01 RV lokale invulling VAB (Geredigeerd)

RAADSVOORSTEL

2026

Gemeente

Woudenberg

Datum

voorstel: Registratiekenmerk:

Z.353354

Raadsvergadering

9

Vergadering

van:

juni

Portefeuillehouder:

HJ

Molenaar

Behandelend

ambtenaar:

(geanonimiseerd) |

Onderwerp/

voorstel:

Gemeentelijke uitwerking van het regionaal afwegingskader functieveranderingsbeleid 2024

de

van:

2026

2026

16

Aan

Commissie

juli

12 mei

2026

Raad.

Voorstel

Wij stellen u voor om de “gemeentelijke uitwerking van het regionaal afwegingskader functieveranderingsbeleid 2024” gewijzigd vast te stellen.

Inleiding Op 25 september 2024 heeft de gemeenteraad het “Afwegingskader functieveranderingsbeleid 2024 regio Foodvalley regio Amersfoort” vastgesteld. Het functieveranderingsbeleid (waarin de sloopmeter systematiek centraal staat) heeft als doel om de omgevingskwaliteit van het landelijk gebied te behouden en waar mogelijk te verbeteren. Het beleid geeft een kader voor functieverandering bij stoppen van een agrarisch bedrijf en tevens voor nevenfuncties in vrijkomende agrarische bebouwing van een agrarisch bedrijf. In beide gevallen is immers sprake van functieverandering van een vrijkomend agrarisch bedrijfsgebouw. In dat regionale afwegingskader is aan de individuele gemeenten gevraagd zelf een nadere uitwerking op een aantal thema’s in het landelijk gebied op te stellen en vast te stellen. De gemeenten Leusden, Renswoude en Woudenberg hebben de handen ineengeslagen en hebben Bureau Nieuwe Gracht opdracht gegeven om een nadere uitwerking voor de drie gemeenten op te stellen. Het ontwerp daarvan heeft ter inzage gelegen en er zijn een aantal inspraak reacties binnen gekomen, voorgesteld wordt om naar aanleiding daarvan het document in de drie gemeenten op dezelfde wijze beperkt aan te passen en gewijzigd vast te stellen.

Na vaststelling zullen het Afwegingskader functieveranderingsbeleid 2024 regio Foodvalley regio Amersfoort en de gemeentelijke uitwerking van het regionaal afwegingskader functieveranderingsbeleid 2024, gezamenlijk onder de naam “VAB 2024” het beleid voor functieverandering en nevenfuncties van vrijkomende agrarische gebouwen vormen.

Geprint

op:

26-05-2026

13:35: 10uur

Document2

Beoogd resultaat (wat) Met de nadere invulling wordt voor zowel initiatiefnemers als plantoetsers meer duidelijkheid gecreëerd over welke activiteiten in welke deelgebieden binnen het landelijk gebied toegestaan worden en in welke omvang. Kader Afwegingskader functieveranderingsbeleid 2024 regio Foodvalley en regio Amersfoort , Omgevingswet , Bestemmingsplan buitengebied 2010 en herziening 2013 (tijdelijk omgevingsplan) , Handreiking VAB-visie provincie Utrecht. Argumenten Gezamenlijke opdracht nadere uitwerking functieveranderingsbeleid De gemeenten Leusden , Renswoude en Woudenberg hebben in de vigerende bestemmingsplannen buitengebied (tegenwoordig tijdelijke omgevingsplannen) al meer dan tien jaar een beleid voor vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen staan. Daarin zijn mogelijkheden opgenomen voor nevenactiviteiten bij agrarische bedrijven en voor functieverandering bij bedrijfsbeëindiging. Deze regeling is gebaseerd op de inzichten en economie uit de periode van de reconstructiewet , rond 2008. Het landelijk beleid voor het buitengebied verandert snel door veranderende regelgeving en door maatschappelijke ontwikkelingen. Het aantal stoppende agrariërs was de afgelopen decennia al groot en deze ontwikkeling blijft zich naar verwachting voortzetten. Daarnaast is de behoefte van de agrarische bedrijven aan stabiele neveninkomsten groter dan destijds.

In regionaal verband (regio’s Amersfoort en Foodvalley) is de afgelopen jaren een project doorlopen om het functieveranderingsbeleid op elkaar af te stemmen en vooral een instrument te hebben om gezamenlijk te streven naar ruimtelijke kwaliteit in onze buitengebieden. De gemeentegrenzen zijn immers in het landschap niet zichtbaar. Daartoe is het Afwegingskader functieveranderingsbeleid opgesteld , dat door de gemeenteraad van Woudenberg in september 2024 is vastgesteld. Daarmee is een systematiek vastgesteld om met vrijkomende sloopmeters om te gaan en deze gemeentegrensoverstijgend in te kunnen zetten. Dit afwegingskader geeft een uitnodiging aan individuele gemeenten uit om op bepaalde thema’s (de grijze kaders in het afwegingskader) in het landelijk gebied en op gebiedsniveau nog nadere keuzes te maken. De drie gemeenten Leusden , Renswoude en Woudenberg hebben , onder meer vanwege vergelijkbare vigerende regels binnen de provincie Utrecht en vergelijkbare landschappen besloten om gezamenlijk een nadere uitwerking op te laten stellen. Bureau Nieuwe Gracht heeft dit voor ons gedaan en het ontwerp van deze nadere uitwerking heeft ter inzage gelegen voor inspraak. Inhoudelijke keuzes Het in 2024 vastgestelde afwegingskader bevat een instrumentarium hoe om te gaan met berekening , uitwisseling en registratie van sloopmeters van vrijkomende bedrijfsbebouwing.

In dat afwegingskader zijn echter geen keuzes gemaakt waar bepaalde activiteiten wel en waar juist niet wenselijk zijn. Ook zijn nog geen keuzes gemaakt over de mate waarin sloopmeters op een bepaalde locatie kunnen landen en waarvoor deze ingezet kunnen worden , op een wijze die past bij het deelgebied en de locatie. Ook is voor sommige thema’s niet duidelijk welke omvang bepaalde activiteiten mogen hebben , omdat dit verschillend kan zijn per gemeente en provincie. Met de voorliggende nadere uitwerking worden deze keuzes nu wel gemaakt en wordt duidelijkheid geboden. Het beleid is echter niet uitputtend bij specifieke initiatieven blijft een locatie specifieke toetsing en afweging noodzakelijk. Bureau Nieuwe Gracht heeft de bijgevoegde nadere uitwerking opgesteld na een breed participatietraject , waarin aandacht besteed is aan wel/niet gewenste functies , maar ook onderscheid in gebieden. De nadere uitwerking onderscheidt verschillende gebieden per gemeente aan de hand van een aantal gebiedskenmerken. Zo is voor Woudenberg en Renswoude in het geldende bestemmingsplan kenmerkend het landbouwontwikkelingsgebied (LOG) met nog steeds een

Geprint op: 26-05-2026 13:35:10 uur

2/5

grote concentratie met grote gebouwgebonden veehouderijen. Maar liggen er in Woudenberg

ook diverse gebouwgebonden bedrijven buiten dat gebied. De aanduiding LOG , ooit gebaseerd op uitgangspunten en berekeningen onder het reconstructieplan , sluit niet meer aan bij de huidige inzichten. In dit document is het LOG dan ook onderdeel van een breed gebied met de aanduiding agrarisch gebieden hetgeen wij zien als het agrarische productiegebied. Vanouds zijn er ook gebieden met zichtbare landschappelijke en natuurwaarden , wat deels is bepaald door wetgeving , maar nog veel meer door de landschappelijke inrichting (houtwallen , bomen langs smalle wegen etc). Dit deel van ons buitengebied noemen we agrarische gebieden met waarden. De begrenzing van de gebieden met waarden komt overeen met de aanduiding in het tijdelijk omgevingsplan Buitengebied. Het overige gebied kan worden gezien als multifunctioneel , omdat er naast agrarische bedrijven ook woningen en andere bedrijven aanwezig zijn. Die gebieden noemen we daarom multifunctionele agrarische gebieden. Er is bewust gekozen voor een globale indeling , omdat altijd een beknopte locatietoets nodig is om de feitelijke omgeving van een bouwperceel te bepalen. Daarbij geldt dat een gebied dat nu nog echt een agrarisch productiegebied is en derhalve nu onder de agrarische gebieden valt , over 10 jaar door alsnog veel stoppers , feitelijk een multifunctioneel agrarisch gebied kan worden.

In alle drie de deelgebieden is de landbouw een belangrijke drager van landschap en economie. Maar bij het stoppen van een bedrijf (iets waar wij als gemeente geen sturing op hebben) kan afhankelijk van de ligging van een bouwperceel uit een rij van keuzes worden bezien , welke nieuwe invulling van het bouwperceel het beste past in een deelgebied , om zo de structuur van het deelgebied passend te houden. De nadere uitwerking bevat de volgende functies die in het landelijk gebied voorkomen: Wonen Werken Maatschappelijk Recreatie Per functie worden voorbeelden van activiteiten genoemd en in de tabellen wordt per deelgebied een maximale maatvoering benoemd , waarbij ook nog een onderscheid wordt gemaakt in hoofdfunctie of nevenactiviteit. Tot slot worden in sommige gevallen ruimere mogelijkheden voorgesteld waar het gaat om ligging aan ontsluitingswegen of in een kernrandzone. De tabel gaat uit van de inzet van sloopmeters zoals opgenomen in het regionale afwegingskader , tenzij in de tabel een andere inzet benoemd is. In de basis is het uitgangspunt dat het gebied met waarden , landschappelijk minder grootschalig is en dat nieuwe functies met een grotere impact daar niet passen. In het multifunctionele gebied zijn functies met een effect dat vergelijkbaar is met de landbouw (gebouwen , gebruik van wegen ect) passend.

In agrarisch (productie) gebied , worden meer dan onder het LOG , nevenfuncties en functieverandering toegestaan , maar wordt de terughoudendheid met betrekking tot nieuwe verblijfsfuncties (woningen , verblijfsrecreatie , zorg met overnachting) in stand gehouden. Omdat deze functies een meer dan ander functie een gevoelsmatige belemmering kunnen vormen voor de landbouw in de omgeving en gevoeliger zijn voor de effecten (stof/geur etc) vanuit de landbouw. Per saldo ontstaan er met dit beleid door de gebiedsindeling en de lijst van functies per deelgebied meer mogelijkheden voor blijvende boeren om een aanvullend verdienmodel (en daarmee meer stabiliteit in het bedrijf) toe te voegen. Tevens wordt de mogelijkheid om te kiezen voor een economische functie (zowel als nevenfunctie maar zeker als nieuwe hoofdactiviteit) vergroot. Om daarmee de vrijwel automatische keuze voor woningen bij stoppen van een bedrijf te verbreden naar nieuwe economische mogelijkheden. Het laatste was een nadrukkelijke wens in de participatie avonden , vanuit bewoners en gebruikers van het buitengebied. Uit de participatie is gebleken dat de lijst met toegestane functies (zoals opgenomen in het tijdelijk omgevingsplan Buitengebied) weinig aanpassing behoeft , het zijn nog steeds de functies die (onder voorwaarden) als passend aangemerkt kunnen worden.

Er is slechts één bedrijfstype toegevoegd , namelijk de bedrijfsvorm , energie opwek en

Geprint op: 26-05-2026 13:35:10 uur

3/5

energieopslag. Ook is , naar aanleiding van de participatie , voor de vierkantemeters per functie zoveel als mogelijk aangesloten bij hetgeen in het verleden het uitgangspunt was. Het onderscheid in het beleid om in gebieden met waarden terughoudend te zijn met de omvang van gebouwen (en daarmee de economische activiteiten) , sluit aan bij de wens vanuit de landgoederen. Voor alle gebieden geldt dat nieuwe functie landschappelijk ingepast moeten worden en op voldoende afstand moeten liggen van de aanwezige agrarisch bedrijven. Inspraak Het ontwerp ‘gemeentelijke uitwerking van het regionaal afwegingskader functieveranderingsbeleid 2024’ heeft van 10 december 2025 tot en met 1 februari 2026 ter visie gelegen in het kader van inspraak. Gedurende de inspraakperiode zijn er in Woudenberg vier inspraakreacties ontvangen , drie inspraakreacties zijn binnen de termijn ontvangen en dus ontvankelijk. Eén inspraakreactie is buiten de termijn ontvangen , maar wordt wel ontvankelijk verklaart. Eén inspraak reactie is uitsluitend in Woudenberg ingediend , de andere drie gelijkluidend ook in Leusden en Renswoude. Daarnaast zijn bij de drie gemeenten een reactie ontvangen van provincie Utrecht en van de gemeente Scherpenzeel namens coördinatie overleg VAB Foodvalley.

Omdat er zoveel vergelijkbare inspraakreacties binnen gekomen zijn en het voor het buitengebied wenselijk is dat er één beleid komt , hebben de gemeenten Leusden , Renswoude en Woudenberg besloten één gezamenlijke inspraaknota te maken , zie bijlage. Naast de binnen gekomen reacties zijn er door de ambtelijk organisaties van de drie gemeenten nog een aantal omissies geconstateerd die in hoofdstuk 3 van de inspraaknota zijn verwoord. Naar aanleiding van de conclusies uit de Nota van Inspraak stellen wij voor om de “gemeentelijke uitwerking van het regionale afwegingskader functie veranderingsbeleid 2024” gewijzigd vast te stellen. Zoals weergegeven in de concept verwerking bijlage 6 van dit raadsvoorstel. Status Zoals aangegeven is deze nadere uitwerking een vervolg op het reeds vastgestelde Afwegingskader Functieverandering. Qua status zien wij deze nadere uitwerking dan ook als een bijlage bij het eerder vastgestelde afwegingskader en niet als een zelfstandig document. Beiden zullen , bij het opstellen van het nieuw Omgevingsplan voor het onderdeel buitengebied , in de regels opgenomen worden. Tot dat moment worden vormen beide documenten samen het beleid “VAB 2024” en daarmee het kader voor verzoeken om functiewijziging dan wel nevenfuncties. Kanttekeningen en risico’s De nadere uitwerking is , zoals hiervoor reeds gesteld , niet limitatief.

Er kunnen functies en activiteiten voorkomen die nu niet voorzien zijn. Ook kan het bij de toetsing van een concreet plan blijken dat het toch wenselijk is om mogelijkheden te bieden voor de ontwikkeling van een functie op een bepaalde locatie vanwege combinatie van meerdere opgaven of om een probleem elders op te lossen. Doel van het VAB-beleid is het bieden van mogelijkheden om verpaupering en daarmee risico ondermijning leegstaande gebouwen/stallen te voorkomen. Neemt niet weg dat deel van de functies nog steeds een risico kan zijn voor de persoonlijke levenssfeer van de bewoners , als men in de nieuwe bedrijfsvorm (of als nevenfunctie) onvoldoende rekening houdt met het risico van huurders die ondermijnende activiteiten willen uitvoeren. Maatschappelijke draagvlak Het beleid heeft tot doel om de beleidskaders aan te passen aan de ontwikkelingen die gaande zijn door transitie van de landbouw en een nieuw kader te bieden voor de lange termijn toekomst van het buitengebied. In de uitwerking is ingegaan op het proces van totstandkoming van dit document. Alle agrarische adressen in het buitengebied hebben een

Geprint op: 26-05-2026 13:35:10 uur

4/5

uitnodiging gehad voor een startbijeenkomst in maart 2025 , met het verzoek deze te delen met hun niet-agrarische buren. Tijdens de startbijeenkomst heeft een aantal mensen zich aangemeld voor twee vervolgbijeenkomsten. Het stuk is tot stand gekomen met behulp van een brede groep van kenners en gebruikers van het buitengebied (inwoners , agrariërs , overige bedrijven , landgoederen en waterschap). Op 15 december 2025 heeft een tweede bijeenkomst plaats gevonden als start van inspraakperiode. De reacties op die avond en het beperkte aantal inspraak reactie maakt zichtbaar dat hetgeen opgehaald is ook herkend wordt in de nieuwe regels. Financiële consequenties

op

juistheid beoordeeld door N. V. T.

Dit voorstel past binnen de begroting

Uitgaven inkomsten Totaal

Voorstel

Begroot

€0

€0

VerschilGevolg budget € 0minder uitgaven € 0minder inkomsten € 0tekort op begroting

Naam Product

Het beleid is opgesteld met een subsidie van de provincie , de gemeentelijke kosten zijn betaald uit het budget Vitaal Buitengebied begroting 2024. Aanpak/uitvoering Na uw besluit wordt deze uitwerking op de gebruikelijke wijze gepubliceerd worden , waarna het besluit in werking treedt. Communicatie Formele publicatie via Mijn Overheid en daarnaast Woudenberger en LETOP. Bijlage(n) D. nummer Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 4 110 Bijlage 5 Bijlage 6 Bijlage 7

Documentnaam Ontwerp raadsbesluit College advies Inspraak nota Inspraak reacties anoniem

Geheimhouding

Actieve openbaarmaking

Ontwerp gemeentelijke uitwerking (dec 2025) Versie met verwerking aanpassingen Beleid vastgesteld door raad september 2024.

Burgemeester en wethouders van Woudenberg

Z. D. M. van den Boogaard Secretaris

Geprint op: 26-05-2026 13:35:10 uur

M. Jansen-van Harten Burgemeester

5/5