. Onderstaande tabel geeft de rioolheffing weer voor de komende planperiode, afgezet tegen de heffing in het jaar 2020. Tabel 1: Benodigde rioolheffing bij 0% rente gemeente Aalsmeer periode 2020 t/m 2026

Jaar

Rioolheffing per eenheid (vast prijspeil)

Rioolheffing per eenheid (met indexatie)

2020

€ 173,62

€ 173,62

2021

€ 173,62

€ 177,09 (+2,0%)

2022

€ 173,62

€ 180,63 (+2,0%)

2023

€ 173,62

€ 184,25 (+2,0%)

2024

€ 173,62

€ 187,93 (+2,0%)

2025

€ 173,62

€ 191,69 (+2,0%)

2026

€ 173,62

€ 195,52 (+2,0%)

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 8 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

1

INLEIDING

Maar weinig mensen beseffen hoe belangrijk riolering is. Weet u bijvoorbeeld dat riolering en de drinkwatervoorziening sinds de 19e eeuw voor de volksgezondheid meer hebben betekend dan de hele medische wetenschap daarna? Pas als het mis dreigt te gaan en er bijvoorbeeld stank‐ of wateroverlast optreedt, krijgt riolering aandacht. Verder gaat de inzameling en het transport van afvalwater vaak ongemerkt aan de inwoners voorbij. Toch worden dagelijks veel inspanningen verricht om deze kostbare infrastructuur goed te beheren.

verhouding tussen overheid en bewoners en verandering in wetgeving. Om mee te gaan met de ontwikkelingen om ons heen is het wenselijk om het GRP periodiek te actualiseren. In 2014 is het GRP 2015 – 2020 vastgesteld door de gemeenteraad van de gemeente Aalsmeer. De looptijd van dit GRP is aan het eind van 2020 ten einde. Daarom wordt nu voor de periode 20212026 een nieuw GRP opgesteld. We voeren halverwege de looptijd, rond 2023, een tussentijdse evaluatie uit.

1.2 1.1

Een nieuw plan, passend bij de tijd

Het voorliggend Gemeentelijk Rioleringsplan (hierna te noemen: GRP) laat zien dat we als gemeente Aalsmeer terug- en vooruitkijken en verder bouwen aan een robuust en flexibel systeem. Het GRP is een goed planinstrument om mee te kunnen bewegen met de trends en ontwikkelingen binnen dit vakgebied. Zo is er bijvoorbeeld sprake van meer extreme neerslag door klimaatverandering, een veranderende

4

Het Bestuursakkoord Water is één van de vijf onderdelen die vallen onder het Hoofdlijnenakkoord tussen rijk en decentrale overheden over decentralisatie. Dit Hoofdlijnenakkoord bevat naast afspraken over bestuur, financiën en het verminderen van regeldruk, richtinggevende kaders voor vijf terreinen van decentralisatie, waaronder water. Het Bestuursakkoord Water gaat uit van de algemene uitgangspunten van het kabinet: rijk,

Samenwerking

Om de doelen en afspraken uit het Bestuursakkoord Water (2011)4 te realiseren, werken we als gemeente Aalsmeer samen met de gemeenten Amstelveen, Amsterdam, Blaricum, De Ronde Venen, Diemen, Hilversum, Eemnes, Gooise Meren, Huizen, Laren, Ouder-Amstel, Stichtse Vecht, Uithoorn, Weesp, Wijdemeren, het waterschap Amstel, Gooi en Vecht en drie drinkwaterbedrijven Waternet, Vitens en PWN in het regionale samenwerkingsverband Bestuurlijk Overleg Water Amstel-, Gooi- en Vechtgebied (BOWA).

provincies, gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven beperken zich tot hun kerntaken; taken worden op een niveau zo dicht mogelijk bij de burger gelegd; per terrein zijn ten hoogste twee bestuurslagen betrokken bij hetzelfde onderwerp. Doel van het Nationaal Bestuursakkoord Water is om het watersysteem ‘op orde te krijgen’.

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 9 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

Figuur 4: Gemeenten in ISARIZ / BOWA samenwerkingsverband

In Figuur 4 is het gebied van de gemeenten in het regionale samenwerkingsverband weergegeven. Voor de ambtelijke ondersteuning en uitwerking is het samenwerkingsverband ISARIZ ingericht. ISARIZ staat voor Intergemeentelijke Samenwerking Rioleringszorg. Doelstelling van de samenwerking is het verlagen van de kosten, het vergroten van de kwaliteit en het verminderen van de kwetsbaarheid van het beheer van de waterketen. Om de kwetsbaarheid te verminderen gaan we in de regio samenwerken op het gebied van meten en monitoren, van de riolering en het grondwater. Daarnaast werken we samen om innovatiekansen voor de uitdagingen rondom klimaat, duurzaamheid, assetmanagement en een robuuste organisatie te versterken. Daar hoort ook bij de dat we als gemeente de samenwerking met de waterschappen als

regionale waterbeheerders versterken. Dat doen we bijvoorbeeld in regionale planvorming met grensoverschrijdende water- en waterveiligheidsvraagstukken. Het hoogheemraadschap Rijnland en het waterschap Amstel, Gooi en Vecht zijn belangrijke externe partners in het afvalwater-, hemelwater-, en grondwaterbeheer. Ze zijn nauw betrokken geweest bij het opstellen van het voorliggende plan. Tot slot werken we “in de regio” ook samen in het dagelijks beheer en onderhoud, zoals met gezamenlijke aanbestedingen van de kolkenreiniging en het beheer en onderhoud van onze grondwatermeetnetten. Beleidsmatig sluiten wij aan bij het lopende traject van de regionale risicodialogen voor klimaatadaptatiebeleid.

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 10 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

Figuur 5: Ligging gemeente Aalsmeer, hoogheemraadschap Rijnland en waterschap Amstel, Gooi en Vecht

Door middel van het GRP leggen we vast wat we willen bereiken en wat de rolverdeling is tussen overheid en bewoners/ondernemers ten aanzien van afval-, hemel-, en grondwater. De wettelijke kaders en beleidskaders die ten grondslag liggen aan dit GRP zijn beschreven in hoofdstuk 2. Het GRP vervult vier hoofdfuncties die hieronder worden beschreven. Om ook voor de komende planperiode invulling aan de hoofdfuncties van het GRP te geven, zullen de visie en bijbehorende ambities/gemeenschappelijke doelen worden beschreven aan de hand van speerpunten. Hierover meer in hoofdstuk 3. Vier hoofdfuncties van het GRP: 1. Kader gemeentelijke watertaken Overzicht beleidskeuzes en ambities ten aanzien van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater.

2. Interne afstemming Met andere vakdisciplines binnen de gemeentelijke organisatie en met onze waterpartners.

3. Externe afstemming Met bewoners en ondernemers.

4. Continuïteit en voortgangsbewaking Vanwege de relatief lange levensduur van stedelijke watervoorzieningen en kapitaalintensieve investeringen is een lange termijn aanpak essentieel (begroting, investeringen en evaluatie).

1.3

Geldigheidsduur

De Wet milieubeheer schrijft voor een GRP geen geldigheidsduur voor, hierin wordt de gemeente vrijgelaten. Om het zorgproces voor de riolering gaande te houden gaan we als gemeente Aalsmeer uit van een geldigheidsduur van zes jaar: 2021 tot en met 2026. De riolering ligt echter veel langer dan deze planperiode onder de grond. Om deze reden is dit GRP opgesteld met een doorkijk over de gehele levensduur van de riolering. De rioolheffing en de lange termijn doelstellingen zijn (mede) gebaseerd op deze doorkijk, om zo te komen tot een doelmatige invulling van de drie gemeentelijke watertaken, tegen zo laag mogelijke lasten voor de burger.

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 11 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

1.4

Raakvlakken met andere beleidsvelden

Het GRP is een planinstrument dat meerdere raakvlakken heeft met andere plannen en beleidsvelden. Er zijn een aantal dominante ontwikkelingen die direct aanleiding geven om deze planperiode verder te denken dan de traditionele invulling van de gemeentelijke watertaken. Ten eerste is dit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie waarin de overheden hebben afgesproken om vanaf 2020 klimaatbestendig en waterrobuust te handelen om hiermee in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn. Hierdoor ontstaan nog meer dan voorheen raakvlakken met andere beleidsvelden die bijdragen aan de ruimtelijke inrichting: groen, weg en nieuwbouwplannen. Ten tweede is dat de komst van de Omgevingswet in

2022, die de vorming van een integrale omgevingsvisie verplicht stelt. Ten derde speelt de energietransitie en het streven naar een circulaire economie. Daarnaast hebben we als waterpartners communicatie en duurzaamheid hoog in het vaandel staan en willen we bewoners en ondernemers actief betrekken bij de (uitvoering)plannen. In de op Rijksniveau overeengekomen “Aanvullende afspraken Bestuursakkoord Water” in 2018 zijn naast de implementatie van de Omgevingswet ambities opgenomen die betrekking hebben op de kansen van de informatiesamenlevingen de risico’s van digitale dreigingen5. In dit GRP houden we daar rekening mee. Onderstaande afbeelding geeft een indruk van de verschillende tijdspaden op basis van landelijke afspraken. In dit GRP houden we daar zoveel mogelijk rekening mee.

Klimaatadaptatie

Figuur 6: Tijdspaden transities (momentopname juli 2019)

Als gemeente hebben we een klimaatadaptatiestrategie opgesteld. De ambities op het gebied van klimaatadaptatie die raken aan het rioleringsbeleid zijn verankerd in dit GRP. Het betreft dan met name het onderdeel waterrobuustheid ten aanzien van extreme klimaatbuien. Verder kent dit plan raakvlakken met het grondwaterbeleidsplan dat gelijktijdig hieraan opgesteld wordt en het basisrioleringsplan dat later hieraan wordt opgesteld. Op het vlak van regionaal waterbeheer is in het GRP rekening gehouden met de afspraken met de waterschappen. Binnen de regio waterschap Amstel, Gooi en Vecht is een afsprakenkader rekening met de verschillende taken en bevoegdheden van de diverse waterpartners. De

vastgelegd in “Stedelijk Waterplannen” voor Aalsmeer en Kudelstaart. Het Hoogheemraadschap van Rijnland heeft haar beleid voor waterbeheer vastgelegd in het Waterbeheerplan 2016-2021.

Uit: “Aanvullende afspraken Bestuursakkoord Water” gepubliceerd op 19 november 2018

kansen van de informatiesamenleving beter te benutten.

1. De kansen van de informatiesamenleving De samenleving verandert snel onder invloed van technologie en digitalisering. Digitalisering is de belangrijkste bron van groei, innovatie en nieuwe bedrijvigheid. In de informatiesamenleving ontstaan nieuwe kansen, ook voor de watersector. Sturen met data en technologieën maakt het makkelijker om meer samen te werken en integraal te werken. We ontwikkelen een gezamenlijke visie en aanpak om de

1.5

Leeswijzer

Zoals benoemd in hoofdstuk 1.4 komen er bij de invulling van de drie gemeentelijke watertaken nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen op de gemeenten af, waarop we willen anticiperen. Bovendien houden we

2. De risico’s van digitale dreigingen Tegenover de kansen van digitalisering staan bedreigingen, bijvoorbeeld op het gebied van cybersecurity. Cybercrime, cyberspionage en cybersabotage kunnen systemen en processen verstoren, met grote gevolgen voor de volksgezondheid, veiligheid en economie. Deze digitale bedreigingen vragen van de waterpartners om een gezamenlijke aanpak en inspanning

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 12 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

kaders beschreven volgens hoofdstuk 2 vormen het speelveld om te komen tot een doelmatig en actueel uitvoeringsprogramma. In hoofdstuk 3 hebben we onze toekomstvisie opgenomen. Deze visie vormt een stip op de horizon voor de lange termijnstrategie. Om vanuit de visie tot 2050 de vertaling naar de komende planperiode te maken wordt het ambitieniveau voor beleid op drie speerpunten benoemd. Deze speerpunten geven invulling aan onze visie en bijbehorende ambities/gemeenschappelijke doelstellingen voor de komende planperiode en zijn onder te verdelen in:

2. Werken volgens duurzame en levenscyclusgerichte principes 3. Werken aan professionalisering van rioleringszorg Tot slot beschrijven we in hoofdstuk 3 op strategisch niveau de invulling van de beleidsvrijheid van de drie gemeentelijke watertaken, de beleidsdoelen en wijze van “sturing”. De voorgenomen activiteiten en bijbehorende benodigde middelen om ze uit te kunnen voeren zijn opgenomen in hoofdstukken 4 (uitvoeringsagenda) en 5 (middelen) van dit GRP.

1. Werken aan een robuust en klimaatbestendig systeem

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 13 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

2

UITDAGINGEN EN ONTWIKKELINGEN

Het gemeentelijke waterbeheer staat niet op zich, maar is continu in beweging door diverse uitdagingen en Het gemeentelijke waterbeheer staat niet op zich, maar is continu in beweging door diverse uitdagingen en ontwikkelingen. De belangrijkste zijn in dit hoofdstuk beschreven en vormen de basis voor de speerpunten voor de planperiode 2021-2026. Naast nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen waar we op willen anticiperen hebben we bij het invullen van de drie gemeentelijke watertaken te maken met verschillende taken en bevoegdheden van de diverse waterpartners. Deze zijn opgenomen in bijlage B. Dit hoofdstuk schetst landelijke uitdagingen en ontwikkelingen, in hoofdstuk 3 geven we invulling aan wat dit voor het rioleringsbeleid in onze gemeente betekent. De uitdagingen zijn: 1. 2. 3. 4. 5.

Klimaatverandering Participatie en bewustzijn Uitputting energie en grondstoffen De energietransitie De vitaliteit van de waterinfrastructuur

6. De omgevingswet

Klimaatverandering Het klimaat is aan het veranderen en dit leidt tot meer en heviger extremen. Het wordt natter, droger en warmer en dit brengt grote uitdagingen met zich mee voor de hemelwater- en grondwaterzorg. Het (hemel) watersysteem en de afvalwaterketen moet de neerslag zo goed mogelijk kunnen verwerken. Het besef groeit dat dit niet meer uitsluitend met grotere rioolbuizen is op te vangen, maar dat een integrale aanpak noodzakelijk is, onder meer in samenwerking met wegbeheer en groenbeheer, maar ook met andere beleidsvelden en met externe partijen We zullen in het kader van klimaatadaptatie een afweging moeten maken tussen het accepteren of beperken van schade door wateroverlast bij extreme buien. Deze aanpak richt zich op afstemming binnen de waterketen, in de openbare ruimte (klimaatadaptatie) en op particulier terrein waarbij bewustwording rondom klimaatadaptatie versterkt moet worden.

Figuur 7: Wateroverlast als gevolg van hevige neerslag in de Zijdstraat, gemeente Aalsmeer6

6 De gemeente heeft moeite gedaan om bronnen van de gebruikte foto’s te achterhalen, maar niet altijd succesvol. Als u kunt aantonen

dat u de bronhouder van door ons gebruikte foto’s bent, en u voelt zich benadeeld, kunt u contact opnemen met gemeente Aalsmeer. Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 14 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) zijn doelstellingen opgenomen om vanaf 2020 klimaatrobuust te handelen en in 2050 een klimaatbestendige leefomgeving te hebben. We erkennen als gemeente Aalsmeer de negatieve gevolgen van klimaatverandering en extremer weer, zoals wateroverlast, droogte en hitte en waterveiligheid. Om de negatieve gevolgen te beheersen, en om bovenstaande afwegingen te maken, is parallel aan dit GRP een Actieplan Klimaatadaptatie Aalsmeer 2021-2026 voorbereid, dat naar verwachting eind 2020 zal worden vastgesteld. Het nieuwe GRP, het Actieplan Klimaatadaptatie Aalsmeer, het Grondwaterzorgplan en het Stedelijk Waterbeleid van de gemeente vormen samen de wateragenda voor de komende jaren in onze gemeente.

Participatie en bewustzijn We kunnen de gebouwde omgeving niet in één keer klimaatbestendig en waterrobuust maken. Dit vraagt om lange termijn beleid: de overheid streeft ernaar om in 2050 klimaatadaptief te zijn.

Aangezien meer dan vijftig procent van de gebouwde omgeving in handen is van particulieren/ private partijen, ligt het voor de hand om gezamenlijk op te trekken. Opgaven worden daarom steeds vaker integraal opgepakt en gekoppeld aan andere ruimtelijke ontwikkelingen (werk-met-werk maken). De klimaatadaptatie opgave pakken we aan door deze opgave met name, maar niet exclusief, te koppelen aan de reguliere gemeentelijke uitvoeringsprogramma's in de openbare ruimte. Op deze wijze lossen we niet alleen (potentiële) problemen op, maar verhogen we tevens de leefbaarheid van de omgeving. Hierin vinden we het als gemeente Aalsmeer belangrijk dat we tijdig communiceren over de werkzaamheden en projecten die op burgers en bedrijven afkomen. Zo kan er ook worden ingespeeld op de Omgevingswet, waarin participatie wordt bevorderd door minder regels en meer speelruimte in de omgevingsvisie en omgevingsplannen. Hiermee wordt het gemeentelijk beleid voor burgers en bedrijven inzichtelijker, transparanter, en stimulerender.

Figuur 8: Bijkomen in de schaduw Raadhuisplein 7

7 De gemeente heeft moeite gedaan om bronnen van de gebruikte foto’s te achterhalen, maar niet altijd succesvol. Als u kunt aantonen

dat u de bronhouder van door ons gebruikte foto’s bent, en u voelt zich benadeeld, kunt u contact opnemen met gemeente Aalsmeer. Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 15 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

Uitputting energie en grondstoffen Wereldwijd worden grondstoffen schaarser of raken zelfs helemaal uitgeput, waardoor de noodzaak groeit van een transitie van een lineaire naar een circulaire economie. Dit betekent onder meer dat de Nederlandse energiehuishouding duurzamer en minder afhankelijk van eindige fossiele brandstoffen moet worden. Afvalwater en reststromen worden daardoor steeds waardevoller, zowel vanuit het oogpunt van verduurzaming, maatschappelijke verantwoordelijkheid of een economisch rendabele business case voor een circulaire toepassing. Ze kunnen onder andere bijdragen aan het opwekken van energie en terugwinnen van waardevolle grondstoffen, zoals fosfaat, stikstof, kalium en bouwstenen voor bio-plastics. De huidige investeringsagenda van de kabinetsformatie is gericht op 100% energieneutraal en klimaatbestendig maatschappelijk vastgoed in 2040 en 100% hernieuwbare energie in 2050. Het GRP kan als beleidsinstrument worden ingezet om aan deze doelstellingen bij te dragen. Bijvoorbeeld door afspraken te maken rond duurzaam en circulair gebruik van afvalwater en reststromen en rond duurzaam materiaalgebruik.

Energietransitie De realisatie van de energietransitie heeft naar verwachting ook grote gevolgen voor de openbare ruimte. De energie infrastructuur zal deels vernieuwd en uitgebreid moeten worden. In delen van Aalsmeer zal mogelijk een warmtenet aangelegd worden. De keuze hiervoor hangt grotendeels af van de uiteindelijke keuze voor de duurzame verwarming van de blijvende locaties van de glastuinbouw. Vanuit de Greenport Aalsmeer onderzoeken we de mogelijkheden voor geothermie. Daarnaast komt mogelijk restwarmte beschikbaar voor Aalsmeer van Datacenters gevestigd in Haarlemmermeer. Hierover worden binnen de Regionale Structuur Warmte, onderdeel van de RES 1.0, nader verkenningen uitgevoerd. Ook in de gebieden waar geen warmtenet komt, zijn mogelijk aanpassingen in de ondergrondse infrastructuur nodig vanwege uitbreiding van de elektrische infrastructuur. De verschillende waterstromen uit de waterketen kunnen een duurzame leverancier van warmte zijn. Waternet en Rijnland hebben studies uitgevoerd naar de mogelijk rol thermische energie uit afvalwater, oppervlaktewater en drinkwater. Met name de in Aalsmeer aanwezige WRK-leiding (Watertransportmaatschappij Rijn-

Kennemerland) langs de voormalige N196 lijkt een potentieel kansrijke energiebron. In 2021 wordt naar verwachting de transitievisie warmte door de gemeenteraad vastgesteld. Daarin wordt onder andere aangegeven met welke wijken gestart wordt met de aanpak van de energie transitie en welke alternatieve keuze voor aardgas uitgewerkt wordt. Dit wordt vanaf tweede helft 2021 uitgewerkt in specifieke wijkuitvoeringsplannen. Het koppelen en afstemmen van deze plannen met de gemeentelijke renovaties van rioleringen en straten betekend een enorme efficiëntiemogelijkheid. De kwaliteit van het huidige ondergronds systeem, zoals het rioleringsstelsel dienen we hiervoor goed in kaart te brengen. Op deze manier kan er beter gestuurd worden op wanneer bepaalde delen vervangen moeten worden en welk budget hieraan gehangen wordt.

Vitaliteit van de waterinfrastructuur Aandacht voor vitaliteit van de waterinfrastructuur is van wezenlijk belang voor het robuust functioneren. Door langdurige uitval van de waterinfrastructuur, bijvoorbeeld door een langdurige stroomstoring of een massale hack waardoor gemalen en pompen niet meer functioneren, kan al snel maatschappelijke ontwrichting optreden. In dat geval is sprake van een aanzienlijk verstorend effect, zijn slachtoffers te verwachten, en grote (economische) schade en aantasting van vitale belangen kunnen voorkomen Bovendien kan adequaat herstel van deze infrastructuur zeer lang gaan duren en zijn vaak geen reële alternatieven voorhanden, terwijl grote groepen personen hier afhankelijk van zijn. Wanneer een verstoring of uitval van een proces maatschappelijke ontwrichting kan veroorzaken is dit proces van vitaal belang. Een veerkrachtige waterinfrastructuur betekent dat het met dergelijke scenario’s kan omgaan en een snel herstellend vermogen heeft. Op dit moment worden op rijksniveau verschillende soorten infrastructuur op vitaliteit beoordeeld. Afhankelijk van de uitkomst heeft dit mogelijk consequenties voor de inrichting van de waterketen, waarbij het GRP een rol kan spelen. Een andere vorm van ontwrichting die de stedelijke waterinfrastructuur onder druk zet zijn zeer extreme weersomstandigheden. Voor vele

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 16 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

gemeenten was de extreme droogte van 2019 een realisatiemoment en heeft het duidelijk gemaakt dat we ook op dit vlak meer rekening moeten gaan houden met de mogelijke effecten

hiervan. Zoals de schade aan gebouwen, kabels en leidingen, volksgezondheid, vitale infrastructuur.

Figuur 9: Goot in winkelstraat gemeente Aalsmeer (bron: gemeente Aalsmeer)

Omgevingswet Een belangrijke ontwikkeling binnen de planperiode van dit GRP is de komst van de Omgevingswet. Deze wordt naar verwachting per 1 januari 2022 van kracht. De Omgevingswet stelt, veel meer dan de traditionele ruimtelijke ordening, de fysieke omgeving centraal. Leefbaarheid en gezondheid spelen een meer nadrukkelijke rol in de belangenafweging tussen onder meer mobiliteit, water, groen, bebouwing. Na het van kracht worden van de omgevingswet is het GRP niet langer een wettelijk verplichte planvorm, maar kunnen elementen hiervan opgaan in de omgevingsvisie, het omgevingsplan

en het omgevingsprogramma. Ondanks het vervallen van de wettelijke verplichting houden we rekening met een nieuw op te stellen volgend rioleringsprogramma vanaf 2026. Het GRP is immers een effectief planinstrument om de gemeentelijke water zorgplichten te borgen en de activiteiten op elkaar af te stemmen. Maar het is ook een noodzakelijke onderbouwing voor de financiering ervan met het jaarlijks vaststellen van de hoogte van de rioolheffing. Het GRP past in een logische lijn van de verplichte nationale en regionale waterprogramma’s naar een lokaal programma voor stedelijk water en riolering. Door andere beleidsvelden en plannen te betrekken bij het planproces van dit GRP zijn de raakvlakken gewaarborgd. In dit GRP hebben we

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 17 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

geanticipeerd op de komst van de Omgevingswet door rekening te houden met de beoogde opzet van de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en de bijbehorende uitvoeringsagenda. In het Omgevingsplan worden de regels van de Omgevingswet vastgelegd. De kern van de Omgevingswet gaat over ruimte geven (loslaten en vertrouwen) en over een andere verdeling van verantwoordelijkheden tussen overheid en samenleving. De Omgevingswet beoogt meer ruimte te geven voor ideeën van initiatiefnemers. Het maakt niet uit of de gemeente, een bewoner, ondernemer, projectontwikkelaar of een maatschappelijke organisatie het initiatief neemt. De Omgevingswet geeft meer ruimte om lokale afwegingen te maken en om de belangen van direct betrokkenen in die afwegingen te betrekken door middel van participatie. De wet zegt alleen dat participatie moet plaatsvinden, maar schrijft bewust niet voor hóe dat moet. Dit geeft ons als gemeente de ruimte om een werkwijze te ontwikkelen en vast te leggen in een

Omgevingsplan met Omgevingsprogramma dat past binnen de lokale context. In het Omgevingsplan worden alle (locatiegerichte) regels en actieve verplichtingen voor inwoners en ondernemers opgenomen. De planvorm zal geleidelijk overgaan in een programma dat naast de andere programma’s invulling geeft aan de Omgevingsvisie. Met dit GRP sorteren we hierop voor, bijvoorbeeld door ruimtelijke ordening te integreren met de afwegingen ter invulling van onze gemeentelijke watertaken. Vooralsnog gaan we ervan uit dat voor de bebouwde kom de huidige regelgeving volledig wordt overgenomen en zo mogelijk zal worden aangepast om beter te kunnen sturen op een klimaatbestendige omgeving en een robuust stedelijk watersysteem. Voor het buitengebied kunnen mogelijk regels komen te vervallen om hiermee duurzame alternatieven voor riolering en het benutten van afvalwater beter te kunnen faciliteren.

Tabel 2: Waar landen onderdelen uit het GRP in de Omgevingswet?

Onderdeel

GRP

Omgevingswet

Wat zijn de kaders?

Uitdagingen en ontwikkelingen

Haakjes

Hoe staan we ervoor?

Huidige situatie (bijlage)

Speelveld

Wat willen we en hoe gaan we dat bereiken?

Terugblik (bijlage)

Aandachtspunten

Wat gaan we doen?

Visie, ambitie en strategie

Bouwsteen Omgevingsvisie en Omgevingsplan

Wat kost dat?

Uitvoerings-agenda

Bouwsteen Programma

Wat zijn de kaders?

Middelen

Onderbouwing rioolheffing

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 18 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

3

VISIE, AMBITIE EN STRATEGIE

In dit hoofdstuk kijken we vooruit, beschrijven we wat we willen bereiken en laten we zien hoe we daar vanuit een goede basis en met gepaste ambities en (gezamenlijke) strategieën naartoe

3.1

werken. Een goede basis verkrijgen we met het continueren van de uitvoering van planmatige taken.

Visie 2050

“Het is 2050. Overheden, inwoners en bedrijven van Aalsmeer zijn trots op wat ze samen hebben bereikt. Het gastvrije karakter van de ruimte vinden we terug in een aantrekkelijke, groene en klimaatbestendige leefomgeving. We hebben ons voorbereid op extreme regenval en langdurige droogte. Er heerst een diepgaand besef dat we de extremen niet kunnen tegenhouden, maar wel kunnen beheersen. Bewoners, bedrijven en overheden doen hier actief aan mee. De gemeente en haar partner-overheden hebben watersystemen, riolering en ruimtelijke inrichting vergaand op elkaar afgestemd om de toekomstige extremen op te vangen. Samenwerking met bewoners en bedrijven is vanzelfsprekend geworden. Een slimme en veelvuldige inzet van groen en water zorgt voor genoeg koelte in de warme zomers en draagt bij aan de gezondheid en het welzijn van de inwoners. Het oppervlaktewater is ecologisch gezond, aantrekkelijk en versterkt de natuur. Ook op particulier terrein is er duidelijk wat veranderd. Tuinen en daken zijn vergroend en veel woningen hebben voorzieningen om overtollige neerslag zichtbaar te verwerken. Door de transitie naar een circulaire economie is er veel minder restafval en worden waterstromen zoveel mogelijk hergebruikt voor onder andere energiewinning en terugwinning van grondstoffen.

Bovendien is de uitstoot van CO2 en fijnstof teruggedrongen en zijn de luchtkwaliteit en waterkwaliteit verbeterd. Door inwoners te betrekken bij de (her)inrichting van de openbare ruimte en het onderhoud ervan, worden groen én water meer verbonden met bewoners en gebruikers in de buurt. Burgers worden beloond voor groene en blauwe

initiatieven, denken mee en handelen op grond van nieuwe inzichten. Uit het oogpunt van beheer kiezen we voor een samenhangend, transparant en efficiënt gemeentelijk systeem, waarin het databeheer in orde is en de kwaliteit van het systeem wordt gemonitord dankzij modern systeemmanagement. Integraal beheer is de norm en het multifunctionele karakter van de te beheren voorzieningen gaat probleemloos.” Om onze visie concreet te maken hebben we de volgende 5 principes beschreven 1. Omgaan met de gevolgen van klimaatverandering en implementeren klimaatadaptatiebeleid Aalsmeer heeft in haar coalitieakkoord benoemd dat aanpassingen nodig zijn om beter voorbereid te zijn op extremer weer. Bij de invulling van onze gemeentelijke watertaken sluiten we aan bij onze klimaatadaptatie strategie8 (vast te stellen eind 2020) die we hebben opgesteld in het kader van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. 2. Integrale inrichting buitenruimte In Aalsmeer speelt de openbare ruimte een steeds grotere rol in ruimtelijke ordeningsvraagstukken. Daarom sturen wij op een betere samenwerking tussen verschillende beleidsdomeinen. Door meekoppelkansen te benutten, grijpen we kansen aan voor de implementatie van klimaatadaptief ontwerp. Zoals het belang van de buitenruimte, waarin het profiel van de straat wordt gebruikt voor de berging en afvoer van extreme neerslag. 3.

Inspelen op herontwikkeling en nieuwbouw

8 Actieplan Klimaatadaptatie Aalsmeer 2021-2026 (in prep.

tijdens opstellen GRP) Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 19 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

In Aalsmeer vindt in de komende periode ruimtelijke ontwikkelingen plaats. Bij

herontwikkeling en nieuwbouw bouwen we zoveel mogelijk klimaatadaptief, energieneutraal en

aardgasvrij. Tegelijkertijd brengen we vroegtijdig in beeld wat uitbreiding betekent voor ons stedelijk watersysteem en de bestaande structuur van het riool. We streven naar meer waterveiligheid door het versterken van de sponsfunctie van (nieuw én oud) stedelijk gebied en optimale grondwaterniveaus.

van de waterkwaliteit en de beleving en gebruikswaarde van het water in de gemeente.

4. Borgen van de waterkwaliteit De kwaliteit van water in Aalsmeer moet ecologisch gezond zijn. Dit draagt bij aan een gezonde leefomgeving voor de mens, maar ook voor plant en dier. Hiervoor zoeken we primair de samenwerking met de waterschappen. Gezamenlijk bepalen we de ambities ten aanzien

3.2

Aalsmeer heeft te maken met, het hoogheemraadschap van Rijnland en het waterschap Amstel, Gooi en Vecht. De gemeente stuurt op een goede afstemming met omliggende gemeenten. Dit is van essentieel belang. De samenwerking tussen de overheidsinstellingen bestaat onder meer uit het uitwisselen van kennis en ervaring waardoor efficiënter gewerkt kan worden en kosten daarom kunnen afnemen. Alleen door een hechte samenwerking dragen we bij aan klimaatbestendigheid, waterrobuuste (her-) ontwikkelingen en rampenbeheersing.

Ambities op speerpunten

In de komende planperiode blijven we op doelmatige wijze invulling geven aan deze gemeentelijke watertaken. Hiervoor gaan we planmatig te werk. Op hoofdlijnen handhaven we de huidige koers en stellen deze bij om in te spelen op aandachtspunten. In het verlengde hiervan hebben we de ambitie om, binnen de reikwijdte van de watertaken, bij te dragen aan gemeenschappelijke doelen zoals klimaatadaptatie, duurzaamheid en een gezonde leefomgeving. Om invulling te geven aan onze visie en bijbehorende ambities/gemeenschappelijke doelen hebben we voor de komende planperiode de volgende speerpunten geformuleerd: 1. Werken aan een robuust en klimaatbestendig systeem 2. Werken volgens duurzame en levenscyclusgerichte principes 3. Werken aan professionalisering van rioleringszorg Per speerpunt delen wij onze ambitie voor deze planperiode om invulling te geven aan onze visie.

3.2.1

5. Samenwerken

Waterrobuust en klimaatbestendig

De gevolgen van klimaatverandering stellen nieuwe eisen aan het watersysteem, de

waterketen en de omgeving waarin we een leefbare omgeving willen behouden. Het Actieplan Klimaatadaptatie Aalsmeer 2021-2026 is het eerste plan waarmee Aalsmeer de weg beschrijft naar het realiseren van een klimaatbestendige leefomgeving in 2050. We streven ernaar om het hemelwater zowel ondergronds als bovengronds te verwerken. We volgen daarbij de drietrapsstrategie VasthoudenBergen-Afvoeren. We wentelen water- en waterbergingsopgaven niet af naar andere locaties en gebieden, tenzij dit doelmatig is. Bij droogte streven we naar het minimaliseren van negatieve effecten van bodemdaling en te lage grondwaterstanden, bijvoorbeeld bij houten paalfunderingen. We streven naar een vergroting van de sponswerking van de openbare ruimte. Droogte beperken we zoveel mogelijk met op natuur gebaseerde oplossingen in groen, water en bodembuffers. We streven in dit verband naar zo min mogelijk onomkeerbare schade aan gebouwen, infrastructuur en natuur. Daarnaast ambiëren we in het nieuwe klimaatadaptatiebeleid het beperken van de negatieve gevolgen van hittestress op de volksgezondheid en de biodiversiteit, door meekoppelkansen te benutten en belanghebbenden bij elkaar te brengen. Het Actieplan Klimaatadaptatie Aalsmeer 20212026 en dit GRP raken elkaar met name op de

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 20 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

thema’s wateroverlast, droogte, en grondwateroverlast en –onderlast. Ten aanzien van deze thema’s zijn in het Actieplan activiteiten opgenomen die bekostigd worden uit de rioolheffing. Deze activiteiten hebben we in dit GRP opgenomen. De wetgever geeft daar de

ruimte voor. De scheiding ligt bij klimaatadaptieve oplossingen voor hittestressbestrijding en en de onderste laag van de meerlaagse waterveiligheidsbenadering (het domein van de regionale waterbeheerders). waterveiligheid (het domein van de regionale waterbeheerders).

Figuur 10: Seringenpark tijdens neerslag (bron: Aalsmeer vandaag)

3.2.2

Duurzaam en levenscyclusgericht

Duurzaamheid is belangrijk voor economische ontwikkeling, maar ook voor de toekomstbestendigheid van de gemeente. Het heeft gevolgen voor het bedrijfsleven en voor het leven van de inwoners als er niets aan duurzaamheid wordt gedaan. Vanuit het programma duurzaamheid gaan we de komende tijd aan de slag met de grote vraagstukken als circulaire economie en energietransitie. Op het vlak van rioleringsbeheer is onze ambitie voor de planperiode om de levenscyclusgerichtheid van het areaal te verbeteren. Dit willen we doen door het sturen van beheer, onderhoud en investeringen op kwaliteit. Daarnaast streven we duurzame omgang na met

afvalwater. We streven er ook naar om het inkoopproces sterker te sturen op het aanbieden en honoreren van duurzame alternatieven. Op het gebied van het terugwinnen van grondstoffen en energie houden we de komende periode ontwikkelingen bij anderen in de gaten en zoeken de samenwerking met de waterschappen.

3.2.3

Professionalisering rioleringszorg

Met de toenemende aandacht voor de grote ruimtelijke opgaven krijgen we meer te maken met verschillende beleidsdomeinen en externe partijen die in de openbare ruimte actief zijn. Dit vraagt om een omgevingsgerichte en integrale werkwijze, waarbij we bij elke ruimtelijke ingreep een belangenafweging maken waarin water een rol van betekenis speelt.

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 21 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

Met betrekking tot professionalisering hebben we de ambitie om kosten te besparen, de kwaliteit te verbeteren, de kwetsbaarheid te verminderen, kennis uit te wisselen en effectiever in te spelen op ruimtelijke opgaven door samenwerking met andere domeinen. Voorbeelden hiervan zijn werkmet-werk maken en afstemming met duurzaamheidsprogramma’s. We hebben de ambitie om deze periode ons operationeel en strategisch beheer opnieuw vorm te geven zodat we slim kunnen gaan sturen op meekoppelkansen. Voorwaarde voor effectief werken is het op orde houden van het bestaande rioolstelsel. We zijn als

3.3

gemeente continue aan het werk om het inzicht in het functioneren van het rioolsysteem te verbeteren. Deze planperiode hebben we de ambitie om onze basisgegevens op orde te brengen door de inzet van nieuwe data- en monitoringssystemen. Met digitaal assetmanagent en data-analyses sturen we op risico’s, kunnen we kwaliteitslabels uniformeren (GWSW9) en onze data veilig en betrouwbaar delen. Op regionaal niveau hebben we de ambitie om meer te gaan samenwerken op het gebied van gemeenschappelijk 'meten en monitoren’, de ontwikkeling van klimaatadaptatiebeleid en het gezamenlijk aanbesteden van beheer- en onderhoudsprogramma’s.

Strategieën op speerpunten

Om invulling te geven aan onze visie en bijbehorende ambities/gemeenschappelijke doelen hebben we voor de komende planperiode de volgende speerpunten geformuleerd: 1. Werken aan een waterrobuust en klimaatbestendig systeem 2. Werken volgens duurzame en levenscyclusgerichte principes 3. Werken aan professionalisering van de rioleringszorg

3.3.1

Speerpunt 1: Waterrobuust en klimaatbestendig

Onder dit speerpunt beschrijven we 9 actiepunten waarmee we waterrobuustheid en klimaatbestendigheid willen bereiken: a. Afkoppelen b. Omgaan met hemelwater op eigen terrein c. Toepassen van de voorkeursvolgorde vasthouden-bergen-afvoeren als uitgangspunt d. Toepassen van specifieke hydraulische toetsnormen van rioolstelsels e. Versterking van hemelwaterberging f. Combineren onder- en bovengrondse maatregelen g. Vergroten van en gebruik maken van de sponswerking van gebieden

9 GWSW:

Het Gegevenswoordenboek Stedelijk Water (GWSW). Dit is een open standaard voor het eenduidig H eH et

h. Rekening houden met de gevolgen van droogte extremen i. Sturen op het voorkomen van grondwateroverlast en -onderlast a. Afkoppelen We zamelen het stedelijk afval- en hemelwater gescheiden in en ontvlechten zo de (schone en vuile) waterstromen. Hiermee ontlasten we de zuivering en houden we hemelwater zo lokaal mogelijk vast. Bij rioolvervangingswerkzaamheden maken we wel de afweging of het doelmatig is om een gescheiden stelsel aan te leggen. Dit wordt per project beschouwd en hangt af van: • • • • •

Gebruik; Beheerbaarheid; Eigenschappen van de wijk; Bodemopbouw; Afstand tot open water.

b. Omgaan met hemelwater op eigen terrein Wanneer een gescheiden stelsel is aangelegd in een bestaand gebied, willen we dat particulieren verhard oppervlak afkoppelen. We voeren daarom in de planperiode projectgericht onderzoek uit naar het afkoppelen door particulieren met als doel om inzicht te krijgen in knelpunten, haalbaarheid en mogelijke stimuleringsinstrumenten voor afkoppelen op particulier terrein.

uitwisselen en ontsluiten van gegevens in het stedelijk waterbeheer (bron: stichting Rioned maart 2020)

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 22 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

De particulier heeft bij nieuwbouw de primaire verantwoordelijkheid voor de verwerking van het hemelwater, tenzij dit om praktische redenen niet mogelijk is. Hierbij moet gedacht worden aan situaties waarin infiltratie niet mogelijk is, vanwege slechte eigenschappen van de ondergrond en wanneer het perceel niet grenst aan oppervlaktewater. In deze situaties is de gemeente verantwoordelijk voor de ontvangst en verwerking van het hemelwater. Het wordt in dat geval gescheiden van het afvalwater ingezameld. Wij beschikken als gemeente Aalsmeer in de Aansluitingsverordening Riolering 2015 Aalsmeer over enige regels over omgang met hemelwater. De regels zijn op dit moment beperkt en dit onderdeel van de verordening moet worden vernieuwd of expliciet gemaakt in een separate hemelwaterverordening. Voorkeurvolgorde voor omgang met hemelwater We hanteren de voorkeursvolgorde vasthoudenbergen-afvoeren voor de omgang met hemelwater:

Het bestaande rioleringssysteem toetsen we aan een maatgevende bui met een frequentie van voorkomen van eenmaal per 2 jaar (bui 8 uit de kennisbank Riolering). Hierbij geldt ook dat er geen water-op-straat mag voorkomen. De normen voor water-op-straat hangen samen met de ambities van het nieuwe Actieplan Klimaatadaptatie Aalsmeer 2021-2026. Water op straat is aanvaardbaar, zolang het water voor korte tijd tussen ‘de banden’ van de weg blijft. We praten dan van ‘hinder’. Bewoners worden er over ingelicht dat water tussen de straatbanden kan voorkomen. Het is niet acceptabel als hemelwater via de openbare ruimte naar binnen stroomt bij woningen of bedrijven (tenzij het wordt veroorzaakt door bouwkundige gebreken). Meer hierover is opgenomen in het Actieplan Klimaatadaptatie Aalsmeer 2021-2026

c.

• • •

Vasthouden: doorlatende goten, groene daken, infiltratie in terreinverlagingen in groen, enz. Bergen: overtollig hemelwater bergen we eerst in het stedelijk watersysteem; Afvoeren: Pas bij volledige benutting van de berging voeren we het overtollige hemelwater af naar de regionale watersysteem. Als de afvoer naar het regionale watersysteem meer is dan in de huidige situatie, vindt afstemming met de waterschappen plaats;

d. Hydraulische toetsnorm rioolstelsels Nieuwe rioleringssystemen en hemelwaterriolen (afkoppelprojecten) ontwerpen we op een maatgevende bui met een frequentie van voorkomen van eenmaal per 5 jaar (bui 9 uit de kennisbank Riolering). Bij deze ontwerpbelasting mag er geen water-op-straat voorkomen.

10 Ambitie in Actieplan Klimaatadaptatie Aalsmeer

2021-2026: bij een bui van 70 mm in één uur stroomt er vanuit de openbare ruimte geen water gebouwen in; daarnaast blijven nutsvoorzieningen en vitale objecten functioneren bij een bui van 90 mm in één uur. Op openbaar en privaat terrein

e. Hemelwaterberging Met het afkoppelen van verhard oppervlak zetten we al stappen in het beperken van de kans op wateroverlast. Echter door klimaatverandering ontstaat een nieuwe opgave. Buien worden extremer en de frequentie waarmee zware buien optreden neemt toe. Om op de toekomst voorbereid te zijn en een goed woon- en vestigingsklimaat te behouden zijn nieuwe investeringen nodig. Extra en grote hoeveelheden regenwater moeten worden verwerkt om waterschade te voorkomen. Het ondergronds afvoeren van deze extremen is kostbaar, maar bovengrondse oplossingen voor berging vergen ruimte en zijn daardoor sterk afhankelijk van andere claims op de bovengrond. Om Aalsmeer toekomstbestendig te (her)inrichten houden we met de invulling van de gemeentelijke watertaken vast aan het handelingsperspectief uit onze klimaatadaptatiestrategie10. •

Nieuwbouw: voor nieuwe ontwikkelingen geldt een waterbergingseis van 70 mm voor het te ontwikkelen gebied (resultaatsverplichting). Deze waterberging moet primair een plaats

streeft de gemeente ernaar dat regenwater als waardevol product wordt gezien. De gemeente streeft ernaar dat regenwater zoveel mogelijk opgevangen wordt waar het valt, hergebruikt wordt (groen, grondwater, toilet) of vertraagd wordt afgevoerd.

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 23 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

vinden in oppervlaktewater (minimaal 10% van de planoppervlakte. Dit is een eis van het Hoogheemraadschap van Rijnland). De openbare ruimte en privaat terrein moeten zo zijn ingericht dat de resterende berging hier plaatsvindt en het water zonder schade kan worden vastgehouden, geborgen afgevoerd. Dit moet worden aangetoond in het ontwerp. •

•

Openbare ruimte bestaande stad: bij de herinrichting van de openbare ruimte streeft de gemeente ernaar dat een bui van 70 mm in één uur door een gebied/wijk verwerkt kan worden. De gemeente hanteert hierbij de volgorde: water vasthouden op locatie, berging in het gebied en indien nodig afvoeren. Voor de riolering geldt een bergingseis van 20 mm; de overige waterberging moet in het gebied worden gecreëerd Privaat terrein: Eigenaren van privaat terrein zijn zelf verantwoordelijk voor het voorkomen of beperken van schade door wateroverlast vanuit hun eigen terrein. De gemeente streeft naar meer bergend of vertragend vermogen in de private ruimte ten opzichte van 2020. De gemeente ondersteunt dit onder meer met stimuleringsmaatregelen en door het geven van informatie.

Blijvend aandachtspunt is de bestaande berging op straat. Bij (her) inrichting van en/of aanpassingen in de openbare ruimte dient deze minimaal gehandhaafd te blijven en moet er gestuurd worden dat hemelwaterverwerking leidend wordt bij de inrichting van straten. Voornamelijk bij nieuwbouw moet er extra ruimte worden gereserveerd in de wegprofielen om extra water te kunnen bergen. Bij (her)inrichting en aanpassingen in de openbare ruimte komt het voor dat de hoogte van het maaiveld wordt aangepast (veelal om esthetische overwegingen). Hierdoor leidt eventueel water op straat makkelijker tot schade bij hevige neerslag dan in de oorspronkelijke situatie. f.

Combineren van ondergrondse met bovengrondse maatregelen We streven ernaar om het rioleringssysteem en de bijbehorende openbare ruimte zoveel mogelijk klimaatbestendig in te richten. We stemmen hierbij af met andere disciplines en maken een

11 Ambitie in Actieplan Klimaatadaptatie Aalsmeer

2021-2026: Ambitie: Droogte leidt niet tot

gezamenlijke afweging. Hierbij zoeken we meekoppelkansen en werk-met-werk (zie ook invulling speerpunt 3, pagina 30.). De werkzaamheden in de openbare ruimte betreffen het zichtbaar maken van water, het verhogen van de belevingswaarde en integratie van water met groen. We kiezen ervoor om kosten voor maatregelen die bijdragen aan een goed functionerend stedelijk watersysteem zoveel mogelijk in de begroting van dit GRP onder te brengen. Hierbij verwijzen we naar het financiële overzicht van het Actieplan Klimaatadaptatie Aalsmeer 2021-2026. g. Vergroten sponswerking Droogte heeft een brede impact in Aalsmeer: schade aan groen en slechtere waterkwaliteit, waterschaarste, lagere grondwaterstanden en bodemdaling. Daarnaast nemen kosten voor het beheer en onderhoud van infrastructuur toe. Om Aalsmeer toekomstbestendig te (her)inrichten houden we met de invulling van de gemeentelijke watertaken vast aan het handelingsperspectief uit ons Actieplan Klimaatadaptatie Aalsmeer 2021202611 •

Nieuwbouw: Een gebied bij een nieuwbouwontwikkeling wordt neerslag bergend en afvoer vertragend ingericht. Zodanig dat bij droogte bomen, groen, (dak)tuinen of andere voorzieningen van water worden voorzien. Daarom wordt het principe van de verdringingsreeks gehanteerd: vasthouden, bergen en afvoeren. Maatregelen die schade door bodemdaling tegengaan en kostenefficiënt zijn over de levensduur van 30 jaar worden in het ontwerp opgenomen, zoals langdurige voorbelasting om restzetting te beperken.

•

Openbare ruimte bestaande stad: Bij de herinrichting van de openbare ruimte in de bestaande stad treft de gemeente maatregelen om de gevolgen van droogte en bodemdaling structureel te beperken. Deze maatregelen moeten over de levensduur van 30 jaar kostenefficiënt zijn. Hierbij kan gedacht worden aan bergingsvoorzieningen om water vast te houden, maar ook lichtgewicht

onomkeerbare schade aan gebouwen, infrastructuur en natuur.

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 24 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

ophoogmaterialen voor het beperken van bodemdaling. •

Privaat terrein:

Op privaat terrein zijn eigenaren zelf verantwoordelijk voor het droogtebestendig maken van hun bezit (zoals funderingen en beplanting) of voor het beperken van de gevolgen. De gemeente ondersteunt onder meer met informatievoorziening en communicatie. Het gemeentelijk handelingsperspectief vanuit de watertaken voor het voorkomen van droogte is beperkt. Tijdens droge perioden is het lastig om het grondwater structureel aan te vullen. Om wel bij te dragen aan de aanvulling van het grondwater, streven we ernaar om hemelwater te (her)gebruiken om groen of andere voorzieningen van water te voorzien.

h. Rekening houden met gevolgen droogte in ontwerp riolering Bij de herinrichting van de openbare ruimte in de bestaande stad treft de gemeente maatregelen om de gevolgen van droogte te beperken. Dit geldt ook voor de aanleg van (riool) leidingen. Maatregelen die schade door bodemdaling tegengaan en kostenefficiënt zijn over de levensduur van 30 jaar in het ontwerp opgenomen. i.

Sturen op het voorkomen van grondwaterover- en onderlast Het grondwaterbeleid van Aalsmeer is vastgelegd in het Grondwaterzorgplan Aalsmeer. In bijlage E is een samenvatting van dit plan opgenomen en een overzicht van activiteiten die vanuit het grondwaterbeleid via de rioolheffing worden uitgevoerd. Voor ons grondwaterbeleid verwijzen wij naar dit grondwaterzorgplan.

Figuur 11: Verdroging gras in gemeente Aalsmeer (bron: gemeente Aalsmeer)

3.3.2

Speerpunt 2: Duurzaam en levenscyclusgericht

Onder dit speerpunt beschrijven we 9 actiepunten om duurzaam en levenscyclusgericht te werken: a. Omgaan met afvalwater in het buitengebied

b. Omgaan met foutaansluitingen c. Omgaan met aansluitingen in nieuwbouw en stedelijke ontwikkelingen d. Beperken van vuilemissies naar het oppervlaktewater e. Emissieloze glastuinbouw f. Omgaan met microverontreinigingen g. Gebruik maken van duurzaam inkopen

Onze referentie: D10018445:78 - Datum: 24 november 2020 25 van 82

GRP AALSMEER (2021 - 2026)

h. Gebruiken van duurzame materialen i. Faciliteren en inzetten op zoveel mogelijk hergebruik van materialen j. Opwekken energie en terugwinning grondstoffen op centrale locaties a. Afvalwater in buitengebied In het huidige wettelijke stelsel is de keuzevrijheid voor een alternatieve inzameling en verwerking van afvalwater afhankelijk van de afstand tot aan de openbare riolering. De nabijheid van riolering beperkt hierdoor de keuze om afvalwater decentraal te kunnen verwerken. Met de komst van de Omgevingswet vervalt dit afstandscriterium. Hierdoor is een meer doelmatige afweging mogelijk tussen het centraal of decentraal verwerken van afvalwater. Doelmatig is hier als voordelen van het decentraal terugwinnen van grondstoffen en energie opwegen tegen de nadelen (kosten), zonder dat de waterkwaliteit achteruitgaat. De mogelijkheden voor het lokaal terugwinnen van grondstoffen uit afvalwater nemen hiermee toe. Wij blijven in het buitengebied drukriolering hanteren, totdat er uit ervaringen van anderen blijkt dat decentrale zuivering doelmatig kan zijn. Via de drukriolering in het buitengebied mag alleen afvalwater worden afgevoerd. Drukriolering is niet geschikt om hemelwater te verpompen. Bestaande hemelwaterlozingen moeten van de drukriolering worden verwijderd. b.

Foutaansluitingen Bij gescheiden riolering komt het voor dat vuilwater is aangesloten op het hemelwaterstelsel of andersom. Dit kan leiden tot milieu- of capaciteitsproblemen. Wij onderzoeken foutaansluitingen in gescheiden stelsels als onderdeel van het opstellen van het nieuwe Basis Rioleringsplan. c. Aansluitingen nieuwbouw Riolering bij nieuwbouw wordt op dit moment verwerkt in de grondexploitatie. Dit betekent dat nieuwbouwwoningen op kosten van de eigenaar worden aangesloten op de riolering. Wij realiseren als gemeente aansluitingen op het riool om nieuwe lozingen te voorkomen. Afvalwater dient bij nieuwbouw gescheiden van het hemelwater door de perceeleigenaar te worden aangeboden (volgens bouwbesluit). Dit moet altijd bij (ver)nieuwbouw. d. Beperken vuilemissie naar oppervlaktewater