Jaarstukken 2022 Zaltbommel - Raad 13 juli 2023

2020 197

2021 200

2022 204

14

17

18

Hondenbelasting Hondenbelasting leggen we op aan personen die één of meer honden in hun bezit hebben. Door regelmatig controles ter plaatse uit te voeren voorkomen we dat inwoners ten onrechte te veel of te weinig hondenbelasting betalen. Het tarief voor 2022 baseren we op het tarief van 2021, aangepast met het inflatiecijfer van 1,8 %. Tarieven (in €) Eerste hond Tweede hond Meer dan twee honden Per kennel Opbrengst (bedragen per € 1.000)

2020 49,18 65,29 81,60 364,80

2021 49,92 66,27 82,82 370,27

2022 50,82 67,46 84,31 376,93

132

131

155

Precariobelastingen Precariobelasting heffen we voor voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond voor kabels, leidingen en terrassen. Op 1 juni 2011 voerden we deze belasting in. Vanaf 2022 is het niet meer mogelijk om precariobelasting te heffen op netwerken die nutsbedrijven in, op of boven gemeentegrond exploiteren.

55

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Tarieven (in €) Kabels, leidingen en buizen per vierkante meter Terras, gebied A per vierkante meter Terras, gebied B per vierkante meter

2020 2,80 55,00 21,00

2021 2,80 56,00 21,00

2022 3,00 57,00 21,50

Opbrengst (bedragen per € 1.000)

2.287

2.306

6

Reclamebelasting Reclamebelasting heffen we van openbare aankondigingen, zichtbaar vanaf de openbare weg. In juli 2017 voerden we deze belasting in voor de binnenstad en in juli 2018 voor het industrieterrein in Zaltbommel. Deze belasting heffen we alleen van aankondigingen. De heffingsmaatstaf is afhankelijk van de WOZ-waarde. De opbrengst wordt gestort in een fonds. Tarieven op basis van WOZ-waarde (bedragen in €) voor de binnenstad Minder dan € 75.000 Van € 75.000-€ 150.000 Van € 150.000-€ 350.000 Van € 350.000-€ 500.000 Van € 500.000-€ 700.000 Van € 700.000 of meer Totaal opbrengsten (bedragen per € 1.000) Tarieven op basis van WOZ-waarde (bedragen in €) voor bedrijventerrein Minder dan € 100.000 Van € 100.000-€ 250.000 Van € 250.000-€ 500.000 Van € 500.000-€ 1.000.000 Van € 1.000.000-€ 2.500.000 Van € 2.500.000-€ 5.000.000 Van € 5.000.000-€ 10.000.000 Van € 10.000.000 of meer Totaal opbrengsten (bedragen per € 1.000)

2020 264,00 369,00 475,00 580,00 685,00 791,00

2021 268,00 374,00 482,00 589,00 696,00 803,00

2022 273,00 381,00 490,00 600,00 708,00 818,00

68

70

67

2020 125,00 311,00 623,00 934,00 1.246,00 1.869,00 3.323,00 7.476,00

2021 126,00 316,00 632,00 949,00 1.265,00 1.897,00 3.373,00 7.588,00

2022 129,00 322,00 644,00 966,00 1.287,00 1.931,00 3.433,00 7.725,00

126

140

133

Parkeerbelastingen Onder de naam parkeerbelastingen heffen we de volgende belastingen: een belasting voor het parkeren van een voertuig op een te bepalen plaats, tijdstip en wijze én een belasting voor een door de gemeente verleende vergunning voor het parkeren van een voertuig op de in die vergunning aangegeven plaats en wijze. Naast de parkeerinkomsten zijn er inkomsten uit parkeerboetes. De opbrengsten van parkeergelden (inclusief vergunningen) vormen een regulerende belasting. We zetten deze belasting in om het parkeergedrag van inwoners en bezoekers te beïnvloeden. Door een actualisatie van het parkeerbeleid zijn met ingang van 4 juli 2021 de zones "betaald parkeren"anders ingedeeld. In plaats van de zones 1, 2 , 3 en 4 is er met ingang van bovengenoemde datum sprake van zone blauw, oranje, oranje assenkruis, groen en lichtgroen.

56

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Tarieven (in €) Zone 1: assenkruis Zone 2: woonstraten binnenstad Zone 3: Beersteeg, Omhoeken, Rotterdamse Bol Zone 4: Parkeerplaats haven, veerweg

2020 1,45 1,18 0 1,50

2021 1,25 1,25 0,75 0,75

2022 1,25 1,25 0,75 0,75

64,00 85,50 126,00 276,00 408,00 298,00 66,00

65,00 87,00 128,00 280,00 414,00 302,00 67,00

66,50 88,50 130,00 285,00 421,00 307,00 68,00

Opbrengsten Opbrengst parkeerbelasting (bedragen per € 1.000) Opbrengst parkeerboetes (bedragen per € 1.000) Opbrengst parkeervergunningen (bedragen per € 1.000)

571 383 100 88

602,00 415 83 104

415 114 110

Totaal opbrengsten (bedragen per € 1.000)

571

602

639

Parkeerboetes 1e vergunning particulieren 2e vergunning particulieren 1e vergunning bedrijven 2e vergunning bedrijven Vergunning arts Zorgvergunningen

Rioolheffing Rioolheffing heffen we over binnen de gemeentegrenzen gelegen onroerende zaken. De tarieven voor 2022 baseren we op de tarieven van 2021, aangepast met het inflatiepercentage van 1,8%. Tarieven (in €) Eigenaarsrecht woning met directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning tot € 500.000 met directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning boven € 500.000 met directe aansluiting = bedrag + 0,0099% van de WOZ-waarde Eigenaarsrecht woning zonder directe aansluiting

2020 272,61 272,61

2021 276,70 276,70

2022 287,77 287,77

272,61 68,15

276,70 69,17

287,77 71,94

Eigenaarsrecht niet-woning tot € 500.000 zonder directe aansluiting Eigenaarsrecht niet-woning boven € 500.000 zonder directe aansluiting = bedrag + 0,0099% van de WOZ-waarde

68,15

69,17

71,94

68,15

69,17

71,94

Recreatie-object

136,31

138,35

143,89

Opbrengst (bedragen per € 1.000)

3.569

3.685

4.162

Marktgelden Onder de naam marktgelden heffen we rechten voor het tijdens marktdagen innemen van standplaatsen of het plaatsen van kramen op plaatsen die als marktterrein zijn aangewezen. Tarieven (bedragen per € 1.000) Marktgelden Totaal

2020 20

2021 18

2022 21

20

18

21

Lijkbezorgingsrechten Voor het gebruik van de begraafplaats en voor het verlenen van diensten in verband met de begraafplaats heffen we rechten. Wij hanteren als algemeen uitgangspunt dat we de tarieven voor de begrafenisrechten alleen met de inflatiecorrectie aanpassen. Overige mutaties in opbrengsten zijn het gevolg van inschatting van het aantal begravingen/verlengingen, die verschillen per jaar. Opbrengsten (bedragen per € 1.000) Begraafrechten Begraven/plaatsen urn Onderhoud begraafplaats

2020 323 126 122

2021 316 174 144

2022 214 118 235

Totaal

571

634

567

4.1.5. Kostendekkendheid Wij leveren op aanvraag van individuele inwoners een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges verhalen we de gemaakte kosten op diegene die de dienst afneemt. De leges mogen maximaal

57

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

kostendekkend zijn. Dit betekent dat per verordening het totaal van de legesinkomsten niet hoger mag zijn dan het totaal aan toerekenbare kosten. Beleid kostendekkendheid Ons beleidsuitgangspunt is kostendekkendheid van de leges, waarbij we alle toerekenbare kosten doorberekenen. Hiertoe behoren bijvoorbeeld ook de kosten voor overhead en de toerekenbare BTW. Op deze manier betaalt de aanvrager alle kosten die samenhangen met de dienstverlening, en komen deze kosten niet ten laste van onze algemene middelen. Wij hanteren hierbij het principe ‘de vervuiler betaalt’. Uitgangspunt is dat leges zoveel mogelijk op zichzelf kostendekkend moeten zijn. Binnen de bouwleges is er bijvoorbeeld sprake van een degressief legestarief. Hierdoor betalen grote bouwprojecten een lager percentage over de bouwsom dan kleinere bouwprojecten. Kostendekkendheid per verordening Hieronder presenteren we per verordening de kostendekkendheid: Kostendekkendheid (bedragen x € 1.000) Kosten taakveld(en), incl. (omslag)rente

Afvalstoffen begroting

Afvalstoffen realisatie

Riolering begroting

3.088

3.435

2.988

2.317

207

649

-

14

Kosten overige taakvelden Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen Inkomsten overige taakvelden Netto kosten taakveld(en) Toe te rekenen kosten: Overhead incl. (omslag)rente BTW (BCF: betreft compensabele BTW over kosten i.h.k.v. riool- en afvalstoffenheffing) Totale kosten Opbrengsten heffingen Dekkingspercentage

Riolering Begraafplaatsen Begraafplaatsen realisatie begroting realisatie 509

474

10

3.088

3.435

3.195

2.952

509

464

103

103

352

352

86

86

626 3.816 3.358

576 4.114 3.792

520 4.068 3.993

442 3.746 4.162

71 665 418

549 490

88%

92%

98%

111%

63%

89%

Toelichting Afvalstoffen Avri Avri verzorgt de inzameling van afval. Wij rekenen hieraan geen eigen kosten toe, met uitzondering van een bedrag voor zwerfvuil. De mate van kostendekkendheid wordt door Avri geborgd. Riolering Ter egalisatie van de van de kosten en opbrengsten van de riolering muteren we jaarlijks bedragen met de voorziening Riolering. Het streven is 100% kostendekkendheid per jaar. Begraafplaatsen Eerder is besloten dat de begraafplaatsen niet volledig kostendekkend geëxploiteerd hoeven te worden, aangezien er bij de begraafplaatsen ook sprake is van een stuk algemeen belang. In de kosten die we toerekenen aan de tarieven voor begraafplaatsen zitten - verplichte - stortingen en onttrekkingen aan voorzieningen voor de ontvangen afkoopsommen voor onderhoud. Legesverordening De Legesverordening bestaat uit drie titels, met daaronder diverse producten. Hieronder presenteren we de kostendekkendheid van 2022 op titelniveau:

58

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Kostendekking (x € 1.000) Titel 1 Algemene dienstverlening Titel 2 Dienstverlening leefomgeving Titel 3 Dienstverlening Europese richtlijnen Totale kostendekkendheid

Lasten begroting

Lasten realisatie

Baten begroting

Baten realisatie

Kostendekking begroting (%)

Kostendekking realisatie (%)

544

592

484

498

89,0%

84,1%

1.131

1.170

971

1.901

85,8%

162,5%

15

15

6

7

38,8%

47,2%

1.690

1.777

1.460

2.406

86,4%

135,4%

Toelichting De lastenkant is opgebouwd uit directe kosten. Hiertoe behoren de salariskosten, kapitaallasten en materiële kosten die in direct verband staan met de specifieke dienstverlening, inclusief bijbehorende BTW (BCF) en overheadkosten. De kosten die niet rechtstreeks samenhangen met, of veroorzaakt worden door de dienstverlening, verhalen wij niet bij de inwoner. Dit betekent dat wij de kosten van beleidsvoorbereiding, handhaving en algemene inspraak-, bezwaren beroepsprocedures niet meenemen bij de berekening van de kostendekkendheid. Overhead De overhead rekenen wij toe via een vaste opslag op de salariskosten. Hierbij zijn de totale personele en materiële overheadkosten berekend. Deze verdeelden wij over het aantal productieve uren bij de taakvelden. De uren van de gemeentelijke medewerkers belasten wij door tegen de basissalariskosten per salarisschaal, uitgaande van 1.400 productieve uren per jaar. Bovenop deze salariskosten belasten wij een opslag voor de overheadkosten van per uur door. Deze overhead is opgebouwd uit personele en materiële overhead. De overhead bevat de kosten van management, afdelingssecretariaat en OR.

Maar ook de ondersteunende onderdelen van de gemeentelijke organisatie, zoals Juridische zaken, HRM, Informatievoorziening, Financiën, Facilitaire zaken en huisvesting, Informatie Dienstverlening, Communicatie, KCC en Bestuurssecretariaat vallen hieronder. Een deel hiervan brachten wij in 2017 onder in de Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard (BVEB).

4.1.6. Kwijtschelding van lokale lastendruk Met ingang van 1 januari 2010 heffen wij de rioolrechten alleen bij eigenaren. Dit houdt in dat we aan de gebruikers van woningen geen aanslag gemeentelijke belastingen meer opleggen. Daardoor is kwijtschelding niet meer aan de orde omdat kwijtschelding voor eigenaren gekoppeld is aan een inkomensen vermogenstoets.

59

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in het management van (mogelijke) risico’s voor de gemeente en de weerstandscapaciteit om deze risico’s op te vangen. De risico’s zetten we af tegen de weerstandscapaciteit. Dat leidt tot een conclusie over het weerstandsvermogen. In de nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen zijn de kaders hiervoor aangegeven. We definieren een risico voor deze paragraaf als: "een niet voorzienbare gebeurtenis van materieel belang en die niet in de begroting is opgenomen". Per risico schatten wij de kans in op het voordoen van dit risico. Daarbij hanteren we 5 risicoklassen: Classificatie waarschijnlijkheid Zeer klein Klein Niet klein/niet groot Groot Zeer groot

Wegingspercentage* 10% 25% 50% 70% 90%

* als er een wegingspercentage van 100% wordt gebruikt, betekent dit, dat de weging al op een andere plaats is gedaan, bijvoorbeeld bij een verbonden partij. Na deze weging kijken we of het risico al op een andere manier geheel of gedeeltelijk is verkleind. Bijvoorbeeld door het afsluiten van een verzekering, het verkrijgen van zekerheden of het hebben van een bestemmingsreserve. We nemen alleen risico's op met een totaalscore > € 50.000. Dat staat in de nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. We zetten de berekende bedragen af tegen de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit is "het geheel van middelen waaruit tegenvallers eventueel bekostigd kunnen worden, zonder dat de begroting en het beleid (direct) aangepast moet worden". Als de gewenste minimale weerstandscapaciteit lager is dan de aanwezige weerstandscapaciteit, kan de begroting in volle omvang worden uitgevoerd. De weerstandscapaciteit wordt uitgedrukt in een score. Deze scores leiden tot een beoordeling volgens onderstaande tabel: Ratio weerstandsvermogen >2 1,4 < x < 2,0 1,0 < x < 1,4 0,8 < x < 1,0 0,6 < x < 0,8 < 0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

4.2.1. Risico's Bodemverontreiniging en archeologisch onderzoek Identificeren en analyseren In principe verhalen we de kosten van het saneren van bodemverontreinigingen op de vervuiler volgens het principe ’de vervuiler betaalt’. In de Wet bodembescherming (Wbb) is het begrip vervuiler aangevuld met ’de belanghebbende betaalt mee’. Er zijn situaties denkbaar waarbij de vervuiler niet is te achterhalen. Bovendien kunnen wij te maken krijgen met bodemverontreinigingen bij de uitvoering van eigen projecten. Het risico van de saneringskosten hangt niet alleen af van de mate en omvang van de bodemverontreiniging, maar ook van het beoogde gebruik van de locatie. Het risico ontstaat als we archeologische sporen aantreffen in de gebieden waarvoor geen archeologisch onderzoek is vereist of terreinen die na archeologisch (voor)onderzoek zijn vrijgegeven. De mogelijke (opgravings-)kosten komen dan voor onze rekening.

60

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Risicocategorieën: Financieel - Juridisch Risico Bodemverontreiniging

Omschrijving Kosten bodemverontreiniging

Kans 25%

Impact Risicoscore 200 50

Jaarfactor 1

Saldo 50

Begroting -

Totaal 50

Risico Archeologisch onderzoek

Omschrijving Opgravingskosten

Kans 25%

Impact Risicoscore 200 50

Jaarfactor 1

Saldo 50

Begroting -

Totaal 50

Beoordelen Het risico is klein (25%). De impact van dit risico is tussen de € 25.000 en € 100.000 per geval. Bij bestemmingsplannen kiezen we ervoor om de bouwvlakken voor de gebieden met archeologische waarden 3 en 4 vrij te geven. De kans dat dit risico zicht voordoet kwalificeren we nog steeds als klein. De impact schatten wij op € 100.000. Sturen en beheersen Door het uitvoeren van vroegtijdig onderzoek brengen we (uitvoerings)risico’s in beeld en kunnen we tijdig maatregelen treffen. Een aandachtspunt hierbij is asbest. Saneringskosten nemen we mee in de raming van projectbudgetten. Wij nemen de volgende beheersmaatregelen: verschillende inventarisaties van de gebieden, het laten uitvoeren van (voor)onderzoeken en het opstellen van richtlijnen bij het verlenen van vergunningen in de bestemmingsplannen. Imago Identificeren en analyseren Het handelen van de gemeente Zaltbommel wordt beoordeeld door onze inwoners. Hierbij spelen ook de uitspraken en toezeggingen van het bestuur (college) een grote rol. Daarnaast beïnvloeden de media de publieke opinie door aandacht aan dossiers of besluiten te geven. Risicocategorieën: Imago - politiek/bestuurlijk - Juridisch Beoordelen De impact en de kans is moeilijk te vertalen in een risicoscore. Sturen en beheersen Dit risico kunnen wij verkleinen door het volgen van de opgestelde protocollen voor de dienstverlening en communicatie.

Juridische geschillen Identificeren en analyseren Het besturen van een gemeentelijke organisatie betekent ook dat we continu keuzes moeten maken. Keuzes maken kan ook negatieve gevolgen hebben voor bedrijven en inwoners. De mogelijkheid bestaat dat hieruit juridische geschillen ontstaan. Risicocategorieën: Imago - politiek/bestuurlijk - Juridisch - Financieel Beoordelen De impact en de kans is moeilijk te vertalen in een risicoscore. Lopende geschillen worden individueel beoordeeld. Sturen en beheersen Dit risico verkleinen we door, voordat we een keuze maken, de gevolgen in beeld te brengen en hiervoor een procedure op te stellen.

61

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Gemeenschappelijke regelingen Identificeren en analyseren Gemeenschappelijke regelingen(GR) zijn zelfstandige organen met hun eigen specifieke risico's. Als de door hen genoemde (gewogen) risico's hoger zijn dan hun weerstandsvermogen, is het meerdere het risico dat alle deelnemers zelf dragen, ieder voor hun aandeel. Deze risico's komen uit de jaarrekeningen van de GR-en. Het betreft niet het risico de door ons afgegeven garantstellingen of leningen aan GR-en. Risicocategorieën: Financieel - Organisatorisch Risico VRGZ

GGD

Avri

Totaal

Omschrijving Kans Impact Risicoscore De risico's zijn 100% 180 180 € 3,6 miljoen hoger dan het weerstandvermogen. Ons aandeel is ruim 5% De risico's zijn 100% 80 80 € 1,6 miljoen hoger dan het weerstandvermogen. Ons aandeel is ruim 5% De risico's zijn 100% 336 336 € 2,8 miljoen hoger dan het weerstandvermogen. Ons aandeel is 12% 596 596

Jaarfactor 1

Saldo 180

Begroting -

Totaal 180

1

80

-

80

1

336

-

336

596

-

596

Beoordelen De risico's zijn binnen de GR al geïdentificeerd, gewogen en afgezet tegen het weerstandsvermogen. De genoemde bedragen zijn dus al de gewogen bedragen. Vandaar ook dat de kans op 100% is gezet. Alleen de GR-en waarbij dit van toepassing is worden hier genoemd. Sturen en beheersen Sturing en beheersing van deze risico's is een taak van de gemeenschappelijke regelingen. We zijn doorlopend in gesprek met de gemeenschappelijke regelingen over de uitvoering van hun taken en de invulling van de risicobeheersing. Leningen en garantstellingen Identificeren en analyseren Het risico van leningen en garanties is dat de debiteur ons of de geldverstrekker waarvoor wij garant staan niet betaalt. Bij de leningen hebben wij het geld rechtstreeks uitgeleend aan de andere partij. Bij een garantstelling leent de andere partij rechtstreeks bij een bank, maar geven wij aan dat wij de restantschuld inclusief rente van de lening op ons nemen bij een eventueel faillissement van een partij. Risico Garantstelling Nivo Sparta

Omschrijving Kans Impact Risicoscore Jaarfactor Nivo Sparta 10% 1.000 100 1 kan niet meer aan de betalings- verplichtingen voldoen Garantstelling CDBZ kan 10% 6.644 664 1 Coöperatie niet meer Duurzame aan Bedrijventerreinen de betalings- verplichtingen voldoen Zaltbommel (CDBZ) Garantstelling Hospice 10% 1.915 192 1 Hospice De Samaritaan kan niet meer aan de betalingsverplichtingen voldoen De Samaritaan Garantstelling UBR kan 10% 5.360 536 1 UBR niet meer aan de betalings- verplichtingen voldoen

62

Totaal 100

Begroting -

Totaal 100

664

-

664

192

0

191

536

-

536

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Beoordelen In beginsel hebben alle leningen en garantstellingen een laag risico en dus een kans-score van 10%, omdat we bij de start een beoordeling hebben gedaan. Alleen bij duidelijke aanwijzigingen dat er een reëel risico bestaat, nemen we een hogere kans-score op. Sturen en beheersen Dit risico verkleinen wij door het stellen van zekerheden en het toetsen van de ratio’s. Prijsstijgingen Op dit moment wordt Nederland geconfronteerd met een hoge inflatie. De sterke stijging van de energie- en brandstofprijzen lijkt te zijn afgevlakt en is zelfs weer iets aan het dalen. Echter over de hele linie zijn de prijzen afgelopen jaar sterk gestegen. Om de inflatie in te dammen is door de ECB het rente instrument ingezet. De rente is het afgelopen jaar gestegen van bijna 0% naar 3%, waarbij verdere renteverhogingen zeer waarschijnlijk zijn. De hoge inflatie en stijgende rente hebben invloed op de gemeente. Naast het feit dat we zelf geconfronteerd worden met hogere prijzen (denk aan onderhoud wegen, bouwprojecten e.d.) merken we ook dat het voor inwoners steeds vaker gebruik moeten maken van de diverse vangnetfuncties van de gemeente. De onzekerheid over rente- en prijsstijgingen kunnen in de komende jaren invloed hebben op toekomstige onderhoudskosten en saldi van grondexploitaties. Mocht dat aan de orde zijn dan zullen deze via begrotingswijzigingen worden verwerkt.

4.2.2. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit van een gemeente bestaat uit de volgende elementen: • De stelposten in de begroting voor nog nader in te vullen nieuwe beleidsvoornemens; • De ruimte in de stelpost voor onvoorziene uitgaven; • Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve; • De vrije ruimte in de belastingcapaciteit; De stille reserves, zijnde die activa waarvan de boekwaarde lager is dan de werkelijke waarde en die direct verkoopbaar zijn. Het weerstandsvermogen is van belang, want een sluitende begroting impliceert weliswaar dat er evenwicht is tussen de uitgaven en inkomsten, maar zegt niets over de ruimte voor het opvangen van tegenvallers. Een buffer is daarom wenselijk. Het gaat om echt onvoorziene zaken die de grenzen van de stelpost voor onvoorziene uitgaven op de begroting fors overschrijden. Het weerstandsvermogen is ook mede van belang bij het bepalen van de ’financiële gezondheid’ van de gemeente. Hoe groot het weerstandsvermogen van een gemeente zou moeten zijn hangt sterk af van de eigenheid van de gemeente en haar risicoprofiel.

Hoe ziet de sociale structuur eruit, hoever reiken de groeipotenties, wordt er in de bedrijfsvoering voorzichtig geopereerd of worden er wat meer risico's geaccepteerd, lopen er gerechtelijke procedures waarvan de uitkomst niet zeker is en die grote consequenties kunnen hebben? In het navolgende belichten we een aantal zaken die van belang zijn voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Onvoorzien In de exploitatiesfeer is structureel een post ’Onvoorzien’ opgenomen van € 1.000. Er is in 2021 geen beroep op deze post gedaan. Onbenutte belastingcapaciteit Ons uitgangspunt voor het gemeentelijk tarievenbeleid is kostendekkende tarieven; al geruime tijd zijn de tarieven voor rioolrechten kostendekkend. Overdekking wordt niet toegestaan, waardoor er voor deze belasting geen onbenutte belastingcapaciteit is. Een eventueel overschot gaat naar de voorziening rioolrecht. Bij het sluiten van het bestuurlijk akkoord is ook de maximalisering van de tarieven afgeschaft. Voor het bepalen van de onbenutte belastingcapaciteit gaan we dan ook uit van de artikel-12 norm. Dit betekent een onbenutte belastingcapaciteit van ruim € 1.527.000.

63

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Stille reserves Het gaat hierbij om activa met economisch nut waarvan de boekwaarde lager is dan de werkelijke waarde. Stille reserves kunnen als weerstandscapaciteit worden meegerekend als activa binnen 1 jaar in kasgeld omgezet kunnen worden. De werkelijke waarde van ons aandelenbezit is vele malen hoger dan de nominale waarde zoals deze in de balans is opgenomen. Het gaat om de aandelen BNG en Vitens. Deze aandelen zijn echter niet vrij verhandelbaar. Het is dus niet mogelijk om deze waarde daadwerkelijk te verzilveren. Daarom tellen we de berekende waarde niet mee voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Bovendien leidt het verkopen van de aandelen tot het wegvallen van het jaarlijks dividend. In de activa bedragen de stille reserves € 1.173.000.

4.2.3. Kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bepaalt dat gemeenten voortaan een basisset van vijf financiële kengetallen moeten opnemen in de begroting en jaarrekening. Deze kengetallen hebben als doel om de gemeenteraad op een gemakkelijke wijze meer inzicht te geven in de financiële positie van onze gemeente. Het gaat om de volgende kengetallen: • Netto schuldquota (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen) • Solvabiliteitsratio • Grondexploitatie • Structurele exploitatieruimte • Belastingcapaciteit Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie

Realisatie 2021

Begroting 2022 57,6% 54,8%

29,8% 29,9% 49,0% 9,8%

Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

4,3% 108,6%

Realisatie 2022 22,2%

33,1% 18,1%

22,2% 54,6% 7,2%

4,9% 107,9%

6,8% 101,2%

De provincie hanteert de hieronder gebruikte indeling voor de financiële kengetallen. De indeling is gebaseerd op de signaleringswaarden voor stresstesten voor 100+ gemeenten. Om een beeld te geven hoe de financiële positie van gemeenten zich ontwikkelt, zijn de gemeenten per kengetal onderverdeeld naar 3 categorieën. Categorie A is minder risicovol dan categorie B en B is weer minder risicovol dan C. Financiële gemiddelde kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Gelderland 44,0% 36,0%

Zaltbommel 22,2%

Categorie A

Categorie B

Categorie C

<90 <90

90-130 90-130

>130 >130

Zaltbommel categorie A A

>50 <20 >0

20-50% 20-35% 0

<20 >35 <0

A A A

<95%

95-105%

>105%

B

22,2% 36,0% 8,0% 3,0%

54,6% 7,2%

103,0%

101,2%

6,8%

Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van onze schuldenlast tegenover onze eigen middelen. Het geeft op deze manier een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Omdat er bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, maken wij bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid tussen het kengetal inclusief en exclusief de doorgeleende gelden. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. Zowel de netto schuldquote als de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen valt binnen de laagste risicocategorie A.

64

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin wij in staat zijn om aan onze financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio verstaan wij het eigen vermogen als percentage van het totale balanstotaal. Ons eigen vermogen bestaat volgens artikel 42 van het BBV uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserve) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. De solvabiliteitsratio van onze gemeente is beter dan het gemiddelde van Gelderland. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Voor de berekening van dit kengetal delen we de bouwgrond in exploitatie door de totale baten uit de programmabegroting en drukken we dit uit in een percentage. Het kengetal grondexploitatie valt binnen de risicocategorie A. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte wij hebben om de eigen lasten te kunnen dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting maken wij onderscheid tussen structurele en incidentele lasten.

De structurele exploitatieruimte bepalen we door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten en uit te drukken in een percentage. De structurele exploitatieruimte van onze gemeente valt binnen categorie A. Belastingcapaciteit De definitie van het kengetal belastingcapaciteit is: Woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t (het begrotingsjaar) ten opzichte van het landelijk gemiddelde in jaar t-1 (het jaar voorafgaand aan het begrotingsjaar) uitgedrukt in een percentage. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten verstaan wij de OZB, de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde waarde in onze gemeente.

4.2.4. Conclusies De risico’s die onze gemeente loopt, zijn naar onze mening te overzien en voor een deel redelijk te kwantificeren. Van vitaal belang hierbij is de vraag hoe wij met eventuele risico’s omgaan. In het algemeen geldt het zorgvuldig toepassen van de bedrijfsvoeringsprocessen en interne controlemaatregelen in het bijzonder, maar zeker ook een goed ingebedde en na te leven planning- en controlcyclus. Deze bieden voldoende waarborging voor tijdige zichtbaarheid en beheersbaarheid van eventuele calamiteiten. Met name de tussentijds uit te brengen rapportages, zowel op managementniveau als door ons college aan de raad, moeten hier op ingaan. Daar waar we risico’s lopen moeten we maatregelen nemen om die risico’s op te vangen. Als dit niet kan, hetzij omdat de consequenties niet of niet helemaal bekend zijn, hetzij omdat het moment waarop de gebeurtenis zich kan aandienen niet bekend is, kunnen we terugvallen op de weerstandscapaciteit van onze gemeente.

65

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Risico's Bodemverontreiniging Archeologisch onderzoek Gemeenschappelijke regelingen Leningen en garantstellingen Grondexploitaties, risico's in verliesgevende exploitaties (zie paragraaf grondbeleid)

Bedrag 50 50 596 1.492 1.318

Totaal risico's Absolute ondergrens weerstandsvermogen (2% algemene uitkering)

3.506 1.080

Benodigde weerstandscapaciteit Algemene reserve per 31-12 Te bestemmen resultaat 2022 Algemene reserve grondexploitaties per 31-12

4.586 10.171 2.861 245

Totaal weerstandscapaciteit Restant weerstandscapaciteit

13.277 8.691

Het weerstandsvermogen wordt als volgt berekend: Beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit. Voor onze gemeente betekent dit € 13.277.000 / € 4.586.000 = 2,90. Op basis van de nota risicomanagement en weerstandsvermogen betekent deze score: uitstekend. De risico’s van de lopende positieve grondexploitaties vangen we op binnen de winstnemingsreserve van de grondexploitaties en het geprognotiseerde resultaat van deze grondexploitaties. Daarom maakt de reserve winstneming grondexploitatie geen deel uit van het weerstandsvermogen.

66

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.3. Onderhoud kapitaalgoederen In deze paragraaf gaan we in op het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties van onze ’grotere’ kapitaalgoederen. De openbare ruimte binnen een gemeente bestaat uit tal van kapitaalgoederen. De belangrijkste hiervan zijn: wegen, riolering, groen, gebouwen, straatverlichting en speelvoorzieningen. De kwaliteit en het onderhoud van de kapitaalgoederen is bepalend voor het voorzieningenniveau en de lasten. Per kapitaalgoed gaan wij in op het beleidskader, de financiële consequenties en vertaling in de begroting en de kwaliteit en risico’s.

4.3.1. Wegen Beleidskader De Wegenwet vereist van de beheerder ’goed rentmeesterschap’ en geeft de wegbeheerder impliciet dus een zeer ruime beleidsvrijheid. Wegbeheer is te omschrijven als de zorg voor het blijvend voldoen van alle verhardingen aan de wettelijke eisen en richtlijnen, een en ander binnen de beleidskaders vastgesteld door de beheerder. Voor de wegverhardingen in onze gemeente is het wegenbeheerplan opgesteld op basis van globale visuele inspecties. De gemeenteraad stelde in 2022 het wegenbeheerplan 2022-2026 vast. Het onderhoud van asfaltverhardingen, elementenverhardingen en markeringen is aanbesteed in raamcontracten. Het contract voor asfaltonderhoud hebben wij samen met de gemeente Maasdriel aanbesteed tot en met 2022. Financiële consequenties In het wegenbeheerplan is het voor de komende jaren benodigde onderhoudsbudget bepaald. Op langere termijn houden we rekening met een hoger onderhoudsbudget door de veroudering van het wegenareaal en de zwaardere belasting van de wegen. Vanaf 2023 werken we weer met een voorziening voor wegbeheer. Het hebben van een voorziening stelt ons beter in staat verstandige bedrijfseconomische keuzes te maken. 2022 kenmerkte zich door sterke prijsstijgingen. Vooral energieintensieve producten zoals asfalt en straatbakstenen werden aanzienlijk duurder.

Door verstandig in te kopen en scherp te onderhandelen bleven de gevolgen voor de gemeentebegroting in 2022 beperkt. De prijsstijging is opgevangen met aanvullend budget vanuit de stelpost indexatie. (Bedragen x € 1.000) Uitgaven Budget

Realisatie 2021 Begroting 2022 Realisatie 2022 521 751 2471 559 751 2471

Totaal Voorziening 1 januari Mutatie voorziening

38 -

-

54

Saldo

38

-

54

Kwaliteit en risico’s De gemiddelde kwaliteit van de wegen bleek bij opstelling van het nieuwe beheerplan in 2022 ten opzichte van de situatie in 2018 verbeterd. De huidige beheermethode werkt dus. We hebben voor de komende jaren nog een aantal grote investeringen in hoofdroutes gepland die uitstijgen boven het reguliere wegenonderhoud. Deze grote investeringen zijn opgenomen in de begroting waardoor het uiteindelijke risico relatief beperkt is.

4.3.2. Straatverlichting Beleidskader In 2020 is het ’Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting’ vastgesteld. Hierin staat wat ons beleid is ten aanzien van de verlichting, hoe wij het onderhoud uitvoeren en welke kosten daaraan verbonden zijn. Financiële consequenties De kosten van de straatverlichting bestaan uit een aantal posten:

67

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

• Voor de onderhoudswerkzaamheden is per 1 maart 2022, samen met de gemeente Maasdriel, een onderhoudscontract afgesloten. De looptijd is 2 jaar met een optie tot verlengen van tweemaal 1 jaar. Masten hebben een gemiddelde vervangingstermijn van 40 jaar. Armaturen hebben een gemiddelde vervangingstermijn van 20 jaar. • Periodiek onderhoud (vervangen defecte lampen en het verhelpen van storingen) wordt 1 maal per week uitgevoerd. Gevaarlijke situaties die bijvoorbeeld ontstaan door aanrijdingen worden direct opgelost. • Energieverbruik. De meeste lichtmasten zijn voorzien van armaturen met daarin conventionele PL lampen of LED armaturen. LED armaturen verbruiken minder energie. Tevens zijn LED armaturen minder storingsgevoelig. • Overgang naar LED verlichting. Armaturen die ouder zijn dan 20 jaar worden in 2023 en 2024 vervangen door LED armaturen. Hier is een projectbudget voor opgenomen. (Bedragen x € 1.000) Uitgaven Inkomsten

Realisatie 2021 Begroting 2022 Realisatie 2022 476 353 530 5

Totaal Mutatie reserves

476 -

353 -

525 -

Saldo

476

353

525

Kwaliteit en risico’s Per 1 februari 2022 is de applicatie Moon geïmplementeerd. Alle straatverlichting en alle bestekposten voor al het onderhoud zijn in deze applicatie opgenomen. Stamgegeven voor masten zonder plaatsingsdatum worden in 2023 geschouwd en voorzien van een geschatte plaatsingsdatum. Hierdoor wordt beter aan de installatieverantwoordelijkheid voldaan door gefundeerde vervangingsplannen. Levertijden zijn lang en vakbekwaam personeel is schaars. Dit is een bedreiging voor de kwaliteit en voor tijdige realisatie van opdrachten. Daarnaast is er sprake van een sterke verhoging van de materiaalkosten. Hierdoor bestaat het risico dat budgetten niet tijdig benut worden en worden overschreden.

4.3.3. Groen Beleidskader Het openbaar groen is een beeldbepalend onderdeel van de openbare ruimte en het visitekaartje van de gemeente. Aan al het openbare groen ligt een Groenbeleidsplan en Groenbeheerplan ten grondslag. Naast het beheerplan hebben we te maken met de Wet natuurbescherming, beleidsnota Restgroen (2003), het Landschapsplan Bommelerwaard en met de Algemene Plaatselijke Verordening voor onder andere kapvergunningen. In 2022 hebben we ingezet op een inhaalslag qua kwaliteit, beheer en hoeveelheid groen. Dit alles om het beheer op het vereiste niveau te kunnen uitvoeren en in de toekomst te voorkomen dat er achterstallig onderhoud optreedt. Afgelopen jaren zijn er in Zaltbommel diverse bomenziekten waargenomen zoals de kastanje bloedingsziekte, de iepenziekte en de essentaksterfte. Door middel van investeringsbudgetten hebben we afgelopen jaar zowel de vervanging van de populieren als ook acties met betrekking tot boomziekten actief kunnen oppakken. Financiële consequenties Voor het groenbeheer (inclusief beleid en hondenuitlaatplaatsen) zijn onderstaande budgetten opgenomen in de begroting. Het beheer van de sportvelden is geen gemeentelijke taak en ligt bij de betrokken sportverenigingen. Het merendeel van de bestekken is nu voor langere tijd uitbesteed.

Op deze manier ontstaat er rust binnen de organisatie, maar ook ruimte die ertoe leidt dat werkwijzen geoptimaliseerd kunnen worden. In 2020 is het bestek voor 'onkruid op verhardingen' opnieuw aanbesteed. In 2022 is het het bestek 'maaien bermen en watergangen' opnieuw aanbesteed.

68

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

(Bedragen x € 1.000) Uitgaven groenbeheer algemeen Uitgaven groenbeheer begraafplaatsen

Realisatie 2021 Begroting 2022 Realisatie 2022 1.468 1.657 1836 233 149 225

Totaal Mutatie reserves

1.701 -

1.806 -

2.061 72

Totaal

1.701

1.806

2.061

Kwaliteit en risico’s Op een schaal van slecht tot en met goed ligt het onderhoudsniveau afhankelijk van functie en locatie, op kwaliteitsniveua b (basis). Uitgangspunt in het groenbeheer(plan) is het vasthouden van de bestaande (onderhouds)kwaliteit.

4.3.4. Speelplaatsen Beleidskader Voor de speelplaatsen is een aantal wettelijke minimum eisen voorgeschreven in het Attractiebesluit. In september 2021 is door uw raad het beheerplan speelplaatsen 2022 t/m 2026 vastgesteld. Financiële consequenties De kosten van speelplaatsen bestaan uit inspectie-, vervangings- en onderhoudskosten. De aanleg van nieuwe speelplaatsen bekostigen wij meestal vanuit een lopende grondexploitatie. Het komt ook voor dat de dorpsen wijkraden hun kernbudget inzetten om te investeren in spelen en bewegen. Sinds 2020 is onderhoud aan de ondergronden ondergebracht in het groenbestek. Daarnaast gaan we kritisch beoordelen of de schokabsorberende ondergronden niet veranderd kunnen worden naar gras. Dit is beheertechnisch interessanter en op de lange termijn zijn de kosten voor het onderhoud lager. (Bedragen x € 1.000) Uitgaven

Realisatie 2021 Begroting 2022 Realisatie 2022 166 217 63

Saldo Mutatie reserves

166 -

217 -

63 154

Saldo

166

217

217

Kwaliteit en risico’s De afgelopen jaren is er vaak een beroep gedaan op het onderhoudsbuget bij het realiseren van nieuwe projecten. Afgelopen jaar heeft dit niet geleid tot een overschrijding van het budget. Om vandalisme te beperken zijn we een proef gestart met het uitzetten van bebording en tegels met tekst. Hierop staan beknopt een aantal gedragsregels geformuleerd. In samenwerking met beheer, veiligheid, de jongerenwerkers en de dorps- en wijkcoördinatoren is dit initiatief tot stand gekomen. Het uitgangspunt is het inperken van vandalisme, waardoor de spelende kinderen veilig kunnen spelen in de speelplaatsen en overlast in de buurt terug zal lopen. In 2022 hebben we de laatste borden en tegels geplaatst. De proef kunnen we als geslaagd beoordelen. Vandalisme is afgenomen, maar helaas zijn er nog steeds situaties waarin speelplaatsen vernield worden. Met name met de jaarwisseling is dit het geval. Ook kunnen we spreken over een aantal 'hotspots'. Vorig jaar hebben we alle certificaten en logboeken gecontroleerd op volledigheid en we kunnen vaststellen dat alles compleet is. We hebben eind 2021 Playadvisor in gebruik genomen. Alle inwoners binnen de gemeente Zaltbommel, maar ook daar buiten kunnen concreet en snel zien waar al onze ca. 72 speelplaatsen zijn. Ook is inzichtelijk of een speelplaats inclusief is.

Ook is het mogelijk dat inwoners de speelplaatsen beoordelen en of wensen kunnen aandragen.

69

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.3.5. Materieelplan buitendienst Beleidskader Met het materieelplan zorgen we voor een adequate uitrusting van de buitendienst. Op basis van het vastgestelde materieelplan beschikken wij over een compleet en up to date wagenpark en materieel, aangepast aan de eisen van de Arbowet. Financiële consequenties (Bedragen x € 1.000) Uitgaven Inkomsten

Realisatie 2021 Begroting 2022 Realisatie 2022 62 79 78 78 76 76

Saldo Reserve 1 januari Mutatie reserves

16 326 14

-3 261 -3

-2 341 -2

Saldo

340

258

339

Kwaliteit en risico’s Ons materieel voldoet aan de daaraan gestelde (wettelijke) eisen. Materieel wordt periodiek gekeurd als dat nodig is. Voor de voertuigen zijn onderhoudscontracten afgesloten. Jaarlijks wordt het vervangingplan geactualiseerd. Overeenkomstig het jaarplan heeft de aanschaf van materieel plaatsgevonden. Duurzaamheid is daarbij een uitgangspunt.

4.3.6. Water en riolering Beleidskader Op 16 december 2021 stelde uw raad het Water en Rioleringplan (WRP) Bommelerwaard 2022-2026 vast. Dit plan stelden wij samen met de gemeente Maasdriel op, hoewel Maasdriel het plan niet vastgesteld heeft in 2021. In het plan vermeldden wij de beleidsuitgangspunten voor het uitvoeren van de wettelijke taken (Wet Milieubeheer, Waterwet) op gebied van inzameling, transport en de (lokale) verwerking van afval-, hemel- en grondwater binnen de Bommelerwaard. In onze visie voor de komende periode blijft het duurzaam omgaan met water centraal staan.We richten ons ook steeds meer op het omgaan met de effecten van klimaatverandering. Dit houdt een duurzame inrichting en doelmatig gebruik van het rioolstelsel en de openbare ruimte in. Financiële consequenties In het WRP namen wij aanzienlijke investeringen op. Daarbij is sprake van investeringen vanuit de taken voor hemelwater en grondwater en nog resterende maatregelen vanuit het voormalige waterplan. De heffingen voldoen aan de voorwaarden van kostendekkendheid. In het WRP hebben we vastgelegd dat de rioolheffing de komende jaren moet stijgen om de toenemende kosten te kunnen dekken. We kiezen ervoor om investeringen in de riolering volledig ineens af te schrijven vanuit de rioolheffing te betalen en niet meer over lange termijn af te schrijven.

Hiermee voorkomen we dat op de lange termijn de rioolheffing onhoudbaar hoog wordt. We zagen in 2022 een sterke stijging van de kosten voor energie en materialen. Deze stijging moet opgevangen worden binnen het financiële raamwerk van het WRP. Dit kan leiden tot een noodzakelijke verhoging van de rioolheffing. (Bedragen x € 1.000) Lasten Rioolrecht

Realisatie 2021 Begroting 2022 Realisatie 2022 3.030 3.179 2.965 4.047 4.051 4.162

Saldo Voorziening 1 januari Mutatie voorziening

1.017 2.126 152

872 1.877 161

1.197 2.278 415

Saldo

2.278

2.038

2.693

70

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Kwaliteit en risico’s De hoogte van de rioolheffing is berekend op basis van de huidige lage rentestand. Een significante stijging van de rente zal ook een toename van de rentelasten met zich meebrengen en dus een stijging van de rioolheffing. Door steeds meer investeringen ineens af te schrijven neemt dit renterisico langzaam af, met als gevolg een lagere heffing op de lange termijn. De dimensionering en de staat van onderhoud van de rioleringsonderdelen bevinden zich momenteel in een redelijke tot goede staat. Door periodieke inspecties controleren wij de belangrijkste onderdelen. Financiële risico’s zijn beperkt, omdat alle kosten van beheer en onderhoud over een lange periode in beeld zijn gebracht en in een dekkende heffing zijn verrekend (uitgezonderd nieuwe aanvullende wettelijke voorschriften; deze zullen echter steeds bij herziening van het WRP - eens in de vijf jaar - meegenomen worden). Technische risico’s zijn daarentegen slechts tegen zeer hoge kosten te voorkomen. Daar is niet voor gekozen. Bij extreme regenbuien zal daarom ook in onze gemeente tijdelijk water op straat voor kunnen komen, hetgeen enig ongemak kan veroorzaken. Levertijden zijn lang en vakbekwaam technisch personeel is schaars. Dit is een risico voor de kwalitei, planning en begroting.

4.3.7. Beheerplan gemeentelijke gebouwen Beleidskader Uw raad heeft op 15 november 2018 het duurzaam gebouwenbeheerplan 2019-2028 vastgesteld. Het doel van het gebouwenbeheerplan is om het onderhoudsniveau van monumenten en bergingen op begraafplaatsen op onderhoudsniveau 2 te houden en de overige gebouwen op ´redelijk´. Huidige situatie Vanuit het ingestelde revolverend fonds worden de meerkosten van energiebesparende maatregelen gedekt. Het gaat daarbij om energiebesparende maatregelen die zich binnen 15 jaren terug verdienen. Financiële consequenties In 2022 is locatie Wielkamp 1 toegevoegd aan het vastgoedbestand. Hiervoor is een exploitatie budget voor beschikbaar gesteld. Koninklijke Kentalis is hierin tijdelijk gehuisvest. Sporthal de Ring en voormalig zwembad Akwamarijn zijn nog wel onderdeel van ons vastgoedbestand, maar zullen verdwijnen. De locatie zal worden herontwikkeld. In 2023 zal de bestaande klimaat installatie vervangen voor een energiezuinig hybride warmte pomp. De voorbereiding voor het project is gestart in 2021. Ook ligt er een grote 'versnelde' verduurzamingsopdracht voor ons. Dit doen we samen met Provincie Gelderland. In 2022 zijn we begonnen met het uitvoeren van scans. Hieruit komt een totaal overzicht wel maatregelen genomen kunnen worden, wat de daarbij behorende kosten zijn en wat de terugverdientijden zijn.

(Bedragen x € 1.000) Lasten (onttrekking aan voorziening) Budget (storting in voorziening)

Realisatie 2021 Begroting 2022 Realisatie 2022 118 339 277 285 248 260

Saldo Voorziening 1 januari Mutatie voorziening

167 605 167

-91 879 -91

-17 773 -17

Saldo

772

788

756

71

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.4. Financiering De paragraaf Financiering heeft tot doel om inzicht te verschaffen in en verantwoording af te leggen over de activiteiten die zich richten op het besturen en beheersen van: • De financiële vermogensvoorwaarden; • De financiële stromen; • De financiële positie en de hieraan verbonden risico’s. In het kort noemen we de bovengenoemde drie punten ook wel treasury.

4.4.1. Beleidskader In deze paragraaf evalueren we de financiële positie van onze gemeente op basis van de Financiële verordening. Daarnaast maken we de financieringsfunctie transparant. De bedoeling van het treasurybeleid is het beheren van de financiële geldstromen en het beperken van de financiële risico’s. De uitvoering van treasury is geregeld in de Wet Financiering decentrale overheden (Fido). Deze wet regelt dat de uitvoering van de treasuryfunctie gebeurt binnen de financiële kaders van de kasgeldlimiet en de renterisiconorm.

4.4.2. Recente ontwikkelingen De rente op de geld- en kapitaalmarkten stijgt. In december 2022 heeft de centrale bank de rente verhoogd met 50 basispunten. In februari en maart 2023 was de rente weer verhoogd met in totaal 1 procent. De reden voor de opwaartse druk van de beleidsrente is dat de inflatie nog jarenlang boven de gewenste 2% zal liggen in Europa. De rente voor eenmaands kasgeldleningen was vele jaren negatief, maar gedurende het jaar is dit opgelopen naar 2% - 3% positief. De marktverwachting is dat de rente voor de langlopende leningen zich het komende jaren beweegt tussen de 2% en de 4%.

4.4.3. Risicobeheer financieringsportefeuille Voor het beheersen van het renterisico maken we gebruik van de volgende financieringsstrategieën: • We overschrijden de kasgeldlimiet niet, conform Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido); • We overschrijden de renterisiconorm niet, conform Wet Fido; • Nieuwe leningen stemmen wij af op de bestaande financiële positie en de liquiditeitsplanning; • De rentetypische looptijd en het renteniveau van de desbetreffende lening stemmen wij zoveel mogelijk af op de actuele rentestanden en rentevisie. Renterisico Dit is het risico dat wij lopen op sterke rentestijgingen voor bestaande geldleningen. In zijn algemeenheid blijft dit risico beperkt door het afsluiten van leningen met een lange looptijd en een vast rentepercentage. Renterisico’s kunnen vanuit Wet fido-optiek worden bezien op de korte en op de langere termijn. Renterisico op korte schuld: de kasgeldlimiet Een belangrijk uitgangspunt van de Wet Fido is het vermijden van grote schommelingen in de rentelasten. Juist voor kortere financiering geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn, aangezien fluctuaties in de rente bij korte financiering direct invloed hebben op de rentelasten. Om een grens te stellen aan de korte financiering is in de Wet Fido een kasgeldlimiet opgenomen.

Deze kasgeldlimiet wordt berekend als een vast percentage (8,5%) van de jaarbegroting van de gemeente bij aanvang van het begrotingsjaar. Voor het jaar 2021 bedraagt de kasgeldlimiet € 8 miljoen. Ons uitgangspunt is dat we het financieringstekort binnen de wettelijke grenzen zoveel mogelijk met kort geld financieren en dat het rentepercentage voor kort geld lager is dan het percentage voor leningen met een lange looptijd.

72

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Renterisico op langlopende schuld: de renterisiconorm Het doel van de renterisiconorm is het beperken van de gevolgen van een stijgende kapitaalmarktrente op de rentelasten van de organisatie. Dit is te bereiken door een limiet te stellen aan een deel van de vaste schuld. Het rentepercentage moet op een bepaald moment worden aangepast aan de markttarieven die op dat moment gelden. De bedoelde aanpassingen van rentepercentages doen zich voor bij herfinanciering en renteherziening: • Herfinanciering is het afsluiten van nieuwe leningen en vervanging van bestaande leningen; • Renteherziening doet zich voor wanneer de geldgever het percentage van een lening gedurende de looptijd herziet. De norm houdt in, dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen voor gemeenten niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. De omvang van de renterisico-norm is als volgt weer te geven: Renterisiconorm (bedragen x € 1.000) 1. Renteherziening 2. Aflossing 3. Renterisico (1+2) 4. Begrotingstotaal 5. Renterisiconorm % cfm regelgeving 6. Renterisiconorm

Begroting 2022 Rekening 2022 2.290 1.960 2.290 94.435 20% 18.887

1.960 94.435 20% 18.887

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat onze gemeente ruim binnen de grenzen van de renterisiconorm opereert. Kredietrisico Dit is het risico dat wij lopen wanneer rechtspersonen aan wie een lening is verstrekt in financiële problemen komen. In de Financiële verordening is afgesproken dat wij bij het verstrekken van leningen, het verstrekken van garanties en het verstrekken van risicodragend kapitaal, indien mogelijk zekerheden bedingen. Overigens gaan wij zeer terughoudend om met deze verstrekkingen. Onderstaande tabel geeft de verstrekte geldleningen weer, ingedeeld in categorieën geldnemers. Deze indeling is bedoeld om inzicht te geven in het risico dat de gemeente loopt met de desbetreffende geldverstrekking. Risicogroep (bedragen x €1.000) Gemeenten / provincies Overheidsbanken Woningcorporaties met garantie Wsw Semi overheidsinstellingen

Saldo 31-12-2022

38

% 0% 0% 0% 3%

Financiële instelling (A en hoger) Overige toegestane instellingen, volgens treasurystatuut Niet toegestane instellingen, volgens treasurystatuut Starters/duurzaamheidsleningen/enz.

1.594

0% 19% 0% 78%

Totaal

2.241

100%

609

4.4.4. Leningenportefeuille In totaal staan er in 2022 gemiddeld € 23 miljoen aan leningen uit. Het gemiddelde percentage van de geldleningen is 2%. Maatschappelijke leningen (SVn) We hebben zelf een vijftal leningen in het leven geroepen voor onze inwoners en maatschappelijke organisaties. Dit zijn leningen die worden beheerd door het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn) Het betreffen de volgende leningen met daarbij de maximum uitleencapaciteit zoals door de gemeenteraad is vastgesteld.

73

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

• Starterslening (€ 1.000.000); • Blijverslening (€ 50.000); • Stimulering duurzaamheid non-profit organisaties (€ 500.000); • Duurzaamheidslening (€ 0)* • Toekomstbestendig wonen (€ 850.000)* * Voor deze 2 leningen samen is in totaal € 850.000 beschikbaar. Er worden geen nieuwe duurzaamheidsleningen meer verstrekt. Leningen voor duurzaamheid zijn inmiddels opgenomen binnen de lening voor toekomstbestendig wonen. De aflossingen die op de nog lopende duurzaanheidsleningen worden gedaan, komen weer beschikbaar voor de leningen Toekomstbestendig wonen. Naar verwachting staat per 1 januari 2023 nog zo'n € 110.000 aan duurzaamheidsleningen uit.

4.4.5. Renteomslag Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat rente via de taakvelden wordt toegerekend aan de programma’s. Door gebruik te maken van een renteomslag wordt de manier van verantwoorden van de rente in de begroting geharmoniseerd. Met onderstaand overzicht geven we inzicht in de rentelasten voor externe financiering, het renteresultaat en de wijze van rentetoerekening. Het BBV schrijft voor dat de gehanteerde omslagrente niet meer dan 25% (positief of negatief) mag afwijken van de berekende omslagrente. Conform onderstaande berekening komen we voor 2021 uit op een omslagrente van 1,25% voor het berekenen van de kapitaallasten en voor 0,60% bij de bouwgrondexploitaties. Schema rentetoerekening (bedragen x € 1.000) a. De externe rentelasten over de korte en lange financiering b. De externe rentebaten

Begroting 2022 Rekening 2022 486 292 39 24

Totaal door te rekenen externe rente c. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend

447 180 0

268 68 0

Saldo door te rekenen externe rente d1. Rente over eigen vermogen d2. Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde)

267 754 0

200 607

De aan taakvelden toe te rekenen rente e. De werkelijk aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) f. Renteresultaat op het taakveld treasury

1021 1153 -132

74

0 807 1024 -217

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.5. Bedrijfsvoering 4.5.1. Inleiding De paragraaf bedrijfsvoering geeft verantwoording over de stand van zaken rond de gemeentelijke bedrijfsvoering. Met bedrijfsvoering worden de bedrijfsprocessen bedoeld die nodig zijn om de beleidsdoelstellingen uit de programma's te realiseren. De bedrijfsvoeringstaken op het gebied van I&A, Financiën, HRM, en JZ worden sinds 2017 uitgevoerd door de Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard (BVEB). In de Begroting van de BVEB is aangegeven dat -ondanks haar juridische autonome entiteit- de BVEB acteert als de bedrijfsvoeringsafdeling van haar moederorganisaties. Voor de meer uitgebreide verantwoording over de bedrijfsvoeringstaken verwijzen we naar de Jaarstukken 2022 van de BVEB. In deze paragraaf richten wij ons op de bedrijfsvoering en een aantal relevante ontwikkelingen die van toepassing zijn op de organisatie van de gemeente Zaltbommel.

4.5.2. Dienstverlening Ook in 2022 zijn er goede resultaten geboekt op het gebied van dienstverlening. Waar het gaat om de ‘blauwe organisatie’ oftewel de basis op orde is in samenwerking met de BVEB een nieuw financieel pakket in gebruik genomen. De implementatie is afgerond en in het eerste kwartaal van 2022 is de inrichting verfijnd. Een belangrijke stap in onze bedrijfsvoering, onder andere omdat met deze software meer en beter inzicht in de toerekening van kosten aan producten kan worden verkregen. Waar het gaat om externe dienstverlening is 2022 een digitaliseringsjaar geweest voor verschillende producten van burgerzaken. We kunnen spreken van een succes. Het aanbieden van meer digitale producten wordt zeer goed ontvangen. De nieuwe telefooncentrale is live gegaan per 14 december 2022. Momenteel worden de processen en gebruikersproblemen door de telefooncentrale aanbieder geoptimaliseerd. Deze problematiek heeft een hoge prioriteit bij de aanbieder en leverancier. De dienstverlening blijft zich de komende tijd doorontwikkelen.

4.5.3. Ontwikkelen bedrijfsvoering De gemeenteraden van Zaltbommel en Maasdriel hebben medio 2021 ingestemd met het geven van een impuls aan de gezamenlijke bedrijfsvoering van de Bommelerwaard. Daarvoor zijn ook middelen vrijgemaakt. In 2022 is gewerkt aan een plan voor de organisatie van de BVEB waarin het proces van de gezamenlijke bedrijfsvoering wordt uitgewerkt. Dat gaat onder andere leiden tot een robuuste en gestructureerde bedrijfsvoering. Definitieve besluitvorming hierop wordt halverwege 2023 verwacht. Intussen wordt er gewerkt aan het op orde hebben van de basis en het vergroten van de kwaliteit van de organisatie. Overige ontwikkelingen ↵ Een groot aantal ontwikkelingen is ingezet op het gebeid van bedrijfsvoering via de BVEB. Daarover wordt meer gedetailleerd gerapporteerd via de jaarstukken van het samenwerkingsverband. We volstaan hier met het noemen van een aantal onderwerpen waarin goede resultaten worden geboekt op hoofdlijnen. In de eerste plaats is ook in 2022 op het gebied van informatieveiligheid een ontwikkeling doorgemaakt. Dat is van groot belang gezien het aantal gemeenten dat met risico’s en incidenten te maken krijgt op dit gebied. Daarnaast is de implementatie van nieuwe financiële software afgerond. Tot slot is het project E-HRM, het ontsluiten en inzichtelijk maken van HR-gegevens, in versnelling gebracht.

4.5.4. Control Control gaat over het realiseren van doelstellingen, sturing, effectieve en efficiënte processen, beheersen van risico’s en onzekerheden en de maatregelen die we nemen om bepaalde risico’s in te beperken. Een organisatie is ‘in control’ als deze organisatie zodanig is ingericht dat de juiste discussie op het juiste moment wordt gevoerd zodat (indien nodig) kan worden bijgestuurd om de doelstellingen te realiseren. Een belangrijk item in 2022 was de rechtmatigheidsverantwoording. Vanaf 2023 legt het college van burgemeester en wethouders een rechtmatigheidsverantwoording (over verslagjaar 2023) af in de jaarstukken

75

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

van de gemeente. Dit betekent dat het college zelf verantwoording aflegt over de naleving van de regels, die relevant zijn voor het rechtmatig reilen en zeilen van de gemeente en daarmee ook de samenhangende activiteiten die worden uitgevoerd door de BVEB. Een goed ingericht mechanisme van interne beheersing en interne controle voor de in ieder geval de belangrijkste financiële processen is hierbij van groot belang. Immers het college moet de verantwoording goed kunnen onderbouwen. De Verbijzonderde Interne Controle (VIC) is een belangrijke basis voor het afgeven van de rechtmatigheidsverklaring. Nu de eerste aanloopproblemen zijn verholpen is de VIC een regulier onderdeel van de werkprocessen geworden.

4.5.5. Gegevensbescherming Waarom is gegevensbescherming belangrijk? Door de toenemende digitalisering is het zorgvuldig omgaan met (persoons-)gegevens van inwoners en organisaties van steeds groter belang. Een betrouwbare, beschikbare en correcte informatievoorziening is essentieel voor de dienstverlening van gemeenten. Als gemeenten de beveiliging van informatie en de gegevensbescherming van betrokkenen in het kader van privacywetgeving niet voldoende kunnen waarborgen, zijn het vertrouwen en de continuïteit van de bedrijfsvoering in het geding. Met grote risico’s als gevolg voor zowel inwoners als gemeenten. Informatiebeveiliging Het jaar 2022 stond qua informatiebeveiliging in het teken van verdere implementatie van de BIO. Sinds 2020 hebben gemeenten namelijk te maken met de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) als normenkader. Door de normenkaders van alle overheden te uniformeren tot één gezamenlijk normenkader, spreken alle overheden vanaf 2020 dezelfde taal op het gebied van informatiebeveiliging. De BIO helpt om ‘in control’ te zijn op het gebied van informatiebeveiliging.

De invoering van dit normenkader biedt een aantal voordelen: • Extra nadruk wordt gelegd op risico bewust werken; • Het laat overheden op een vergelijkbare manier efficiënt werken aan informatiebeveiliging zodat niet iedereen zelf ‘het wiel hoeft uit te vinden’; • Het laat overheden aantoonbaar een betrouwbare partner zijn; • Het vermindert de auditlast. Doelstellingen informatiebeveiliging De belangrijkste doelstellingen van het vastgestelde informatiebeveiligingsbeleid 2020-2021 binnen de organisatie zijn: • Managen van de risico’s binnen de informatiebeveiliging; • Adequate bescherming van bedrijfsmiddelen; • Minimaliseren van risico’s van menselijk gedrag; • Voorkomen van ongeautoriseerde toegang; • Garanderen van correcte en veilige informatievoorzieningen; • Beheersen van de toegang tot informatiesystemen; • Waarborgen van veilige informatiesystemen; • Adequaat reageren op incidenten; • Beschermen van kritieke bedrijfsprocessen; • Beschermen en correct verwerken van persoonsgegevens van burgers en medewerkers; • Waarborgen van de naleving van dit beleid.