749889 - Bijlage 1 - Masterplan De Hoven Noord

MASTERPLAN De Hoven Noord Juni 2024

Masterplan De Hoven Noord

1

Voorwoord Voor u ligt het Masterplan voor De Hoven Noord te Zutphen. De Noordrand De Hoven heet vanaf nu De Hoven Noord. De Hoven gaat uitbreiden aan de noordzijde, dat gaat niet over een rand maar over een prachtige nieuwe woonwijk met een dorps karakter. Een unieke plek op steenworp afstand van Zutphen, aan de linkeroever van de rivier de IJssel. En een uniek dorp met een eigen ‘Heufs’ karakter in de brede zin van het woord. Dit Masterplan kwam tot stand in samenwerking met de gemeente Zutphen op basis van een uitgebreide dialoog met de omwonenden, betrokkenen en belanghebbenden van De Hoven Noord. Middels de Meedenkdagen, interviews, werksessies en het woonbehoefteonderzoek in 2023 zijn vele partijen en bewoners betrokken in het participatietraject om mee te denken over de toekomst voor De Hoven Noord. Mooi om te zien dat van jong tot oud daaraan bijgedragen heeft. Er is veel opgeschreven, geknipt en geplakt aan moodboards en mogelijk toekomstige buren hebben samen alvast een kop koffie gedronken. Het voorliggende Masterplan vormt de basis voor de verdere gebiedsontwikkeling van De Hoven Noord. Het geeft de kaders en uitgangspunten weer voor het gehele plangebied. Hierna volgt de uitwerking in een stedenbouwkundig plan voor (de eerste fase) van het woongebied en een beeldkwaliteitskader. We gaan er vanuit dat dit met evenveel ‘Heufs’ enthousiasme wordt voorgezet.

Masterplan De Hoven Noord

2

Dorps karakter van De Hoven Noord aan de overzijde van de stad Zutphen (Bron: BügelHajema Adviseurs)

Inhoudsopgave 1.

Inleiding 1.1 Doel 1.2 Opgave en ambities 1.3 Achtergrond 1.4 Participatie 1.5 Waardenkaart 1.6 Kaders voor het Masterplan 1.7 Leeswijzer

2. Masterplan De Hoven Noord

5 5 6 7 8 8 8 9

3. Vier deelgebieden 11 3.1 Woongebied 12 3.1.1 Onderzoek woningdichtheid 13 3.1.2 Groene vingers 14 3.2 Groene Wig 17 3.3 Nieuwe kassen 19 3.4 Oude IJsselzone 21

Masterplan De Hoven Noord

3

4. Ambitie en uitgangspunten per thema 4.1 Water en bodem sturend 4.2 Natuur en landschap 4.3 Archeologie en cultuurhistorie 4.4 Wonen, werken, voorzieningen en recreatie 4.4.1 Woonbehoefte De Hoven Noord 4.5 Glastuinbouw 4.6 Verkeer en infrastructuur 4.7 Duurzaamheid 4.8 Sociale duurzaamheid

22 23 24 25 25 30 32 33 34

5. Gebied overstijgende opgaven

35

6. Het vervolg 6.1 Stedenbouwkundig plan en beeldkwaliteitsplan 6.2 Meedenken 6.3 Omgevingsplan

37 37 37

Bijlage 1. Typisch De Hoven Noord

1

Plangebied De Hoven Noord

Luchtfoto met contour plangebied

Legenda plangebied gemeentegrens

Masterplan De Hoven Noord

4

1. Inleiding De Hoven Noord is een markant gebied binnen de gemeente Zutphen (zie plangebied binnen zwarte stippellijn op kaart hiernaast). Zoals meerdere steden gelegen aan rivieren heeft Zutphen eveneens te maken met een deel van de stad dat aan de overzijde ligt. Dit geldt zeker voor het plangebied De Hoven Noord. Het gebied vormt letterlijk de sprong over de IJssel. Een “Zutphense wijk met een dorps karakter” aan de IJssel. Een wijk van de ‘Heufse’ inwoners. Nergens is de identiteit en het karakter van ‘de overzijde’ zo goed voelbaar als op deze locatie. Hoewel het DNA van de IJssel zich kenmerkend toont in het landschap, voelt het vaak alsof de beide oevers elk zo hun eigen dynamiek hebben. Dat is de kracht van Zutphen. De drukte van de stad enerzijds en de rust van het landelijk- of rivierengebied anderzijds. De Hoven Noord toont zich als een zelfstandige kern aan de buitenrand van Zutphen en is tegelijkertijd de entree naar de stad. Met andere woorden, een gebied waar veel samenkomt. Voor het gebied zijn in de afgelopen jaren al de nodige visies en plannen gemaakt. Op verzoek van de raad is dit concept Masterplan opgesteld en vormt de volgende stap in het gebiedsontwikkelingsproces. Het Masterplan omvat een overkoepelende visie en doelstellingen voor de ontwikkeling van het gebied op de lange termijn.

Dit is tot stand gekomen door een uitgebreid proces met MeeDenkdagen waar heel veel enthousiaste inwoners van De Hoven en Zutphen, grondeigenaren, belanghebbenden en de gemeente aan hebben bijgedragen. 1.1 Doel Na een lange periode van praten en documenten maken is de tijd daar om tot concrete (her)ontwikkelingsplannen te komen voor De Hoven Noord. De raad heeft het kader daarvoor gesteld en verzoekt om een plan dat ruimte biedt aan woningbouw voor diverse doelgroepen, mogelijke voorzieningen en nieuwe glastuinbouw. Met het verplaatsen van de huidige glastuinbouw uit het gebied komt de weg daartoe vrij. Recreatief groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie zijn drie andere belangrijke uitgangspunten. Voorliggend concept Masterplan is een ambitiedocument voor de ontwikkeling van het gebied De Hoven Noord. Het vormt de basis voor de verdere uitwerking van het plangebied en de deelgebieden en geeft de richtlijnen en uitgangspunten daarvoor weer. Het doel daarbij is dat de kernkwaliteiten van De Hoven Noord worden verankerd en versterkt. In het ontwerp wordt onderzocht hoeveel woningen in het nadere uitwerkingsgebied mogelijk zijn zonder dat dit ten koste gaat van de leefbaarheid van de wijk en van de bestaande bebouwing van De Hoven.

Het doel van het concept Masterplan is het creëren van een toekomstbestendige woon- en werkomgeving en een wijk waarin plek is voor alle doelgroepen, die niet ‘naast’ elkaar maar met elkaar wonen. Vooral dit laatste is van belang daar de wijk zeer diverse inwoners heeft, van echte Heuvenezen/Heufse (mensen die hier zijn geboren en getogen en die zelf een huis hebben in De Hoven) tot ‘import’ (mensen die oorspronkelijk niet uit De Hoven komen). 1.2 Opgave en ambities De opgave voor dit concept Masterplan is, te komen tot een integrale ontwikkeling van De Hoven Noord, waarbij er sprake is van een verbetering van het voorzieningenniveau, er een toevoeging van kwalitatieve woonmilieus wordt gerealiseerd en een verbetering van de landschappelijke, economische en sociale kwaliteit van het gebied ontstaat. Daarbij vormt de term ‘sociale duurzaamheid’ een sleutelfunctie waar we later in dit document op terug zullen komen.

Masterplan De Hoven Noord

5

Structuurvisiekaart Noordrand De Hoven

Structuurvisiekaart opnemen?

(Bron: Structuurvisie Noordrand De Hoven, gemeente Zutphen, 2019)

De ambitie is een plan te ontwikkelen dat breed gedragen wordt en waarin de rijke cultuurhistorie van De Hoven Noord met zijn eigen cultuur en identiteit, diverse tradities en gewoonten worden verankerd en de fundering van het plan vormen. Dit samen ingebed in het rijke en fraaie landschap van de IJsselzone, met daarin aandacht voor natuur, biodiversiteit, klimaatadaptatie en zeker ook vrijetijdsbesteding en toerisme. Met andere woorden niet de minste ambities, maar naar ons idee mogelijk inpasbaar juist door de ligging van de locatie. 1.3 Achtergrond Zoals aangegeven kent De Hoven een lange voorgeschiedenis aan plannen. De meest recente is de Structuurvisie Noordrand De Hoven (vastgesteld in 2019, zie kaart hiernaast). Niet onbelangrijk zijn de voorgaande plannen en visies, die de basis vormen voor dit Masterplan. Een eerste belangrijk moment is het programma voor de IJsselsprong (provincie Gelderland, gemeenten Brummen, Voorst, Zutphen, waterschap Veluwe en ministerie van I&M) uit 2012. Vanuit dit programma is het Masterplan Middengebied opgesteld. Uitgangspunt hiervoor was het stedenbouwkundig landschappelijk ontwerpend onderzoek, als dragers versterkt door de aanwezige historische structuren en de typische Hovense dynamiek in het gebied. De uitkomst van het Masterplan Middengebied was de structuurvisie Middengebied, vastgesteld in 2014.

Daarnaast ligt er het ideeënboek De Hoven uit 2013 en het wijkontwikkelingsplan uit 2015. Met de voorgestelde verplaatsing van de glastuinbouw uit het gebied (zoals dit is opgenomen in de vastgestelde structuurvisie uit 2019) is de weg vrij om te beginnen met de integrale gebiedsontwikkeling, waarin woningbouw en daaraan gekoppelde structuuringrepen worden uitgewerkt. Dit binnen de context van de waardevolle landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten die het gebied herbergt, met als inzet een luisterend oor voor de sociale duurzaamheid die het gebied behoeft. De eigen Hovens dynamiek komt ook goed tot uitdrukking in het opgestelde Wijkontwikkelingsplan uit 2015. Dit Wijkontwikkelingsplan is opgesteld door en voor de wijk en speelt in op de wensen ten aanzien van toekomstige nieuwe woningtypologieën. Vervolgens is in 2016 door de Provincie Gelderland samen met de gemeente Zutphen met input van vakspecialisten uit de markt onderzoek gedaan naar de ontwikkelingsmogelijkheden voor de noordrand van De Hoven. Dit onderzoek heeft voortgeborduurd op reeds eerder gedane onderzoeken en heeft als uitkomst uit het onderzoek aanvullende ideeën. In 2017 is hier nog een aanvulling op gedaan. Op dit moment wordt een nieuw woningbehoefteonderzoek uitgevoerd door de gemeente.

Samen met de bewoners van De Hoven is er in 2017 gezocht naar interessante en goede recreatieve routestructuren door en rond De Hoven. De uitkomst hiervan zijn een aantal thematische routes die de komende jaren worden uitgewerkt. Voor deze routes zijn op basis van de uitkomsten van de participatieronde en afstemming tussen gemeente en stakeholders in dit Masterplan enkele nieuwe voorstellen gedaan.

Masterplan De Hoven Noord

6

Meedenkdagen juni 2023 (Bron: BügelHajema Advise Januari 2023

Maar nu terug naar het concretiseren van de plannen voor De Hoven Noord. De structuurvisie die hiervoor is opgesteld is in 2019 vastgesteld (zie afbeelding hiernaast) en heeft de weg vrijgemaakt voor het concretiseren van plannen voor De Hoven. In deze structuurvisie is aandacht besteed aan wonen, groenontwikkeling (gerelateerd aan het onderliggende landschap), historie van het gebied, de toekomst van de glastuinbouw en de doorgaande infrastructuur waaronder de Weg naar Voorst. Integraal voor alle onderdelen speelt de maatschappelijke uitvoerbaarheid een cruciale rol. Dit betekent concreet dat het plan gekenmerkt moet worden door sociale duurzaamheid. In 2022 zijn we vanuit BügelHajema Adviseurs in samenwerking met Bureau voor Conceptuele zaken, SmitsRinsma en de gemeente Zutphen aan de slag gegaan om tot een Masterplan voor De Hoven Noord te komen. Daarvan ligt het resultaat voor u. Na vaststelling van dit Masterplan door de raad volgt de uitwerking in een stedenbouwkundig plan, beeldkwaliteitsplan en een inrichtingsplan. Participatie met bewoners, grondeigenaren, belanghebbenden en betrokkenen vormt hierbij de continue rode draad. 1.4 Participatie - MeeDenkdagen Om te komen tot een breed gedragen plan is het belangrijk aan de ene kant een luisterend oor te hebben en in dialoog tot keuzes te komen.

Voor het Masterplan is gekozen voor een participatietraject in de vorm van MeeDenkdagen, themabijeenkomsten en interviews. Dat betekent dat we voor iedere groep, bewoners, grondeigenaren, betrokkenen en belanghebbende specifieke aandacht hebben. Dit zag er als volgt uit: Organisch Mozaïek MeedenkDagen (januari 2023): - Interviews met grondeigenaren (in periode januari / februari). - Bijeenkomst programmateam gemeente. - Themabijeenkomst stakeholders. - Inbreng basisschool. Terugkoppeling MeeDenkdagen (maart 2023): - Oogst MeeDenkdagen. - Dromenoogst. MeeDenkdagen (juni 2023): - Twee denkrichtingen voorgelegd aan inwoners. - Inbreng verwerkt in ideeënboek. Het verloop en de uitkomsten van dit participatieproces kunt u teruglezen in het ideeënboek “Hoe gaat De Hoven er in de toekomst uitzien” (zie https://dehovennoord.nl/documenten/). Een titel met als doel uitnodigend te zijn en openheid voor ideeën en inspiratie te tonen. Het ideeënboek is een beeldende samenvatting van de uitkomsten van bovenstaande bijeenkomsten. De denkrichting met de organische vormen had de voorkeur. Dat heeft input en inspiratie gegeven voor dit Masterplan.

Masterplan De Hoven Noord

7

September 2023

(Bron: BügelHajema Adviseurs)

1.5 Waardenkaart De insteek gedurende het gehele participatieproces was te achterhalen welke kenmerken, kwaliteiten en eigenschappen in het gebied als positief worden ervaren en welke als negatief. Dit betekende niet dat er gewoon een duimpje omhoog of een duimpje omlaag kon worden gegeven. Nee in beide gevallen zijn we steeds op zoek geweest naar het waarom. Insteek van het participatieproces is steeds geweest te achterhalen wat de reden of argumentatie voor een bepaalde ervaring of wens is. Hier is vervolgens een waardenkaart (zie pagina hiernaast) voor De Hoven Noord uit ontstaan die in allerlei vormen waardevol is. Het toont direct de waarden die aan De Hoven Noord worden toegekend door de bewoners, betrokkenen en belanghebbenden en als het goed is leidt dit ook tot een ‘zich gewaardeerd en herkend voelen’ in een ervaring, beleving en erkend worden als waardevolle participant.

1.6 Kaders voor het Masterplan De Hoven Noord Samengevat vormen de volgende punten het kader voor het Masterplan De Hoven Noord: • De vastgestelde Structuurvisie Noordrand De Hoven (2019) • Het kader van de gemeenteraad, waaronder het amendement met het verzoek tot onderzoek of meer dan 300 woningen in het plangebied mogelijk zijn • Water en bodem zijn sturend (op basis van de Tweede Kamerbrief uit november 2022) • Provinciaal en gemeentelijk beleid • Uitkomsten vanuit het brede participatieproces in De Hoven Noord, waaronder de waardenkaart. 1.7 Leeswijzer Het volgende hoofdstuk beschrijft en verbeeldt de identiteit en de waarden die de kleur geven aan het Masterplan. Uit het beleid en het proces dat doorlopen is volgen de ambities en uitgangspunten voor de verschillende thema’s. Deze zijn in hoofdstuk 3 per paragraaf beschreven. Hoofdstuk 4 gaat nader in op het concept voor De Hoven Noord dat ten grondslag ligt aan het Masterplan. Het masterplan is ingedeeld in 4 deelgebieden. Hoofdstuk 5 gaat per deelgebied nader in op de gebiedsgerichte opgaven. Gedurende het proces is gebleken dat een aantal opgaven buiten het plangebied van De Hoven Noord spelen om de kwaliteiten en ambities voor De Hoven Noord te versterken. Dat gaat bijvoorbeeld om betere voetgangers- en fietsverbindingen met voorzieningen in de omgeving van de nieuwe woonwijk.

Deze zijn in hoofdstuk 6 bij de gebied overstijgende opgaven op een rij gezet. Tot slot is het van belang dat het plan uitgevoerd wordt. Hoofdstuk 7 gaat hier nader op in.

Masterplan De Hoven Noord

8

Masterplan De Hoven Noord

(Bron: BügelHajema Adviseurs)

2. Masterplan De Hoven Noord De visie voor De Hoven Noord is het ontwikkelen van: “Een dorpse Heuvense wijk waarin sprake is van een vanzelfsprekend samengaan van wonen en werken en verbondenheid met de natuur, er sprake is van ruimte voor vrijheid en creativiteit.” De basis voor deze visie zijn de waarden en identiteit van het gebied zoals deze beschreven zijn in de paragraaf cultuurhistorie. Het bijzondere karakter van zowel het gebied als zijn bewoners vraagt om een gebied dat zijn diverse en robuuste karakter behoudt en tegelijkertijd ruimte biedt aan een gevarieerde groep bewoners. De Hoven heeft een unieke ligging tussen de Veluwe en de IJssel. Unieke ligging tussen IJsselzone en het Veluwemassief ‘aan de overkant van stad Zutphen’.

Drie pijlers liggen ten grondslag aan het concept voor het Masterplan voor De Hoven Noord: • Het gebied wordt omarmd door de natuur en het landschap van de Overmarsch, natuurgebied Oude IJsselarm met hoge natuurwaarde. • Groene vingers uit het landschap van de Overmarsch lopen door in De Hoven Noord. • Water en bodem zijn sturend: de uitbreiding van de Hoven Noord is gepland op de hoger gelegen oeverwal. Dat is een oude zandafzetting van de rivier (gele deel).

De Hoven heeft een unieke ligging tussen de Veluwe en de IJssel.

Masterplan De Hoven Noord

‘Groene vingers’ lopen door in De Hoven Noord.

9

Water en bodem zijn sturend. (Bron: BügelHajema Adviseurs)

Het Masterplan voor De Hoven Noord bestaat uit: •

•

• • • • •

Een structuur van ‘Blauw-groene’ vingers die vanaf de noordzijde het woongebied insteekt, zorgt voor een groene dooradering van de nieuwe wijk. Het groen is altijd dichtbij en het water kan worden vastgehouden – geborgen – of zonodig afgevoerd. De stedelijke structuur voegt zich in noordelijke richting op een organische manier tussen deze blauwgroene vingers. Organische gevormde groene openbare ruimtes die de wijk en het landschap met elkaar verbinden. Die stimuleren om naar buiten te gaan en te gaan bewegen en de omgeving te verkennen. Een openbare ruimte die geen ‘kijkgroen’ is maar ruimte biedt ‘bezig zijn in het groen, zoals fruitteelt, voedselbos, waterberging, ontmoetingsplekken en speelplekken. Kleinschalig en met een dorps karakter. Verbindingen tussen De Hoven Noord en het omliggende rivierengebied. De Hoven is gelegen op de linkeroever van de IJssel en wordt omarmd door een oude rivierarm van de IJssel. Dit is nog sterk voelbaar en zit in het DNA van De Hoven. We willen de binding met het rivierenlandschap (oude) IJssel verder versterken door groene verbindingen te leggen tussen de (oude) IJssel en De Hoven Noord. De unieke ligging benutten door verbinding te maken met de (Oude) IJssel en uiterwaarden, de Overmarsch en de stad Zutphen. Rechtlijnige verkaveling in het zuidelijke deel in aansluiting op de bestaande bebouwing die overgaat in het landschap.

Een hoge en droge ligging voor het woongebied. De goede ligging op de zandrug wordt benut (zie gele stippellijn van de begrenzing van de zandrug / stroomrug). Een geleidelijk en groene overgang van het woongebied naar het landelijk gebied. Woonbuurten die buiten de stroomrug liggen worden klimaatbestendig ingericht (op een verhoging in het landschap). Groene zone door de wijk waarbij zichten op de IJsselstroom, de voormalige locatie van kasteel De Marsch en (de kerktorens van) Zutphen zoveel mogelijk worden geborgd.

Concept

Masterplan De Hoven Noord

Een organische verkaveling (in het noordelijke deel), inspelend op de natuurlijke vormen van de (oude) IJssel

10

Een blokvormige / lijnvormige verkaveling (in het zuidelijke deel). Dit speelt in op de rechte structuur van de Weg naar Voorst, Hoveniersweg en de huidige bebouwing.

3. Vier deelgebieden In het Masterplan zijn 4 deelgebieden te onderscheiden: 1. 2. 3. 4.

Woongebied Groene Wig Kassengebied - Nieuwe kassen Oude IJsselgebied

De navolgende paragrafen beschrijven de ambities en het programma per deelgebied.

(Bron: BügelHajema Adviseurs) Masterplan De Hoven Noord

11

3.1 Woongebied

Het woongebied bouwt op een vanzelfsprekende wijze door op het oude lint gelegen op de stroomrug en haakt aan op de weg van Voorst naar Zutphen. Het woongebied biedt ruimte aan zowel wonen als werken als een combinatie daarvan. Kenmerkend voor het gebied zijn op dit moment de bedrijvenkavels waarop gewoond wordt. In de huidige wijk heerst een aangename ‘ongeordendheid’ die een gevoel van kleinschaligheid, rommeligheid, creativiteit en vrijheid uitademt. In het gebied worden ook ‘vrije’ kavels uitgegeven waaraan een eigen invulling gegeven kan worden. Het op te stellen beeldkwaliteitsplan geeft daar de ruimtelijke spelregels voor aan. Het nieuwe woongebied krijgt eigen kleinschalige voorzieningen die passen bij de sfeer die De Hoven Noord uitstraalt. Hier valt te denken aan een buurtwinkel waar plaatselijke producten uit het gebied worden verkocht. Er komen ontmoetingsplekken voor alle leeftijden. Dit kunnen zowel binnen- als buitenruimtes zijn. Leidend wordt het principe dat de auto te gast is. Het gehele woongebied wordt goed ontsloten voor fietsers en voetgangers met korte fiets- en looproutes (zoveel mogelijk door het groen). Parkeren zal opgelost worden in parkeerhoven omgeven door groen. Het beoogde woonprogramma voor De Hoven Noord omvat: • Circa 600 woningen verdeeld over de volgende typen en doelgroepen: • Woningen voor starters en jonge gezinnen.

• Rij- en hoekwoningen. • Seniorenwoningen (gelijkvloers). • 2-onder-1 kapwoningen. • 2/3 koop en 1/3 huur. • Bovenstaande in een mix in woonhoven en woonstraten (en een goede mix per te ontwikkelen fase). • Grotere kavels (met mogelijke woon-werkfuncties met een schuur of kleine kas) en lagere bebouwingsdichtheid langs de Hoveniersweg en behoud herkenbaarheid van het bebouwingslint. • Groenblauwe dooradering door de wijk. • Buurtvoorzieningen en voldoende zorg- en welzijnsvoorzieningen. Mogelijke voorzieningen die denkbaar zijn in het zoekgebied voor wijkvoorzieningen: buurtsuper (uit De Hoven), zorgvoorziening, huisartsenpraktijk, kinderopvang, kapper, kleine winkel met streekeigen producten / eerste levensbehoeften of groente-uitgiftepunt. Deze lijst is niet uitputtend. • Goede bereikbaarheid per fiets en voldoende zorg- en welzijnsvoorzieningen (zoals huisarts, apotheek en fysiotherapie).

Masterplan De Hoven Noord

12

3.1.1 Onderzoek naar dorpse dichtheid De raad heeft de opdracht meegegeven om te onderzoeken welk aantal woningen passen binnen De Hoven Noord uitgaande van een dorps karakter. Op deze pagina zijn referentiebeelden weergegeven van passende vormen en bouwhoogtes binnen een dorpse schaal. Nader onderzoek toont aan dat de dichtheid circa 35 (grondgebonden) woningen per hectare kan bedragen. Er is ruimte voor enkele ‘Urban Villa’s’ met 4 à 5 lagen en een (grondgebonden) locatie voor ouderen bij (1 à 2 lagen). Conclusie is dat circa 600 woningen binnen het gehele woongebied passend zijn binnen een dorps karakter. Benadrukt wordt dat dit een studie betreft en niet het uiteindelijke aantal woningen per deelgebied weergeeft. Dat zal uit de nadere stedenbouwkundige uitwerking blijken.

(Bron: BügelHajema Adviseurs) Masterplan De Hoven Noord

13

Vrije compositie

Parkeren in hof

Een landelijk karakter

Urban Villa

Gemeenschappelijke tuinen

Hofjes met groen

Schuurwoningen

Groene straatprofielen

Masterplan De Hoven Noord

50

3.1.2 Groene vingers De groenstructuur met de groene vingers vormen het groene casco van De Hoven, de groene longen die zorgen voor zuivere lucht, schaduw en voorkoming van opwarming en ruimte voor het vasthouden van water voor droge perioden. Daarnaast zorgen de groene vingers ook voor de leefbaarheid van het gebied. Juist om al deze belangen te waarborgen, staan de kaders van de groene vingers vast. Voor deze groenstructuur gelden de volgende uitgangspunten: • Iedere groene vinger heeft een eigen thema en sfeer (Er worden functies gekoppeld aan de groene vingers). • De hoofdstructuur van de groene vingers is noord-zuid gelegen en hebben een robuuste afmeting. De vingers sluiten in het noorden aan op het landelijke gebied en de Oude IJsselzone. In het zuiden worden deze smaller en vormen een groene begeleiding van (langzaam)verkeerroutes, zoveel mogelijk in aansluiting op de Weg naar Voorst. • In Oost-West richting is een groenzone gelegen welke zichtlijnen begeleidt tussen cultuurhistorisch waardevolle elementen in het gebied (waaronder de IJsselstroom en locatie voormalig kasteel De Marsch). In deze zone is ruimte voor wandelpaden, waterberging, groen, verblijfs- en speelplekken • Vrijliggende fietspaden door de groene vingers en snelle verbinding met voorzieningen, stad Zutphen en stations. • GroenBlauwe zone: toekomstgericht ingericht op wateropgave en klimaatverandering.

• Alle vingers bevatten veel ‘gebruiks- en doe ruimte’ die uitdaagt tot bewegen. • Voorzijdes van woningen zijn gericht op groene vinger / zone.

Masterplan De Hoven Noord

14

‘Groene vingers’

Masterplan De Hoven Noord

43

(Bron: BügelHajema Adviseurs)

Principe van een woonstraat: Voorzijdes bebouwing richting de straat, auto te gast, ruimte voor groene begeleiding

Principe van een groene vinger: voorzijden bebouwing richting groen, langzaam verkeer gekoppeld aan groene vinger, ruimte voor beweging en water

Masterplan De Hoven Noord

15

Agrarische functie ingebed in een natuur- en landelijke omgeving

Herkenbaar groene entree

Een landelijk karakter met kleinschalige percelen Masterplan De Hoven Noord

Recreatief netwerk klompenpaden 16

Struweelhagen

3.2 Groene Wig

De Groene Wig is een zone die noord-zuid georiënteerd is en het scharniermoment vormt tussen de natuurlijke landelijke omgeving en het bestaande en nieuwe woongebied. In het gebied bevinden zich hoofdzakelijk agrarische functies die vanzelfsprekend ingebed worden in de natuurlijk landelijke omgeving. De Groene Wig tussen, de glastuinbouw en het toekomstige woongebied is in principe een kwestie van particulier initiatief. Eigenaren kunnen hier combinaties van landschap, recreatie en kleinschalige bedrijvigheid ontwikkelen (camping, pluktuin, boomgaard, dierenweiden), waarbij groene verblijfskwaliteiten en toegankelijkheid de sfeer van het gebied bepalen. De aanwezige landschappelijke waarden worden behouden en versterkt. Een interessant netwerk van recreatieve routes ontsluiten het gebied en verbinden het met het woongebied. Opgaven voor het gebied zijn: • Het bieden van mogelijkheden voor de realisatie van een aantal groene ruimten met een (gedeeltelijke) publieke functie. • In de Groene Wig rond voormalig kasteel de Marsch kunnen de landschappelijke identiteit, de ecologische kwaliteit en de toegankelijkheid worden verbeterd. • Inrichting van de randen van de Teuge en de Mulderskamp en van het gebied rond voormalig Kasteel de Marsch, en het toestaan van beperkte ondersteunende recreatieve functies. • Behoud en versterking van het landelijke karakter, kleinschalige percelen.

De agrarische functie blijft. • Behoud en ontwikkeling oude boerenerf met boomgaard aan de Hovenierweg. • Zichtlocatie en visitekaartje vanaf de nieuwe entree (autoverkeer naar De Hoven Noord). Mogelijk herstel van de oude oprijlaan van voormalig kasteel De Marsch. • Mogelijkheden bieden voor de aanleg van heggen op perceelsgrenzen, ter versterking van de biodiversiteit (bijvoorbeeld in combinatie met de aanleg van recreatiepaden). • Aanleg van een recreatief netwerk, klompenpaden. • Plek van voormalig kasteel De Marsch herkenbaar maken / borgen. • Vliedberg en microreliëf beleefbaar maken en koesteren.

Masterplan De Hoven Noord

17

3.3 Nieuwe kassen

De nieuwe kassen worden gerealiseerd in een zone naast de spoorlijn die zuidwest georiënteerd is en gelegen op de overgang naar de Sprabanen en het natuurgebied rondom de Hoendernesterbeek / Oude IJsselarm. In het plangebied worden moderne en duurzame kassen toegepast waar rekening wordt gehouden met duurzame energieopwekking. Deze sluiten aan op het deel met de bestaande kassen. Deze uitbreiding omvat een oppervlakte van 26 hectare. Binnen deze 26 hectare wordt een bouwvlak opgericht van 20 hectare voor de bouw van kassen. Het is niet toegestaan kassen buiten dit bouwvlak te bouwen. De overige zes hectare wordt ter beschikking gesteld voor de bouw van de overige bedrijfsgebouwen, de aanleg van bedrijfsverharding, waterbassins en kleine windmolens. De landschappelijke impact van het nieuwe kassengebied ten noorden van het gebied wordt zo klein mogelijk gehouden door een goede landschappelijke inpassing met brede natuur- en groenzones, inspelend op de landschappelijke kenmerken. Deze zones worden in kamers ingericht van dubbele bomenrijen met daarin kruidenrijke graslanden, braakliggende akkers/ruigtes, inheems loofbos- en bosplantsoen. Daarnaast gelden de volgende uitgangspunten: • De noordzijde wordt robuust landschappelijke ingepast. De landschappelijke impact op het uit te breiden glastuinbouwbedrijf wordt beperkt door middel van een brede struweelzone.

• Het versterken van de biodiversiteit in het inpassingsgebied. • Een inrichting die rekening houdt met klimaatadaptieve opgaven. • Het bergen van voldoende water in waterbassins voor de teelt. • Het zorgen voor voldoende watercompenserende maatregelen conform de normen van het waterschap Vallei en Veluwe. • Het waar mogelijk handhaven van het huidige slotenpatroon. • Uitgangspunten voor mitigatie- en compensatieplan ten aanzien van vleermuizen en buizerds worden in het plan overgenomen. • De lichthinder vanuit de kassen beperken door bijvoorbeeld gebruik te maken van LED-verlichting.

Masterplan De Hoven Noord

19

Bosranden waarderen en versterken langs de Oude IJssel

Rietmoeras met plaatselijk broekbos met kruidenrijke graszones (Bron: De Beek)

Beek met hooiland – insectrijke graslanden (referentie Het Reestdal (Bron: De Beek) Masterplan De Hoven Noord

20

Laagdynamische moerasnatuur waarderen en kwaliteitsimpuls geven

3.4 Oude IJsselzone

De Oude IJsselzone is een zone die aan de noordrand is gelegen en omvat onder andere het natuurgebied de Hoendernesterbeek en de Oude IJsselarm. Het gebied kent een hoge natuurwaarde zoals eerder beschreven is in dit document. De ambitie voor dit deelgebied is het ontwikkelen van een biodiverse en rijke groenstructuur waarin de unieke natuurwaarden van de gradiënt tussen oeverwal / stuwwal (Veluwe) en het rivierenstelsel worden versterkt. Water en groen gaan daarbij hand in hand. Langs de rand van het gebied is extensief recreatief medegebruik denkbaar in de vorm van klompenpaden en (fiets)verbinding tussen De Hoven Noord en het station van Empe. Een zonering met een toenemende rust en ontoegankelijkheid in noordelijke richting in dit deelgebied is wenselijk ter bescherming van de huidige natuurwaarden. Opgaven voor het deelgebied van de Oude IJsselzone zijn: • Gebiedsgericht en integraal plan voor natuur- en landschapsontwikkeling in de vorm van vernatting en vernatuurlijking van de zone langs de Hoendernesterbeek (als onderdeel van het gehele plan voor de Overmarsch). Ontwikkeling van een rubuust en klimaatbestendig watersysteem met mogelijke peilverhoging en benutting van schoon kwelwater. Beoogd beeld: in de winter is het er natter met meer laag-dynamische moerasnatuur en in de zomer drogere kruidenrijke graszones en extensief maaibeheer (verschraling).

• Mogelijk ook een (hernieuwde) aansluiting van de Hoendernesterbeek op de IJssel met vistrap. • Nader onderzoek naar recreatieve zonering: in de noordelijk gelegen natuurlijke delen en op het water Hoendernesterbeek en ‘Gat van Eef’ geen toetreding van bezoekers / recreanten. In de zuidelijk gelegen zone mogelijkheden voor recreatief medegebruik en klompenpad(en). Het tracé voor het klompenpad is al grotendeels bekend (nadere afstemming met de grondeigenaren). • Landschappelijke versterking en borging natuurwaarden nabij het nieuwe kassengebied. • Versterken van bosjes, heggen en struweel. • Borgen microreliëf.

Masterplan De Hoven Noord

21

Masterplan De Hoven Noord

73

4. Uitgangspunten per thema In de structuurvisie Noordrand de Hoven (2019) zijn per thema ambities geformuleerd. Deze zijn van belang voor het bereiken van een goede en toekomstbestendige leefomgeving in De Hoven Noord. Gedurende het Masterplanproces zijn de ambities op basis van het doorlopen participatieproces, nader onderzoek, nieuwe inzichten of nieuw beleid op bepaalde punten aangescherpt of aangevuld. Een integrale gebiedsgerichte visie en ontwikkeling is uiteraard het uitgangspunt. Dit komt tot zijn recht in de beschrijvingen per deelgebied. Onderstaande paragrafen gaan in op ieder afzonderlijk thema, omdat (delen van) de thema’s binnen het gehele plangebied gelden. 4.1 Water en bodem sturend In november 2022 heeft de Tweede Kamer een dringende brief ingediend over het thema ‘Water en bodem sturend’. Zij geeft daarin aan dat water en bodem weer sturend moeten zijn in de ruimtelijke ordening, willen we in Nederland ook in de toekomst met een ander en grillig klimaat blijven leven, wonen en werken. In een veilige omgeving, met een gezonde bodem, voldoende en schoon water. Een gebiedsgerichte en integrale aanpak is daarbij van belang. Water en bodem sturend leidt tot de volgende uitgangspunten voor De Hoven Noord: • Niet afwentelen: • op toekomstige generaties.

Dat betekent nu rekening houden met belasting van bodem en water, klimaatverandering én met toekomstige beheerkosten; • naar andere gebieden of functies. Dat betekent dat een actie op de ene locatie (denk aan bebouwing, grondwateronttrekking of inzet van gewasbeschermingsmiddelen), niet mag leiden tot een onbedoeld effect elders (wateroverlast, verdroging van natuurgebieden of vervuiling van water); • van privaat naar publiek. Dat betekent onder meer bij investeringen voldoende rekening houden met klimaatverandering, bodemdaling, grond- en watervervuiling en het natuurlijke waterbergende vermogen van de bodem en met de kosten die daaraan verbonden zijn. • Meer rekening houden met extremen. • In samenhang omgaan met wateroverlast, droogte en de bodem: Nederland moet van een vergiet weer een spons worden. Dit biedt ook kansen voor de kwaliteit van water en bodem. Het uitgangspunt is vasthouden-bergen-afvoeren. Daarbij streven we naar een veerkrachtig ecosysteem, dat beter opgewassen is tegen de extra verstoringen door klimaatverandering. • Meerlaagsveiligheid: aandacht voor waterveiligheid betekent meer dan preventief dijken en keringen aanleggen en versterken (de eerste laag). Door breder te kijken naar de ruimtelijke inrichting achter de dijk maar ook bijvoorbeeld in beekdalen (tweede laag) en de crisisbeheersing (derde laag), kunnen we de Delta nog veiliger maken.

Daarnaast is ook een snel en klimaatrobuust herstel van schade (als laag 4) en waterbewustzijn (als integraal onderdeel) belangrijk • Transitie van het landelijk gebied. • Bouwen op de hogere delen (zandrug / oeverwal). • Klimaatadaptief bouwen en kruipruimteloos. • Oppervlakkige afkoppeling van het regenwater en trits vasthouden-bergen-afvoeren volgen. • Nadere uitwerking van het watersysteem, waterhuishoudkundig plan en doorrekening (stresstest).

Masterplan De Hoven Noord

22

Water en bodem sturend

Water en bodem sturend: Woongebied is gelegen de hogere delen (zandrug) Nieuwe kassen liggen in een lager gelegen gebied: klimaatadaptief bouwen is noodzaak. (Bron: BügelHajema Adviseurs)

4.2 Natuur en landschap Het plangebied wordt omgeven door een oude IJsselarm. Deze Empermeander, met zijn bospercelen en rietlanden, heeft hoge natuurwaarden. Het gebied is moeilijk bereikbaar en beleefbaar. Samen met Staatsbosbeheer en de ander grondeigenaren wordt gezocht wordt naar een verbeterde recreatieve beleefbaarheid zonder afbreuk te doen aan de natuurwaarden. Daarnaast wordt in het landelijke gebied van de gehele Overmarsch gezocht naar gebiedsgerichte maatregelen om het gebied toekomst- en klimaatbestendig te maken, zodat de natuur en de agrarische functie in balans zijn. De volgende uitgangspunten gelden: • Landschappelijke identiteit van De Hoven Noord versterken. Een goede landschappelijke inpassing in de vorm van nieuwe robuuste landschapsstructuren bij ontwikkelingen die landschappelijke impact hebben. Daartoe wordt er onderscheid gemaakt tussen de natuurzone bij Empermeander, de groene wig en de groene vingers in het woongebied. • Natuurzone Empermeander: • Natuurzones bij Empermeander versterken met heggen, bosjes en houtwallen. • Het natuurgebied rond de Empermeander/Hoendernesterbeek waar mogelijk verder versterken en beleefbaar en ontsluitbaar maken voor de natuurrecreant. • Vorm: Natuurlijk spelen en ontdekken en wandelen in natuur mogelijk maken. • Zonering waarin de rust in noordelijke richting toeneemt.

• De Groene Wig: heeft een algemeen agrarisch karakter. • De groene wig tussen de glastuinbouw en het toekomstige woongebied is in principe een kwestie van particulier initiatief. Eigenaren kunnen hier combinaties van landschap, recreatie en kleinschalige bedrijvigheid ontwikkelen, waarbij groene verblijfskwaliteiten en toegankelijkheid de sfeer van het gebied bepalen. • Vorm: camping, pluktuin, boomgaard, dierenweiden. • In de Groene Wig rond voormalig kasteel de Marsch kunnen de landschappelijke identiteit, de ecologische kwaliteit en de toegankelijkheid worden verbeterd. Steeds zal sprake zijn van een coproductie tussen overheid-ondernemer, waarbij de focus van de overheid het realiseren van openbaar groen en het mogelijk maken van een passende recreatiefunctie is. • De Groene Vingers: • In de nieuwe woonomgeving nieuw robuust groen, met een minimaal groenpercentage van 30 procent. • Vorm: Speelgroen, bosjes, voedselbos, gemeenschappelijke tuinen. • ‘Groenblauwe vingers’ in het woongebied ‘naar binnen halen’. De minimale breedte van een groene vinger bedraagt 40 meter. • De hoofdstructuur van het watersysteem van de nieuwe wijk is hierin opgenomen. • Langzame verkeerroutes worden gekoppeld aan de Groene Vingers. • In deze zones wordt een multifunctioneel programma opgenomen met een diversiteit aan inheems groen, speel- en gebruiksgroen, speelvoorzieningen, paden, etc.

• Zorgen voor voldoende waterberging en schaduwplekken om schade en gezondheidseffecten door klimaatextremen te voorkomen. • Het duurzame watersysteem sluit op een goede manier aan op de ondergrond en het omringende watersysteem. Het geeft invulling aan de trits vasthouden-bergen-afvoeren.

Masterplan De Hoven Noord

23

Groen- en waterstructuur De Hoven Noord

(Bron: BügelHajema Adviseurs)

4.3 Archeologie en cultuurhistorie Uitgangspunten cultuurhistorie: • De waardenkaart (pagina 12) vormt het vertrekpunt voor verdere planvorming. Cultuurhistorisch waardevolle gebieden, plekken en gebouwen vormen een belangrijk aangrijpingspunt voor landschappelijke en stedenbouwkundige ontwikkelingen. • Het geven van informatie over en/of het leesbaar maken van de geschiedenis van het gebied. • Het bieden van goede functionele mogelijkheden voor de betreffende locatie, in ieder geval ook gericht op het behoud van de belangrijke kenmerken van de locatie en de daarbij behorende onderdelen. • Een aantal locaties in en rond De Hoven zijn, behalve cultuurhistorisch waardevol, ook (potentiële) landschappelijke dragers en identiteitsgevers. Deze hebben niet de status van formeel monument maar dragen, bij behoud van hun huidige kenmerken, wel bij aan de leesbaarheid en de identiteit van De Hoven, en kunnen gebruikt worden als drager van nieuwe ontwikkelingen; denk bijvoorbeeld aan de voormalige herbergen in De Hoven. Het beleid voor deze locaties is niet een strikte conserveringsstrategie, maar het behoud van de wezenlijke kenmerken door het bieden van ruimte voor ontwikkeling. • De uitwerking van nieuwe structuren moet zodanig gebeuren dat de cultuurhistorische objecten en de nieuwe elementen elkaar onderling versterken. • Cultuurhistorie van het gebied meer beleefbaar maken.

Uitgangspunten archeologie: • Het Masterplan en de stedenbouwkundige uitwerkingen spelen in op de cultuurhistorische en archeologische waarden van het gebied (zie ook archeologische waardenkaart van de gemeente Zutphen). Deze aspecten kunnen een rijke inspiratiebron zijn en de identiteit van De Hoven Noord versterken.

Masterplan De Hoven Noord

24

Waardevolle cultuurhistorische elementen en zichtlijnen

Cultuurhistorische elementen en zichtlijnen

(Bron: BügelHajema Adviseurs)

4.4 Wonen, werken, voorzieningen en recreatie In de structuurvisie is voor het woongebied aan de oostzijde, tussen Kasteel De Marsch en de uiterwaarden, de volgende ambitie benoemd: “In dit gebied is ruimte voor een groen en ruim opgezet woongebied met grote kavels voorzien. Hier is, al vanuit het Masterplan uit 2012, organische groei voorzien. Het principe van ‘organisch groeien’ is in beginsel gebaseerd op de draagkracht van het bestaande wegenstelsel: bebouwing langzaam laten groeien langs de al aanwezige landwegen en linten. Echter, in praktijk echter kan het maken van een goede basis voor organische groei ook betekenen dat de landschappelijke kwaliteit eerst aangesterkt wordt. Dit om zowel de kwaliteit van het landschap zelf op een hoger niveau te brengen (een groen raamwerk met bomen, hagen, landwegen, paden en groene inbedding) als om een raamwerk te maken dat stevig genoeg is om een woonlandschap te laten ontstaan.” De raad heeft bij amendement (van april 2022) o.a. gevraagd om nader te onderzoeken hoeveel woningen in het gebied gerealiseerd kunnen worden, passend binnen een dorps karakter. Dat kunnen meer woningen zijn dan het genoemde aantal van 300 woningen in de structuurvisie. Bij de uitwerking van het masterplan is dit nader onderzocht. Daaruit blijkt dat binnen een dorps karakter een aantal van circa 600 woningen in het woongebied passend is.

Het woonbehoefte-onderzoek dat in 2023 in Zutphen en specifiek voor De Hoven Noord is uitgevoerd geeft richting aan de gewenste verdeling van woningtypen en geeft meer inzicht in de actuele vraag. De uitkomsten worden in de volgende paragraaf beschreven. 4.4.1 Woonbehoefte De Hoven Noord In september en oktober 2023 konden inwoners uit Zutphen meedoen aan het onderzoek van de gemeente Zutphen over de plannen voor de nieuwe wijk ‘De Hoven Noord’. Zie voor de uitkomsten ook pagina 39 (groene diagrammen). Belangrijkste aspecten Groen in de buurt, voldoende voorzieningen (zoals basisscholen, winkels, restaurants, bibliotheek, buurthuis), goede bereikbaarheid per fiets en voldoende zorg- en welzijnsvoorzieningen (zoals huisarts, apotheek en fysiotherapie) worden als belangrijkste aspecten gezien voor de nieuwe wijk. Met name respondenten van 65 jaar en ouder vinden voldoende zorg- en welzijnsvoorzieningen in de nieuwe wijk belangrijk. Doelgroepen Woningen in de nieuwe wijk zouden vooral gebouwd moeten worden voor starters en jonge gezinnen. Vooral respondenten van 55 jaar en ouder geven aan dat er seniorenwoningen dienen te komen in de nieuwe wijk. Respondenten jonger dan 45 jaar zijn vooral van mening dat er woningen gebouwd moeten worden voor jonge gezinnen.

Ruim de helft van de respondenten die starters als één van de doelgroepen voor de nieuwe wijk ziet, is van mening dat deze groep de meest favoriete optie is.

Masterplan De Hoven Noord

25

Wonen, werken en voorzieningen

Masterplan De Hoven Noord

35

(Bron: BügelHajema Adviseurs)

Keuzes voor de nieuwe wijk Indien men moet kiezen tussen meer parkeerplekken of meer groen, dan kiest circa driekwart voor meer groen in de nieuwe wijk. De respondenten die een voorkeur hebben voor parkeerplekken, hebben deze voorkeur ook nog als woningen meer gaan kosten, kinderen minder veilig kunnen spelen of er minder woningen gebouwd kunnen worden. Indien men moet kiezen tussen meer ruimte voor fietsers en voetgangers of meer ruimte voor auto's dan kiest de overgrote meerderheid voor de eerste optie. De respondenten met een voorkeur voor meer ruimte voor fietsers en voetgangers, hebben deze voorkeur ook als automobilisten langzamer moeten rijden of als er bij woningen minder ruimte komt om te parkeren. Van de respondenten die vinden dat auto's voorrang moeten krijgen, vindt nagenoeg zes op de tien dit ook als het leidt tot meer verkeersongelukken. Interesse woningen Van de respondenten die interesse hebben om in De Hoven te gaan wonen wil een derde kleiner wonen en een vergelijkbare groep wil gelijkvloers wonen zonder drempels. Vooral mensen van 55 jaar en ouder geven aan kleiner te willen wonen en/of een gelijkvloerse woning zonder drempels te willen, respondenten jonger dan 45 noemen in verhouding vaker meer rust, een grotere tuin en een grotere woning. Indien men in De Hoven Noord gaat wonen dan zoekt nagenoeg twee derde een koopwoning.

Respondenten die (misschien) interesse hebben in een woning zijn vooral geïnteresseerd in gelijkvloerse seniorenwoningen en 2-onder-1 kap woningen. Voor de gelijkvloerse seniorenwoning is het meest interesse bij respondenten van 55 jaar en ouder, respondenten jonger dan 35 noemen met name de rij- of hoekwoning. Mensen die een huurwoning zoeken hebben vooral interesse in een sociale huurwoning (maximale huurprijs van € 800,per maand). Typen woningen Volgens het merendeel van de respondenten zou De Hoven Noord moeten bestaan uit een combinatie van koop- en huurwoningen. De nieuwe koopwoningen zouden volgens een groot deel van de respondenten vooral moeten vallen in de prijscategorie € 250.000,-- tot € 355.000,--. In De Hoven Noord moeten vooral rij- en hoekwoningen, 2-onder-1 kap woningen en gelijkvloerse seniorenwoningen worden gebouwd.

Masterplan De Hoven Noord

26

Voor welke doelgroepen gebouwd?

Wat is belangrijk?

Maximale hoogte van gebouwen?

Uitkomst MeeDenkdagen (Bron: BügelHajema Adviseurs)

Masterplan De Hoven Noord

27

Welke manier van wonen?

Manier van wonen Woningen in de nieuwe wijk zouden volgens het merendeel maximaal drie lagen hoog mogen worden. Circa één op de zes zou maximaal vier hoog goed vinden. De manieren van 'dorps wonen' en 'natuurlijk wonen' spreken bij de meeste respondenten het meest aan. Binnen alle leeftijdsgroepen is het 'dorps wonen' de meest aansprekende manier van wonen in de nieuwe wijk. Als er meer informatie wordt gegeven over de verschillende manieren van wonen, dan wordt 'dorps wonen' nog steeds het meest genoemd als aansprekendste manier van wonen. Daarnaast wordt 'stedelijk compact wonen' dan geregeld genoemd. De respondenten vinden ‘natuurlijk wonen’ dan minder aantrekkelijk. (Bron: Rapportage woonbehoefte onderzoek ‘De Hoven Noord’, Moventem, 21-11-2023)

Masterplan De Hoven Noord

28

Voor het thema wonen, werken en recreëren gelden de volgende uitgangspunten: • Ontwikkeling alleen binnen de bestaande wegenstructuur en op de hogere gronden. • Open en agrarisch karakter van het gebied (buiten het woongebied) behouden. • Zicht naar de IJssel en het stadsilhouet van Zutphen op cruciale punten open houden. • Een groene overgang naar het landelijke gebied. • Waarden van de waardenkaart in het plan opnemen en deze versterken. • Markante plek en cultuurhistorische waarde van de IJsselstroom (icoon en verbindend element De Hoven en stad Zutphen) en perceel van voormalig kasteel De Marsch borgen en zichtlijnen open houden. • Grotere kavels (met mogelijke woon-werkfuncties met een schuur of kleine kas) en lagere bebouwingsdichtheid langs de Hoveniersweg en behoud herkenbaarheid van het bebouwingslint. Markante hoveniersuitstraling van de Hoveniersweg inzetten als versterking van de identiteit. • In het overige woongebied een combinatie van verschillende typen woonhoven en woonstraten. • Typen straten: gebiedsontsluitingsweg, woonerf, fietsstraat, etc. • Typen woonhoven: woningen naar groene binnentuin, woningen naar buiten en parkeren in hof. Woningen in hof met individuele tuinen of voornamelijk collectief groen. • In het gehele woongebied wordt een optimale mix van verschillende woningtypen, doelgroepen en segment.

Dit draagt bij aan de sociale samenhang in de buurten en wijk. • Mix in typologie, doelgroep en segment geldt ook per te ontwikkelen fase. • Verschijningsvorm van woningen voor doelgroepen/segmenten kunnen verschillen per fase/buurt (kleinschalig wonen kan namelijk in grondgebonden woningen of in gestapeld wonen, etc.). • Ruimte voor CPO en zelfrealisatie. Locaties worden nader uitgezocht. • Mogelijke voorzieningen die denkbaar zijn in het zoekgebied voor wijkvoorzieningen: buurtsuper (uit De Hoven), zorgvoorziening, huisartsenpraktijk, kinderopvang, kapper, kleine winkel met streekeigen producten / eerste levensbehoeften of groenteuitgiftepunt. Deze lijst is niet uitputtend. • Voorzieningen en woon-werklocaties zijn qua maat en schaal passend in het gebied en zorgen niet voor extra verkeersbewegingen. • Autoluw, snelle verbinding voor fietsers en voetgangers naar de voorzieningen (in de stad). • Circa 600 woningen binnen het woongebied. • Mogelijke inzet van gemeentelijk grondbezit om ontwikkelingen van de grond te krijgen. • Recreatief gebruik vergroten door aanleg van paden in de oost-westelijke richting, tussen de Groene Wig en de uiterwaarden en in de noord-zuidelijke richting, tussen de Weg naar Voorst en de Meander.

In deze paragraaf wordt onder ‘werken’ een woon-werkfunctie verstaan in de vorm van een aan-huis-gebonden beroep of bedrijven die samengaan met de woonfunctie zonder grote impact op de leefomgeving. Glastuinbouw is in de volgende paragraaf beschreven.

Masterplan De Hoven Noord

29

Foto van kassen

Masterplan De Hoven Noord

42

4.5 Glastuinbouw De grootste tuinder, met meerdere complexen binnen De Hoven, heeft aangegeven te willen clusteren en uitbreiden, op de locatie rond de Hoveniersweg bij het spoor. De gemeente Zutphen en de provincie Gelderland hebben er voor gekozen om deze ontwikkeling te benaderen vanuit de kwaliteit en identiteit van het landschap. De landschappelijke uitgangspunten en zoneringen die in hoofdstuk 2 zijn genoemd maken een integrale kwaliteitsverbetering in de gehele noordrand mogelijk. De provincie en de gemeente zijn van mening dat behoud van de sector in Zutphen bijdraagt aan het sociaal-economisch klimaat van Zutphen en dat een verplaatsing naar de Betuwe vanuit werkgelegenheid en toegevoegde waarde (toeleverende bedrijven en bijvoorbeeld schoonmaak) onwenselijk is. Onderzocht wordt of de glastuinbouw bij kan dragen aan het energieneutraal maken van de woningen in De Hoven (zie ook het intermezzo ‘cleantech ambities’). Uitgangspunten: • Het concentreren van de bestaande grootschalige glastuinbouwopstanden in één cluster bij het spoor. • Inpassing, vormgeving en omvang motiveren vanuit de bepalende structuurelementen in het gebied. • Landschap is drager en landschappelijke elementen worden zo veel mogelijk behouden.

• De ontwikkeling laten leiden tot een situatie die op de schaal van het gebied (noordrand van De Hoven) leidt tot een nettoverbetering van de landschappelijke, economische en sociale kwaliteit. • Aansluiting op de Weg naar Voorst nabij de aantakking met de rondweg. • Een goede interne en externe verkeersrouting die overlast naar de omgeving voorkomt en de huidige situatie verbetert. • Interne routing en opstelruimte waar mogelijk • Een moderne glastuinbouw, die qua milieuprestatie en innovatie aansluit of vooroploopt bij de afspraken in de sectortafel Landbouw en landgebruik van het Klimaatakkoord 2018 en het transitieprogramma ‘Kas als energiebron’. • Nieuwe glasopstanden op basis van de best beschikbare en betaalbare technieken inzake energiebesparing/energieopwekking, dit in nader overleg met de betrokken ondernemer(s).

Masterplan De Hoven Noord

30

Verkeersontsluiting ‘Inprikkers’

Masterplan De Hoven Noord

31

4.6 Verkeer en infra De aanleg van de rondweg N345 De Hoven maakt, dat regionaal verkeer niet langer door De Hoven gaat. De rondweg is via de Kanonsdijk verbonden met de binnenstad. De Weg naar Voorst is heringericht als een rustige straat met een dorps karakter. De noordrand van De Hoven wordt ruimtelijk geherstructureerd. Dat geeft zowel de noodzaak als de kans voor een aantal ontsluitingsopgaven. Hierdoor worden de leefbaarheid van het woongebied en de economische voorwaarden voor de glastuinbouw verbeterd, en worden landschappelijke en recreatieve structuren toegevoegd of hersteld. De ambitie is om een zo autoluw mogelijke wijk te ontwikkelen. Dit is als uitdrukkelijke wens uit het participatieproces naar voren gekomen. Dit biedt de mogelijkheid om veel groen rondom en nabij de woningen te situeren, waarbij geparkeerd wordt in parkeerkoffers. Dat zijn kleine pleintjes waar meerdere auto’s geparkeerd kunnen worden. Korte en snelle routes voor fietsers en voetgangers naar stad Zutphen, voorzieningen in De Hoven en de treinstations (Zutphen en Empe) zijn gewenst. Het autoverkeer wordt zoveel mogelijk omgeleid via de rondweg. De Weg naar Voorst is een autoluwe dorpsstraat, die rust en groen biedt aan de omwonenden. De nieuwe verkeersstructuur, tezamen met de clustering van de glastuinbouw nabij het spoor, maken het mogelijk om het vrachtverkeer uit de kern te weren.

Vrachtverkeer met bestemming glastuinbouw rijdt vanaf de rondweg de Weg naar Voorst op en slaat dan direct af naar de glastuinbouwcluster. Bij het clusteren van de glastuinbouw is een goede interne routing een voorwaarde, zodat er geen vrachtverkeer via andere wegen rijdt dan via een directe ontsluiting rondweg - Weg naar Voorst – glastuinbouwcluster. Twee modellen voor de verkeersontsluiting zijn nader onderzocht. Deze zijn voorgelegd tijdens de MeeDenkdagen en besproken met de projectgroep en verkeerskundige. Het ‘Inprikkers’-model is als voorkeur naar voren gekomen. Kenmerken van het ‘Inprikkers-model’ zijn geen- of een verminderde onderbreking van Groene Vingers en de mogelijkheid voor vrij liggende wandel- en fietspaden in het groen. Ook biedt het veel mogelijkheden voor een autoluwe infrastructurele opzet. Dit sluit aan bij de gewenste stedenbouwkundige opzet van groene hofjes of parkeerhofjes. Uitgangspunten bij de uitwerking van het plan zijn (ontwerp)oplossingen zoeken voor: • Het verkeer rijdt over verschillende toevoerroutes (spreiding) richting de rondweg. • Er worden verschillende typen straten toegepast waarbij de rol van de auto verschillend is (gebiedsontsluitingsweg, woonerf, fietsstraat, lint, etc). • Met de weginrichting wordt rekening gehouden met logische routing en voldoende wegbreedte voor vuilophaaldiensten en calamiteiten.

• Een goede interne en externe verkeersrouting voor de glastuinbouw die overlast naar de omgeving voorkomt. • Toevoegen van recreatieve routes (‘routenetwerk’) in en rond de Hoven en naar het omliggende gebied. • Langzame verbindingen gekoppeld aan het groen en worden zo min mogelijk doorsneden door wegen voor autoverkeer. • Laanstructuren herstellen. Daarnaast zal een verkeersmodelberekening door de gemeente worden uitgevoerd.

Masterplan De Hoven Noord

32

Foto van duurzaamheid

Masterplan De Hoven Noord

46

4.7 Duurzaamheid en energie Een toekomstbestendig De Hoven Noord betekent dat er goed over duurzaamheid, klimaat en energie moet worden nagedacht. Op welke duurzame wijze worden de nieuwe (en bestaande) woningen van warmte en energie voorzien en zo goed mogelijk geïsoleerd? Hoeveel ruimte is er nodig voor water(opvang) in natte en droge periodes? Op welke plekken nemen we groen op om opwarming te voorkomen en om de biodiversiteit/ecologische structuren te versterken? Voor het ontwikkelen van een duurzaam en klimaatbestendig plan voor De Hoven Noord zijn de volgende bouwstenen van belang: • Een ‘blauwgroene’ dooradering van het plan. Integratie van groene zones, parken en bomen voor betere waterabsorptie en luchtkwaliteit. • Goed doordacht waterhuishoudingsplan: creëren van voldoende ruimte voor regenwateropvang (trits), waterbesparing en hergebruik. • Energie-efficiënte duurzame bouw en inzet van circulair bouwmateriaal. • Duurzame mobiliteit: stimulering van fietsen, openbaar vervoer en elektrische voertuigen om de CO2-uitstoot te verminderen. • Zonnestroom en hernieuwbare energiebronnen: Integratie van zonnepanelen en andere hernieuwbare energiebronnen voor een duurzame energievoorziening. • Hitte-eiland effect verminderen: strategische plaatsing van groen en water om opwarming te verminderen.

Het ontwikkelen van een gasloze woonwijk en duurzaam verwarmde kassen zijn het uitgangspunt. De volgende energievoorzieningen kunnen overwogen worden: • Zonne-energie: installatie van zonnepanelen op daken voor het opwekken van elektriciteit. • Windenergie in de omgeving: Mogelijkheid om energie van windturbines te gebruiken, afhankelijk van de locatie en lokale regelgeving (en RES-traject). • Warmtepompen: efficiënte systemen voor verwarming en koeling, die gebruikmaken van de natuurlijke warmtebronnen zoals de lucht, bodem of water. • Energieopslag: implementatie van batterijsystemen om overtollige energie op te slaan voor gebruik tijdens piekmomenten of wanneer hernieuwbare bronnen minder beschikbaar zijn. • Energie-efficiënte gebouwontwerpen: zorgvuldige planning en ontwerp van gebouwen voor maximale energie-efficiëntie, inclusief goede isolatie en passieve ontwerpelementen. Gebruik van duurzame en circulair bouwmateriaal en energiezuinige ontwerpen om de ecologische voetafdruk te verminderen. • Slimme energienetwerken: gebruik van slimme technologieën voor het beheren en optimaliseren van energieverbruik in de wijk. Een combinatie van deze duurzame energievoorzieningen kan een evenwichtige en veerkrachtige energie-infrastructuur voor De Hoven Noord creëren.

Masterplan De Hoven Noord

33

Foto van sociale duurzaamheid

Masterplan De Hoven Noord

48

4.8 Sociale duurzaamheid Met de integrale ontwikkeling van Noordrand de Hoven wordt gestreefd naar een verbetering van het voorzieningenniveau, de toevoeging van kwalitatieve woonmilieus en een verbetering van de landschappelijke, economische en sociale kwaliteit van het gebied. Het sociale aspect vormt een doorslaggevende en verbindende factor voor een succesvolle gebiedsontwikkeling. Deze sociale duurzaamheid vormt als het ware de ‘groene draad’ door het verhaal van de Hoven en door de verschillende thema’s zoals benoemd in dit hoofdstuk. Het gaat over sociale samenhang in De Hoven Noord, waarin plek is voor alle doelgroepen, die niet ‘naast’ elkaar maar mèt elkaar wonen. De Hoven heeft zeer diverse inwoners: van echte Heuvenezen/Heufse (mensen die hier zijn geboren en getogen en die zelf een huis hebben in de Hoven) tot ‘import’ (mensen die oorspronkelijk niet uit de Hoven komen). Dat betekent ook dat er voorzieningen zijn / komen die ruimte geven aan de diverse essentiële levensbehoeften als ontmoeten, ontplooien, veiligheid en zorgen voor elkaar. Daarnaast speelt Brede welvaart een rol. De term ‘Brede Welvaart’ wordt sinds de klimaatdiscussie en de daarbij behorende aandachtspunten steeds regelmatiger gebruikt, maar werd 30 jaar geleden door de SER (Sociaal Economische Raad) al geïntroduceerd.

De SER definieert het als volgt: Welvaart heeft naast de financieel-economische dimensie, ook een sociaal-maatschappelijke en ecologische dimensie. Een toename van het bruto nationaal product (BNP) betekent niet automatisch dat iedereen ook beter af is en gezonder wordt, en ook niet dat de kwaliteit van de leefomgeving (natuur en milieu) verbetert. Integendeel: economische groei kan negatieve effecten hebben als die groei niet in balans is met de sociale en ecologische dimensies. Het streven naar brede welvaart betekent continu zoeken naar wegen om de economische, sociale en ecologische dimensies te integreren en in balans te brengen. Daarbij gaat het niet alleen over ‘hier en nu’, maar ook over ‘elders’ en later’. Van brede welvaartsgroei is sprake als positieve effecten op de ene dimensie niet negatief uitpakken voor andere dimensies, andere landen of komende generaties. Het concept brede welvaart verplicht ons om over grenzen heen te kijken en zo integraal mogelijk te denken. De term vindt zijn oorsprong in People Planet Profit-benadering en werd eigenlijk al eerder voor het voetlicht gebracht door de Club van Rome. In 1972 vroeg de Club van Rome met het befaamde rapport ‘Grenzen aan de groei’ al aandacht voor het verband tussen economische groei en de gevolgen hiervan voor mens en milieu. Na de crisis jaren 2007 -2012 werd het begrip politiek breed omarmd.

Het concept brede welvaart verplicht ons om over grenzen heen te kijken en zo integraal mogelijk te denken maakt dat het begrip een belangrijk onderdeel is gaan uitmaken van de gebiedsgerichte aanpak voor De Hoven Noord. Dit sluit aan bij de vijf speerpunten van de bewoners van De Hoven uit het Wijkontwikkelingsplan: 1. Vrijheid en gemeenschappelijkheid 2. Wijk als dorp 3. Auto te gast, veilig en verkeersluw 4. Ontmoeten staat centraal 5. Heufse economie: kleinschalig, informeel en toekomstbestendig

Masterplan De Hoven Noord

34

5. Gebied overstijgende opgaven Om een goed woon-, werk- en leefklimaat te bereiken in De Hoven Noord zijn er opgaven buiten het plangebied die hieraan bij kunnen dragen. Hiervoor geldt dat zij via andere sporen en financiële middelen tot stand moeten komen. Deze staan hieronder opgesomd. Voorzieningen: • Nader onderzoek naar welke voorzieningen (zoals bijvoorbeeld (buurt)supermarkt, zorg en gezondheid) haalbaar zijn voor De Hoven Noord, in afstemming met de bestaande voorzieningen in De Hoven en omgeving. Verkeer en infrastructuur: • Goede langzaamverkeersverbinding (voetgangers- en fietsers) met het hart van De Hoven. • Aan westzijde De Hoven een (derde) tunnel onder / brug over het spoor (voor langzaam verkeer). • Verbeterde voet- en fietsverbinding over de IJssel. Waterhuishouding • Onderzoek naar robuust en klimaatbestendig watersysteem in De Overmarsch en versterking natuurwaarden.

Masterplan De Hoven Noord

35

Eerste fase stedenbouwkundig plan

Fase 1

woongebied

Masterplan De Hoven Noord