Document · PDF

OKO-Uitvoeringsplan

Beeldvormende bijeenkomst 4 november 2024, gemeente ZwartewaterlandBij agendapunt: Interactieve informatieavond Sociaal Domein7.503 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Niet gevonden in dit document.

ZWARTEWATERLAND OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING

Uitvoeringsprogramma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving OKO RONDE 1

2024 - 2026

Voor u ligt… Het uitvoeringsprogramma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). In dit uitvoeringsprogramma beschrijven we in hoofdstuk 1 de ambities en doelen van het programma. In hoofdstuk 2 lichten we de achtergronden voor de uitvoering voor 2024-2026 toe. In hoofdstuk 3 staat het globale uitvoeringsplan voor de periode najaar 2024-voorjaar 2025. Voor wie zich wil verdiepen in de OKO-aanpak is bijlage 1 bedoeld. Dit stuk is geschreven voor iedereen die geïnteresseerd is in de uitvoering van OKO. En wellicht overweegt zelf een bijdrage te gaan leveren.

1 1. WAAROM OKO?

Bijdragen aan ontwikkeling en groei van jongeren

“Opvoeden doen we samen, omdat een jongere wordt gevormd door de omgeving waarin hij opgroeit.” Hoogleraar pedagogiek Micha de Winter over samenlevingspedagogiek

Hoe willen we dat onze jongeren opgroeien, wat wensen wij ze toe? Welke rol spelen ouders, school en vriendengroepen hierbij? Wat gaat goed, waar zijn we trots op, wat maakt ‘ons, ons’ voor nu en de komende generaties? Waar willen we minder van of zelfs wel vanaf, omdat het jongeren schaadt in hun ontwikkeling? Dit soort vragen worden vanuit het programma ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’ voorgelegd aan iedereen die in de gemeente Zwartewaterland een rol speelt bij het opgroeien en opvoeden van jongeren. En dat zijn niet alleen ouders, maar ook leerkrachten, vrijwilligers van sport- en spelverenigingen, jongerenwerkers, kerkelijk bestuurders, horeca-ondernemers, vriendengroepen, de Jongerenraad, kortom: iedereen die bijdraagt aan de omgeving van jongeren. Antwoorden hierop vormen samen het perspectief voor OKO en verduidelijken waarom we met elkaar aan OKO (zouden) willen werken.

Welke vragen stel jij, welke antwoorden geef jij mee?

UITVOERINGSPROGRAMMA OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING • OKO RONDE 1 • 2024 - 2026

1 1.1 JONGERENMONITOR ALS START In 2021 wilde de gemeente Zwartewaterland preventie van middelengebruik systematischer aanpakken. Uitkomsten van de Jongerenmonitor gaven daarvoor aanleiding: • Het gebruik van alcohol, tabak en softdrugs was hoger dan het gemiddelde in de regio; • Ouders en jongeren vinden het heel normaal om op (te) jonge leeftijd alcohol te drinken; • Onze jongeren bleken na de coronaperiode minder gelukkig te zijn. Politiek-bestuurlijk bestond de wens om mee te doen met het landelijke programma ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’ omdat dit een oplossing biedt voor bovengenoemde zorgwekkende signalen. Augustus 2023 is dit programma met instemming van de gemeenteraad gestart met een (eerste) looptijd tot 2028.

AMBITIE EN DOELEN OKO draagt bij aan de maatschappelijke ambitie van de gemeente Zwartewaterland: het realiseren van een gezonde, verantwoorde omgeving voor jongeren zodat zij kansrijk opgroeien en zich zo gezond en gelukkig mogelijk ontwikkelen. OKO WERKT HIERVAN AFGELEID AAN DE VOLGENDE DOELEN:

HET TEGENGAAN VAN ROKEN, DRANK- EN DRUGSGEBRUIK ONDER JONGEREN

HET MENTALE WELBEVINDEN VAN JONGEREN VERSTERKEN ‘Lekker in je vel zitten.’

‘We houden het hier oké en gezond met elkaar. Volwassenen geven het goede voorbeeld en leven voor.’

HET VERSTERKEN VAN DE BAND TUSSEN OUDERS EN HUN KINDEREN HET VERRIJKEN VAN DE LEEFOMGEVING VAN JONGEREN ‘Er is genoeg te doen, op een gezonde manier. ’

‘Ik begrijp mijn kind, nu hij (bijna) puber is, en sluit aan bij zijn behoeftes en wat ik van hem mag verwachten. Ik voed hem liefdevol, begrensd, respectvol op.’

UITVOERINGSPROGRAMMA OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING • OKO RONDE 1 • 2024 - 2026

1 1.2 OM WIE GAAT HET? OKO richt zich op het voorkomen van middelengebruik en jongeren tussen 10 en 18 jaar. Daarom zijn alle jongeren in deze leeftijd en hun ouders/opvoeders de doelgroepen waar OKO zich op richt. Vanuit de invalshoek van gezondheidsbevordering is OKO daarmee een collectieve preventie-aanpak: gezond gedrag wordt voor íedereen tussen 10 en 18 jaar benadrukt en we leven met elkaar de normen na die hierbij passen.

Kanttekeningen • Problematisch, risicovol middelengebruik van jongeren en verslavingszorg valt buiten de OKOaanpak. Echter: signalen hieromtrent die vanuit OKOuitvoering naar boven komen, zetten we met onze partners, zoals Tactus, om in passende hulpverlening aan jongeren en hun ouders. Het doel is om een doorlopende preventieketen te ontwikkelen van algemene preventie tot verslavingszorg. • De afgelopen jaren hebben we al veel geïnvesteerd in tijdige ondersteuning aan kwetsbare jongeren en (hun) ouders. Hiermee verminderen we de kans op oplopende (verslavings) problematiek en wordt de mentale gezondheid versterkt. Een overzicht van deze activiteiten staat in bijlage 2. Deze activiteiten vallen niet onder de verantwoordelijkheid van OKO maar worden wel in afstemming met OKO uitgevoerd. • We spannen ons extra in om jongeren en ouders te bereiken van wie we weten dat ze niet zonder meer op algemene ondersteuningsactiviteiten afkomen. Bijvoorbeeld omdat er laaggeletterdheid speelt of een lastige financiële situatie.

1.3 SAMEN MET

Iedereen in Zwartewaterland die betrokken is bij (het opgroeien en opvoeden van) jongeren heeft invloed op het doen en laten van jongeren. Jongeren ontwikkelen hun normen, waarden en opvattingen vooral via het contact met hun ouders en - steeds belangrijker naarmate ze opgroeien - in hun vriendengroep. Tegelijkertijd vormen ouders en vriendengroepen hun opvattingen en ideeën via allerlei media, door contacten met voor hún belangrijke rolmodellen, in hun werk, op school. Willen we de OKO-doelen voor de komende generaties jongeren en hun ouders realiseren, dan lukt dat het beste als zo veel mogelijk partners een bijdrage leveren. Deze bijdrage kan variëren van een minder intensieve inspanning (zoals deelnemen aan voorlichting) tot een actieve rol (bijvoorbeeld zelf bijdragen aan de naleving van Nix 18).

UITVOERINGSPROGRAMMA OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING • OKO RONDE 1 • 2024 - 2026

1 IEDEREEN DOET MEE

IK VOEL ME GEZOND EN VITAAL

IK HEB EEN KANSRIJKE ONTWIKKELING

PROGRAMMA GEZOND & GELUKKIG Vanuit Positieve Gezondheid dat elke inwoner zich naar eigen mogelijkheden zo gezond mogelijk voelt en zo goed mogelijk maatschappelijk meedoet.

ELKAAR ONTMOETEN

IK VOEL ME VEILIG IN MIJN EIGEN OMGEVING

IK BEN ZELFREDZAAM

IN CONTACT MET ONDER ANDERE :

UITVOERINGSPROGRAMMA OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING • OKO RONDE 1 • 2024 - 2026

1 1.4 PROGRAMMA-OPZET EN ORGANISATIE Gemeentelijke organisatie OKO is programmatisch van opzet. We voeren meerjarig interventies en activiteiten uit, verbinden uiteenlopende maatschappelijke vraagstukken rondom opgroeien en opvoeden en werken (daardoor) samen met meerdere beleidsterreinen. Projectleiders van JOGG en OKO dragen - in samenwerking met maatschappelijke partners en professionals zoals jongerenwerk, buurtsportcoaches en consulenten in het Sociaal Domein- bij aan de brede (leefstijl-) thema’s van Gezond en Gelukkig Zwartewaterland.

Projectorganisatie OKO bestaat organisatorisch uit een kernteam (stuurgroep en klankbordgroep samen) en initiatiefgroepen. Dit kernteam ontwikkelt en stuurt samen met de projectleider de aanpak en koers, opereert vooral op beleidsmatig niveau en bewaakt de uitgangspunten en grote lijn. De stuurgroep bestaat uit een afvaardiging van beleidsterreinen, de klankbordgroep bestaat uit inwoners en professionals uit kerk, gezondheidszorg, onderwijs en Tactus. Initiatiefgroepen pakken de uitvoering op en zijn daarmee vooral operationeel. Initiatiefgroepen kunnen gekoppeld zijn aan één enkele organisatie (zeg: een sportvereniging, als thuisbasis van het initiatief) of uit een bundeling van meerdere organisaties of individuen die elkaar vinden in dezelfde ambitie en overeenkomstige doelen (zeg: een groep ouders die bijdragen aan activiteiten gericht op positief opvoeden).

1.5 SPEERPUNTEN 2024 - 2026: SAMENHANG Gedurende de looptijd van OKO worden alle domeinen en speerpunten uitgewerkt; juist deze samenhang is effectief. Om de twee jaar kiezen maatschappelijke partijen op basis van de uitkomsten van de Jongerenmonitor (uitgevoerd door de GGD onder alle scholieren in klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs) waar we accenten gaan leggen. Tijdens onze eerste Dialoogsessie in april 2024 is door de 60 aanwezigen bepaald dat we aan de slag gaan met het domein Gezin, speerpunten: ‘regels stellen’ en ‘ondersteuning door ouders’ en met het domein Vrije Tijd, speerpunt: ‘georganiseerde vrijetijdsbesteding’. De uitkomsten van de Jongerenmonitor - zie bijlage 3 - gaven hiertoe aanleiding.

Opvallende resultaten monitor 2023 • 90% van de ondervraagde jongeren geeft aan dat zij met hun ouders kunnen praten als zij ergens mee zitten. • 82% van de jongeren voelt zich veilig op school. • De gemiddelde leeftijd waarop jongeren hun eerste glas alcohol drinken is 13,1 jaar. • Alcohol is onder de 18 jaar overal (horeca, feesten, thuis, sportvereniging, supermarkten) makelijk verkrijgbaar. • Softdrugsgebruik is alleen door 4e klassers gerapporteerd: 3% heeft dit (ooit) gebruikt. Gebruik van hard- en partydrugs komt in de ondervraagde leeftijdsgroepen niet voor. • Er is weinig cultureel aanbod.

UITVOERINGSPROGRAMMA OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING • OKO RONDE 1 • 2024 - 2026

1 1.6 FINANCIEEL OVERZICHT 2024 - 2026 In de uitvoering hebben we te maken met terugkerende kosten voor onderzoek, monitoring en de organisatie van OKO (zoals de Dialoogsessie). Deze kosten vatten we op als voorwaardelijk voor het uitvoeringsprogramma en laten we buiten dit overzicht. WELKE MIDDELEN WE PER DOEL INZETTEN:

DOEL 1 Het tegengaan van roken, drank-en drugsgebruik onder jongeren

Doorlopend doel

20.000

Zie bijlage 2. OKO vult aan met interventies ‘positief opvoeden’

DOEL 2 Het mentale welbevinden van jongeren versterken

Via speerpunten bij doel 3 en 4

DOEL 3 Het verrijken van de leefomgeving van jongeren

Via speerpunten: Georganiseerd vrijetijdsaanbod, Accent cultuur en Jongerenparticipatie

22.000

DOEL 4 Positief opvoeden

Via de speerpunten: Ondersteuning door ouders en Regels stellen

25.000

DOEL Samenlevingsgericht werken

Doorlopend doel

5.000

UITVOERINGSPROGRAMMA OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING • OKO RONDE 1 • 2024 - 2026

2 2. UITVOERING 2024-2026

Volgens de OKO cyclus zijn we in Zwartewaterland aanbeland in fase 4. Welke activiteiten voeren we uit, passend bij het kader zoals weergeven in hoofdstuk 1? Ook lichten we schematisch de samenhang toe tussen de doelen, data uit de Jongerenmonitor, gekozen speerpunten en de gewenste langetermijn verandering.

MONITORING

UITVOERING

FASE

ACTIVITEIT

FASE 0

• Bekendheid geven aan • Projectleider OKO in bestaande net(PL) m.m.v. werken, partners vinden, Stuurgroep en oriëntatie op gezamenlijspilfiguren ke koers en aanpak • Vrije Universiteit • Eerste Oudermonitor

• Communicatieplan

• GGD betrekken

• Projectleider

• Scholen betrekken

• GGD

• Inzicht in de (mentale) gezondheid van jongeren

• Monitor voorbereiden

• Stuurgroep

2023-april 2024 OPSTART

FASE 1

okt. 2023-maart 2024 JONGERENMONITOR

3 PLAN

2.1 PLANNING FASES IN DE OKO CYCLUS INITIATIEFNEMERS

DIALOOG

RESULTAAT • Startbijeenkomst • Commitment bij maatschappelijke partners, in de vorm van ambassadeurs en klankbordgroep • Commitment onder ouders

• Monitor afnemen • Klankbordgroep formeren

FASE 2

mei-juli 2024

• Speerpunten a.d.h.v. cijfers vaststellen

TERUGKOPPELING DIALOOG VOORBEREIDEN UITVOERING

• Bestaande uitvoering screenen en witte vlekken vaststellen

FASE 3

juli-sept. 2024 PLANVORMING

FASE 4

sept. 2024-maart 2026 UITVOERING

• Draagvlak vergroten voor uitvoering

• Plan van aanpak uitwerken • Initiatiefgroepen voorbereiden

• Projectleider • GGD: cijfers en rapporten

• Projectleider • Kernteam

• Voor elk speerpunt zijn (evidence-based) interventies/ maatregelen/activiteiten gekozen • Elk speerpunt is uiteindelijk ingebed in bestaande structuren/ platforms/netwerken

• Lokale (subsidie) partners

• Monitoren en evalueren van uitvoering

• Kernteam

BLOK 2 -april 2025-sept. 2025

• April ‘24 vindt de dialoogsessie plaats • Tijdens dialoogsessie zijn door de gemeenschap max 3 speerpunten gekozen

• Uitvoeren van gekozen interventies

BLOK 1 -sept. 2024-maart 2025

• Maart ‘24 zijn de cijfers van de monitor bekend bij PL

• Interventies, activiteiten worden betrouwbaar en valide uitgevoerd en geëvalueerd

• Initiatiefgroepen • Projectleider

BLOK 3 -okt. 2025-maart 2026

april 2026 OKO CYCLUS START OPNIEUW: RONDE 2

UITVOERINGSPROGRAMMA OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING • OKO RONDE 1 • 2024 - 2026

2 2.2 ACTIVITEITEN Onderstaand overzicht laat de samenhang zien tussen gekozen speerpunten, activiteiten en de beoogde langetermijn verandering, passend bij de doelen van OKO.

2024 - 2026 VAN DOMEINDOEL EN SPEERPUNT, NAAR ACTIVITEITEN IN SAMENHANG

We vullen de kennis van volwassenen aan over: De ontwikkeling van tieners en leggen het verband met opvoedvaardigheden.

Domeindoel GEZIN: Ouders bieden hun kind positieve ondersteuning

Gekozen speerpunten

Middelengebruik, mentale gezondheid en de relatie hiertussen. Positief opvoeden.

• Regels stellen, afspraken maken met name over roken en alcoholgebruik omdat daar de grootste (gezondheids)zorgen over bestaan voor jongeren tussen 10-18 jaar. • Ondersteuning door ouders

DATA UIT JONGERENMONITOR 2023

ACTIVITEITEN IN SAMENHANG 2024-2026

GEWENSTE LANGETERMIJN VERANDERING

Een groot deel van de ouders staat toe of accepteert dat hun kind alcohol drinkt of rookt versus 79 % van de jongeren geeft aan dat hun ouders duidelijke regels hebben over wat zij wel of niet mogen doen. Alcoholgebruik blijft hierbij dus veelal onbesproken of wordt (heimelijk) toegestaan.

Voorlichting, educatie, bijeenkomsten die bijdragen aan positief opvoeden en verduidelijken hoe ouders kunnen aansluiten bij de ontwikkelingsfases van (bijna) pubers. Ouders krijgen handvatten voor het goede gesprek met hun kinderen over middelengebruik. Ouders bieden elkaar ondersteuning.

Gemeente, ouders en maatschappelijke partners trekken samen op in het organiseren van een kansrijke leefomgeving voor jongeren. Er zijn platforms, netwerken en activiteiten voor en door ouders.

Om de gezonde, verantwoorde norm over roken, drugs- en alcoholgebruik maatschappelijk breed geaccepteerd te krijgen zodat ouders zich gesterkt en gesteund weten: • zetten we de NIX-18campagne uit; • werken we Team Fit samen met JOGG uit; • werken we aan maatregelen uit de Rookvrije Generatie.

De startleeftijd waarop jongeren alcohol drinken is verhoogd. Peildatum 2023: 13, 1 jaar.

Ouders verstrekken alcohol in de thuissituatie. 90% van de jongeren kan meestal/altijd praten met hun ouders als ze ergens mee zitten. Dit is een beschermende factor voor middelengebruik. Gezien de grote tolerantie die ouders hebben voor alcoholgebruik en roken, is in de ondersteuning van ouders op dit thema verbetering mogelijk.

De toegang tot alcohol vanuit de thuissituatie is afgenomen.

Jongeren roken en vapen minder.

UITVOERINGSPROGRAMMA OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING • OKO RONDE 1 • 2024 - 2026

Domeindoel VRIJE TIJD: er is een duurzaam, gevarieerd en verantwoord activiteitenaanbod dat aansluit bij de belangstelling en behoeftes van jongeren.

Gekozen speerpunt

We vullen het Vrije Tijdsaanbod aan: In samenwerking met jongeren. Volgens de OKOchecklist (zie bijlage 4).

• Georganiseerde vrijetijdsbesteding

DATA UIT JONGERENMONITOR 2023

ACTIVITEITEN IN SAMENHANG 2024-2026

GEWENSTE LANGETERMIJN VERANDERING

52% van de jongeren sport 2 dagen per week bij een club of sportschool. Zij zijn vaker dronken of aangeschoten. Jongeren die vaker dan 2 dagen sporten, hebben minder psychische klachten.

Wij zorgen samen met onder meer jongerenwerk en buurtsportcoaches voor een toegankelijk en breed activiteitenaanbod met voldoende laagdrempelige voorzieningen voor jongeren tot en met 18 jaar. Er is voldoende capabele begeleiding en ouders zijn betrokken.

In alle kernen is voor jongeren genoeg te doen, op een gevarieerde manier.

20% van de jongeren neemt 2 of meer dagen per week deel aan creatieve activiteiten bij een club of vereniging. Zij zijn minder vaak aangeschoten of dronken en roken minder.

Er zijn voldoende veilige en verantwoorde plekken voor jongeren om tijd met elkaar door te brengen. Er zijn meer (jeugd)verenigingen die onder toezicht van een verantwoordelijke volwassene staan en waar de Nix18normen worden nageleefd. Er is een breed cultureel aanbod, gericht op talentontwikkeling.

We informeren vrijetijdsaanbieders over de relatie tussen georganiseerde vrijetijdsbesteding, mentale gezondheid en middelengebruik.

UITVOERINGSPROGRAMMA OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING • OKO RONDE 1 • 2024 - 2026

GEZIN

Tijd doorbrengen met ouders

Beschermende factoren Risico factoren

GEZIN

VRIJE TIJD

VIER DOMEINEN VAN OKO

Controle en monitoring door ouders Ondersteuning door ouders Regels stellen

PEER GROEP

VRIENDENKRING

Afspraken met andere ouders Laat buiten rondhangen Feestjes zonder toezicht

VRIJE TIJD

Georganiseerde vrijetijdsbesteding Inzet rolmodellen

SCHOOL

Positief schoolklimaat Betrokkenheid bij school Pesten

BEWEZEN EFFECTIEF! Vanuit de IJslandse preventie-aanpak, de basis voor OKO aangepast aan Nederlandse mogelijkheden door o.a. het Trimbos Instituut, is een bewezen effectieve aanpak ontwikkeld waarmee de mentale gezondheid van jongeren wordt versterkt en middelengebruik wordt tegengegaan. Een meerjaren, samenhangend en cyclisch programma waarin monitoring van resultaten en uitvoering van activiteiten om de twee jaar op elkaar worden afgestemd is daarin de crux. Deze activiteiten: • vinden plaats in de vier meest invloedrijke omgevingen van jongeren: school, gezin, vriendengroepen en de vrijetijdssetting. • zijn georganiseerd rondom de beschermende factoren of risicofactoren voor middelengebruik en mentale gezondheid. Ze vergroten het mentaal welbevinden en gaan middelengebruik tegen, of verkleinen juist het mentaal welbevinden en versterken middelengebruik.

WE DOEN HET SAMEN De mate van het succes van OKO wordt sterk bepaald door de acceptatie van en het vertrouwen in het programma door de lokale samenleving. Staan inwoners en organisaties achter de ambitie en doelen van OKO, vinden ze het nodig dat deze aandacht er is, is er vertrouwen in een goede uitvoering, speelt het programma goed in op kansen en krachten in de kernen? Dit brengt een bescheiden opstelling voor de gemeente(lijke projectleider van OKO) met zich mee, en de overtuiging dat wij de wijsheid niet in pacht hebben. Inwoners die positief tegenover het programma staan, staan niet alleen open voor de boodschap die we brengen maar zullen ook eerder bereid zijn om een bijdrage te leveren, in welke vorm dan ook. Om de doelen te bereiken is samenwerking met inwoners belangrijk en zonder meer logisch. Als gemeente alleen redden we het niet én doen we tekort aan initiatieven vanuit de gemeenschap die bijdragen aan de ontwikkeling en groei van jongeren. Daarnaast: we slagen in het borgen van OKO, zodra de lokale samenleving bijbehorende normen en opvattingen uitdraagt.

UITVOERINGSPROGRAMMA OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING • OKO RONDE 1 • 2024 - 2026

3. GLOBAAL ACTIVITEITENOVERZICHT SEPTEMBER 2024 - MAART 2025 • BLOK 1 Jongeren kunnen zich beter ontwikkelen wanneer zij opgroeien in een positieve, gezonde en veilige leefomgeving. Dit maakt ook de kans kleiner dat zij middelen gaan gebruiken. Met OKO werkt iedereen samen aan zo’n leefomgeving: thuis (gezin), op school, in de vriendenkring en in de vrije tijd. Gedurende de looptijd van OKO worden alle domeinen en speerpunten uitgewerkt; juist deze samenhang is effectief. Om de twee jaar kiezen maatschappelijke partijen op basis van de uitkomsten van de Jongerenmonitor (uitgevoerd door de GGD onder alle scholieren in klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs) waar we accenten gaan leggen. Tijdens onze eerste Dialoogsessie in april 2024 is door de 60 aanwezigen bepaald dat we aan de slag gaan met het domein GEZIN, speerpunten: ‘REGELS STELLEN’ en ‘ONDERSTEUNING DOOR OUDERS’ en het domein VRIJE TIJD, speerpunt ‘GEORGANISEERDE VRIJETIJDSBESTEDING’. We werken gedurende de uitvoeringsperiode september 2024 - maart 2026 in drie blokken van steeds een half jaar. Met als leidend principe dat een gemeenschapsgericht programma niet in beton gegoten kan zijn, en meebeweegt met kansen en krachten in de samenleving. Andere OKO uitgangspunten en waarden staan in bijlage 5.

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO GLOBAAL ACTIVITEITENOVERZICHT SEPTEMBER 2024 - MAART 2025 • BLOK 1

3 Hieronder staat de voorgenomen, globale uitvoering voor BLOK 1 • september 2024 - maart 2025

ACTIVITEIT

GERICHT OP

Verkenning sportverenigingen i.s.m. Team Fit / Buurtsportcoach en vormgeven activiteiten.

Draagvlak vergroten Nix 18-maatregelen.

Voorbereiden en afname onderzoek ouders i.s.m. Vrije Universiteit.

Toename in deelname vergeleken met 2023.

‘Helder Theater’ i.s.m. werkgroep Agnietencollege.

Ouderondersteuning.

Ondersteuning initiatiefgroepen Hasselt, Genemuiden en Zwartsluis.

(Thema)activiteiten bij Olympia ‘28.

Deelname training ‘Positief opvoeden’. Ouderinlooppunten verkennen. Organisatorische structuur en verantwoordelijkheden afspreken.

Evaluatie en doorontwikkeling inzet Tactus.

Meer contact met en instroom bij Tactus Uitbreiden Oudergroep voor jongeren met problematisch middelengebruik. Verbinding versterken met OKO doelen.

Verkenning leertraject Family Foundation Tripple P / Positief opvoeden.

Plan van aanpak uitwerken i.s.m. maatschappelijke partners.

Communicatieplan aanpassen.

Campagnemomenten. Draagvlak OKO doelen versterken.

Vergroten cultuuraanbod aansluitend bij Cultuurbeleid, evaluatie ZWL got talent, jongerenparticipatie.

Meer cultureel vrijetijdsaanbod.

Jongerenparticipatie vormgeven rondom Vrije Tijdsaanbod i.s.m. jongerenwerk, Jongerenraad, Buurtsportcoaches.

Grotere betrokkenheid en verantwoordelijkheid van jongeren in de uitvoering van vrijetijdsaanbod. Meer bekendheid en draagvlak OKOchecklist.

‘OKO voor iedereen’ vormgeven met partners (Taalpunt, MEE).

Aangepaste werving voor algemene activiteiten indien mogelijk; ontwikkeling van specifiek aanbod indien nodig.

Bijeenkomsten kerngroep (stuur- en klankbordgroep).

Versterking van de kwaliteit en de maatschappelijke acceptatie van OKO.

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO GLOBAAL ACTIVITEITENOVERZICHT SEPTEMBER 2024 - MAART 2025 • BLOK 1

BIJLAGEN UITVOERINGSPROGRAMMA

1. OKO IN HET KORT 2. AANBODOVERZICHT MENTALE GEZONDHEID 3. UITKOMSTEN JONGERENMONITOR 2023 4. DE OKO-CHECKLIST 5. UITGANGSPUNTEN EN WAARDEN

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

B BIJLAGE 1. OKO IN HET KORT

Aanpak ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’

OKO IS… ...een werkwijze om jongeren gelukkiger en gezonder op te laten groeien en te voorkomen dat jongeren gaan drinken, roken of drugs gaan gebruiken. ...werkt daarom aan een positieve, gezonde en veilige leefomgeving voor jongeren. ...onderzoekt hoe het met de jongeren in de gemeente gaat en welke onderwerpen extra aandacht verdienen. ...helpt bij de samenwerking tussen gemeenten, ouders, scholen, jongerenwerkers en andere professionals in de buurt. ...een meer jaren aanpak om zo duurzaam te werken aan gelukkige en gezonde jongeren. ...wetenschappelijk onderbouwd en gebaseerd op het succesvolle IJslandse preventiemodel. ...een aanpak waaraan ondertussen 46 gemeentes zich verbonden hebben.

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

B WELKE ONDERDELEN OMVAT OKO? Jongeren kunnen zich beter ontwikkelen wanneer zij opgroeien in een positieve, gezonde en veilige leefomgeving. Opgroeien in deze omgeving maakt ook de kans kleiner dat zij gaan drinken, roken of drugs gaan gebruiken. Met OKO werkt iedereen in de gemeente samen aan het vormen van de positieve leefomgeving voor jongeren: thuis (gezin), op school, in de vriendenkring (peergroep) en in de vrije tijd. Dit zijn de vier domeinen die in OKO centraal staan. In elk van deze vier domeinen gaan samenwerkingspartners aan de slag. Ze versterken de beschermende factoren en pakken de risicofactoren aan. Dit gebeurt op basis van 1) de resultaten van de Jongerenmonitor die de GGD tweejaarlijks afneemt voor OKO-gemeentes en 2) overleg met lokale partners over deze resultaten. De OKO aanpak bestaat dus niet uit een vast pakket aan interventies of activiteiten. Lokaal wordt besproken wat de grootste aandachtspunten zijn en waar kansen liggen om deze aan te pakken.

Beschermende factoren Binnen de vier domeinen zijn beschermende en risicofactoren beschreven. Zo verhogen steun van ouders en een positieve sfeer op school het geluk van jongeren. Deze beschermende factoren kunnen daarnaast voorkomen dat ze gaan drinken, roken of drugs gaan gebruiken.

Risicofactoren Pesten en tot laat buiten rondhangen verminderen juist het geluk van jongeren en vergroten de kans dat ze gaan drinken, roken of drugs gaan gebruiken. Domeinen in de omgeving jongeren met beschermende& risico factoren

GEZIN Beschermende factoren Risico factoren

VRIJE TIJD

GEZIN

VIER DOMEINEN VAN OKO

Tijd doorbrengen met ouders Controle en monitoring door ouders Ondersteuning door ouders Regels stellen

PEER GROEP

VRIENDENKRING

Afspraken met andere ouders Laat buiten rondhangen Feestjes zonder toezicht

VRIJE TIJD

Georganiseerde vrijetijdsbesteding Inzet rolmodellen

SCHOOL

Positief schoolklimaat Betrokkenheid bij school Pesten

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

B OKO EN DE IJSLANDSE AANPAK OKO is gebaseerd op het IJslandse preventiemodel. Tussen 2018 en 2021 hebben negen Nederlandse gemeenten in een pilottraject gewerkt met het IJslandse preventiemodel. Gedurende deze pilot-fase is de IJslandse aanpak vertaald naar de Nederlandse context. Na de pilot-fase is de aanpak onder een nieuwe naam verdergegaan: Opgroeien in een Kansrijke Omgeving. De aanpak is een wetenschappelijk onderbouwde benadering (evidence-based) om middelengebruik (alcohol, tabak en drugs) onder jongeren te voorkomen en het welbevinden van jongeren te vergroten. Het model is gericht op het implementeren van maatregelen en lokale interventies die risicofactoren voor middelengebruik verminderen en beschermende factoren versterken. Sinds de invoering van het IJslandse preventiemodel, twintig jaar geleden, is het middelengebruik onder de IJslandse jeugd sterk gedaald en behoort zij nu tot het land met de minst gebruikende jongeren in Europa. De aanpak wordt inmiddels in 34 landen in de wereld toegepast. Middelengebruik in IJsland van 1998 tot 2018 onder 15- en 16-jarigen

HOE WERKT OKO? De gemeente coördineert de aanpak. Zij brengt ouders en lokale partners bij elkaar zodat er een gemeenschap (community) ontstaat rond de opgroeiende jongeren. Samen doorlopen zij iedere twee jaar de aanpak van OKO; van monitoring naar dialoog, planvorming en uitvoering. FASE 0 - OPSTART: Voorafgaand aan de cyclus is het belangrijk een aantal zaken geregeld te hebben zoals, personele bezetting, financieren en politiek draagvlak voor minimaal 4 jaar. FASE 1 - MONITORING: Jongeren in het voortgezet onderwijs vullen een vragenlijst in over hoe ze zich voelen, in hoeverre ze alcohol drugs of tabak gebruiken en over de aanwezigheid van beschermende en risicofactoren. FASE 2 - DIALOOG: Kort na de afname van de vragenlijst bespreekt de gemeente de resultaten met de scholen, ouders en andere lokale partners: “Wat vinden wij als community van de cijfers? Waar willen we wat aan doen? Wat kun je/jouw organisatie bijdragen?” Samen bepalen ze de drie belangrijkste speerpunten voor uitvoering de komende 2 jaar. FASE 3 - PLANVORMING: Voor elk veranderpunt kiezen zij de best passende en werkende aanpakken en activiteiten. Dit kunnen bestaande aanpakken maar ook nieuwe, of op OKO aangepaste activiteiten zijn. Belangrijk is dat de activiteiten en aanpakken de beschermende factoren versterken en de risicofactoren verminderen.

Iedere samenwerkingspartner werkt hieraan mee vanuit eigen mogelijkheden en expertise. FASE 4 - UITVOERING: De gemeente en haar samenwerkingspartners voeren de geplande aanpakken en activiteiten uit. Aan het einde van de cyclus volgt er een evaluatie en begint de aanpak weer bij de GGD monitoring. UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

B BIJLAGE 2. AANBODOVERZICHT MENTALE GEZONDHEID

ACTIVITEIT INTERVENTIE MAATREGEL

DOELGROEP & DOEL VAN ACTIVITEIT INTERVENTIE MAATREGEL

DRAAGT BIJ AAN VOORKOMEN MIDDELENGEBRUIK EN/OF VERBETEREN WELBEVINDEN?

PAST BIJ WELK(E) OKODOMEIN(EN)?

PAST BIJ WELKE OKOFACTOR(EN)?

Triple P: positief opvoeden, training 'pubers'

Doelgroep: ouders van 2 tot 12 jaar en 12 tot 18-jarigen.

GEZIN

Regels stellen, ondersteuning door ouders

VRIJE TIJD

Activiteitenaanbod

Mogelijk

GEZIN

Regels stellen, ondersteuning ouders

GEZIN

Regels stellen, ondersteuning ouders plus OKO hoofddoel

GEZIN

Regels stellen, ondersteuning ouders plus OKO hoofddoel

Mogelijk

GEZIN

Regels stellen, ondersteuing ouders plus OKO hoofddoel

SCHOOL

Positief schoolklimaat plus OKO hoofddoel

Doel: ouders handvatten geven om de principes van positief opvoeden toe te passen. Jongerenraad

Doelgroep: jongeren 14-18 jaar. Doel: jongeren ontwikkelen zich tot mondige partners voor maatschappelijke activiteiten.

Steunouders

Doelgroep: 0-13 jaar. Doel: verlichten van de thuissituatie.

(Incidentele) voorlichtingsmomenten bv. over puberbrein

Doelgroep: ouders 12-18.

(Incidentele) voorlichtingsmomenten b.v. over opvoeden en opgroeien speciaal voor ouders van anderstalige jongeren

Doelgroep: ouders van anderstalige leerlingen.

Ouderklankbordgroep

Doelgroep: ouders woonachtig in één van de 3 kernen.

Doel: ouders handvatten geven over positief opvoeden i.r.t. ontwikkelingen bij hun kinderen.

Doel: ouders betrekken bij maatschappelijke vraagstukken. THINK

Doelgroep: leerlingen 12-16 jaar Agnietencollege. Doel: jongeren weerbaar maken.

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

B ACTIVITEIT INTERVENTIE MAATREGEL

DOELGROEP & DOEL VAN ACTIVITEIT INTERVENTIE MAATREGEL

DRAAGT BIJ AAN VOORKOMEN MIDDELENGEBRUIK EN/OF VERBETEREN WELBEVINDEN?

PAST BIJ WELK(E) OKODOMEIN(EN)?

PAST BIJ WELKE OKOFACTOR(EN)?

JOGG: Team Fit

Doelgroep: medewerkers van sportkantines.

VRIJE TIJD

Past bij het OKOhoofddoel

Selectief: versterkt mentaal welbevinden van (tijdelijk) kwetsbare jongeren

SCHOOL

Positief schoolklimaat, ouderbetrokkenheid bij school, plus OKOhoofddoel

Selectief: versterkt mentaal welbevinden van (tijdelijk) kwetsbare jongeren

SCHOOL GEZIN

Positief schoolklimaat, ouderbetrokkenheid bij school, plus OKOhoofddoel

Selectief: versterkt mentaal welbevinden van (tijdelijk) kwetsbare jongeren

SCHOOL GEZIN

Positief schoolklimaat, ouderbetrokkenheid bij school, plus OKOhoofddoel

JONGEREN OUDERS VERSTREKKERS VAN ALCOHOL EN TABAK

Past bij het OKOhoofddoel

GEZIN

Ondersteuning door ouders, regels stellen

GEZIN

Ondersteuning door ouders, regels stellen

Doel: creëren van een gezonde sportomgeving waar regels rondom roken en alcoholgebruik worden nageleefd. KIES (basisonderwijs)

Doelgroep: kinderen van gescheiden ouders. Doel: mentaal welbevinden van kinderen in een scheidingssituatie versterken.

Schoolmaatschappelijk werk

Doelgroep: (tijdelijk) kwetsbare leerlingen basisschool. Doel: leerlingen versterken.

PMT

Doelgroep: leerlingen met een kwetsbaarheid. Doel: leerlingen versterken en weerbaarheid verhogen.

Campagne Nix 18

Doelgroep: jongeren 14-18. Doel: roken en alcoholgebruik uitstellen.

Mamacafé Zwartsluis

Doelgroep: jonge moeders. Doel: elkaar versterken, elkaar kennen, elkaar steunen in de opvoeding.

Mamacafé Hasselt

Doelgroep: jonge moeders. Doel: elkaar versterken, elkaar kennen, elkaar steunen in de opvoeding.

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

B ACTIVITEIT INTERVENTIE MAATREGEL

DOELGROEP & DOEL VAN ACTIVITEIT INTERVENTIE MAATREGEL

DRAAGT BIJ AAN VOORKOMEN MIDDELENGEBRUIK EN/OF VERBETEREN WELBEVINDEN?

PAST BIJ WELK(E) OKODOMEIN(EN)?

PAST BIJ WELKE OKOFACTOR(EN)?

Inzet Gezinspreventiecoach

Doelgroep: gezinnen met jonge kinderen.

GEZIN

Ondersteuning door ouders, regels stellen

Project BoekenGezin

Doelgroep: ouders met kinderen in de leeftijd van 0-3 jaar.

N.v.t.: doelgroep valt buiten OKO

GEZIN

Ondersteuning door ouders

SCHOOL VRIJE TIJD GEZIN

NIX 18, rookvrije generatie, ouderondersteuning

Doel: Ouders versterken in opvoedvaardigheden

Doel: ontmoeting tussen ouders, elkaar steunen in de opvoeding, kennis over opgroeien van kinderen. Netwerkoverleg Agnietencollege Gezonde School

Doelgroep: scholieren en indirect hun ouders.

Oudertraining Tactus

Een cursus voor ouders en opvoeders met kinderen tussen de 12 en 23 jaar die problematisch alcohol drinken of te veel drugs gebruiken, overmatig gamen of gokken.

Ja: het voorkomt erger

GEZIN

N.v.t.: secundaire preventie

De Kern training (weerbaarheid en mindfulness)

Doelgroep: kinderen BO groep 6,7 en 8.

Selectief: versterkt mentaal welbevinden van (tijdelijk) kwetsbare jongeren

SCHOOL

N.v.t.

Project Normaliseren

Doelgroep: leerlingen die (soms) extra aandacht/ ondersteuning nodig hebben om verdere problemen te komen (12-16 jaar Agnietencollege).

SCHOOL GEZIN

N.v.t.

Doel: afstemming tussen partners over elkaars beleid en activiteiten gericht op gezond gedrag en mentaal welzijn van jongeren. Ouders worden actief geïnformeerd, Ouderraad is op de achtergrond betrokken.

Doel: versterken weerbaarheid en mentaal welbevinden.

Doel: weerbaarheid vergroten, probleem niet groter maken, normaliseren.

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

B BIJLAGE 3. UITKOMSTEN JONGERENMONITOR 2023

ZWARTEWATERLAND OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING

Dialoogsessie Zwartewaterland Sandra Borsboom

Tessa Overmars-Marx GGD IJsselland

Inhoud 1. Mentaal welbevinden 2. Middelengebruik

3. De omgeving a.

Gezin

Peergroup

School

Deelnemers Zwartewaterland aan dit onderzoek Jongeren in klas 2 en 4 VO | circa 680

Vragenlijst ingevuld | N=433

In Zwartewaterland wonen ongeveer 680 leerlingen die in VO-2 en VO-4 zitten. Hiervan hebben 433 de OKO-vragenlijst voldoende ingevuld (64%).

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

1. MENTAAL WELBEVINDEN

Hoe gaat het met de jeugd in Zwartewaterland?

Mentaal welbevinden

Heeft psychische klachten (2023):

De psychische gezondheid is gemeten aan de hand van 5 stellingen.

36%

jongere zich voelde in de afgelopen voelde je je neerslachtig en

somber?’.

12% 7%

81%

Jongen

Meisje Klas 2

één of meer factoren.

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

Lichte

Matige

Ernstige

De belangrijkste bronnen van stress zijn:

16%

35% gestrest te voelen door

Geen

Klas 4

Mentaal welbevinden

Geeft aan zich (zeer) vaak

4%2%

22%

Deze stellingen gaan over hoe een 4 weken. Bijvoorbeeld: ‘Hoe vaak

13%

Mening van anderen over hem/ haar

23% School of huiswerk

6% Thuis situatie

Eigen problemen

20%

Alles wat hij/zij moet doen

2. MIDDELENGEBRUIK

Alcohol, roken, drugs

Alcoholgebruik in de laatste 4 weken

100% 90% 80%

De gemiddelde leeftijd waarop jongeren hun eerste glas alcohol drinken is 13,1 jaar.

70% 60%

53%

50% 40%

20%

Klas 2 2021 Klas 4 2021

10%

Klas 2 2023

Klas 4 2023

Waar wordt alcohol gedronken?

28%

25%

30%

Alcohol drinken (1 glas of meer)

Dronken of aangeschoten

100% 90% 80% 70%

66%

71% 61%

58%

60%

51%

50% 40%

40%

42%

30% 20%

20%

Klas 2

Klas 4

23%

20%

10% 0%

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

37%

35%

Bij vrienden of vriendinnen

Thuis

In een keet, jeugdhonk of schuur

Op de kermis, In een café, disco, Bij een concert of zomerfeest of club, snackbar, festival tentfeest restaurant, op een terras

B Hoe komen jongeren aan alcohol?

100% 90% 80% 70% 60% 50%

45%

43%

37%

40% 30%

23%

20%

Klas 2

23%

10%

Klas 4

Roken, vapen en wiet/hasjgebruik

24%

20%

Krijg het van vriend(in)

Krijg het van ouders/verzorgers

Krijg het van een andere volwassene

11%

Koop het zelf

Laat het kopen door een ander (vriend, kennis, vreemde)

100% 90% 80%

9% van de jongeren vapet minstens wekelijks

70% 60% 50% 40% 30% Klas 2 2023 Klas 4 2023 Klas 2 2021 Klas 4 2021

Samenhang: Middelengebruik hoger bij jongeren met psychische klachten

20%

10% 0%

Roken dagelijks

15% 7%

Roken minstens wekelijks

Ooit wiet of hasj gebruikt

50% 45% 40% 35% 30% 25%

20%

23% 16%

15% Ervaart geen psychische klachten

Ervaart psychische klachten

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

12%

11%

10%

8% 4%

5% 0%

Laatste 4 weken dronken of aangeschoten

Rookt nu ≥ wekelijks

Ooit wiet of hasj gebruikt

3. DE OMGEVING

Gezin

100%

90% van de jongeren kan meestal/ altijd met hun ouders praten als hij/zij ergens mee zit

90% 80% 70% 60% 50% 40%

34%

30% 20%

21% 15%

11%

10%

Jongeren die meestal/altijd met ouders

kunnen praten, gebruiken minder middelen

4% Was in de laatste 4 weken dronken of aangeschoten

Rookt tenminste wekelijks

Heeft ooit wiet of hasj gebruikt

Kan meestal/altijd met ouders praten als hij/zij ergens mee zit

Kan nooit/soms met ouders praten als hij/zij ergens mee zit

100% 90% 80%

71%

70% 59%

60%

Jongeren die meestal/altijd met ouders kunnen praten, hebben minder psychische klachten

50% 40% 30%

30% 20%

14%

10% 0%

31%

3% Heeft psychische klachten (MHI-5)

Vaak tot altijd eenzaam de laatste 4 weken

Voelt zich (zeer) vaak gestrest door één of meer factoren

Kan meestal/altijd met ouders praten als hij/zij ergens mee zit

Kan nooit/soms met ouders praten als hij/zij ergens mee zit

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

100%

81%

90%

van de jongeren geeft aan dat hun

50%

ouders veel tijd met ze doorbrengen

40%

80% 70%

56%

60% 41% 30%

30% 20%

17%

13%

10%

Jongeren die veel tijd met hun ouders

doorbrengen, hebben minder

3% Heeft psychische klachten (MHI-5)

psychische klachten

Vaak tot altijd eenzaam de laatste 4 weken

Voelt zich (zeer) vaak gestrest door één of meer factoren

Ouders brengen veel tijd met het kind door

Ouders brengen niet veel tijd met het kind door

100%

85%

90%

van de ouders weten meestal of altijd

50%

waar hun kind is als hij of zij niet

40%

thuis is

80% 70% 60%

34%

30% 20%

23% 15%

10%

Jongeren waarvan ouders

meestal/altijd weten waar hun kind is als hij/zij niet thuis is, gebruiken

10% 4%

Was in de laatste 4 weken dronken of aangeschoten

Rookt tenminste wekelijks

Heeft ooit wiet of hasj gebruikt

Ouders weten meestal/altijd waar hun kind is als hij/zij niet thuis is

minder middelen

Ouders weten meestal soms/nooit waar hun kind is als hij/zij niet thuis is

100% 90% 80%

Jongeren waarvan ouders

70%

meestal/altijd weten waar hun kind is

60%

als hij/zij niet thuis is , hebben minder psychische klachten

60%

50% 37%

40%

31%

30% 20%

16%

10% 0%

14% 5%

Heeft psychische klachten (MHI-5)

Vaak tot altijd eenzaam de laatste 4 weken

Voelt zich (zeer) vaak gestrest door één of meer factoren

Ouders weten meestal/altijd waar hun kind is als hij/zij niet thuis is

Ouders weten meestal soms/nooit waar hun kind is als hij/zij niet thuis is

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

Groot deel ouders accepteert dat hun kind alcohol drinkt Klas 2

Klas 4

Ze vinden het goed of zeggen er niets van

Ze vinden dat ik minder alcohol zou moeten

drinken, raden het af of verbieden het

Ze weten het niet

100%

79%

90%

van de jongeren geeft aan dat hun

50%

ouders duidelijke regels hebben over

40%

wat zij wel of niet mogen doen

80% 70% 60%

30% 20%

22%

18%

15%

10%

Jongeren waarvan ouders duidelijke

regels hebben, gebruiken minder

4% Was in de laatste 4 weken dronken of aangeschoten

Rookt tenminste wekelijks

Heeft ooit wiet of hasj gebruikt

middelen Ouders hebben duidelijke regels

Ouders hebben geen duidelijke regels

100% 90% 80%

Jongeren waarvan ouders duidelijke

70%

regels, hebben minder psychische

60%

klachten

52%

50% 40%

31%

30% 20%

30%

15%

13%

10% 0%

4% Heeft psychische klachten (MHI-5)

Vaak tot altijd eenzaam de laatste 4 weken

Ouders hebben duidelijke regels

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

Voelt zich (zeer) vaak gestrest door één of meer factoren

Ouders hebben geen duidelijke regels

3. DE OMGEVING

Leeftijdsgenoten

100%

Gebruik middelen door vrienden/ vriendinnen

90% 80% 70% 60% 50%

50% 40% 30%

20% 10% Klas 2 Klas 4

22%

25% 12%

11%

2% Meeste tot (bijna) alle vriend(innen) drinken alcohol

Meeste tot (bijna) alle vriend(innen) roken

Meeste tot (bijna) alle vriend(innen) roken hasj of wiet

100% 90% 80%

70%

van de jongeren was in de laatste

60%

week op drie of meer avonden na 22

50%

uur niet thuis

avonden of meer niet thuis waren na 22 uur, gebruiken meer middelen

29%

30% 20%

Jongeren die de laatste week drie

40%

10% 0%

11%

13%

Was in de laatste 4 weken dronken of aangeschoten

Rookt tenminste wekelijks

2% Heeft ooit wiet of hasj gebruikt

Was laatste week drie avonden of meer thuis om 22 uur Was laatste week drie avonden of meer na 22 uur niet thuis

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

3. DE OMGEVING

School

45%

100% 90% 80% 70% 60%

van de jongeren vindt het leuk om

50%

naar school te gaan

40% 30% 20%

22% 12%

10%

Jongeren die naar school gaan leuk

vinden, gebruiken minder middelen

14% 3%

Was in de laatste 4 weken Rookt tenminste wekelijks dronken of aangeschoten vindt naar school leuk

Heeft ooit wiet of hasj gebruikt

vindt naar school niet leuk

100% 90% 80% 70% 60%

Jongeren die naar school gaan leuk

50%

vinden, hebben minder psychische

40%

klachten

45% 27%

30% 20%

10% 0%

10%

Heeft psychische klachten Vaak tot altijd eenzaam de Voelt zich (zeer) vaak (MHI-5) laatste 4 weken gestrest door één of meer factoren vindt naar school leuk

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

23%

vindt naar school niet leuk

82%

100% 90% 80% 70% 60%

van de jongeren voelt zich veilig op

50%

school

40% 30% 20%

23% 16%

11%

10%

Jongeren die zich veilig voelen op

school, gebruiken minder middelen

14% 7%

4% Was in de laatste 4 weken Rookt tenminste wekelijks dronken of aangeschoten voelt zich veilig op school

Heeft ooit wiet of hasj gebruikt

voelt zich niet veilig op school

100% 90% 80%

70%

Jongeren die zich veilig voelen op

60%

49%

50%

school, hebben minder psychische

40%

klachten

30% 20%

10% 0%

28% 21% 11%

3% Heeft psychische klachten Vaak tot altijd eenzaam de Voelt zich (zeer) vaak (MHI-5) laatste 4 weken gestrest door één of meer factoren voelt zich veilig op school

66%

voelt zich niet veilig op school

100% 90% 80% 70% 60%

vindt dat leerlingen op school goed

50%

met elkaar omgaan

40%

52% 34% 27%

30% 20%

10%

Jongeren die vinden dat leerlingen

goed met elkaar omgaan op school, hebben minder psychische klachten

69%

12%

10%

3% Heeft psychische klachten Vaak tot altijd eenzaam de Voelt zich (zeer) vaak (MHI-5) laatste 4 weken gestrest door één of meer factoren leerlingen gaan goed met elkaar om

leerlingen gaan niet goed met elkaar om

100% 90% 80% 70% 60%

kan met een volwassene op school

50%

praten

40%

54%

32%

26%

30% 20%

10%

Jongeren die met een volwassene op school kunnen praten, hebben minder psychische klachten

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

12%

3% Heeft psychische klachten Vaak tot altijd eenzaam de Voelt zich (zeer) vaak (MHI-5) laatste 4 weken gestrest door één of meer factoren kan met een volwassene op school praten kan niet met een volwassene op school praten

3. DE OMGEVING

Vrije tijd

52% sport minimaal 2 dagen per week bij een club of sportschool

100%

90% 80% 70% 60%

50% 40% 30% 20%

21% 13%

12%

10%

Jongeren die minimaal 2 dagen per

week sporten bij een club of vereniging, zijn vaker dronken of

11%

Was in de laatste 4 weken Rookt tenminste wekelijks dronken of aangeschoten

Heeft ooit wiet of hasj gebruikt

sport 2 of meer dagen per week bij een club of sportschool sport minder dan 2 dagen per week bij een club of sportschool

aangeschoten

100% 90% 80% 70% 60% 50%

Jongeren die minimaal 2 dagen per

40%

week sporten bij een club of

30%

vereniging, hebben minder psychische

20%

klachten

10% 0%

33% 17%

37%

20% 5%

Heeft psychische klachten Vaak tot altijd eenzaam de Voelt zich (zeer) vaak (MHI-5) laatste 4 weken gestrest door één of meer factoren sport 2 of meer dagen per week bij een club of sportschool sport minder dan 2 dagen per week bij een club of sportschool

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

20% van de jongeren neemt 2 of meer

100%

90% 80% 70% 60%

50%

dagen per week deel aan creatieve of

40%

culturele activiteiten bij een club of

30%

vereniging Jongeren die minimaal 2 dagen bezig

20%

10% 0%

zijn met creatieve of culturele

14%

Was in de laatste 4 weken dronken of aangeschoten

Rookt tenminste wekelijks

neemt 2 of meer dagen per week deel aan creatieve of culturele activiteiten

activiteiten, zijn minder vaak dronken

neemt minder dan 2 dagen deel aan creatieve of culturele activiteiten

of aangeschoten en roken minder

100% 90% 80% 70% 60% 50%

Jongeren die minimaal 2 dagen

40%

deelnemen aan creatieve of culturele

30%

activiteiten, voelen zich vaker gestrest

20% 10% 0%

45% 33% 17%

19% 6%

Heeft psychische klachten Vaak tot altijd eenzaam de Voelt zich (zeer) vaak (MHI-5) laatste 4 weken gestrest door één of meer factoren neemt 2 of meer dagen per week deel aan creatieve of culturele activiteiten neemt minder dan 2 dagen deel aan creatieve of culturele activiteiten

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

SAMENGEVAT

Conclusies •

Het alcoholgebruik onder jongeren in klas 2 en 4 is hoog en zij kunnen op verschillende plekken gemakkelijk aan alcohol komen. Roken is toegenomen en wiet of hasjgebruik is afgenomen.

•

Er is een verband tussen beschermende/risicofactoren met middelengebruik en mentale gezondheid

Per domein: •

Meer dan de helft van de ouders van vierdeklassers vindt het goed dat hun kind drinkt.

•

Jongeren die met hun ouders kunnen praten, gebruiken minder middelen en hebben minder psychische klachten.

•

Jongeren waarvan de ouders duidelijke regels hebben of veel tijd met ze doorbrengen of op de hoogte zijn van waar zij zijn, hebben minder psychische klachten.

•

Jongeren die de laatste week drie avonden of meer niet thuis waren na 22 uur, gebruiken meer middelen.

•

Jongeren die naar school niet leuk vinden of zich niet veilig voelen, hebben vaker psychische klachten.

•

Jongeren die vinden dat leerlingen goed met elkaar omgaan of goed kunnen praten met een volwassene op school, hebben minder psychische klachten.

•

Jongeren die 2 of meer dagen sporten bij een club of sportschool zijn vaker dronken of aangeschoten. Jongeren die 2 of meer dagen per week deelnemen aan creatieve of culturele activiteiten, zijn minder vaak dronken of aangeschoten en roken minder. Deze groep ervaart wel meer stress.

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

B BIJLAGE 4. DE OKO-CHECKLIST HOE zetten we

DOMEIN:

speerpunten om in plannen?

SPEERPUNT: Ja, ik wil actief worden voor OKO. Contactgegevens:

1. Welke wens hebben we voor dit speerpunt? Wat willen we graag bereiken?

2. Wie is al betrokken bij dit speerpunt en wie kan er nog bij helpen?

3. Welke sterke punten en krachten zijn er in onze gemeenschap die helpen om het speerpunt voor elkaar te krijgen?

activiteiten nieuw & bestaand

OKO CHECKLIST 4. Wat doen we al om dit speerpunt te bereiken?

Heeft de activiteit een relatie met het tegengaan van middelengebruik / versterken van de mentale gezondheid van jongeren? Heeft de activiteit een positieve invloed op jongeren? Richt de activiteit zich op de hele populatie jongeren, in plaats van op specifieke groepen (risico)jongeren? Als jongeren zelf deel gaan nemen aan de activiteit: zijn zij betrokken bij de ontwikkeling van de activiteit?

5. Wat kan er beter en wat hebben we nog nodig?

6. Wat kunnen we anders doen of welke activiteiten kunnen we toevoegen?

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

7. Welke eerste stap gaan we zetten?

B BIJLAGE 5. UITGANGSPUNTEN EN WAARDEN Onder de uitvoering van het OKOprogramma in Zwartewaterland liggen een aantal uitgangspunten en waarden. Deze sluiten aan bij de eigenheid van onze gemeente. Deze uitgangspunten blijven als bouwstenen gedurende de looptijd van OKO staan, ook al varieert de uitvoering tweejaarlijks. • We werken gemeenschapsgericht. Dit houdt in dat we initiatieven van jongeren, ouders en maatschappelijke (aanstaande) partners waarderen en versterken, als ze de OKO doelen versterken. Het houdt ook in dat we er rekening mee houden dat ontwikkelingen in de samenleving grillig en onvoorspelbaar zijn. We ontwikkelen een gestructureerd programma, dat niet in beton is gegoten. • De gedrags- en cultuurverandering waar OKO op inzet vereisen een lange adem, ook van de gemeente. Resultaten en effecten zullen niet snel zichtbaar zijn in de samenleving. Monitoring en onderzoek geven inzicht in de mate van gedragsverandering. • OKO is aanvullend aan bestaande programma’s. We vullen witte vlekken op in collectieve preventie/ gezondheidsbevordering en opvoedondersteuning. • Bij de data uit de Jongerenmonitor zoeken we ervaringsverhalen, signalen en belevingen uit de praktijk. Hiermee ontstaat het bredere perspectief en ‘het hele verhaal’ achter de cijfers.

• We dragen bij aan de ontwikkeling van een sterke preventieketen die uit een doorgaande, samenhangende lijn bestaat van algemene preventie tot verslavingszorg. • Speerpunten werken we zo veel mogelijk in samenhang, clustergewijs uit. Dit om fragmentatie in uitvoering en monitoring tegen te gaan: we gaan voor de lange termijn, voor het grotere plaatje en het overstijgende perspectief. • Om ‘OKO voor iedereen’ te laten zijn, investeren we extra in doelgroepen die niet zonder meer (maatschappelijk) deelnemen. We nemen hierbij risicofactoren voor middelengebruik in ogenschouw. • We dragen bij aan de doorontwikkeling van effectiviteit van OKO en de aanpak van gezondheidsbevordering in de vorm van kennisdeling, leertrajecten en onderzoek.

UITVOERINGSPROGRAMMA OKO BIJLAGENBOEK

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14691151/2