1. ALS_schuldhulpverlening_beleidsnota-2025_
Tekst van het document
27
11 Meerjarenraming
Meeerjarenraming Beschikbaar budget
2025
2026
2027
2028
Programmabegroting 1
programmabegroting t.b.v. formatie hulpverlening en ICT
€ 501.900
€ 501.900
€ 501.900
€ 501.900
2
Verhoging programma-begroting vroegsignalering
€ 22.000
€ 22.000
€ 22.000
€ 22.000
3
Humanitas financieel café, thuis administratie, ondernemers, get a grip
€ 49.400
€ 49.400
€ 49.400
€ 49.400
4
Preventief aanbod scholen Budgetlessen VO / MBO
€ 10.800
€ 10.800
€ 10.800
€ 10.800
Totaal in programmabegroting (afgerond)
€ 584.600
€ 584.600
€ 584.600
€ 584.600
€ 31.000
€ 31.000
€ 31.000
€ 31.000
€ 615.600
€ 615.600
€ 615.600
€ 615.600
2025
2026
2027
2028
5
Rijksbijdrage aanpak armoede en schulden
Totaal budget
Meerjarenraming uitgaven: Programmabegroting 1
Reguliere schuldhulpverlening en ondernemers
€ 481.800
€ 481.800
€ 481.800
€ 481.800
2
Software pakketten
€ 20.600
€ 20.600
€ 20.600
€ 20.600
3
Vroegsignalering
€ 53.000
€ 53.000
€ 53.000
€ 53.000
4
Humanitas financieel café en thuisadministratie
€ 49.400
€ 49.400
€ 49.400
€ 49.400
5
Preventief aanbod scholen Budgetlessen VO / MBO
€ 10.800
€ 10.800
€ 10.800
€ 10.800
€ 615.600
€ 615.600
€ 615.600
€ 615.600
Totale uitgaven
28
TOELICHTING BUDGETTEN Het totale budget voor schuldhulpverlening bestaat uit de volgende onderdelen: 1. Het structurele budget in de programmabegroting voor schuldhulpverlening is van 2025 t/m 2028 begroot op € 562.600. 2. Het rijk stelt via de meicirculaire 2024 voor de invoering van basishulpverlening schuldhulpverlening structureel jaarlijks € 31.000 beschikbaar. Het doel is het aantal schuldenregelingen te verhogen zodat het aantal huishoudens met problematische schulden vermindert. Deze middelen worden ingezet voor de vroegsignalering. Wij vullen deze middelen van het Rijk aan met € 22.000 structureel in de begroting zodat we effectief persoonlijk contact met de inwoner kunnen leggen om ergere problemen voorkomen. In de 1e bestuursrapportage 2025/ Kadernota 2026 verwerken we dit.
Verkorting traject De afgelopen jaren is het werkproces met de inwoners doorontwikkeld en efficiënter georganiseerd. De schuldenregelingen zijn sinds 2023 verkort van 36 naar 18 maanden. Dit betekent dat het aantal begeleidingsgesprekken dat eerst in een periode van 36 maanden werd gedaan nu binnen 18 maanden moet worden gerealiseerd. Deze wijziging kunnen we naar verwachting binnen de huidige capaciteit uitvoeren. Preventie Humanitas Het budget is voor een bijdrage in de kosten van twee vrijwilligerscoördinatoren en scholing van vrijwilligers. Dit is noodzakelijk omdat vrijwilligers bij inwoners thuis hun werkzaamheden verrichten en fouten nare gevolgen kunnen hebben. Goede begeleiding van de vrijwilligers is daarom noodzakelijk. Sinds 2018 wordt voor de coördinatie van vrijwilligers subsidie verleend. Sinds 2021 geldt dit ook voor de onderdelen Get a Grip (gericht op jongeren) en de aanpak voor ZZP’ers.
TOELICHTING UITGAVEN Schuldhulpverlening ondernemers De taak wordt binnen het reguliere budget van de programmabegroting uitgevoerd. De uitvoering vergt aparte expertise, die nu is opgebouwd binnen het team. Daarnaast trekt de hulpverlening een doelgroep ondernemers aan die we eerder niet bereikten.
Preventief aanbod scholen (budgetlessen) Dit budget zit in de programmabegroting en wordt ongewijzigd voortgezet. Het budget is afgestemd op de huidige vraag vanuit de scholen.
Vroegsignalering Het budget is bedoeld voor 0,5 fte. De omvang van de formatie is gebaseerd op het huidige aantal meldingen van schuldeisers. Als het aantal meldingen toeneemt zal er nader geprioriteerd worden mbt het afleggen van huisbezoeken.
29
Bijlage A: Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Problematische schulden, ‘Naar een beter werkende schuldenketen Het IBO is uitgevoerd door een interdepartementale werkgroep met de ministeries van Sociale Zaken, Justitie en Veiligheid en Financiën. De onderzoeksvraag is: “Hoe kunnen we het hardnekkige maatschappelijke vraagstuk van (problematische) schulden beter aanpakken? Er is een integrale analyse gemaakt die schuldhulpverlening, invordering en preventie met elkaar verbindt.7 In bijlage één staat een overzicht met de belangrijkste voorgestelde maatregelen.
Uit dit IBO onderzoek blijkt dat in 2023 8,8% van de Nederlandse huishoudens een geregistreerde problematische schuld had (726.210 huishoudens). Dit percentage is vrijwel ongewijzigd sinds de eerste meting in 2015, ondanks een forse daling van armoede en alle beleidsinspanningen die er landelijk en lokaal zijn gepleegd.
Het overgrote deel van deze kosten wordt niet door de verschillende partijen in de schuldenketen opgebracht, maar afgewenteld op de samenleving. Naast de directe kosten voor schuldhulpverlening en incasso bij schuldeisers zijn er indirecte kosten, zoals meer verzuim, productiviteitsverlies en extra zorguitgaven. Er zijn ook nog derde-orde-effecten, zoals minder goede schoolprestaties en ontwikkelmogelijkheden van kinderen uit huishoudens met problematische schulden.
Er is ook een inschatting gemaakt van de maatschappelijke kosten van de schulden problematiek. Die kosten worden ingeschat op tenminste 8,5 miljard euro per jaar, oftewel bijna 1% van het bruto binnenlands product (bbp)19.
MAATREGELEN BASISPAKKET Het basispakket dat het IBO voorstelt bestaat uit 6 essentiële en 14 praktische maatregelen: 6 essentiële maatregelen
14 praktische maatregelen
1. Integraal schuldenoverzicht 2. Eén loket voor overheidsincasso 3. Zorgplicht gerechtsdeurwaarders. 4. Collectief afbetalingsplan 5. Aanscherpen wettelijke (kwaliteits)eisen voor schuldhulpverlening 6. Eén helder schuldentraject
5. Betaal en ontvangstmomenten op elkaar afstemmen 6. Ondergrens BKR-registratie verlagen 7. Leeftijdsverificatie bij bnpl 8. Financiële educatie voor kinderen en jongeren 9. Verlagen verificatiegrens bij kredietwaardigheidstoets consumptief krediet 10. Begeleiding tijdens een Wsnp-traject 11. Verlagen aanmaningskosten verkeersboetes 12. Discretionaire ruimte om kostenoploop boetes ongedaan te maken en kosteloze betalingsherinnering 13. Verdienen aan kosten bij (door)verkoop van (executie)dossiers verbieden 14. Alle kosten rondom invordering herijken (inclusief sociaal tarief) 15. Pauzeknop voor incassoactiviteiten (bij het collectief afbetalingsplan) 16. Verjaringsmogelijkheden beperken 17. Aanpassen preferente positie van publieke schuldeisers 18. Betere vroegsignalering met structurele financiering
Daarnaast presenteerde het IBO bredere hervormingen en specifieke aanbevelingen voor een betere schuldenaanpak. 19 In opdracht van dit IBO hebben Panteia, de Hogeschool Utrecht en het Nibud de maatschappelijke kosten zo goed mogelijk in beeld gebracht.
30
Bijlage B: De stappen in het ondersteuningsproces nader toegelicht
TOTSTANDKOMING GEMEENTELIJKE SCHULDENREGELING (MINNELIJK TRAJECT) Vervolgens wordt er een inventarisatie gemaakt van de schulden en er wordt een uitvraag gedaan bij de schuldeisers. De schuldeisers krijgen drie weken de tijd om te reageren. Na een rappel krijgen ze nog twee weken. Als er dan nog geen reactie is worden ze telefonisch benaderd. Als de inventarisatie compleet is, worden er afbetalingsvoorstellen tegen finale kwijting gedaan. Dit houdt in dat de schuldeiser een (vaak klein) deel van de vordering krijgt. In ruil daarvoor ziet de schuldeiser af van de rest van de vordering. Als alle schuldeisers akkoord zijn gegaan is er een minnelijke regeling tot stand gekomen. De reactietermijnen voor de schuldeisers zijn hetzelfde als in de inventarisatiefase.
INTAKE In de Wgs is vastgelegd dat de gemeente binnen vier weken het eerste gesprek heeft met de inwoner. Over het algemeen lukt dat binnen twee weken. Als dat niet lukt omdat de agenda’s van de inwoner en de consulent niet op elkaar aansluiten hebben we een telefoongesprek om de grootste zorgen weg te nemen. STABILISATIE Na de intake volgt een periode van stabilisatie. De inkomsten en uitgaven worden in balans gebracht. Er wordt voor gezorgd dat de inwoner gebruik maakt van alle beschikbare inkomens regelin-gen. Ook wordt besproken of het inkomen verhoogd kan worden, bv door (meer) te gaan werken. Er wordt ook besproken hoe de uitgaven verminderd kunnen worden, b.v. door abonnementen op te zeggen. Doel is dat alle vaste lasten betaald kunnen worden en er geen nieuwe schulden ontstaan. Daarnaast wordt geprobeerd een zo volledig mogelijk beeld van de schulden te verkrijgen.
SAMENWERKING MET DE SCHULDEISERS Zolang een reactietermijn nog niet wettelijk is verankerd blijft het voorkomen dat schuldeisers niet of zeer laat reageren. Het kan soms ook financieel aantrekkelijk zijn voor schuldeisers om het traject zo lang mogelijk tegen te houden. We zien gelukkig wel een tendens waarbij sociale incasso steeds meer gemeengoed wordt.
De stabilisatiefase duurt in principe 3 maanden en kan met 3 maanden verlengd worden. Maatwerk blijft hierin mogelijk mits er uitzicht is op een schuldenregeling binnen een redelijke termijn.
DWANGAKKOORD Vaak gaan alle schuldeisers akkoord, maar niet altijd. In sommige situaties20 is het een passende vervolgstap om via de insolventierechter af te dwingen dat de weigerende schuldeisers alsnog meewerken. De rechter kan de betrokken schuldeiser opleggen om akkoord gaan met het betalingsvoorstel tegen finale kwijting. Als dit het geval is, komt er alsnog een schuldenregeling tot stand.
20 De rechter beoordeelt o.a. of het aanbod aan de schuldeiser het maximaal haalbare bod is en of de inwoner zich maximaal inspant om zich aan de afspraken in het traject te houden. Schuldeisers die niet inhoudelijk reageren of extra voorwaarden stellen worden door de rechtbank gezien als weigerende schuldeisers.
31
WSNP (WET SANERING NATUURLIJKE PERSONEN) Als al deze gemeentelijke trajecten niet succesvol zijn kan een inwoner bij de insolventierechter een beroep doen op de wettelijke schuldregeling (Wsnp). Hiervoor gelden extra voorwaarden. Inwoners moeten o.a. aantonen dat ze de afgelopen 3 jaar ‘te goeder trouw’ geweest ten aanzien van het ontstaan en onbetaald laten van schulden. Er wordt gekeken of de inwoner geen verwijtbare schulden heeft gemaakt, zoals boetes vanwege een verkeersovertreding of onverantwoorde leningen. En er mogen geen schulden zijn die voortkomen uit misdrijven.21 Sinds de verkorting van 36 naar 18 maanden lijkt er een trend dat de rechtbank strenger toetst op deze criteria.
Als de WSNP wordt toegekend geldt ook hier meestal een aflosperiode van 18 maanden. De spaarmogelijkheden van de inwoner worden meegenomen bij de bepaling van het af te lossen bedrag. De rechter wijst een WSNP bewindvoerder aan die er op toeziet dat de inwoner er alles aan doet om zoveel mogelijk schulden af te betalen. Na de aflosperiode beëindigt de rechter het traject en worden de resterende schulden kwijtgescholden.
21 Aanvragen wettelijke schuldsanering (Wsnp) | Rechtspraak
32
Bijlage C: Basishulpverlening schuldhulpverlening in Aalsmeer
Hieronder geven we weer wat de maatregelen van het plan basishulpverlening schuldhulpverlening op hoofdlijnen inhouden en in hoeverre Aalsmeer hier al mee werkt. Fase Element basishulpverlening Schuldhulpverlening
Stand van zaken in Aalsmeer
In beeld
Het gebruiken van een registratiesysteem om samenwerking tussen verschillende hulpverleners te versterken en om doorgeleiding naar professionele schuldhulpverlening te bevorderen.
Nog niet beschikbaar, dit is een ontwikkeltaak. Wel aangesloten bij Data Delen Armoede en Schulden van Divosa.22
In contact
De aanmelding voor schuldhulpverlening voor mensen met problematische schulden faciliteren zonder drempels (zonder veel papierwerk).
Inwoners kunnen mondeling een aanvraag indienen. Ze hoeven het eerste gesprek geen papieren mee te nemen of formulieren in te vullen.
In gesprek
Een bewezen instrument gebruiken voor systematische intake en triage bij problematische schulden, zodat het individuele verhaal in beeld komt en er op maat van de inwoner gewerkt kan worden.
Vaardigheden van inwoners worden geanalyseerd obv het Nibud competentiemodel. Medewerkers zijn geschoold om hulpverleningsgesprekken te voeren.
Het hulpaanbod is toegespitst op specifieke groepen met problematische schulden (bijv. ondernemers, jongeren, huizenbezitters, andere culturele achtergrond), zodat op maat op bepaalde kenmerken wordt ingespeeld.
Er is hulpaanbod voor ondernemers beschikbaar.
Hanteren van maximale doorlooptijden (ook schuldeisers) per processtap.
We hanteren normen voor doorlooptijden per stap in het schuldhulpverlening -verleningsproces.
Het starten van begeleiding vanaf het eerste gesprek.
Dit is de reguliere werkwijze.
22 Data Delen Armoede en Schulden | Divosa
33
Fase Element basishulpverlening Schuldhulpverlening Rust en overzicht
Stand van zaken in Aalsmeer
Het afgeven van een beschikking met een plan van aanpak op basis van triage via bewezen aanpak voor alle hulpvragers waarvoor na eerste gesprek meer dan enkel advies nodig is, zodat inwoner vanuit rust het proces in kan stappen. Incl. begeleiding en nazorgplan o.b.v. intrinsieke doelstelling en breed toekomstperspectief hulpvrager, vanaf start hulptraject en indien noodzakelijk inzet budgetcoaching, budgetbeheer of schuldenbewind door professionals. Procesoverzicht met volgende contactmomenten aangepast op hulpvrager
We werken met vaste fases in het hulpverleningsproces. Om een stabiele leefsituatie te bevorderen kijken we naar het brede toekomstperspectief van de inwoner. Waar nodig schakelen we hulp in van het sociaal team, team minimaregelingen en afdeling Werk en Inkomen. Zonodig wordt een multi disciplinair overleg georganiseerd mbt een client om tot een compleet en afgestemd begeleidingsplan te komen. We maken gebruik van het competentiemodel van het Nibud. De komende beleidsperiode ligt de nadruk op doorontwikkeling van het begeleidingsplan. Het proces wordt voor de hulpvrager in beeld gebracht door middel van praatplaten.
Aansluiten op VISH (deurwaarders doorgeven dat iemand schuldhulpverlening krijgt) en landelijk schuldenpauzeknop.
Aalsmeer gaat zich aansluiten bij VISH. De schuldenpauzeknop is nog niet beschikbaar, hiervoor is wetgeving van het rijk nodig. Huidige werkwijze: als een inwoner veel stress ervaart van een schuldeiser nemen we contact op en verzoeken de schuldeiser om de om de invordering te pauzeren.
Plaatje compleet & perspectief
Het bieden van een begeleidingstraject. Onderdeel hiervan is financiële begeleiding op maat (coaching, training, ondersteuning, budgetbeheer, bewind) waarbij wordt gekeken naar wat iemand nodig heeft.
Dit is al reguliere werkwijze. We bieden budgetbeheer, Participe biedt een training, Humanitas heeft maatjes en thuisadministratie voor coaching. Er is een convenant met beschermings-bewindvoerders.
Aansluiten op het Schuldenknooppunt (platform voor gegevensuitwisseling in de schuldhulpverlening), zodat de ontzorgingsplicht wordt vervuld en zo snel mogelijk naar een schuldenovereenkomst gewerkt kan worden.
In 2023 is dit onderzocht en het was toen nog niet een effectieve oplossing. Dit nemen we mee als ontwikkelpunt.
Het bieden van een standaard saneringskrediet met aflostermijn van 18 maanden en waarbij de afloscapaciteit wordt berekend op basis van het vrij te laten bedrag (vtlb).
34
We zijn de afgelopen vier jaar saneringskredieten in gaan zetten op basis van een afwegingskader. We maken ook nog steeds gebruik van schuldbemiddelingen. De afloscapaciteit wordt berekend op basis van het vtlb. Soms is het inkomen lager dan het vtlb. Dat betekent dat er ook voorstellen aan schuldeisers worden gedaan waarbij het aanbod 0 is. De schuld wordt dan feitelijk volledig kwijtgescholden door de schuldeisers. De wettelijke basis hiervoor is de faillissementswet.
Fase Element basishulpverlening Schuldhulpverlening
Stand van zaken in Aalsmeer
Met vertrouwen toekomst tegemoet
Plan van aanpak evalueren en herzien met evt. aangepast aanbod begeleiding en nazorg aan de hand van een meetinstrument.
Dit is de reguliere werkwijze. Nazorg is onderdeel van het aanbod.
Altijd persoonlijk contact opnemen met de hulpvrager wanneer sprake is van een terugval.
Dit is de reguliere werkwijze.
Het toetsen van vroegsignalen op afgeronde schuldtrajecten in de eerste zes maanden na afronding traject.
Wij checken of er vorderingen in dezelfde maand zijn. Het registratiesysteem kan nog niet 6 maanden terug kijken.
Het bieden van begeleiding aan inwoners die een WSNP- traject (gaan) volgen.
We bieden begeleiding totdat inwoner, Wsnp bewindvoerder en gemeente er volledig vertrouwen in hebben dat de inwoner het zelfstandig aan kan. Ook als een Wsnp bewindvoerder bij ons meldt dat een traject stagneert zetten we begeleiding in, maar dit komt weinig voor.
Het verbeteren van de samenwerking binnen gemeenten door de inzet van Convenant Lokale Overheid.
In voorbereiding
Algemeen
35
Bijlage C: Realisatie actiepunten beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2024
Actiepunt
Wat is er gerealiseerd
Implementatie nieuw klantvolgsysteem (stratech)
Het klantvolgsysteem is volledig operationeel sinds 2020.
Start schuldhulpverlening ondernemers
Dit voorziet in een behoefte en is onderdeel van de reguliere hulpverlening geworden. De uitvoering vindt plaats binnen het reguliere budget voor de schuldhulpverlening.
Herijking beleidsregels schuldhulpverlening
De beleidsregels zijn in mei 2021 aangepast, hierdoor is meer persoonlijk maatwerk mogelijk omdat “zal” bepalingen zijn aangepast naar “kan” bepalingen. In juni 2023 zijn de beleidsregels schuldhulpverlening opnieuw aangepast vanwege de landelijke verkorting van schuldenregelingen en WSNP van 36 naar 18 maanden.
Communicatieplan schuldhulpverlening
In 2024 is er een campagne gedaan via krant, digiborden en bushokjes.
Afwegingskader saneringskredieten en mogelijkheid voor aansluiting bij landelijk waarborgfonds onderzoeken.
Sinds 2021 wordt op basis van een afwegingskader nagegaan of er een sanerings krediet de beste oplossing is. Bij iedere inwoner wordt afgewogen of er een stijging of daling van het inkomen te verwachten is en in hoeverre de leefsituatie stabiel genoeg is om voldoende financieel redzaam te zijn. Het krediet is sinds 2020 gemaximeerd op €5.000 aangezien de gemeente borg stond voor het saneringskrediet. De praktijkervaring is dat het zelden voorkomt dat inwoners hun krediet bij de Kredietbank Amsterdam gebruik maakt van niet afbetalen. Wij hebben ervoor gekozen om niet aan te sluiten bij het landelijke waarborgfonds omdat dit geen effectieve verbetering van de mogelijkheden opleverde. In 2024 is de Kredietbank Amsterdam aangesloten bij het landelijke waarborgfonds, waardoor Aalsmeer nu niet meer zelf garant hoeft te staan als een inwoner het krediet niet aflost. Wij verwachten dat dit leidt tot een relatieve stijging van het aantal saneringskredieten.
Wijziging WGS tav vroegsignalering invoeren.
Er waren in 2023 1042 signalen van vaste lasten leveranciers. Er wordt nu 0,5 fte ingezet om persoonlijk contact te leggen met inwoners. Dit wordt sinds 2024 gefinancierd met de extra middelen van het rijk hiervoor met een aanvulling vanaf 2025 uit eigen middelen van Aalsmeer.
Convenant Bewindvoering
Het convenant is ondertekend in maart 2023.
Voorstel begroting 2022 mbt saneren en afkopen van schulden jongeren.
Het team schuldhulpverlening is voor Amstelveen in 2023 gestart met de pilot Jongeren Amstelveen Schuldenvrij. Er wordt nu ervaring opgedaan met de schuldenaanpak voor deze doelgroep, de pilot loopt door t/m 2026. Bij de evaluatie nemen we mee in hoeverre we de opgedane ervaring in kunnen zetten voor Aalsmeer.
Uitvoering Cliënt ervaringsonderzoek
In 2021 en 2024 is er een cliëntervaringsonderzoek afgerond.
Vanaf 2021 jaarlijkse rapportage met de resultaten schuldhulpverlening
De raad heeft over 2021 een rapportage ontvangen. De rapportage over 2022 en 2023 is als bijlage bij het beleidsplan 2025-2028 toegevoegd.
36
37