Bijlage 4 -Omgevingsvisie Zwartewaterland concept-definitief

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland

projectnummer 0436271.100 definitief 29 september 2020

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland

projectnummer 0436271.100 definitief 29 september 2020

Auteurs W.J. (Wendy) Daggenvoorde M.L. (Marien) Kornet

Opdrachtgever gemeente Zwartewaterland Telvorenstraat 2 8061 CB Hasselt

datum vrijgave 29-09-2020

beschrijving revisie concept-definitief

goedkeuring M.L. Kornet

vrijgave G.E. La Rose

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

1

1.1 1.2 1.3 1.4

Een visie voor de leefomgeving Het proces naar de omgevingsvisie De rol van het Omgevingseffectrapport Leeswijzer

1 1 2 3

2

De omgevingsvisie van Zwartewaterland

4

2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.2.6

Algemeen De zes integrale ambities van de omgevingsvisie Samenwerkend Zwartewaterland bereikt meer Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven Nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte Een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving Beleef de mix van cultuur en ondernemen in Zwartewaterland Ons buitengebied is klaar voor de toekomst

4 5 5 6 6 7 7 8

3

Opzet van beoordeling

9

3.1 3.2

Opstellen leefomgevingsfoto Het beoordelen van ambities

9 10

4

Aandachtspunten uit de leefomgevingsfoto

14

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11

Milieu Klimaatadaptatie Veiligheid Wonen Gezonde omgeving Natuur Energie en grondstoffen Bodem, water en ondergrond Historisch kapitaal Economie en werkgelegenheid Bereikbaarheid

14 14 15 15 15 16 16 16 17 17 17

5

Beoordeling ambitie ‘een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven’

18

Beschrijving van de opgaven Beoordeling Klimaatadaptatie Wonen Gezonde omgeving Natuur

18 19 19 21 22 23

5.1 5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4

5.2.5 5.2.6 5.3

Historisch kapitaal Bereikbaarheid Conclusie

24 25 26

6

Beoordeling ambitie ‘nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte’ 27

6.1 6.2 6.2.1 6.2.2 6.2.3 6.2.4 6.2.5 6.3

Beschrijving van de opgaven Beoordeling Klimaatadaptatie Natuur Energie en grondstoffen Bodem, water en ondergrond Historisch kapitaal Conclusie

27 28 28 30 30 32 33 34

7

Beoordeling ambitie ‘een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving’

35

7.1 7.2 7.2.1 7.2.2 7.2.3 7.2.4 7.2.5 7.3

Beschrijving van de opgave Beoordeling Wonen Gezonde omgeving Natuur Economie en werkgelegenheid Bereikbaarheid Conclusie

35 36 36 37 38 38 39 42

8

Beoordeling ambitie ‘beleef de mix van cultuur en ondernemen in Zwartewaterland’

43

8.1 8.2 8.2.1 8.2.2 8.2.3 8.2.4 8.2.5 8.3

Opgave Beoordeling Milieu Veiligheid Historisch kapitaal Economie en werkgelegenheid Bereikbaarheid Conclusie

43 43 43 44 44 45 46 47

9

Beoordeling ambitie ‘ons buitengebied is klaar voor de toekomst’

49

9.1 9.2 9.2.1 9.2.2 9.2.3 9.2.4 9.2.5 9.3

Opgave Beoordeling Natuur Energie en grondstoffen Bodem, water en ondergrond Historisch kapitaal Economie en werkgelegenheid Conclusie

49 50 50 51 52 53 55 56

10

Conclusie

57

10.1 10.2 10.3

Overzicht van aandachtspunten Aanbevelingen voor programma’s Aanbevelingen voor het omgevingsplan

57 59 60

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

1

Inleiding

1.1

Een visie voor de leefomgeving De Omgevingswet komt eraan. Met deze nieuwe wet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ordening vereenvoudigen en samenvoegen. Een van de instrumenten van deze nieuwe wet is de omgevingsvisie, de vervanger van de structuurvisie(s). In de omgevingsvisie schetst de overheid het beleid voor de leefomgeving voor de komende jaren. Onderwerpen zoals natuur, water, verkeer en economie komen in de omgevingsvisie terug. De gemeente Zwartewaterland is bezig met het opstellen van de omgevingsvisie. De omgevingsvisie schetst op hoofdlijnen het beleid ten aanzien van de leefomgeving. De omgevingsvisie is geen blauwdruk tot 2040, maar bepaalt wel de koers. Hiermee stelt de gemeente kaders voor toekomstige ontwikkelingen. De gemeente wil bij het opstellen van deze kaders de belangen van de leefomgeving mee laten wegen. Hiervoor is het voorliggend Omgevingseffectrapport opgesteld. In dit rapport zijn de ambities uit de omgevingsvisie beoordeeld op de impact op de leefomgeving.

Figuur 1.1 De ligging van de gemeente Zwartewaterland (bron: leefomgevingsfoto)

1.2

Het proces naar de omgevingsvisie Bij het opstellen van de omgevingsvisie zijn veel verschillende partijen betrokken. Inwoners, ondernemers en organisaties hebben op twee momenten in het proces meegedacht over de inhoud van de omgevingsvisie. Van maart tot en met juni 2018 vond de eerste ronde van participatie plaats onder leiding van Reisbureau Kijk ‘38. Hierbij stond de vraag centraal hoe inwoners en maatschappelijke partijen de toekomst van de gemeente zien. Hieruit zijn vijf hoofdopgaven gekomen. Vervolgens hebben er in mei en juni 2019 zes Ontmoetingen

Blad 1 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

plaatsgevonden. Tijdens deze Ontmoetingen zijn de hoofdopgaven verder besproken: wat moet er precies per deelgebied gebeuren en wie pakt een rol bij de uitvoering van deze maatregelen? Met de opbrengst van de ontmoetingen en de inventarisatie van trends en ontwikkelingen (en huidig beleid) konden botsingen worden geformuleerd. Tijdens de botsproeven heeft de gemeenteraad vervolgens keuzes gemaakt over hoe met deze botsing om wordt gegaan in de visie. Uiteindelijk zijn met deze keuzes zes integrale ambities geformuleerd. Deze integrale ambities worden in het OER beoordeeld op hun impact op de leefomgeving van Zwartewaterland.

1.3

De rol van het Omgevingseffectrapport Om bij het opstellen van de visie rekening te houden met de impact op de leefomgeving wordt een Omgevingseffectrapport (OER) opgesteld. De gemeente wil door middel van het OER de milieubelangen mee laten wegen, conform de Wet milieubeheer. Het OER kijkt hierbij breder dan alleen de milieubelangen (zoals geluid, luchtkwaliteit, bodem) en onderzoekt ook de impact van de visie op thema’s zoals economie en leefbaarheid. De omgevingsvisie van de gemeente Zwartewaterland is opgebouwd uit 5 hoofdopgaven en 6 integrale ambities. Deze integrale ambities zijn in het OER beoordeeld op hun impact of de leefomgeving. De inhoud van de visie is beschreven in hoofdstuk 2. Deze integrale ambities uit de omgevingsvisie zijn in het OER beoordeeld op hun impact op de leefomgeving. De leefomgevingsfoto is bij deze beoordeling gebruikt als referentiesituatie. In het OER is beoordeeld welke kansen en risico’s voor de leefomgeving voortkomen uit de omgevingsvisie. Daarnaast is ook beoordeeld hoe concreet de uitwerking van de doelstellingen gewaarborgd wordt in de omgevingsvisie.

Biedt de omgevingsvisie voldoende aanknopingspunten voor de uitwerking van de visie in programma’s en/of het omgevingsplan of zijn er aanbevelingen te geven, zodat de visie ook daadwerkelijk een positieve impact op de leefomgeving teweeg kan brengen? De opzet van de beoordeling is nader toegelicht in hoofdstuk 3.

Met de beoordeling van de omgevingsvisie ontstaat een beeld van de impact van de visie op de leefomgeving. De beoordeling helpt de gemeente Zwartewaterland bij het verder uitwerken van de visie in bijvoorbeeld programma’s of het omgevingsplan.

Blad 2 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

1.4

Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt de inhoud van de omgevingsvisie van de gemeente Zwartewaterland toegelicht. Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 de methode voor beoordeling van deze ambities beschreven. In hoofdstuk 4 komen de aandachtspunten uit de leefomgevingsfoto aan bod, deze worden gebruikt bij de beoordeling. De beoordeling van de ambities is beschreven in de hoofdstukken 5 tot en met 9. Het OER eindigt met de conclusie in hoofdstuk 10.

Blad 3 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

2

De omgevingsvisie van Zwartewaterland Het participatieproces van de omgevingsvisie heeft geleid tot vijf hoofdopgaven en zes integrale ambities voor Zwartewaterland. In dit hoofdstuk wordt de inhoud van de visie beschreven en wordt de input voor de beoordeling in het OER nader toegelicht.

2.1

Algemeen De omgevingsvisie van Zwartewaterland laat zien wat belangrijk wordt gevonden in de gemeente. Inwoners en maatschappelijke partijen hebben meegedacht over de toekomst van de gemeente. Wat moet worden behouden en wat moet de komende jaren juist verbeterd worden? Met de omgevingsvisie wordt geprobeerd op een praktische en flexibele manier oplossingen te vinden voor maatschappelijke uitdagingen, zoals het op peil houden van voorzieningen, bodemdaling, klimaatverandering en voldoende woningaanbod voor alle doelgroepen. De toekomst van de gemeente Zwartewaterland is in de volgende vijf hoofdopgaven samengebracht: 1. Inwoners zijn het sociale kapitaal van onze samenleving. 2. De leefwereld van onze inwoners staat centraal. 3. De mens, leefomgeving en economie zijn duurzaam verbonden. 4. Onze centra, kernen en buitengebied zijn levendig, vitaal en veilig. 5. Onze middenstand en bedrijfsleven floreren. In de omgevingsvisie is de gemeente Zwartewaterland in vijf deelgebieden verdeeld: de kernen Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis, het buitengebied en de kleine kern Kamperzeedijk (zie onderstaand figuur).

Blad 4 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

Figuur 2.1 De deelgebieden in de gemeente Zwartewaterland (bron: gemeente Zwartewaterland)

Per deelgebied is aangegeven welke thema’s (beleidsvelden) er spelen, wat de waarden zijn van het gebied en welke ambities er gelden. Dit zijn de kaders voor toekomstige ontwikkelingen in dat gebied. De combinatie van deze drie elementen wordt in de omgevingsvisie het toetsingskader genoemd. Toekomstige ontwikkelingen in de gemeente worden aan dit toetsingskader toetst om te kijken of de gewenste ontwikkelingen in lijn zijn met de gestelde ambities. De vijf hoofdgaven zijn met bewoners van de gemeente verder uitgewerkt tot zes integrale ambities. In de volgende paragraaf zijn de ambities beschreven. Per ambitie zijn de belangrijkste opgaven benoemd. Deze opgaven zijn in het OER beoordeeld op de impact op de leefomgeving.

2.2

De zes integrale ambities van de omgevingsvisie

2.2.1

Samenwerkend Zwartewaterland bereikt meer In de gemeente ontstaan steeds meer maatschappelijke initiatieven. Met de ambitie ‘samenwerkend Zwartewaterland bereikt meer’ wil de gemeente meer ruimte bieden aan inwoners om zelf initiatief te nemen. De gemeente vervult hierbij de rol van betrouwbare samenwerkingspartner, maar de exacte rol hangt af van het type project. Daarnaast wordt ingezet op ‘werk met werk maken’. Dit betekent dat verschillende ingrepen in de openbare ruimte zoveel mogelijk gecombineerd worden. Dit levert minder hinder op en een besparing van kosten, energie en grondstoffen.

Blad 5 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

2.2.2

Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven De ambitie ‘een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven’ moet bijdragen aan een positieve gezondheid (preventie). Er wordt ingezet op voldoende groen in de woongebieden en nabij industrieterreinen. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt rekening gehouden met water, klimaatverandering en het vergroten van de biodiversiteit. Daarnaast worden cultuurhistorisch waardevolle (groen- en water-) structuren en objecten beschermd. Het groen en de openbare ruimte nodigen uit om te sporten, te bewegen, en te spelen in de wijk. Verplaatsingen met de fiets of lopend door de verschillende kernen worden gestimuleerd. Inwoners worden door de inrichting van de leefomgeving gestimuleerd om elkaar te ontmoeten en actief deel te nemen aan de maatschappij. Daarnaast wordt ingezet om de vraag naar zorg te verminderen. Hierbij ligt de nadruk op preventie en het vroeg signaleren van problemen. Het woningaanbod is passend voor alle doelgroepen waardoor inwoners bijvoorbeeld langer zelfstandig kunnen wonen in hun eigen buurt. Het is daarvoor belangrijk dat de openbare ruimte hierop is ingericht.

De belangrijkste opgaven voor de ambitie ‘een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven’: • Het huisvesten van bijzondere doelgroepen (bijvoorbeeld ouderen) in de kernen, dicht bij de voorzieningen, of juist aan de randen van de kernen waar meer rust is. • De openbare ruimte aansluiten bij de wensen van deze doelgroepen. Bijvoorbeeld rollatorvriendelijke routes voor ouderen en voldoende speelvoorzieningen voor jonge gezinnen.

2.2.3

Nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte Energietransitie en klimaatadaptatie zijn grote opgaven die ruimtelijk en maatschappelijk impact hebben. De opgave voor de opwekking van nieuwe energie is heel concreet: 50 hectare zonnevelden en vijf windmolens voor 2030. De ruimte hiervoor wordt vooral in het buitengebied gezocht. Hierbij wordt rekening gehouden met de inpassing van de energietransitie in het landschap. Daarnaast moet de energietransitie haalbaar en betaalbaar zijn, zodat iedereen mee kan doen. De gemeente stimuleert, faciliteert, adviseert en communiceert dan ook actief over de energie- en warmtetransitie. Bijvoorbeeld door het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed en het stimuleren van klein- en grootschalige opwekking. De prioriteiten voor uitvoeringsmaatregelen met betrekking tot klimaatadaptatie worden bepaald op basis van reeds uitgevoerde klimaatstresstesten, risicodialogen en de Notitie ‘bouwsteen Klimaatadaptatie’. De belangrijkste opgave voor de ambitie ‘nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte’: • Het (landschappelijk) inpassen van de opwekking van duurzame energie.

Blad 6 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

2.2.4

Een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving In Zwartewaterland worden kansen benoemd op het gebied van wonen en werken in bestaand stedelijk gebied. Er wordt ingezet op inbreiding, zowel in woonwijken als bedrijventerreinen. Hierdoor blijven de kernen compact, kan er kwaliteit worden toegevoegd en blijft het buitengebied groen. Het uitgangspunt bij deze inbreiding is zorg voor goede ruimtelijke kwaliteit en voldoende groen, gelegenheid tot bewegen en spelen. De leefbaarheid mag immers niet onder druk komen te staan. De belangrijkste opgave voor de ambitie ‘een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving’: • Het bieden van voldoende woningaanbod. Hierbij moet een afweging gemaakt worden tussen verdichting en herstructurering van bestaand bebouwd gebied en het uitbreiden van het woningaanbod door middel van nieuwbouwlocaties.

2.2.5

Beleef de mix van cultuur en ondernemen in Zwartewaterland De centra blijven aantrekkelijk door deze verder te ontwikkelen als cultuurhistorische toeristische centra. De centra hebben ruimte voor detailhandel, horeca en toerisme. Cultuur en ondernemen gaan er hand in hand. Er is ruimte voor voetgangers en fietsers. In het geval de verkeersveiligheid of leefbaarheid in het geding komt door autoverkeer wordt gezocht naar een nieuwe inrichting en ontsluiting van het centrum om zo de auto (gedeeltelijk) te weren. Bij nieuwe ontwikkelingen vormen de cultuurhistorische waarden het uitgangspunt. De historische binnensteden worden versterkt en aantrekkelijker voor inwoners, recreanten en toeristen. Grootschalige supermarkten blijven aan de rand van de centra. De functies in het centrum (horeca, toerisme en detailhandel) kunnen leiden tot meer overlast. De toename van hinder in de centra wordt geaccepteerd.

De belangrijkste opgave voor de ambitie ‘beleef een mix van cultuur en ondernemen in Zwartewaterland’: • Het combineren van verschillende functies, zoals historisch kapitaal, detailhandel en bereikbaarheid, in de centra van kernen.

Blad 7 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

2.2.6

Ons buitengebied is klaar voor de toekomst Het buitengebied staat voor een aantal grote veranderingen. Het aantal agrarische bedrijven neemt naar verwachting af, bijvoorbeeld door een gebrek aan opvolging. Ook bodemdaling, de opwekking van duurzame energie en nevenactiviteiten van agrarische bedrijven, zoals een zorgboerderij of een camping, hebben impact op het buitengebied. Het toevoegen van niet-agrarische functies in het buitengebied biedt meer en nieuwe kansen voor behoud van het economisch rendement. Het behoud van landschappelijke waarden en de natuur vormt de voorwaarde voor nieuwe ontwikkelingen. Daarnaast moet ook rekening gehouden met de omgeving, zoals bestaande agrarische functies. De belangrijkste opgave voor de ambitie ‘Ons buitengebied is klaar voor de toekomst’: • Het toevoegen van nieuwe functies in het buitengebied, zoals de opwekking van duurzame energie, zonder dat dit ten koste gaat van het huidige gebruik door de agrarische sector en de ruimte voor natuur en recreatie.

Blad 8 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

3

Opzet van beoordeling Dit hoofdstuk beschrijft de opzet van de beoordeling. Voorafgaand aan de beoordeling is een leefomgevingsfoto opgesteld.

3.1

Opstellen leefomgevingsfoto Een leefomgevingsfoto geeft een beeld van de huidige en verwachte toekomstige staat van de leefomgeving. De staat van de leefomgeving wordt beschreven aan de hand van thema’s en aspecten. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de thema’s en aspecten die in de leefomgevingsfoto zijn opgenomen. Tabel 3.1 Overzicht van thema's en aspecten in de leefomgevingsfoto Thema’s Aspecten Milieu Luchtkwaliteit Geur Geluid Bodemkwaliteit Klimaatadaptatie Hittestress Wateroverlast Droogte Veiligheid Externe veiligheid Hoogwaterveiligheid Verkeersveiligheid Wonen Sociaal-economische leefbaarheid Woningvoorraad Gezonde omgeving Sport en bewegen Aanwezigheid groen rondom industriegebieden Natuur Natura 2000-gebieden en Natuurnetwerk Nederland Biodiversiteit Energie en grondstoffen Emissie broeikasgassen Energieverbruik Duurzame energieopwekking Bodem, water en ondergrond Bodemopbouw Waterkwaliteit Grondwaterstanden Watersysteem Historisch kapitaal Archeologische waarden Aardkundige waarden Beschermde cultuurhistorische waarde Landschappelijke waarden Economie en werkgelegenheid Werkgelegenheid Agrarische sector Arbeidspotentieel Kenmerken van de economie Arbeidsparticipatie Bereikbaarheid Doorstroming wegennet Multimodale bereikbaarheid Kwaliteit ov-, fiets- en wandelverbindingen

Blad 9 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

In de leefomgevingsfoto zijn per thema trends en ontwikkelingen benoemd. Dit geeft inzicht in de (verwachte) toekomstige staat van het thema en een doorkijk naar het zichtjaar 2040. De leefomgevingsfoto geeft zo een beeld van de toekomstige situatie zonder het nieuwe beleid van de omgevingsvisie. De leefomgevingsfoto vormt daarom de referentiesituatie in de beoordeling van de ambities.

3.2

Het beoordelen van ambities Het doel van het OER is om de ambities van de omgevingsvisie te toetsen op de impact op de leefomgeving. De integrale ambities, zoals deze beschreven zijn in hoofdstuk 2, staan hierbij centraal. Deze beoordeling van de leefomgeving vindt plaats ten opzichte van de referentiesituatie, in de vorm van de leefomgevingsfoto. Bij de beoordeling wordt gebruik gemaakt van een beoordelingskader. De meeste ambities hebben een duidelijke impact op de leefomgeving, bijvoorbeeld het toevoegen van nieuwe woningen door inbreiding of het (gedeeltelijk) weren van autoverkeer. De ambitie ‘Samenwerkend Zwartewaterland bereikt meer’ heeft echter geen duidelijk raakvlak met de leefomgeving. De ambitie is gericht op de rolverdeling tussen inwoners en de gemeente bij het opzetten van nieuwe initiatieven. Deze ambitie raakt niet direct aan de leefomgeving waardoor deze buiten de beoordeling is gelaten. Voor de overige vijf ambities is een beoordelingskader opgesteld. Uit alle thema’s en aspecten uit de leefomgevingsfoto (tabel 3.1) is per ambitie een selectie gemaakt van de relevante thema’s en aspecten. Deze selectie geeft het beoordelingskader voor de beoordeling in het OER en is in onderstaande tabel weergegeven.

Tabel 3.2 Het beoordelingskader per ambitie Ambitie Relevante thema’s Samenwerkend Zwartewaterland Geen beoordeling bereikt meer Een uitnodigende leefomgeving om te Klimaatadaptatie bewegen, ontmoeten en verblijven Wonen

Gezonde omgeving

Natuur

Historisch kapitaal

Bereikbaarheid

Nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte

Klimaatadaptatie

Blad 10 van 61

Relevante aspecten Geen beoordeling Hittestress Wateroverlast Sociaal-economische leefbaarheid Woningvoorraad Sport en bewegen Aanwezigheid groen rondom industrieterreinen Natura 2000-gebieden en Natuurnetwerk Nederland Biodiversiteit Beschermde cultuurhistorische waarden Landschappelijke waarden Multimodale bereikbaarheid Kwaliteit ov-, fiets en wandelverbindingen Hittestress Wateroverlast Droogte

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

Natuur

Energie en grondstoffen

Bodem, water en ondergrond

Een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving

Historisch kapitaal Wonen

Gezonde omgeving

Natuur Economie en werkgelegenheid Bereikbaarheid

Beleef de mix van cultuur en ondernemen in Zwartewaterland

Milieu Veiligheid Historisch kapitaal Economie en werkgelegenheid Bereikbaarheid

Ons buitengebied is klaar voor de toekomst

Natuur

Energie en grondstoffen Bodem, water en ondergrond

Historisch kapitaal Economie en werkgelegenheid

Natura 2000-gebieden en Natuurnetwerk Nederland Biodiversiteit Emissie broeikasgassen Energieverbruik Opwekking duurzame energie Grondwaterstanden Watersysteem Landschappelijke waarden Sociaal-economische leefbaarheid Woningvoorraad Sport en bewegen Aanwezigheid groen rondom industrieterreinen Natura 2000-gebieden en Natuurnetwerk Nederland Werkgelegenheid Doorstroming wegennet Multimodale bereikbaarheid Kwaliteit ov-, fiets en wandelverbindingen Geluid Verkeersveiligheid Beschermde cultuurhistorische waarden Werkgelegenheid Kenmerken van de economie Doorstroming wegennet Multimodale bereikbaarheid Kwaliteit ov-, fiets en wandelverbindingen Natura 2000-gebieden en Natuurnetwerk Nederland Biodiversiteit Opwekking van duurzame energie Bodemopbouw Waterkwaliteit Grondwaterstanden Watersysteem Archeologische waarden Landschappelijke waarden Agrarische sector Kenmerken van de economie

Aan de hand van bovenstaand beoordelingskader zijn de ambities uit de omgevingsvisie in het OER beoordeeld. Per relevant aspect zijn kansen en risico’s voor de leefomgeving benoemd. De kansen geven aan voor welke aspecten een positief effect op de leefomgeving gecreëerd kan worden en de risico’s betreffen de mogelijk negatieve effecten op de leefomgeving die in de omgevingsvisie te weeg kan brengen. Vervolgens is ook beoordeeld hoe concreet de uitwerking van het aspect in

Blad 11 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

de omgevingsvisie gewaarborgd wordt. Biedt de omgevingsvisie voldoende aanknopingspunten voor de uitwerking van de visie in programma’s en/of het omgevingsplan of zijn er aanbevelingen te geven. Deze aanbevelingen moeten bijdragen aan een visie die ook daadwerkelijk een positieve impact op de leefomgeving teweeg kan brengen. De gebiedsgerichte aanpak voor de deelgebieden zijn in deze beoordeling meegenomen. In het OER worden de ambities uit de omgevingsvisie beoordeeld aan de hand het beoordelingskader in tabel 3.2. Hierbij wordt per aspect beoordeeld welke kansen en risico’s de omgevingsvisie met zich meebrengt en in welke mate de uitwerking van de ambitie in de omgevingsvisie is vastgelegd. Dit laatste kan op vijf manieren beoordeeld worden (zie tabel 3.3): • Ruim onvoldoende: het betreffende aspect komt niet terug in de omgevingsvisie terwijl er wel risico’s voor de leefomgeving te benoemen zijn. Er worden aanbevelingen gedaan voor de uitwerking (bijvoorbeeld in programma’s en/of het omgevingsplan) waarmee de risico’s voor de leefomgeving beperkt kunnen worden. • Onvoldoende: het betreffende aspect heeft een plek in de omgevingsvisie gekregen, maar de omgevingsvisie biedt onvoldoende aanknopingspunten voor de verdere uitwerking. Er worden aanbevelingen gedaan voor de uitwerking van de omgevingsvisie.

• Neutraal: voor het betreffende aspect zijn kansen en risico’s voor de leefomgeving te benoemen, maar de invloed van de gemeente is voor dit aspect beperkt. • Voldoende: de omgevingsvisie biedt voldoende aanknopingspunten voor de verdere uitwerking, maar deze kunnen nog aangescherpt of concreter gemaakt worden. De aanbevelingen voor aanscherping worden benoemd. • Ruim voldoende: de uitwerking van het betreffende aspect wordt in de omgevingsvisie gewaarborgd doordat concrete acties of aanknopingspunten voor nieuw te ontwikkelen beleid in de omgevingsvisie worden benoemd. Hiermee worden kansen voor de leefomgeving benut en blijven de risico’s juist beperkt. Ruim onvoldoende

Onvoldoende

Neutraal

Voldoende

Ruim voldoende

Tabel 3.3 Scorebalk voor de impactbeoordeling

Naast bovengenoemde beoordeling worden ook aanbevelingen gedaan om de uitwerking van het betreffende aspect te verbeteren. Naast de beoordeling is dan ook een van de vier onderstaande opties weergegeven: • Aanscherping mogelijk. Voor een aantal aspecten is aanscherping van de omgevingsvisie wenselijk, omdat de omgevingsvisie niet verduidelijkt wat de ambitie of doelstelling voor het betreffende aspect van de leefomgeving is. De omgevingsvisie is bedoeld om kaders te stellen voor andere gemeentelijke instrumenten, zoals het omgevingsplan en programma’s. Wanneer deze kaders onduidelijk zijn is aanscherping wenselijk. • Vastleggen in omgevingsplan. Zaken uit de omgevingsvisie die concreet en toetsbaar zijn kunnen worden vastgelegd in het omgevingsplan en vormen zo richtlijnen voor nieuwe ontwikkelingen.

Blad 12 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

•

•

Opnemen in een programma1. Samenhangende opgaven voor een gebied of een thema kunnen in een programma nader uitgewerkt worden. Een programma kan zorgen voor een actieve aanpak van de doelstellingen uit de omgevingsvisie. Er worden aanbevelingen gegeven voor de thema’s die samengenomen kunnen worden in een programma. Geen aanscherping nodig. De omgevingsvisie biedt een heldere doelstelling voor het betreffende aspect en er zijn voldoende aanknopingspunten voor de uitwerking.

De beoordelingen worden vervolgens aan het eind van ieder hoofdstuk samengevoegd in een overzichtstabel (zie tabel 3.4 voor een voorbeeld). Hiermee wordt inzichtelijk voor welke aspecten aanbevelingen te benoemen zijn voor de verdere uitwerking van de omgevingsvisie en voor welke aspecten de omgevingsvisie al voldoende aanknopingspunten biedt. Zo wordt in het OER beoordeeld wat de impact van de omgevingsvisie is en hoe ervoor gezorgd kan worden dat met de uitwerking van de visie ook daadwerkelijk positieve effecten op de leefomgeving teweeg worden gebracht. Ruim onvoldoende

Onvoldoende

Neutraal

Voldoende

Ruim voldoende Aspect 1 Aspect 2 Aspect 3 …

Tabel 3.4 Een voorbeeld van de overzichtstabel die voor elke ambitie afzonderlijk wordt opgesteld

1

De gemeente kan kiezen hoe programma’s worden ingezet. De omgevingsvisie kan globaal gehouden worden waarbij het beleid verder uitgewerkt wordt in programma’s. Of de gemeente kiest ervoor om de omgevingsvisie specifieker te maken en zo minder of niet met programma’s te werken. Soms is er geen sprake van een keuze, maar is er niet genoeg informatie beschikbaar om concreter te worden op dit moment.

Blad 13 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

4

Aandachtspunten uit de leefomgevingsfoto De leefomgevingsfoto is reeds opgesteld. Hierin is de huidige en (verwachte) toekomstige leefomgeving beschreven aan de hand van verschillende thema’s. In dit hoofdstuk is per thema een overzicht gegeven van de aandachtspunten voor de omgevingsvisie die hieruit zijn voortgekomen.

4.1

Milieu Aspect Luchtkwaliteit

Geluid

Bodem

4.2

Aandachtspunt De invloed van de gemeente op de concentraties luchtverontreinigende stoffen is gering. Aandacht voor lokale bronnen, zoals veehouderijen, productiebedrijven en houtkachels Geluidbelasting wordt voornamelijk veroorzaakt door de N-wegen en de industrie. In de nabijheid van het woongebied zijn nog enkele verdachte bodemlocaties zoals oude stortplaatsen aanwezig.

Relevant voor ambitie … Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven Ons buitengebied is klaar voor de toekomst

Klimaatadaptatie Aspect Hittestress

Wateroverlast

Droogte

Aandachtspunt De drie kernen van Zwartewaterland kennen geen hoge verstedelijking. Toch is te zien dat er in de kernen hogere temperaturen gemeten worden. Meer groen/schaduw en water kan dit effect verminderen en resulteren in een aangenamere leefomgeving. Een afname in temperatuur op bedrijventerreinen kan productieverlies en ICTuitval tegengaan. In de kernen zijn nog enkele plekken waar bij intense neerslag regenwater op straat blijft staan. Minder verharding en lokale waterberging kan dit verminderen. Daarnaast kunnen waterberingingen zoveel mogelijk multifunctioneel worden ingezet, denk aan groene zones of ingrepen die bijdragen aan de stedenbouwkundige kwaliteit. Droogte kan schade voor natuur of landbouw veroorzaken. Het buitengebied van gemeente Zwartewaterland bestaat voor een groot gedeelte uit agrarische landbouw en Natura2000gebieden, hun kwaliteit en functie moeten behouden worden

Blad 14 van 61

Relevant voor ambitie … Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven

Nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte

Nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

4.3

Veiligheid Aspect Externe veiligheid

Hoogwaterveiligheid Verkeersveiligheid

4.4

Aandachtspunt Het belangrijkste aandachtspunt zit bij het vervoer van gevaarlijke stoffen over de Nwegen, voornamelijk in de kernen Zwartsluis en Hasselt. Vanwege de geografische ligging van gemeente Zwartewaterland is de overstromingskans relatief hoog De aandachtspunten voor de verkeersveiligheid liggen rondom de overgang tussen lokaal naar regionaal verkeer, kortom, de knooppuntverbindingen.

Relevant voor ambitie … Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven Nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven

Aandachtspunt De score op leefbaarheid is per wijk verschillend binnen de gemeente, om de leefbaarheid te verbeteren kan er in de Omgevingsvisie aandacht worden besteed op de vijf onderliggende dimensies; woningen, bewoners, fysieke omgeving, voorzieningen en veiligheid Samenhorigheid en nabuurschap zijn kenmerkend voor Zwartewaterland. De rol van vrijwilligers is zeer waardevol voor het vergroten van de sociale cohesie. De gemeente kan daarbij een faciliterende rol innemen. Inzetten op de verschillende woonmilieus en een goede mix van doelgroepen (jongeren, ouderen, beschermd) in de wijken en per kern en hierbij aandacht vestigen op de resterende woonbehoefte in de gemeente. Voor het uitbreiden van de woningvoorraad zullen belangrijke woning locatieafwegingen moeten worden gemaakt om de vraag te kunnen beantwoorden.

Relevant voor ambitie … Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven

Aandachtspunt De kernindicatoren geven een richting weer waar de gemeente op kan verbeteren om de beweegvriendelijke omgeving toe te laten nemen. Voor de gemeente Zwartewaterland ligt dit voornamelijk op de deelindicatoren speelplekken en de nabijheid van beweegvriendelijke omgeving

Relevant voor ambitie … Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven

Wonen Aspect Leefbaarheid

Sociale cohesie

Woningvoorraad

4.5

Samenwerkend Zwartewaterland bereikt meer

Een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving

Gezonde omgeving Aspect Beweegvriendelijke omgeving

Blad 15 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

Groen en industrie

Gezonde leefomgeving (o.b.v handvatten GGD)

4.6

Stikstofdepositie

Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven

Aandachtspunt Met de ontwikkelingen voor de invulling van het buitengebied is het van belang dat herstel, behoud en versterking van de natuur en Natura 2000-gebieden in acht wordt genomen Het landelijk beleid is dat bij nieuwe ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving de Kritische Depositie Waarde van stikstofgevoelige gebieden in acht moet worden genomen en waar nodig gecompenseerd. Binnen de gemeente zijn er veel stikstofgevoelige gebieden, dit kan conflict opleveren met toekomstige ontwikkelingen voor het saneren van de stikstofdepositie.

Relevant voor ambitie … Ons buitengebied is klaar voor de toekomst

Een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving

Energie en grondstoffen Aspect Duurzame energieopwekking

4.8

Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven

Natuur Aspect Natuurgebieden

4.7

Om de ruimtelijke inpassing van bedrijventerreinen te verbeteren kan er voor gekozen worden om meer groen toe te voegen aan de stadsranden tussen bedrijventerreinen en woonkernen Een leefomgeving die bijdraagt aan een gezonde leefstijl waarbij actief vervoer wordt gestimuleerd en zowel het buiten- als het binnenklimaat (van woningen) prettig en gezond is

Aandachtspunt Om de energieambitie van de gemeente te behalen is het van belang om inzicht te krijgen in de alternatieve vormen van energieopwekking en de potentie voor zonnevelden en windenergie

Relevant voor ambitie … Nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte

Bodem, water en ondergrond Aspect Grondwater

Aandachtspunt Bij ingrepen in de fysieke leefomgeving moet het grondwaterpeil goed afgestemd worden op de functies die in het gebied gaan plaatsvinden. Globaal willen zowel de woonkernen, landbouw als Natura2000-gebieden binnen de gemeente een aanspraak doen om dit grondwater, er moet dus een goede afwegingen gedaan worden om alle drie hiervan te kunnen behoeven, zonder dat functie of kwaliteit verloren gaat

Blad 16 van 61

Relevant voor ambitie … Nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

Watersysteem

4.9

Aandachtspunt Beschermen van het cultureel erfgoed is nodig om het bijzondere cultuurhistorische karakter ervan te behouden, met deze beschermde status moet rekening gehouden worden bij ingrepen in de fysieke leefomgeving

Relevant voor ambitie … Beleef de mix van cultuur en ondernemen in Zwartewaterland Ons buitengebied is klaar voor de toekomst

Economie en werkgelegenheid Aspect Aanbod en vraag aan bedrijventerreinen op elkaar laten aansluiten

4.11

Nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte

Historisch kapitaal Aspect Cultureel erfgoed

4.10

De zone rondom de dijkring moet beschermd worden en voor aanpassingen in dit gebied moet ontheffing worden aangevraagd bij het waterschap

Aandachtspunt Het aanbod in bedrijventerreinen op 1 januari 2019 zal niet voldoende zijn met oog op de toekomstige vraag van 29 hectare. Bij de ontwikkeling van bedrijvigheid is het van de beland om de programmeringsafspraken van West-Overijssel in acht worden genomen

Relevant voor ambitie … Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven / Een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving

Aandachtspunt Meer directere verbindingen met stations voor stimulering van duurzame mobiliteit

Relevant voor ambitie … Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven / Beleef de mix van cultuur en ondernemen in Zwartewaterland

Bereikbaarheid Aspect Bereikbaarheid

Blad 17 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

5

Beoordeling ambitie ‘een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven’ De ambitie ‘een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven’ is beoordeeld op zes thema’s. Hieronder zijn de relevante aspecten een aandachtspunten uit de leefomgevingsfoto weergegeven. Thema Klimaatadaptatie

Relevante aspecten Hittestress

Wateroverlast Wonen

Gezonde omgeving

Sociaaleconomische leefbaarheid Woningvoorraad

Met betrekking tot leefbaarheid zijn er kleine verschillen tussen wijken waar te nemen.

Sport en bewegen

Verbeteringen mogelijk op deelindicator speelplekken en de nabijheid van beweegvriendelijke omgeving. Om de ruimtelijke inpassing van bedrijventerreinen te verbeteren kan er voor gekozen worden om meer groen toe te voegen aan de stadsranden tussen bedrijventerreinen en woonkernen Belevingswaarde van natuurgebieden

Verhouding vraag en aanbod per woningtype

Aanwezigheid groen rondom industrieterreinen Natuur

Historisch kapitaal

Bereikbaarheid

Natura 2000gebieden en Natuurnetwerk Nederland Biodiversiteit

Bevorderen van de biodiversiteit in de drie kernen

Beschermde cultuurhistorische waarden Landschappelijke waarden Multimodale bereikbaarheid

Bescherming van cultuurhistorisch waardevolle (groen- en water-) structuren en objecten Behoud van herkenbaarheid van het landschap

Kwaliteit ov-, fietsen wandelverbindingen

5.1

Aandachtspunten Hittestress in kernen. Afname van de temperatuur op bedrijventerreinen kan productieverlies en ICT-uitval tegengaan. Opvang regenwater na hevige buien

De bereikbaarheid van voorzieningen kan voor alle doelgroepen gewaarborgd blijven als de voorzieningen te bereiken zijn met verschillende vervoersmiddelen Fiets- en wandelverbindingen stimuleren bewegingen en dragen zo bij aan een gezonde leefomgeving

Beschrijving van de opgaven De onderliggende opgave voor de ambitie ‘een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven’ bestaat voornamelijk uit de vraag waar bijzondere groepen, zoals ouderen of starters, gehuisvest worden. Voor de verschillende doelgroepen moet een passend woningaanbod zijn. Waar wordt ruimte geboden aan deze doelgroepen? Moet het woningaanbod

Blad 18 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

voor ouderen bijvoorbeeld uitgebreid worden in het centrum in de buurt van voorzieningen of juist aan de rand van de kernen waar meer rust is? Daarnaast moet niet alleen de woning zelf passen bij de wensen van de doelgroep, maar ook de openbare ruimte moet hierop ingericht zijn. Zo moeten voorzieningen voor ouderen goed toegankelijk zijn met bijvoorbeeld een rollator en vragen starters naar voldoende speelvoorzieningen voor (toekomstige) kinderen.

5.2

Beoordeling

5.2.1

Klimaatadaptatie Hittestress Hittestress kan bij alle bevolkingsgroepen leiden tot gezondheidsklachten zoals benauwdheid en slapeloosheid. Enkele bevolkingsgroepen, zoals baby’s, kinderen en ouderen, zijn extra gevoelig voor de gezondheidsrisico’s van hitte. De fysieke leefomgeving kan hittestress nog eens verergeren. Uit de leefomgevingsfoto blijkt dat het stedelijk hitte-eiland effect voornamelijk optreedt in de centra van Genemuiden en Hasselt en in mindere mate in het centrum van Zwartsluis. Hittestress ontstaat voornamelijk in gebieden met relatief veel verharding en weinig groen- en waterstructuren.

Figuur 5.1 Stedelijk hitte-eiland effect in Genemuiden en Hasselt (bron: Atlas Leefomgeving)

Huisvesten van de gevoelige doelgroepen in de centra leidt tot gezondheidsrisico’s. Met het oog op hittestress kunnen deze doelgroepen beter aan de rand van de kernen gehuisvest worden, waar minder verharding en meer groen te vinden is. In de omgevingsvisie zijn meerdere uitbreidingslocaties aangewezen aan de randen van Genemuiden en Hasselt. Deze locaties lenen zich goed voor het huisvesten van de doelgroepen die gevoelig zijn voor hittestress, zoals ouderen en gezinnen met jonge kinderen. Indien ruimte voor huisvesting van deze groepen in de centra van de kernen wordt gezocht, bijvoorbeeld vanwege de nabijheid van verschillende voorzieningen, is het van belang om de openbare in te richten met voldoende schaduwplekken en groen. Een toename van groen en water verminderd het risico op hittestress. Een aanbeveling is daarom om een minimaal percentage groen en water per buurt op te nemen in het omgevingsplan. De gemeente werkt daarnaast aan

Blad 19 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

een Aanpak Klimaatadaptatie. Maatregelen waarmee hittestress beperkt worden en de monitoring van hittestress kunnen hierin worden opgenomen. Hittestress vormt voornamelijk in de centra van de kernen een gezondheidsrisico. Deze risico’s kunnen voorkomen worden door meer groen- en waterstructuren te realiseren. In het omgevingsplan kan een minimaal percentage groen en water per buurt worden vastgelegd.

Onvoldoende

Vastleggen in omgevingsplan

Wateroverlast Door klimaatverandering worden vaker hevige regenbuien verwacht. Met name in gebieden met veel verharding kan regenwater voor overlast zorgen, doordat het hier niet (goed) de bodem in kan trekken. In de gemeente Zwartewaterland zijn dit voornamelijk de bedrijventerreinen en de centra van de drie grote kernen (zie figuur 5.2). Een belangrijke maatregel om overlast door regenwater tegen te gaan is het realiseren van voldoende lokale waterberging. Meer groen en water (minder verharding) zorgt er voor dat regenwater meer en sneller in de bodem kan infiltreren. Naast het voorkomen van wateroverlast heeft dit ook positieve effecten op de aantrekkelijkheid van de leefomgeving.

Figuur 5.2 Verharding per buurt (bron: Klimaateffectatlas)

De omgevingsvisie van Zwartewaterland stelt in de planvorming eisen aan nieuwbouwwoningen of (her)ontwikkelingen op bedrijventerreinen. Deze ontwikkelingen bieden kansen voor de opvangcapaciteit van water. Uit de omgevingsvisie blijkt niet of er proactief ingezet wordt op het oplossen van de huidige knelpunten. Door middel van de Aanpak Klimaatadaptatie kan wel ingezet worden op het verbeteren van deze knelpunten.

Blad 20 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

Het vergroenen van de gemeente en het realiseren van voldoende opvangcapaciteit voor water kan verder uitgewerkt worden in de vergroening de Aanpak Klimaatadaptatie

5.2.2

Voldoende

Opnemen in een programma

Wonen Sociaal-economische leefbaarheid In de leefomgevingsfoto is geconcludeerd dat de leefbaarheidssituatie in de gemeente Zwartewaterland beoordeeld wordt als ruim voldoende tot goed ten opzichte van het gemiddelde in Nederland. Wel zijn er enkele aandachtspunten te noemen voor de gemeente. Zo scoren de kernen Zwartsluis en Hasselt lager dan het landelijk gemiddeld op de dimensie wonen. Dit betekent dat de mate waarop de eigenschappen van de woningen aansluiten bij de vraag van de bewoners verbeterd kan worden. Zo bestaat er een groeiende vraag naar levensloopbestendige woningen. Dit zijn woningen waar de bewoner kan blijven wonen, ook als de levensomstandigheden veranderen, bijvoorbeeld door ouderdom, ziekte of handicap. Niet alleen de woning zelf dient bij de doelgroep te passen, ook de openbare ruimte dient hierop ingericht te zijn. Zo dienen er voor ouderen voldoende toegankelijke voorzieningen te zijn waar men elkaar kan ontmoeten, bijvoorbeeld bij een koffietafel in een supermarkt. Gezinnen met jonge kinderen vragen juist om andere voorzieningen, zoals sport- en speelvoorzieningen in de nabije omgeving. De gemeente kan bij de uitwerking van de omgevingsvisie normen of richtlijnen voor het aantal en de locatie van speelvoorzieningen in woonwijken opnemen. Dergelijke richtlijnen kunnen vastgelegd worden in het omgevingsplan.

De gemeente zou er ook voor kunnen kiezen om dergelijke voorzieningen te stimuleren en te monitoren door middel van een programma, waarmee de ontwikkeling van speelvoorzieningen wordt gestimuleerd. Dit kan samen met de monitoring van de woningvoorraad (zie volgende paragraaf) worden opgepakt. Het aanbod van voorzieningen moet passen bij de vraag van de bewoners. De normen en richtlijnen voor voorzieningen kunnen worden opgenomen in het omgevingsplan.

Voldoende

Vastleggen in het omgevingsplan

Woningvoorraad Een passende woningvoorraad gaat niet alleen om kwantiteit, het woningaanbod moet ook passen bij de wensen van de bewoner. Ontwikkelingen in de bevolkingssamenstelling hebben daarom impact op de vraag naar woningen. De woningvoorraad van Zwartewaterland wordt gekenmerkt door relatief veel eengezins-koopwoningen en weinig appartementen. Door de verwachte groei van het aantal huishoudens tot 2025 en een sterke vergrijzing is de verwachting dat in de gemeente Zwartewaterland voornamelijk de wens naar gelijkvloerse appartementen die bereikbaar zijn met een lift sterk zal groeien (zie onderstaand figuur). De realisatie van nieuwe woningen in de gemeente moet passen bij de (toekomstige) vraag naar typen woningen. De nieuwbouwlocaties die in de omgevingsvisie benoemd worden bieden kansen voor het ontwikkelen van deze typen woningen. Daarnaast moet de toekomstige woningvraag gemonitord worden, zodat veranderingen in de woonwensen tijdige gesignaleerd kunnen worden. Dit zou opgenomen kunnen worden in een monitoringsprogramma.

Blad 21 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

Figuur 5.3 Behoefte ontwikkeling naar woningtype, wensvariant (bron: Woningbehoefte onderzoek Zwartewaterland 2017)

Nieuwe woningen moeten passen bij de (toekomstige) vraag naar woningtypen. De omgevingsvisie benoemt nieuwbouwlocaties waar deze woningtypen ontwikkeld kunnen worden. Wel moet de toekomstige vraag gemonitord blijven. In een (monitorings)programma kan de gewenste samenstelling van woningtypen als referentie worden gebruikt, bijvoorbeeld door een gewenste woningverdeling (percentages per woningtype) te noemen.

5.2.3

Voldoende

Opnemen in een programma

Gezonde omgeving Sport en bewegen Openbaar groen heeft een recreatieve functie en het stimuleert bewegen, sporten en ontmoeten. De gemeente wil de toegankelijkheid van de natuur en de belevingswaarde van het groen vergroten via goede en veilige fiets- en wandelroutes. In de groenvisie zijn per kern al een aantal plekken benoemd waar nieuwe verbindingen gewenst zijn. Deze gewenste verbindingen kunnen in het kader van een uitnodigende leefomgeving opgenomen worden in een Programma Groen. Naast voldoende groen is het aanbod van voldoende sport- en speelvoorzieningen van belang om een uitnodigende leefomgeving te creëren. In woonwijken waar veel jonge kinderen wonen moeten voldoende speelvoorzieningen aanwezig zijn. Ook moet er voldoende aanbod zijn voor sportverenigingen en ongeorganiseerde/gratis sportmogelijkheden, bijvoorbeeld door middel van openbare sport- en fitnesstoestellen. Een divers aanbod van speel- en sportvoorzieningen stimuleert beweging en gezondheid van de bevolking. Wel kunnen de richtlijnen voor nieuwe voorzieningen uitgewerkt worden in het omgevingsplan.

Voldoende

Vastleggen in het omgevingsplan

Aanwezigheid groen rondom industrieterreinen Uit de leefomgevingsfoto blijkt dat het percentage groen op bedrijventerreinen laag is. De bedrijventerreinen in Zwartsluis en Genemuiden, en in mindere mate in Hasselt, grenzen aan

Blad 22 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

woonwijken. Door de bedrijventerreinen te vergroenen kunnen bewoners van de omliggende woonwijken gebruik maken van deze groenstructuren door te sporten en te bewegen in een aantrekkelijke omgeving. Dit bevordert de gezondheid van de inwoners. In Genemuiden liggen bijvoorbeeld kansen om het bedrijventerrein Zevenhont te vergroenen en daarmee de verbinding tussen Genemuiden en de uiterwaarden van de Vecht te verbeteren. Het vergroenen heeft niet alleen een stimulerende werking voor sport en beweging, ook de hittestress op bedrijventerreinen vermindert. Dit komt de arbeidsproductiviteit ten goede en verlaagt het risico op ICT-uitval. Zo hebben groene bedrijventerreinen ook een positief effect op de economie en werkgelegenheid. In de omgevingsvisie komt deze vergroening van bedrijventerreinen nog onvoldoende aan bod terwijl hier juist grote winst te behalen is. Echter zijn er in het groenbeheerplan al wijkstructuurkaarten opgenomen. Naast deze wijkstructuurkaarten worden per bedrijventerrein mogelijkheden voor vergroening genoemd, zoals het laten begroeien van hekwerken en de mogelijkheden voor groene daken. De omgevingsvisie kan aangescherpt worden door naar dit groenbeheerplan te verwijzen en aan te geven wat de ambitie is met betrekking tot de vergroening van bedrijventerreinen.

Zet de gemeente bijvoorbeeld actief in op deze vergroening of wordt groen als aandachtspunt bij herinrichtingen meegenomen? Aanvullend op het groenbeheerplan kan een streefpercentage voor groen op bedrijventerreinen opgesteld worden. Deze waarde kan vervolgens opgenomen worden in het omgevingsplan. Het vergroenen van bedrijventerreinen wordt nog onvoldoende gewaarborgd in de omgevingsvisie terwijl hier juist grote winst te behalen valt met betrekking tot een leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en verblijven.

5.2.4

Ruim onvoldoende

Aanscherping mogelijk en vastleggen in omgevingsplan

Natuur Natura 2000-gebieden het Natuurnetwerk Nederland De vele natuurgebieden in (en nabij) de gemeente Zwartewaterland dragen bij aan een aantrekkelijke leefomgeving. Deze natuurgebieden bieden rust en ruimte voor recreatie. De recreatieve functie van natuur draagt bij bewegen, ontmoeten en verblijven. Ondanks dat het beheer van deze gebieden voornamelijk bij de provincie ligt kan de gemeente maatregelen treffen die de verstoring van natuurgebieden kunnen beperken. Bijvoorbeeld het tegengaan van verdroging door lokale infiltratie en waterberging, het verminderen van de recreatiedruk en het stimuleren schone vervoerswijzen ten opzichte van de auto zodat de stikstofuitstoot wordt beperkt. De gemeente zet in op het toegankelijk maken van natuur en de belevingswaarde van het groen te vergroten via goede en veilige wandel- en fietsroutes. Hiermee ontstaat een risico op verstoring van de natuurgebieden. De omgevingsvisie kan aangescherpt worden door in te zetten op een meer extensieve vorm van toerisme en recreatie, zodat de belasting van natuurgebieden beperkt wordt. Het vergroten van de toegankelijkheid van de natuur kan leiden tot verstoring van natuurgebieden door recreatie. De provincie draagt verantwoordelijkheid voor de natuurgebieden, maar de gemeente kan de omgevingsvisie

Blad 23 van 61

Onvoldoende

Aanscherping mogelijk

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

aanscherpen door meer de nadruk te leggen op extensief toerisme en recreatie.

Biodiversiteit In de omgevingsvisie is aandacht voor het verbeteren van de biodiversiteit door middel van groenstructuren. Bij het realiseren van deze ambitie moeten inwoners en bedrijven betrokken worden. Dit draagt bij aan het vergroenen van de kernen, bijvoorbeeld de bedrijventerreinen, en het vergroot de belevingswaarde van groen. Het verbeteren van de groenstructuren heeft niet alleen positieve effecten op de biodiversiteit, het draagt ook bij aan klimaatadaptatie, het stimuleert beweging en het maakt de leefomgeving aantrekkelijker. Deze effecten kunnen gezamenlijk opgenomen worden in een Programma Groen. Daarnaast kan in het omgevingsplan een streefwaarde voor het gewenste groenpercentage per buurt (zowel bestaande buurten als uitbreidingslocaties) opgenomen worden. De gewenste effecten en te nemen maatregelen met betrekking tot biodiversiteit, klimaatadaptatie, het stimuleren van beweging en het aantrekkelijker maken van de leefomgeving kunnen gezamenlijk opgenomen worden in Programma Groen. Daarnaast kan in het omgevingsplan een streefwaarde voor het gewenste groenpercentage per buurt (zowel bestaande buurten als uitbreidingslocaties) opgenomen worden.

5.2.5

Voldoende

Opnemen in programma en/of vastleggen in omgevingsplan

Historisch kapitaal Beschermde cultuurhistorische waarden Cultuurhistorische waarden spelen een belangrijke rol bij de beleving van de openbare ruimte. De monumentale panden, het beschermd stadsgezicht van Hasselt en andere cultuurhistorische waarden vormen een toeristische trekpleister. Het toerisme zorgt in de kernen voor levendigheid en een aantrekkelijke woonomgeving en openbare ruimte waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, bijvoorbeeld door middel van horeca. Nieuwe ontwikkelingen zoals het vergroenen van de openbare ruimten, het aanleggen van nieuwe fiets- en wandelverbindingen of het bieden van voldoende parkeermogelijkheden, moet afgestemd worden op de aanwezige cultuurhistorische waarden, zodat (de zichtbaarheid van) deze waarden behouden blijft. In de omgevingsvisie wordt het brede spectrum van cultuurhistorische waarden benoemd: het behoud van materieel erfgoed (zoals musea en monumenten) als immaterieel erfgoed (zoals tradities) aan bod. Daarnaast bestaat aandacht voor het ondersteunen van culturele evenementen. De omgevingsvisie roept echter wel vragen op over hoe deze waarden behouden blijven. De bescherming van materieel erfgoed kan bijvoorbeeld geborgd worden in het omgevingsplan. In de omgevingsvisie is aandacht voor alle vormen van cultuurhistorische waarden, maar de visie geeft nog geen antwoord op hoe deze waarden behouden blijven. Richtlijnen

Blad 24 van 61

Voldoende

Vastleggen in het omgevingsplan

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

en beschermde statussen kunnen opgenomen worden in het omgevingsplan.

Landschappelijke waarden Uit de leefomgevingsfoto blijkt dat een groot deel van de gemeente Zwartewaterland onderdeel uitmaakt van het Nationaal Landschap IJsseldelta. Met name de oudste geometrische verkavelingen van Polder Mastenbroek was aanleiding voor deze titel. Deze landschappelijke waarden kunnen samen met cultuurhistorische waarden uitnodigen tot beweging doordat het landschap uitnodigt tot fietsen en wandelen. Door middel van de omgevingsvisie wordt ingezet op het verbeteren van de bereikbaarheid van het Nationaal Landschap IJsseldelta. Daarnaast zijn concrete fietspaden benoemd die kwalitatief verbeterd kunnen worden. Het landschap nodigt daarmee uit tot beweging, wat een aansluit bij de ambitie. Een aantrekkelijk landschap kan beweging stimuleren. Door middel van de omgevingsvisie moet het Nationaal Landschap IJsseldelta beter bereikbaar worden. Hiervoor worden concrete fietsverbindingen genoemd die verbeterd kunnen worden.

5.2.6

Ruim voldoende

Geen aanscherping nodig

Bereikbaarheid Multimodale bereikbaarheid Voor een uitnodigende leefomgeving is het niet alleen van belang dat voorzieningen aanwezig zijn, deze voorzieningen moeten ook voor iedereen bereikbaar zijn. Zo moet rekening gehouden worden met de rolstoelvriendelijkheid, bereikbaarheid met het openbaar vervoer maar ook met de autobereikbaarheid. Door voorzieningen bereikbaar te maken met verschillende vervoerswijzen wordt iedereen in staat gesteld de voorziening te bereiken. In de omgevingsvisie is aangegeven dat nieuwe en bestaande woonwijken obstakelvrij worden ingericht met voldoende rustpunten op wandelroutes. Dit verbetert de bereikbaarheid van voorzieningen voor mensen die minder goed ter been zijn (bijvoorbeeld ouderen en mensen met een beperking). Daarnaast is in de omgevingsvisie benoemd dat de parkeergelegenheden van de centra naar de randen van de centra worden verplaatst. Dit is nodig omdat de parkeerdruk in de centra toeneemt. Hierdoor ontstaat meer parkeeroverlast en wordt de bereikbaarheid voor hulpdiensten verminderd. Een aandachtspunt hierbij is dat voldoende parkeerplaatsen in het centrum beschikbaar blijven voor mensen die slechter ter been zijn, zodat de voorzieningen ook voor hen toegankelijk blijven. In de centra ontstaat hierdoor meer ruimte voor langzaam verkeer en klimaatadaptatie.

Daarnaast kunnen centra aantrekkelijker worden doordat er minder auto’s staan geparkeerd. In de omgevingsvisie kan concreter aangegeven worden hoe de ruimte die vrijkomt ingevuld wordt. Hierbij liggen bijvoorbeeld koppelkansen met klimaatadaptatie. Parkeergelegenheden worden uit de centra geweerd. Er dienen wel voldoende parkeergelegenheden nabij voorzieningen te zijn voor mensen die minder goed ter been zijn. Daarnaast kan worden aangegeven wat er met de vrijgekomen ruimte gedaan

Blad 25 van 61

Voldoende

Aanscherping mogelijk

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

wordt en hoe een bijdrage wordt geleverd aan de ambitie voor een uitnodigende leefomgeving. Kwaliteit ov-, fiets- en wandelverbindingen In de omgevingsvisie zijn aandachtspunten benoemd voor het regionale fietsnetwerk. Zo ontbreekt een directe verbinding van Hasselt naar Genemuiden en kan de bereikbaarheid per fiets tussen het bedrijventerrein Zevenhont en de woonwijken in Genemuiden verbeterd worden. Verder vraagt de fietsverbinding tussen Hasselt en Zwolle aandacht. Met maatregelen gericht op prettig, snel en veilig fietsen moeten mensen gestimuleerd worden om de fiets te gebruiken. Dit draagt ook bij aan het stimuleren van toerisme en recreatie in de gemeente. De provincie Overijssel zet ook in op de verbetering van regionale fietsroutes. Het verbeteren van fietsverbindingen stimuleert beweging en een meer duurzame vervoerswijze. In de omgevingsvisie worden concrete verbindingen benoemd die aandacht vragen.

5.3

Ruim voldoende

Geen aanscherping nodig

Conclusie De beoordeling in de voorgaande paragrafen is verwerkt in onderstaande overzichtstabel. De tabel geeft inzicht in de mate waarin de omgevingsvisie aanknopingspunten biedt voor de uitwerking van het betreffende aspect. De aspecten ‘aanwezigheid groen rondom industrieterreinen’ en ‘hittestress’ zijn onvoldoende uitgewerkt in de omgevingsvisie waardoor risico’s voor de leefomgeving (blijven) bestaan. Deze risico’s sluiten niet aan bij de ambitie ‘een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven’. Ruim onvoldoende

Onvoldoende

Neutraal

Voldoende

Ruim voldoende Hittestress Wateroverlast Sociaal-economische leefbaarheid Woningvoorraad Sport en bewegen Aanwezigheid groen rondom industrieterreinen Natura 2000-gebieden en het NNN Biodiversiteit Beschermde cultuurhistorische waarden Landschappelijke waarden Mulitimodale bereikbaarheid OV-, fiets- en wandelverbindingen

Blad 26 van 61

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland projectnummer 0436271.100 29 september 2020 gemeente Zwartewaterland

6

Beoordeling ambitie ‘nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte’ De ambitie ‘nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte’ is beoordeeld op vijf thema’s. Hieronder zijn de relevante aspecten een aandachtspunten uit de leefomgevingsfoto weergegeven. Thema Klimaatadaptatie

Relevante aspecten Hittestress

Aandachtspunten Afname hittestress in kernen