7. Herindelingsadvies Fusie tbv FC

Herindelingsadvies Samenvoeging gemeenten Brielle, Hellevoetsluis & Westvoorne

Eén gemeente op

op 1 januari 2023

Herindelingsontwerp

Inhoudsopgave

2

1

Inleiding

6 7 8 9

Hoofdstuk

2

Beschrijving huidige gemeenten

10 11 13

Hoofdstuk

3

Waarom willen we fuseren?

16 17 17 19 20

Hoofdstuk

4

Beschrijving gemeente Voorne

22 23 24 24

Hoofdstuk

5

Financiën

26 27 29 30 30

Hoofdstuk

1.1 1.2 1.3

2.1 2.2

3.1 3.2 3.3 3.4

4.1 4.2 4.3

5.1 5.2 5.3 5.4

Aanleiding tot herindeling Herindelingsadvies – proces Leeswijzer

Karakteristiek van Voorne Historische schetsen van Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne

Voorgeschiedenis samenwerking Landelijke ontwikkelingen Regionale ontwikkelingen Bestuurlijke afweging

Voorne in beeld en cijfers Kaart nieuwe gemeente Personele informatie

Herindelingsscan door Provincie Zuid-Holland Due diligence-onderzoek Vervolgproces herindelingsscan en due diligence-onderzoek Preventief arhi-toezicht

Inhoudsopgave

Hoofdstuk Hoofdstuk

Hoofdstuk

6

Naamgeving en visie voor gemeente op Voorne

32 33 34

7

Toetsing aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling van het Rijk

38

8

6.1 6.2

7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Naamgeving nieuwe gemeente Strategische visie voor Voorne

Draagvlak Bestuurskracht Interne samenhang en nabijheid van bestuur Regionale samenhang Conclusie

Procesplanning 8.1 8.2 8.3

Van herindelingsadvies naar wet Verkiezingen en zittingsduur raden Voorbereiding op de bestuurlijke herindeling

Bijlagen 1 2 3 4 5 6 7

Maatschappelijk logboek Beeldverslag radenbijeenkomst strategische visie Beeldverslag collegeconferentie strategische visie Kaartmateriaal Samenvatting herindelingsscan Overzicht formele samenwerkingsverbanden Verslagen bestuurlijke consultaties

39 41 42 44 45 46 47 50 50

52 53 58 59 60 61 72 73

3

Herindelingsontwerp

Voorwoord

4 Vlnr. de burgemeesters Gregor Rensen, Milène Junius en Peter de Jong

Met gepaste trots presenteren wij het Herindelingsadvies voor de nieuwe gemeente Voorne. Hiermee zetten de gemeenten Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne een volgende stap op weg naar de beoogde samenvoeging van drie lokale overheden. Met als einddoel per 1 januari 2023 een krachtige, slagvaardige gemeente waar inwoners prettig wonen en werken, bedrijven zich graag vestigen en toeristen en bezoekers graag komen genieten van de sportieve en culturele mogelijkheden, de rust en schoonheid van strand, water en landschap en ons rijke historisch erfgoed. De nieuwe gemeente heeft haar inwoners, ondernemers en bezoekers veel te bieden. De fusie tussen de drie gemeenten op Voorne komt niet uit de lucht vallen. Vele jaren is er al sprake van samenwerking. Nu wordt in deze samenwerking concreet naar een fusie toegewerkt. De drie gemeenten zijn daardoor steeds meer naar elkaar toegegroeid en delen reeds belangrijke functies, zoals een gemeenschappelijke ICT organisatie. In het sociale domein, bij openbare orde en veiligheid, maar ook bij de gebiedsontwikkeling, de duurzaamheidsagenda en op het gebied van recreatie en toerisme werken Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne al intensief samen.

Voorwoord

Het draagvlak onder onze inwoners voor deze fusie is groot. De afgelopen jaren zijn onze inwoners en ondernemers ervan overtuigd geraakt dat samenvoeging tot één gemeente Voorne meerwaarde heeft. Het gemeentelijke en bestuurlijke landschap is immers veranderd. Gemeenten hebben steeds meer verantwoordelijkheden gekregen, die vragen om meer bestuurskracht, een grotere en sterkere organisatie en meer financiële slagkracht. Om ons heen hebben wij grote en krachtige gemeenten zien ontstaan. Wij zijn onderdeel van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag en de Zuid-Hollandse Eilanden Delta en we willen daarin een sterke, gelijkwaardige partner zijn. Een sterke, slagvaardige gemeente Voorne is daarop ons antwoord. Samen vormen wij een krachtige gemeente aan de zuidwestkant van de Randstad. Wij hebben ruimte voor woningen, ruimte voor vestiging van bedrijven en een aangenaam woon- en leefklimaat met uitstekende voorzieningen voor onze inwoners, jong, oud en kwetsbaar.

De fusie tussen de drie gemeenten is ook in historisch opzicht een logische. De geschiedenis van Voorne gaat terug naar de late Middeleeuwen, toen de Heren van Voorne de bestuurlijke en juridische verantwoordelijkheid hadden. Het gebied vormt al eeuwenlang een geografische eenheid, die zich later ook in allerlei eiland brede maatschappelijke verbanden manifesteerde. Op 15 april 2020 spraken de drie gemeenteraden zich unaniem uit voor een bestuurlijke herindeling. De colleges van B&W kregen de opdracht de voorbereidingen voor een fusie tussen de drie gemeenten in gang te zetten. Met dit Herindelingsadvies, waarop door inwoners, bedrijven en andere belanghebbenden reeds zienswijzen konden worden ingediend, wordt een nieuwe stap op weg naar die fusie gezet. We zijn trots op de goede samenwerking die de afgelopen maanden tot stand is gekomen en op het nu voorliggende resultaat.

Met dit herindelingsadvies zetten we een nieuwe stap op weg naar de fusie 5

Namens de colleges,

Gregor Rensen

Milène Junius

Peter de Jong

Burgemeester Brielle

Burgemeester Hellevoetsluis

Burgemeester Westvoorne

6

Inleiding

1

Hoofdstuk

Hoofdstuk

1

Inleiding 1.1 Aanleiding tot herindeling Voor het behouden van de gemeentelijke bestuurskracht is intensieve samenwerking met buurgemeenten noodzakelijk. Dat hebben ook de gemeenten Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne zich al jaren geleden gerealiseerd. Samenwerking op Voorne is niet nieuw. De interne samenhang tussen de drie gemeenten is groot. De drie gemeenten zijn complementair en zijn logische partners. De gemeenten op Voorne werken al op meerdere terreinen nauw samen, soms in wisselende coalities en in gezamenlijkheid met andere gemeenten. Maar vooral na de bestuurskrachtmetingen van 2013 en 2014 is de urgentie steeds duidelijker gevoeld en groeide het besef dat samenwerking krachtiger is als deze meer gestructureerd en niet-vrijblijvend wordt vorm gegeven. Niet alleen de gezamenlijke colleges, ook de gezamenlijke fractievoorzitters van de gemeenteraden van Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne hebben zich hier voor reeds in 2014 uitgesproken. Op dat moment kreeg de Metropoolregio Rotterdam Den Haag vorm en gingen Bernisse en Spijkenisse per 1 januari 2015 fuseren tot de gemeente Nissewaard.

Daarmee was het voor de hand liggend dat de gemeenten van Voorne de krachten ook meer zouden bundelen, om hun positie en kracht in de regio te versterken. Omdat in 2015 een bestuurlijke fusie als een brug te ver werd gezien, is in 2016 het traject ingezet om te komen tot een ambtelijke fusie, waarvan de startdatum werd bepaald op 1 januari 2019. Toen in november 2018 duidelijk werd dat de ambtelijke fusie niet gerealiseerd zou worden, hebben de drie gemeenten elk voor zich de mogelijkheden voor de bestuurlijke toekomst verkend. Afzonderlijk van elkaar zijn de drie gemeenteraden tot een gelijke conclusie gekomen. Door alle drie gemeenteraden wordt blijvende zelfstandigheid niet als toekomstbestendige optie gezien. Door alle drie gemeenteraden is unaniem uitgesproken dat een bestuurlijke fusie op Voorne (fusie van Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne) de voorkeur heeft.

7

Herindelingsontwerp

Deze lokale toekomstverkenningen hebben geleid tot het unanieme principebesluit op 15 april 2020 van de drie gemeenteraden om te komen tot een herindeling van de gemeenten Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne. De drie gemeenteraden hebben bij dit principebesluit hun colleges van burgemeester en wethouders de opdracht gegeven om de voorbereiding voor de fusie te starten met een plan van aanpak, gericht op een bestuurlijke fusie per 1 januari 2023. Eind mei 2020 volgde het besluit van de drie gemeenteraden op het plan van aanpak. Nu is er weer een nieuwe stap richting de bestuurlijke herindeling gezet, namelijk het opstellen van het herindelingsadvies.

8

1.2 Herindelingsadvies – proces Met het vaststellen van het herindelingsadvies wordt de eerste stap gezet van het wettelijk proces van de gemeentelijke herindeling tussen Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne. De gemeenteraden hebben op 16 december 2020 het Herindelingsontwerp vastgesteld. Daarmee is het herindelingsproces formeel geworden en zijn de gemeenten onder preventief financieel arhi-toezicht van de provincie komen te staan (artikel 21, Wet Arhi). De stappen die zijn gevolgd tot vaststelling van het Herindelingsadvies en de stappen die nog zullen volgen, zijn beschreven in hoofdstuk 8.

Hoofdstuk

1.3 Leeswijzer Hoofdstuk 2 beschrijft een karakteristiek van de gemeenten op Voorne. Ook geeft dit hoofdstuk een historische schets van Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne. In hoofdstuk 3 gaan we nader in op de achtergrond van de bestuurlijke herindeling. We beschrijven de bestuurlijke afwegingen hierbij en de meerwaarde van de herindeling. Hoofdstuk 4 geeft een beeld van hoe de nieuwe gemeente er uit zal zien, inclusief een beschrijving van belangrijke kenmerken en de kaart. In hoofdstuk 5 staat een toelichting op de financiën voor de nieuwe gemeente, gebaseerd op de herindelingsscan en het due diligence onderzoek. In hoofdstuk 6 geven we de hoofdlijnen van de nieuwe visie op de nieuwe gemeente. Deze visie zal in 2021 en 2022 verder worden uitgewerkt.

1

Hoofdstuk 7 toetst de gemeentelijke herindeling aan het Beleidskader dat het Rijk hiervoor hanteert. De hoofdcriteria hierbij zijn: 1) Draagvlak, 2) Bestuurskracht, 3) Interne samenhang en nabijheid van bestuur en 4) Regionale samenhang. Tot slot staan in hoofdstuk 8 de stappen die zijn gevolgd en die nog gevolgd moeten worden na het vaststellen van dit herindelingsadvies. Als bijlagen bij dit herindelingsadvies zijn opgenomen: Bijlage 1: Maatschappelijk logboek Bijlage 2: Beeldverslag radenbijeenkomst strategische visie Bijlage 3: Beeldverslag collegeconferentie strategische visie Bijlage 4: Kaartmateriaal Bijlage 5: Samenvatting Herindelingsscan Provincie Zuid-Holland Bijlage 6: Overzicht huidige samenwerkingsverbanden Bijlage 7: Verslagen bestuurlijke consultaties

9

Herindelingsontwerp

Hoofdstuk

10

Beschrijving huidige gemeenten

2

Hoofdstuk

2

Beschrijving Voorne 2.1 Karakteristiek van Voorne Voorne is een uniek groen en waterrijk eiland en onderdeel van de Zuid-Hollandse Eilanden. Het eiland wordt omringd door het water van de Noordzee, het Haringvliet, het Oostvoornse en Brielse meer, de Bernisse en het Voedingskanaal. Het landschap bestaat uit duinen en stranden, bosrijke gebieden en de openheid van de polders met daarin historische kreken. Het polderlandschap heeft een sterke relatie met (de strijd tegen) het water. Ook tegenwoordig zijn water en groen belangrijke elementen op het eiland. De geschiedenis van het eiland Voorne hangt nauw samen met de landschapsontwikkeling van het West-Nederlandse kustgebied. De eilanden Voorne en Goeree vormden tot ca 1200 één eiland. Door het doorbreken van de duinenrij tussen Voorne en Goeree en de vele overstromingen dreigde het gebied in de 12e eeuw verloren te gaan. Aan de noordzijde en achter de duinen waren echter stukjes land bewaard gebleven. Van daaruit werden Voorne en Putten vanaf de 13e eeuw op de zee herwonnen. Door diverse inpolderingen groeide Voorne uit tot één eiland, net als Putten. De Bernisse was de grensrivier. De naam Voorne komt waarschijnlijk voort

uit de naam Voorland, waarmee destijds het land aan de kust werd aangeduid. Rond 1350 begon zich Rockanje te vormen. Pas in de 14e eeuw kunnen delen van het overstroomde land worden teruggewonnen. In deze polders ontstonden geleidelijk dorpen en steden. Brielle verwierf in 1330 stadsrechten van de Heren van Voorne. Vanaf de 15e eeuw ging de ontwikkeling snel en ontstond er in de 17e eeuw onder meer in Hellevoetsluis een marinebasis langs het Haringvliet. Deze geschiedenis is nog terug te zien binnen de huidige gemeenten waar Brielle een historische stad is met vele monumenten, Westvoorne meer focus op natuur en recreatie heeft en Hellevoetsluis juist een meer stedelijk karakter kent, met een historische vestinghaven en een variatie aan (watersport) voorzieningen. Voorne ligt op het eiland Voorne-Putten samen met de gemeente Nissewaard. Voorne ligt ten zuiden van het Rotterdamse havengebied Europoort-Botlek en hiermee op steenworp afstand van het stedelijk gebied rondom Rotterdam. Richting het zuiden is Voorne gelegen aan de Zeeuwse dammenroute en vormt het een belangrijke schakel op de route Rotterdam-Vlissingen.

Brielle, Hellevoetsluis & Westvoorne

11

Herindelingsontwerp

De belangrijkste ontsluitingen van het gebied zijn de A15 richting Rotterdam, de N57 richting Middelburg en de N218 (Groene Kruisweg) richting Spijkenisse/Rotterdam. Binnen Voorne zijn de N496 en de N494 belangrijke oost-west verbindingen. De samenleving kenmerkt zich in maatschappelijk opzicht door een sterke sociale samenhang en een grote betrokkenheid van de inwoners bij de leefomgeving. Deze betrokkenheid uit zich in een groot aantal vrijwilligers bij de verenigingen en stichtingen. Er worden veel sociale en maatschappelijke activiteiten georganiseerd op het gebied van kunst, cultuur en sport. Zoals de jaarlijkse 1 april viering in Brielle waar de Watergeuzen de stad innemen, de Vestingdagen in Hellevoetsluis of de Burchtfeesten in Oostvoorne. Deze activiteiten zorgen niet alleen voor een sterke verbinding binnen Voorne maar hebben ook een regionale uitstraling.

12

Op economisch gebied zijn binnen Voorne toerisme en recreatie, de groot- en detailhandel en de agrarische sector belangrijke sectoren. Op het gebied van toerisme en recreatie betreft dit zowel de groeiende horecasector en logiesverstrekking als de watersportrecreatie rondom het Haringvliet en het Oostvoornse en Brielse Meer. De groot- en detailhandel is vooral aanwezig op de bedrijventerreinen en de winkelcentra. De Struytse Hoeck in Hellevoetsluis is een belangrijk winkelcentrum binnen Voorne, maar ook regionaal voor Goeree-Overflakkee. De agrarische sector bestaat voor een belangrijk deel uit de land- en tuinbouw en de glastuinbouw.

Hoofdstuk

2

2.2 Historische schetsen van Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne Historische schets Brielle Gemeente Brielle is in 1980 ontstaan door de samenvoeging van Brielle, Zwartewaal en Vierpolders. Met haar bijna 400 rijksmonumenten op een inwoneraantal van 13.500 inwoners bezit de stad de meeste monumenten per inwoner van heel Nederland. Brielle verwierf stadsrechten van de Heren van Voorne in 1330. De grootste bloei bereikte de stad in de 15e eeuw. Op 1 april 1572 werd de stad ingenomen door de Watergeuzen, wat algemeen wordt gezien als het begin van de opstand tegen Philips II. De grotendeels uit de begin 18e eeuw stammende vesting van Brielle is een rijksmonument en één van de best bewaard gebleven verdedigingswerken in Nederland. Behalve als militaire vesting was de stad voor de omgeving van belang als handels- en marktplaats en later als onderwijscentrum. Ook de belastingdienst en het kantongerecht hadden in Brielle hun kantoren. De aanleg van de Nieuwe Waterweg (1872) en de afsluiting van de zee door de Brielse Dam (1950) was een belangrijke tegenslag voor Brielle want dit betekende het einde van de haven, de handel over water en de strategische militaire positie.

Mede als gevolg van de verbeterde infrastructuur op het eiland (veerdiensten, tram, aanleg Spijkenisserbrug) en de aanwijzing tot groeilocatie van Spijkenisse en Hellevoetsluis, verminderde de regiofunctie van Brielle. Met het STC-college, de unieke winkels en het rijkelijk aanwezige monumentale erfgoed, vormt Brielle nog steeds een aantrekkelijke vestingstad.

Zwartewaal is het vissersdorp van Voorne-Putten. Het dorp wordt al genoemd in de 13e eeuw. Eeuwenlang vertrokken van hier de schepen naar zee. Ook belangrijk was de zalmvisserij. Mede als gevolg van de aanleg van de Nieuwe Waterweg verzandde de Brielse Maasmonding. Tegen het einde van de 19e eeuw betekende de industrialisatie ook het einde van de zalmvisserij. Zwartewaal verloor werkgelegenheid en daardoor liep ook het inwoneraantal sterk terug. Vierpolders is de jongste kern van Brielle. Het dorp is ontstaan in de 16e eeuw. Door de aanleg van de vestingwerken van Brielle moest het eerdere dorp Nieuwland worden verplaatst naar de kruising van de dijken van de vier polders Nieuwland, Veckhoek, Oud-Hellevoet en Oude-Goote. Vierpolders is altijd een agrarisch gebied geweest met land- en (glas)tuinbouw.

Historische schets Hellevoetsluis In 1960 werden de gemeenten Nieuw-Helvoet, Hellevoetsluis en Nieuwenhoorn samengevoegd tot één gemeente Hellevoetsluis. Sinds 1 januari 2018 behoort ook de kern Oudenhoorn tot de gemeente Hellevoetsluis. Nieuw-Helvoet is ontstaan als een 15e eeuws dorpje in de gelijknamige polder. De meeste mensen die in deze nederzetting woonden, werkten op het land. In het begin van de 17e eeuw ontstond de behoefte aan een marinebasis langs het

13

Herindelingsontwerp

Haringvliet. Bij de sluis van de polder Nieuw-Helvoet werden vesting- en havenwerken aangelegd die in 1619 gereed waren. Op 16 oktober 1621 was de oude vestinghaven gereed. Het vestingstadje groeide snel en verkreeg een zekere welvaart. De vraag naar landbouwproducten steeg, wat een impuls gaf aan de agrarische bedrijvigheid in de omliggende polders. De agrarische bedrijvigheid floreerde vooral in de tweede helft van de 18e eeuw. De stedenbouwkundige structuur veranderde sterk onder invloed van de omvangrijke industrialisatie in de jaren vijftig. In deze periode groeiden de Vesting en het dorp Nieuw-Helvoet uiteindelijk aan elkaar.

14

Hellevoetsluis was van de 16e tot de 19e eeuw een belangrijke marinestad. Michiel de Ruyter versloeg in 1667 de Engelsen vanuit Hellevoetsluis en sleepte het Engelse vlaggenschip Royal Charles terug naar de vestinghaven. Handel en doorvaart naar Rotterdam was mogelijk door het Kanaal door Voorne. Deze gouden tijden stopten met de komst van de Nieuwe Waterweg in 1872. Met de komst van de Deltawerken en de bouw van de Haringvlietdam en de afsluiting van het Haringvliet in 1970 en de doorzettende industrialisatie begon Hellevoetsluis aan een functieverandering. Het belang van Hellevoetsluis als marinestad nam af en Hellevoetsluis werd steeds meer een woongemeente met een groot potentieel op het gebied van waterrecreatie en toerisme. Hellevoetsluis kreeg in het kader van het groeikernenbeleid van het rijk een forse groeitaak, waardoor de gemeente in de jaren zeventig een tweede groei-impuls kreeg. Om die reden koos de gemeente voor de sprong over het kanaal. De wijken De Struyten en De Kooistee zijn ontwik-

keld voor de overloop uit Rotterdam. In dezelfde periode is ook het bedrijventerrein Kickersbloem aangelegd. Eind jaren tachtig en negentig zijn achtereenvolgens de wijken Den Bonsen Hoek en Ravense Hoek gebouwd aan de noordzijde van het Kanaal door Voorne. Nieuwenhoorn ligt op enige afstand van de stedelijke bebouwing van Hellevoetsluis. Nieuwenhoorn werd, zoals gebruikelijk in die tijd, rondom de kerk gebouwd en lag dicht langs de weg Hellevoetsluis-Brielle. Rond 1800 zijn verdedigingswerken tussen Brielle en Hellevoetsluis aangelegd. Deze dienden als bescherming tegen aanvallen uit zee door Franse troepen. Een tweetal forten of batterijen zijn hier nog van overgebleven. Te weten fort ‘Peltersdijk’ ten zuiden van Brielle en het fort ‘Noorddijk’ bij Nieuwenhoorn. In de Tweede Wereldoorlog besloten de bezetters tot een militaire inundatie (land werd onder water gezet) vanwege mogelijke geallieerde landingen. Oudenhoorn is een ontgonnen nieuwlandpolder, ontstaan uit een aantal schorren van het oude Hellevoeterland. In Oudenhoorn werd de Ring verhoogd aangelegd met in het midden de kerk. De verhoging bood veiligheid bij overstromingen. De huizen aan de Ring zijn vervolgens rondom de middeleeuwse kerk gebouwd. Oudenhoorn heeft rechthoekig verkavelde polders, met voornamelijk grote boerderijen.

Op 1 januari 1980 werd Oudenhoorn onderdeel van de nieuw ingestelde gemeente Bernisse en Oudenhoorn maakte vanaf 1 januari 2015 onderdeel uit van de nieuwe gemeente Nissewaard. Per 1 januari 2018 is er een grenscorrectie doorgevoerd en sindsdien maakt Oudenhoorn deel uit van gemeente Hellevoetsluis.

Hoofdstuk

Historische schets Westvoorne De dorpen Oostvoorne, Rockanje en Tinte (samen de gemeente Westvoorne) liggen langs de duinrand die Voorne tegen de zee beschermt. Op 1 januari 1980 zijn de drie dorpen samengevoegd tot één gemeente Westvoorne. Oostvoorne en Rockanje staan bekend als populaire badplaatsen, Westvoorne heeft een rijke historie en is bekend van onder andere het Openluchtmuseum De Duinhuisjes, de Biberbunker, de Jacobaburcht en landgoed Mildenburg. Het dorp Oostvoorne werd rond 1100 voor het eerst genoemd. Begin 12e eeuw is men begonnen met de bouw van de burcht, wat deze burcht tot de oudste van Nederland maakt. De Heren van Voorne bouwden er hun burcht met een kapel. Bekend is dat gravin Jacoba van Beieren hier veel tijd heeft doorgebracht. Door het indijken van land bereikte het dorp omstreeks 1500 al dezelfde grootte als het tegenwoordige dorpsgebied. Landbouw en veeteelt waren oorspronkelijk de belangrijkste bron van inkomen, maar omstreeks 1900 was er een algehele omschakeling naar de tuinbouw. Naast de teelt van groente is er ook bloemencultuur aanwezig. Vanaf het midden van de twintigste eeuw ontwikkelde de toeristische industrie. In dit natuurrijke gebied bevonden zich diverse gezondheidskolonies voor zieke kinderen die hier weer konden aansterken.

Het recreatiecentrum Kruininger Gors biedt in het hoogseizoen tegenwoordig plaats aan zo’n 10.000 vakantiegangers.

2

Het dorp Rockanje heeft een geschiedenis die teruggaat tot ongeveer 1220. Dat blijkt uit een aantal documenten waarin Rockanje (Rochange) voor het eerst genoemd wordt. Hoewel Rockanje een kustplaats is, bestaat de bodem uit klei- en leemlagen die zijn ontstaan door de vele inpolderingen in het verleden. In de 11e en 12e eeuw had de zee nog vrij spel. Bij vloed werd telkens een laagje zeeklei gebracht op de uitgestrekte gorzen van Rockanje en de omliggende gebieden. Uiteindelijk zijn er 9 kleipolders ontstaan, waarvan Oud-Rockanje de oudste is. Rockanje kenmerkt zich, net als Oostvoorne, door diversiteit in landschap; duinen, bossen en polders, het is er allemaal. Het dorp Tinte is ontstaan uit een klein aantal boerderijen met wat arbeidershuisjes. De aanwezigheid van een meekrapfabriek (ca 1600-1808) was de basis voor het ontstaan van het dorp. Voor de arbeiders van de fabriek was het nodig om meer huizen te bouwen, waardoor een zekere dorpskern ontstond. Eind 18e eeuw vestigden zich steeds meer kleine middenstanders, die producten leverden aan de boerenbedrijven. Ook vestigden zich hier timmerlieden, metselaars en schilders, waardoor uiteindelijk een volledig dorp is ontstaan.

15

Herindelingsontwerp

Hoofdstuk Waarom willen we fuseren? 16

3

Hoofdstuk

3

Waarom willen we fuseren? 3.1 Voorgeschiedenis samenwerking De noodzaak tot nauwe samenwerking tussen Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne wordt al lange tijd door de gemeenten erkend. Naast de reeds langer bestaande intergemeentelijke samenwerking op Voorne-Putten (Brielle, Hellevoetsluis, Nissewaard, Westvoorne) is eind 2014 besloten tot onderzoek naar verregaande ambtelijke samenwerking tussen de gemeenten op Voorne (Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne). Bestuurlijke samenwerking in de vorm van herindeling is op dat moment nog niet bespreekbaar. In 2016 is besloten tot de vorming van een ambtelijke fusieorganisatie op Voorne. Er is toegewerkt naar een realisatie van de werkorganisatie Voorne per 1 januari 2019. In november 2018 is besloten dat de ambtelijke fusie niet de gewenste samenwerkingsvorm is en dit ambtelijke fusietraject is gestopt. In 2019 hebben de drie gemeenten zich afzonderlijk van elkaar beraden over hun bestuurlijke toekomst. Door alle drie de gemeenten is begin 2020 geconcludeerd dat een bestuurlijke fusie de meest toekomstbestendige bestuursvorm is. Op 15 april 2020 is door de drie gemeenteraden het unanieme principebesluit tot herindeling op Voorne genomen.

Dit hoofdstuk benoemt landelijke en regionale ontwikkelingen en gaat vervolgens in op de bestuurlijke afwegingen bij het principebesluit tot herindeling.

3.2 Landelijke ontwikkelingen

De wereld om ons heen verandert, denk bijvoorbeeld aan het klimaat, de bevolkingssamenstelling en de digitalisering. Er wordt een beroep op ons gedaan om verstandig om te gaan met deze veranderende omstandigheden. Dit leidt tot veel transities waar overheden en specifiek gemeenten een rol in hebben. Deze kunnen alleen in goede banen worden geleid met een nieuwe manier van kijken, handelen en beïnvloeden. Mede vanuit deze constatering zijn de decentralisaties ingegeven. Er moest een beweging op gang komen naar een samenleving waarin mensen meer dan nu naar elkaar omkijken en waarin de overheid dichter bij de inwoners staat. En daarmee verandert ook de rol van de overheid.

17

Een bestuurlijke fusie is de meest toekomstbestendige bestuursvorm

Herindelingsontwerp

Sinds de jaren ’90 is er een trend van opschaling in het Nederlands openbaar bestuur waar te nemen. In de afgelopen twintig jaar is het aantal gemeenten gedaald van 537 naar 355 (peildatum 1 januari 2020). Deze opschaling hangt samen met de steeds verdergaande decentralisering van rijksbeleid naar gemeente als ‘eerste overheid’: gemeenten hebben al langere tijd te maken met een flinke verzwaring van taken. De complexiteit van de maatschappelijke en ruimtelijke opgaven is daardoor toegenomen. De grootste wijziging zijn de decentralisaties binnen het sociaal domein. Per 1 januari 2015 zijn zorg-, jeugd- en participatietaken naar gemeenten gekomen en de bijbehorende korting op financiële middelen.

18

Na de decentralisaties in het sociaal domein volgen de Regionale Energiestrategie, de Transitievisie Warmte en de Omgevingswet. Dit zullen naar verwachting niet de laatste taakverbredingen zijn. Met de Omgevingswet, die naar de huidige verwachting begin 2022 in werking treedt, wordt een kanteling beoogd in het fysieke domein die even ingrijpend zal zijn als de decentralisaties in het sociaal domein. Met de invoering van de Omgevingswet krijgt de gemeente als lokale overheid, net als in het sociaal domein, meer verantwoordelijkheden. Ook wordt meer ruimte gegeven aan initiatief, de procedures worden korter en er komt meer ruimte voor lo-

kaal maatwerk. Dit stelt voor de nieuwe gemeente onder andere hogere eisen aan de digitale infrastructuur, de ambtelijke organisatie en de omgang met inwoners en ondernemers. Er lijkt op dit moment brede politieke steun voor het verder decentraliseren van taken naar de lokale overheid en/of het beleggen van nieuwe opgaven (zoals rond energie en klimaat) op lokaal niveau. Er is geen aanleiding te veronderstellen dat met deze trend gebroken gaat worden, noch dat decentralisaties teruggedraaid zullen worden. Dit betekent dat de beleidsagenda’s van gemeenten, in elk geval voor de eerste 10 à 20 jaar, structureel en fors zwaarder zullen worden en blijven. De (toekomstige) decentralisatie van taken betekent dat gemeenten steeds vaker geconfronteerd worden met complexe en voor hen nieuwe vraagstukken die veelal vragen om een gemeentegrensoverschrijdende, strategische aanpak. Dergelijke ontwikkelingen leiden ertoe dat gemeenten eigenstandig kiezen voor opschaling door middel van gemeentelijke herindeling. De context waarin gemeenten opereren verandert constant en snel. Veranderende wet- en regelgeving, verdergaande regionale samenwerking, demografische ontwikkelingen en technologische ontwikkelingen hebben impact op gemeenten. Niet alleen bestuurlijk maar ook organisatorisch.

Hoofdstuk

3.3 Regionale ontwikkelingen Kijkend naar het totaal van onze gemeenten op Voorne zien we dat de economische en sociale dynamiek onder druk staat. Jongeren vertrekken, er is sprake van vergrijzing, bedrijven trekken weg en winkels en horecavoorzieningen hebben het moeilijk. De corona-pandemie heeft pijnlijk duidelijk gemaakt dat sectoren als recreatie en toerisme kwetsbaar zijn. De uitdaging voor Voorne is om op een goede manier met de veranderingen om te gaan en de goede keuzes te maken zodat de sociale en economische vitaliteit in stand blijft en versterkt. Een doelgericht woningbouwprogramma, de gezamenlijke marketing van het prachtige leef- en verblijfsklimaat en versterking van de aansluiting tussen arbeidsmarkt en economie kunnen het verschil maken. De gemeenten op Voorne werken samen in bredere regio’s, zoals Voorne-Putten, Rijnmond, de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag, de Regiodeal Zuid-Hollandse Delta en de Zuid-Hollandse Eilanden. Met name Brielle (17.000 inwoners) en Westvoorne (14.000 inwoners) behoren daarbij tot de kleinere deelnemers. Binnen de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag, een samenwerkingsverband van 23 gemeenten, zijn zij qua inwoneraantal respectievelijk nummer 22 en 23.

Daarnaast heeft er in de afgelopen jaren in de directe omgeving een opschaling plaatsgevonden: in 2010 is de zelfstandige gemeente Rozenburg opgeheven en maakt het deel uit van gemeente Rotterdam, de vier kleine gemeenten van

3

Goeree-Overflakkee zijn in 2013 gefuseerd tot één gemeente Goeree-Overflakkee met 50.000 inwoners, de gemeente Nissewaard is ontstaan in 2015 door de samenvoeging van Spijkenisse en Bernisse (ongeveer 85.000 inwoners). En per 1 januari 2019 zijn de vijf gemeenten van de Hoeksche Waard gefuseerd tot de gemeente Hoeksche Waard met ruim 85.000 inwoners. De herindeling op Voorne maakt de fusiegemeente een krachtiger partner in de regio. Zeker binnen regio’s met stedelijke agglomeraties zoals de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag en richting krachtige partners als het Havenbedrijf van Rotterdam, legt een sterk Voorne (met in totaal 72.000 inwoners) meer gewicht in de schaal dan drie kleine (plattelands)gemeenten. Steeds vaker hebben gemeentelijke opgaven een regionaal karakter. Het gaat dan om thema’s zoals: volkshuisvesting, economische ontwikkeling, mobiliteit, recreatie, milieu etc. Gemeenten moeten hun beleid hierop afstemmen met hun buurgemeenten. Vooral taken die voortkomen uit de huidige drie grote decentralisaties op het gebied van maatschappelijke participatie, ondersteuning en jeugd zijn veelal te omvangrijk om als één gemeente uit te kunnen voeren. Meer nog dan nu al het geval is, zullen gemeenten met elkaar moeten samenwerken om voor hun gezamenlijke inwoners goede dienstverlening te kunnen bieden.

Regionale samenwerking zal daarom alleen maar belangrijker en urgenter worden.

19

Herindelingsontwerp

3.4 Bestuurlijke afwegingen De keuze voor de schaalgrootte van Voorne is niet willekeurig. Geografisch en landschappelijk vormt Voorne een geheel. Het cultuur-historisch en toeristisch-recreatief karakter van de drie afzonderlijke gemeenten wordt versterkt als dit in samenhang verder kan worden ontwikkeld. De herindeling biedt mooie kansen voor passende maatvoering op vraagstukken die een benadering op Voorne-niveau vergen. Denk daarbij aan landschapswaarde, toerisme & recreatie, ondernemerschap, economie en arbeidsmarkt & onderwijs. Het realiseren van een meer publieke waarde, ofwel maatschappelijk resultaat, is datgene wat centraal staat bij deze herindeling. Met de publieke waarde wordt bedoeld: de opbrengsten van de wisselwerking tussen overheidsinzet en acties van de samenleving. Vanuit deze maatschappelijke ambities, opgaven en uitdagingen van Brielle, Hellevoetsluis en

20

Westvoorne is een visie ontwikkeld op de bestuurlijke fusie. Het beoogd resultaat kan worden samengevat in 3 (hoofd) doelstellingen: het versterken van de positie in de regio, het verhogen van kwaliteit en het verlagen van kwetsbaarheid. Hieronder worden deze punten uitgebreid behandeld. Bestuurlijk gezien ontstaat een volwaardige (regio)partner binnen Voorne-Putten, Metropoolregio Rotterdam-Den Haag, Zuid-Hollandse Delta of verdergaand. De nieuwe gemeente zal beter in staat zijn de lokale en regionale opgaven en vraagstukken adequaat en voor de langere termijn op te pakken. De verwachting is dat de fusie op Voorne meerwaarde heeft op de criteria klantgerichtheid, kwaliteit, kwetsbaarheid, kosten, kracht in de regio en kansen voor medewerkers.

Hoofdstuk

Door een gemeentelijke herindeling is de verwachting dat de dienstverlening wordt versterkt door een sterke organisatie, die verder professionaliseert en specialiseert. De digitale ondersteuning is daarbij essentieel. De drie gemeenten zijn daarom allemaal aangesloten bij het SharedServiceCentrum ICT Syntrophos. Ook hebben alle drie gemeenten de stap gezet naar zaakgericht werken met hetzelfde systeem. De vergroting van de ambtelijke organisatie brengt een omslag mee van generalistisch naar meer specialistisch werken. De kwaliteit wordt hierdoor verhoogd, zowel op het gebied van dienstverlening als op het gebied van de bestuurlijke ondersteuning en –advisering. De gezamenlijke krachtige positionering zal ook een steviger imago op de arbeidsmarkt opleveren. Dit, samen met de toegenomen grootte van de ambtelijke organisatie, maakt dat medewerkers meer kansen krijgen voor horizontale en verticale doorstroming. De gemeentelijke financiën staan onder druk. De kosten in het sociaal domein blijven verder oplopen, zowel door de opgelegde kortingen door het Rijk als door een steeds verder toenemende vraag. De mogelijkheden voor gemeenten om te sturen op deze kosten zijn zeer beperkt. De gemeentelijke autonomie staat onder druk. Daarnaast doet de coronacrisis een grote aanslag op de financiële positie van gemeenten.

Hierbij is het de vraag of gemeenten voldoende zullen worden gecompenseerd voor de tekorten die dit met zich meebrengt. Een herindeling op Voorne zal de druk op de financiën niet oplossen, maar de verwachting is dat het wel inkoopvoordelen oplevert. Bovendien heeft een grotere

3

gemeente meer mogelijkheden om te zoeken naar vergroting van efficiency en effectiviteit. Daarmee wordt het adequaat functioneren van het lokaal bestuur beter gewaarborgd. De herindeling op Voorne zorgt voor een krachtiger partner in de regio. De nieuwe gemeente biedt mogelijkheden om te wonen, werken en recreëren op een overzichtelijke schaal, in combinatie met de voordelen van een grotere gemeente. Samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners werken we aan een toekomstbestendige gemeente die op een duurzame manier maatschappelijke opgaven oppakt. Door actief te besturen en innovatie te stimuleren blijft de gemeente haar ambities behalen en door de herindeling op Voorne is zij een krachtiger partner in de regio. Zeker binnen regio’s met stedelijke agglomeraties zoals de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag legt een sterk Voorne meer gewicht in de schaal dan drie kleine afzonderlijke gemeenten. Bovendien is de verwachting dat met een gezamenlijke inzet, de getalsmatige krachten (inwonersaantal, financiën) de invloed toeneemt. De nieuwe gemeente zal in grootte een gelijkwaardige partner zijn voor omliggende gemeenten. Deze ontwikkelingen overziend hebben de raden van Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne besloten dat zij met een bestuurlijke samenvoeging beter in staat zijn de landelijke en regionale uitdagingen het hoofd te bieden.

21

Herindelingsontwerp

Hoofdstuk

22

Beschrijving gemeente Voorne

4

Hoofdstuk

4

Beschrijving gemeente Voorne

S

Westerlee

4.1 Voorne in beeld en cijfers

Maasdijk

Voorne bestaat uit de drie gemeenten Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne. Deze drie gemeenten zijn het resultaat van eerdere samenvoegingen. De gemeente bestaat uit 10 kernen: Brielle, Hellevoetsluis, Nieuw-Helvoet, Nieuwenhoorn, Oostvoorne, Oudenhoorn, Rockanje, Tinte, Vierpolders en Zwartewaal. De kerncijfers van de huidige gemeenten staan hieronder vermeld.

Ni eu we

ROTTERDAM

MIDDEN-DELF

W at

er we g Ca lan dk an a

X

Oostvoornse Meer

Gaag

X

Maasland

MAASSLUIS

XX X

al

Maassluis

VLA

XX

X

Oostvoorne

X

X

Brielle

Rozenburg

X X

X X X X

XX X X

Rockanje

X

X XX

X

XX

Tinte

X

X

Vierpolders

XX

XX X

X

X

XX X

X

X

BRIELLE Heenvliet

Nieuwenhoorn

Geervliet

X

X

XXX

X X XX

ROT

X

XXX

Zwartewaal

X

17.271 inwoners (op 1 jan 2020) totaal 3.112 ha verdeling 2.755 land en 360 water 3 kernen: Brielle, Vierpolders en Zwartewaal  Hellevoetsluis: 40.142 inwoners (op 1 jan 2020) totaal 6.120 ha verdeling 4.110 land, 2.011 water 4 kernen: Hellevoetsluis, Nieuw-Helvoet, Oudenhoorn en Nieuwenhoorn  Westvoorne: 14.731 inwoners (op 1 jan 2020) totaal 9.748 ha verdeling 5.318 ha land. 4.430 water 3 kernen: Rockanje, Oostvoorne en Tinte  Gemeente Voorne: 72.144 inwoners (op 1 jan 2020) totaal 18.984 ha verdeling 12.183 ha land en 6.801 water

WESTVOORNE

 Brielle:

HELLEVOETSLUIS

S

23

Abbenbroek

Nieuw Helvoet

Biert

NISSEWAARD

Hellevoetsluis Goedereede

Oudenhoorn

Ouddorp

Simonshaven

Zuidland Stellendam

Ha ring vlie t

Legenda

Te vormen gemeente X X X Te vervallen gemeentegrens Gemeentegrens 0

2,5

5 km

Goudswaard

Piershil

HOEK

GOEREE-OVERFLAKKEE Melissant

Oudendijk Hernesseroord Sommelsdijk

Middelharnis

Herindelingsontwerp

4.2 Kaart nieuwe gemeente Door het opheffen van de huidige gemeenten Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne wordt de nieuwe gemeente gevormd. Hiermee komen de grenzen tussen de drie huidige gemeenten te vervallen. De bestaande buitengrenzen met de omliggende gemeenten blijven ongewijzigd. Bijlage 4 (pag. 59) geeft de kaart van de nieuwe gemeente weer.

4.3 Personele informatie Formatie In onderstaande tabel is de huidige formatie van de drie gemeenten weergegeven in aantal fte, peildatum 1 januari 2020 (bron: Conceptbegrotingen 2021). Gemeente

Aantal fte

Aantal personen

Loonkosten

Brielle

155,43 fte

182

11,41 milj.

244,94 fte Excl. 2.0 bovenformatief

255

18,50 milj.

Westvoorne

154,04 fte

184

11,62 milj.

Totale formatie

554,41 fte

621

41,53 milj.

Hellevoetsluis

24

Hoofdstuk

Positie van het personeel en het Sociaal Plan De Wet algemene regels herindeling bepaalt onder andere dat het personeel overgaat naar de nieuwe gemeente. Voor de gemeentesecretaris en de griffier van de op te heffen gemeenten geldt hierbij een uitzonderingspositie: anders dan het overige personeel worden deze functionarissen van rechtswege eervol ontslagen op de dag voor de datum van herindeling. De betreffende secretarissen en griffiers kunnen aan Gedeputeerde Staten verzoeken hen voorlopig te plaatsen in een andere functie in dienst van de nieuwe gemeente. Voor de gemeenten Hellevoetsluis en Westvoorne geldt op dit moment dat waarnemend secretarissen zijn aangewezen. De besturen van Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne stellen een sociaal statuut / sociaal plan op met afspraken over de rechten van de medewerkers en de te doorlopen procedures. Ook moeten de ontwikkelingen rondom de Cao gemeenten goed worden verwerkt. De huidige cao loopt tot 1 januari 2021 en de voorbereidingen voor een nieuwe cao zijn opgestart. Belangrijke partners zijn de Ondernemingsraden en het Bijzonder Lokaal Overleg. De Ondernemingsraden van de drie gemeenten hebben ervoor gekozen om vooruitlopend op de vorming van een Bijzondere Ondernemingsraad (BOR) zich te verenigen in een OR-platform.

Het OR-platform is een belangrijk klankbord, kan op alle ontwikkelingen ongevraagd advies uitbrengen en voor onderdelen zal ook advies aan

4

hen worden gevraagd. In een convenant zal samen met het OR-platform worden vastgelegd over welke onderwerpen het OR-platform wordt geïnformeerd dan wel waarover om advies wordt gevraagd. In overleg met de vakbonden, FNV Overheid en CNV Overheid, is een Bijzonder Lokaal Overleg ingesteld. In het Bijzonder Lokaal Overleg wordt overleg gevoerd door een werkgevers- en werknemersdelegatie over het Sociaal Statuut en Sociaal Plan en de harmonisatie van de rechtspositieregelingen. Het betreft hier zaken die in het fusieproces invloed kunnen hebben op de rechtspositie van medewerkers van de huidige organisaties en de nieuwe organisatie. Het is belangrijk dat helderheid bestaat over de positie en rolverhouding tussen het OR-platform en het Bijzonder Lokaal Overleg. Hier zal samen een duidelijke taakverdeling over worden afgesproken. Intensieve personele samenwerking De drie gemeenten zullen in aanloop naar de fusie de samenwerking verder intensiveren, onder andere door het maken van afspraken op het gebied van HR over de werving en selectie van nieuw personeel tijdens de voorbereiding van de fusie. We zoeken daarbij samen naar manieren om de samenwerking tussen Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne verder te intensiveren en starten met de inhoudelijke harmonisatie.

25

Herindelingsontwerp

Hoofdstuk

26

Financiën

5

Hoofdstuk

5

Financiën 5.1 Herindelingsscan door Provincie Zuid-Holland Zoals gebruikelijk is bij herindelingen, hebben de gemeenten Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne de Provincie Zuid-Holland verzocht een herindelingsscan uit te voeren naar de huidige financiële positie van de drie gemeenten en de financiële gevolgen die zich bij de herindeling voordoen. De Provincie Zuid-Holland heeft deze herindelingsscan opgeleverd. Hierbij zijn ook de bevindingen van de drie afzonderlijke begrotingsscans opgenomen. In dit herindelingsadvies zijn de conclusies van de provincie opgenomen. De samenvatting van de rapportage van de provincie is als bijlage 5 (pag. 60) bij dit herindelingsontwerp toegevoegd. De volledige rapportage en de samenvatting zijn terug te lezen op de website van Provincie Zuid-Holland Overkoepelend concludeert de Provincie Zuid-Holland dat de financiële positie van de drie gemeenten een aandachtspunt is. De drie gemeenten hebben moeite met het structureel sluitend maken van de begroting. Hier liggen enerzijds eerdere beleidsmatige keuzes van de fusiegemeenten aan ten grondslag. Anderzijds is de laatste jaren een algemene neergaande financiële lijn zichtbaar bij Nederlandse ge-

meenten, waarin de overgang van de taken in het sociaal domein naar gemeenten een prominente rol vervult. Ook voor de nieuw te vormen gemeente Voorne is de financiële positie een aandachtspunt. Deze conclusies zijn gebaseerd op onderzoek naar een aantal onderwerpen die hieronder kort zijn benoemd met daarbij de conclusies die de Provincie Zuid-Holland hierbij heeft getrokken. Financiële effecten van een gemeentelijke herindeling De herindelingsscan gaat uit van een negatief financieel effect van de herindeling van structureel € 0,2 miljoen. Het betreft hier een daling van de algemene uitkering (o.a. vast bedrag) met € 0,7 miljoen en een daling van de Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten met € 0,4 miljoen. Daartegenover staat de verwachting van lagere bestuurskosten (+ € 0,9 miljoen). Een ander belangrijk financieel gevolg van de herindeling, is de vergoeding van de frictiekosten ter hoogte van € 12,5 miljoen (gebaseerd op basis van de septembercirculaire 2019). Dit bedrag wordt volgens een verdeelsleutel uitbetaald in vijf jaartermijnen in de jaren 2022 t/m 2026.

27

Herindelingsontwerp

Tot slot concludeert de provincie dat het merendeel van de Verbonden Partijen voor de drie gemeenten al samenvalt. Verwacht wordt daarom dat het harmoniseren van de regelingen beperkte aandacht zal vragen en weinig (financiële) risico’s zal kennen. De ontwikkeling van de financiële positie De begrotingen 2020 van de drie gemeenten kennen een repressief toezichtregime. De drie gemeenten hebben hun risico’s goed in beeld. Ze zijn op verschillende manieren geïnventariseerd en gekwantificeerd. De reservepositie van de gemeenten is qua omvang goed. De ontvangst van de Eneco-gelden heeft een positieve uitwerking op de reservepositie van de gemeenten en biedt mogelijkheden. De aandelenverkoop levert echter ook een aandachtspunt op ten aanzien van de exploitatie, vanwege de wegvallende structurele dividendinkomsten.

28

De ratio weerstandsvermogen voor de gemeenten Brielle en Westvoorne bij de begroting 2020 is ruim groter dan 1. Hellevoetsluis heeft bij de begroting 2020 een lagere ratio weerstandsvermogen. De provincie benoemt hierbij dat bij de begroting 2020 de ontvangst van de Eneco-gelden echter nog niet werd meegerekend (de conceptbegroting 2021 benoemt

voor Hellevoetsluis een ratio weerstandsvermogen van 1,84). De provincie concludeert dat de weerstandsratio voor de beoogde gemeente Voorne (exclusief de Eneco-gelden) 1,28 is en daarmee voldoende is. Ten aanzien van de grondexploitatie bestaat bij de gemeenten voldoende weerstandscapaciteit voor de opvang van de risico’s. De grondexploitatie Kickersbloem 3 kent een hoog risicoprofiel. Ook voor de komende jaren verwacht de provincie dat deze risico’s onverminderd blijven. De lokale inkomsten vergeleken De verschillen tussen de woonlasten van de fusiegemeenten zijn substantieel. De provincie verwacht dat harmonisatie van de belastingtarieven zal leiden tot een verandering van woonlasten voor de inwoners van Brielle (weinig effect verwacht), Hellevoetsluis (verwachte stijging) en Westvoorne (verwachte daling). De precieze veranderingen zijn afhankelijk van de meerjarenbegroting van de nieuwe gemeente en de bestuurlijke keuzes die de nieuwe gemeente zal gaan maken. Verder blijkt uit de herindelingsscan dat 81% van de baten komt uit de OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. De overige 19% komt vooral uit burgerzaken (4%), omgevingsvergunningen (4%) en toeristenbelasting (6%).

Hoofdstuk

5.2 Due diligence-onderzoek Aanvullend op de herindelingsscan hebben de drie gemeenteraden gekozen voor een due diligence-onderzoek. Het due diligence-onderzoek geeft inzicht in de uitgangssituatie en risico’s per gemeente en maakt inzichtelijk wat de gezamenlijke armslag is voor de nieuwe gemeente. Ook worden financiële risico’s voor de nieuwe gemeente in beeld gebracht. De doelstelling van het due diligence-onderzoek is beheersing van de fusierisico’s en het in beeld brengen van kansen voor de nieuwe gezamenlijke gemeente. De gemeenten op Voorne hebben hierbij gekozen voor een focus op twee onderwerpen: financiën en wet- en regelgeving. Omdat bij de herindelingsscan de jaarrekening en de begroting de belangrijkste input vormen, biedt deze daarom geen zicht op risico’s die niet direct uit de balans of exploitatie blijken. Het due diligence-onderzoek richt zich juist op de niet uit de openbare stukken blijkende financiële risico’s op onder andere de onderdelen waardering en eigendom van activa, beoordeling van de Grex-en en incidentele opbrengsten en uitgaven. Met betrekking tot ‘Wet- en regelgeving’ beoordeelt het onderzoek of er achterstanden zijn op het gebied van implementatie van (toekomstige) wetgeving door de gemeente.

5

Ook wordt bekeken hoe eventuele achterstanden kunnen worden ingelopen. Een tweede onderdeel is de beoordeling of de naleving van geldende wetgeving wordt gewaarborgd door de gemeente. Het due diligence-onderzoek bevat geen verrassingen en is in lijn met de herindelingsscan. Het onderzoek maakt duidelijk dat er voor de fusiegemeente een aantal financiële uitdagingen ligt om ook op de langere termijn financieel gezond te kunnen blijven. Het rapport benoemt een aantal uitdagingen die in lijn zijn met de financiële problemen waar alle gemeenten in Nederland tegenaan lopen. Denk hierbij aan het structureel sluitend krijgen van de begrotingen door oplopende kosten voor het sociaal domein. Er zijn ook specifieke risico’s benoemd voor de gemeenten. Voorbeelden die het due diligence-onderzoek hierbij geeft zijn, het niet structureel sluitende meerjarenperspectief van de exploitatierekening in Brielle, de huidige, relatief lage solvabiliteitsratio van Hellevoetsluis en de bijzondere positie van het Woonbedrijf in Westvoorne. Het volledige due dilligence rapport is terug te lezen op de fusiewebsite www.naar1gemeenteopvoorne.nl De volgende paragraaf beschrijft hoe de risico’s en aanbevelingen vanuit zowel de herindelingsscan als het due diligenceonderzoek worden opgepakt.

29

Herindelingsontwerp

5.3 Vervolgproces herindelingsscan en due diligence-onderzoek

De herindelingsscan biedt veel waardevolle informatie voor de verdere voorbereiding van de herindeling. De provincie heeft in de herindelingsscan ook aanbevelingen gedaan. Eén van de aanbevelingen is het maken van afspraken over de wijze waarop voorstellen met financiële gevolgen tot de formele herindeling worden afgestemd. Een andere aanbeveling is de harmonisering van het financiële beleid en de actualisatie van de verbonden partijen. Net als de herindelingsscan, geeft ook het due dilligenceonderzoek waardevolle opbrengsten voor de nieuwe gemeente. Zo benoemt het onderzoek een aantal aandachtspunten bij de verdere voorbereiding van de herindeling, onder andere de verwachte herverdeling van het Gemeentefonds en de huidige inzet van reserves ten gunste van de exploitatie.

30

De opbrengsten van zowel de herindelingsscan als het due diligence-onderzoek worden de komende periode verder uitgewerkt. Alle aanbevelingen worden gebundeld en hier zal een integraal plan van aanpak bij worden opgesteld over hoe deze aanbevelingen concreet zullen worden opgepakt, inclusief fasering. Dit zal in ieder geval leiden tot een gezamenlijk plan voor ‘Risicoreductie’. Het integrale plan zal parallel aan het herindelingsadvies worden opgeleverd.

5.4 Preventief arhi-toezicht

Het herindelingsontwerp is op 16 december 2020 door de drie gemeente raden vastgesteld. Dit betekent dat vanaf die datum de gemeenten van rechtswege onder preventief arhi- toezicht zijn komen te staan op grond van artikel 21 van de Wet algemene regels herindeling (Wet arhi) en dat de bepalingen van deze wet van toepassing zijn op besluiten van de gemeenten. Dit toezicht is erop gericht het belang van de

Hoofdstuk

5

nieuwe gemeente te beschermen. De provincie zal via het specifieke financieel arhi-toezicht financiële besluiten van de herindelingspartners preventief toetsen. Ter voorbereiding van het preventieve arhi-toezicht heeft op 12 oktober 2020 een constructief ambtelijk overleg tussen de provincie en de gemeenten plaatsgevonden. In dit overleg is door de provincie een toelichting gegeven op deze vorm van toezicht. Daarnaast is met elkaar gesproken en nagedacht over de invulling van dit toezicht. Afgesproken is onder andere dat de gemeenten een zogenaamd arhi-protocol opstellen. In dit protocol worden tussen de betrokken gemeenten afspraken gemaakt over de wijze waarop de gemeenten elkaar informeren c.q. betrekken bij de besluitvormingsprocessen met (financiële) consequenties die relevant kunnen zijn voor de te vormen fusiegemeente. Op 16 december 2020 is het Arhi protocol door de gemeenteraden vastgesteld.

31

Herindelingsontwerp

Naamgeving en visie gemeente op Voorne

32

Hoofdstuk

6

Hoofdstuk

6

Naamgeving en visie gemeente op Voorne 6.1 Naamgeving nieuwe gemeente Voor de nieuwe gemeente moet een naam worden vastgesteld. Deze naam moet worden opgenomen in het herindelingsadvies. De voorgestelde naam voor onze nieuwe gemeente is Voorne. Voorne is het westelijke deel van het eiland Voorne-Putten waarbij Voorne door de Bernisse wordt gescheiden van het eiland Putten. De naam is hierdoor ook al bekend bij onze inwoners en ondernemers. De streeknaam Voorne zien we nu ook al terugkomen, bijvoorbeeld in de marketingorganisatie ‘Samen sterk op Voorne-Putten’ en in samenwerkingsverbanden waarin we samen met gemeente Nissewaard optrekken onder de noemer van ‘Voorne-Putten’. Ook binnen de gemeentebesturen, ambtelijke organisaties en samenwerkingsverbanden wordt de term ‘Voorne’ al veelvuldig gebruikt.

De geografische grens tussen Voorne en Putten is de Bernisse en een klein gedeelte van gemeente Nissewaard ligt ook op het eiland Voorne. Hoewel ‘Voorne’ geografisch niet geheel samenvalt met het grondgebied van de drie gemeenten, is Voorne een naam die al langere tijd bestuurlijk, ambtelijk en in de volksmond gebruikt wordt als aanduiding voor deze gezamenlijke gemeenten. Ook vanuit historisch perspectief is de naam Voorne passend. Voor de gemeentenaam van de nieuwe gemeente is gekozen voor de naam Voorne. Door middel van de zienswijze procedure die heeft plaatsgevonden na vaststelling van het herindelingsontwerp, is deze naam gevalideerd. Uit de zienswijze procedure zijn geen zwaar wegende redenen naar voren gekomen om voor een andere naamgeving te kiezen. Met het vaststellen van het herindelingsadvies wordt definitief gekozen voor de naam Voorne.

33

Met het vaststellen van dit herindelingsadvies wordt definitief gekozen voor de naam Voorne

Herindelingsontwerp

6.2 Strategische visie voor Voorne

In 2021 wordt een strategische visie voor Voorne opgesteld. Een strategische visie beschrijft de maatschappelijke en bestuurlijke opgaven. Het beantwoordt vragen over wat voor gemeente Voorne wil zijn en waarin wij ons onderscheiden. De strategische visie vormt hierbij een gezamenlijke koers en een toetsingskader en een paraplu voor beleidsplannen en organisatieontwikkeling. Het geeft zicht op hoe de nieuwe gemeente haar inwoners en ondernemers wil bedienen, hoe met andere overheden en samenwerkingen wordt omgegaan en hoe vorm zal worden gegeven aan de inrichting van de nieuwe organisatie.

34

De strategische visie wordt in 2021 samen met onze inwoners, ondernemers en andere belangrijke partners vormgegeven. Een eerste aanzet hiervoor is gemaakt, op basis van de lokale bestuurlijke toekomstverkenningen uit 2019. Gelet op de huidige periode met COVID-19 zal speciale aandacht uitgaan naar hoe dit proces in de praktijk, met de nodige beperkingen, kan worden opgepakt. Het proces van de strategische visie is in volle gang. De raden beogen de strategische visie vast te stellen in juli 2021. Praatplaat op basis van lokale bestuurlijke toekomstverkenningen De drie gemeenten hebben alle drie in 2019 in een interactief proces de bestuurlijke toekomst verkend. Bij deze lokale trajecten zijn stakeholders actief betrokken en de inbreng van hen is meegenomen in de besluitvorming over de bestuurlijke toekomst. De input is verkregen aan de hand van burgerpanels en in dialoog met inwoners, verenigingen, maatschappelijke instellingen en bedrijven. Brielle, Hellevoet-

sluis als Westvoorne hebben elk een document opgeleverd met betrekking tot de bestuurlijke toekomstverkenning. Deze verkenningen vormden de basis voor het unanieme principebesluit tot bestuurlijke herindeling. Een aantal aspecten voor de strategische visie is al aangegeven in deze lokale verkenningen. De nieuwe gemeente moet uiting geven aan een open en transparante bestuurscultuur. De bestuurders zijn herkenbaar en benaderbaar en in de nieuwe gemeente is de afstand tussen bestuur en inwoners zo klein mogelijk. De nieuwe gemeente zal daarom kernengericht gaan werken, de organisatie moet daarop ook ingericht worden. Hierbij moet aandacht bestaan voor de identiteit van de kernen en voor wijkgericht werken. De nieuwe gemeente zal ook meer “van buiten naar binnen” en opgavengericht werken, met veel betrokkenheid van de samenleving. De digitale dienstverlening wordt versterkt, maar persoonlijke dienstverlening blijft belangrijk. De nieuwe gemeente moet een steviger partner in de regio worden, binnen de organisatie zal daarom veel aandacht zijn voor strategische beleidsvorming en krachtige ondersteuning van de bestuurders voor hun taken binnen de regionale samenwerkingsverbanden. Op basis van de lokale bestuurlijke toekomstverkenningen uit 2019 zijn thema’s benoemd die belangrijk zijn voor de nieuwe gemeente Voorne. Deze zijn verwerkt in een praatplaat, die hierna is weergegeven.

Bestuurlijke verdieping van de praatplaat De praatplaat is bestuurlijk verdiept door middel van een bijeenkomst voor de raadsleden en een conferentie met de drie colleges. De uitkomsten van deze bijeenkomsten zijn opgenomen in bijlagen 2 en 3 (pag. 57 en 58).

Hoofdstuk

6

35

Herindelingsontwerp

36

De gemeenteraden hebben kennisgemaakt en gesproken over de praatplaat. Samen is vooruit gekeken naar de nieuwe gemeente en er zijn bouwstenen geïnventariseerd die belangrijk zijn voor de strategische visie op de nieuwe gemeente. Er kwam hierbij een breed spectrum van ambities en wensen voor de nieuwe gemeente aan de orde, die in de collegeconferentie verder zijn aangescherpt:  Het goed functioneren en “bloeien” van de dorpen en kernen in hun eigenheid en identiteit in de nieuwe gemeente; dit ook als basis voor de herkenbaarheid. van de nieuwe gemeente voor inwoners  De dienstverlening aan inwoners en ondernemers, waarbij de juiste schaal en maat voor de verschillende doelgroepen moet worden gezocht. Nabijheid van de dienstverlening hoeft niet persé plaats te vinden door middel van fysieke loketten. Nabijheid zit vooral in houding, gedrag en benaderbaarheid en in de wijze waarop inwoners en ondernemers bejegend worden. Belangrijk is een goede bereikbaarheid van bestuur en organisatie, zowel digitaal als fysiek.  De afstand tussen inwoners/ondernemers en bestuur moet klein blijven. Hierbij past een goede positie van de gemeenteraad en het college in een heldere besturingsfilosofie, waarin ook kerngericht werken/ kernenbeleid/ kernendemocratie een plek krijgt.

 Het als grotere gemeente meer en beter invloed (“slagkracht”) kunnen uitoefenen in het brede krachtenveld, bijvoorbeeld op het terrein van mobiliteit/bereikbaarheid, toerisme/recreatie, wonen, duurzaamheid/energietransitie en sociaal domein.



  

Solidariteit van het bestuur en versterking van de professionaliteit van de ambtelijke organisatie. De wens tot een interactief proces met stakeholders is hierbij belangrijk, waarbij bestuurders en ambtenaren betrokkenheid tonen en omgevingsbewust en klantgericht handelen. Gebruik maken van de kwaliteit en de diversiteit in woon- en leefmilieus in het gebied. Combinaties van wonen en zorg en nieuwe woonconcepten toepassen. Goede demografische balans en het gebied aantrekkelijk houden voor jongeren.

Verdieping op deze punten vindt plaats in het vervolgtraject, onder meer bij het opstellen van de strategische visie en het vormgeven van het veranderspoor. Advies rekenkamer Westvoorne Door de rekenkamer van de gemeente Westvoorne is een advies uitgebracht over het concept herindelingsontwerp. In het advies worden aanbevelingen gedaan om nadrukkelijk aandacht te besteden aan de volgende onderwerpen:  De politieke afstand die toeneemt tussen enerzijds bestuur en organisatie en anderzijds de lokale gemeenschap. Benoem de activiteiten en maatregelen die worden voorgesteld om de te verwachten negatieve effecten te verminderen. Deze aanbeveling zal uitdrukkelijk worden meegenomen in de strategische visie ten aanzien van het onderdeel kernenbeleid/ kernendemocratie. Het onderdeel kernenbeleid zal,

Hoofdstuk





zodra dit binnen de COVID-19-maatregelen is, worden opgepakt door onder meer werkbezoeken te brengen aan de gemeenten Goeree-Overflakkee, Hoekse-Waard en Nissewaard. Tijdens de werkbezoeken wordt niet alleen gesproken met de vertegenwoordigers van de gemeente maar ook met leden van de wijks- en dorpsraden. De herindeling zal een positief effect hebben op de gemeente als dienstverlener. Geef in de verdere uitwerking concreet aan hoe deze positieve effecten worden gerealiseerd en hoe mogelijke negatieve effecten worden voorkomen. Het onderdeel dienstverlening is een van de bouwstenen binnen het fusiespoor. De aanbeveling zal in het te maken plan van aanpak nadrukkelijk worden meegenomen. De effecten van de herindeling op de nieuw te ontstane organisatie. Het inrichten van een goed functionerende organisatie voor een nieuwe gemeente is een weerbarstige uitdaging en vraagt tijd en een nadere concretisering in de verdere uitwerking. Deze aanbeveling wordt zowel binnen het veranderspoor en het vormgeven van de strategische visie opgepakt als binnen het fusiespoor en de bouwsteen personeel. Het tijdig betrekken van de medewerkers bij de nieuwe organisatie is een belangrijk aandachtspunt en is een uitdaging binnen de huidige COVID-19 maatregelen.

Via nieuwsbrieven en webinars worden medewerkers binnen de huidige organisaties al zo veel mogelijk geïnformeerd over de te nemen stappen en gevraagd deel te nemen in verschillende werkgroepen.

6

Ambities samen concretiseren in een interactief proces De benoemde beelden voor de nieuwe gemeente zijn bewust nog thematisch beschreven en nog niet uitgewerkt in concrete ambities. Deze ambities formuleren we namelijk graag samen: samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen. De praatplaat zal verder worden geconcretiseerd in een interactief proces met inwoners, ondernemers en andere stakeholders. Dit gebeurt in de periode november 2020 tot juli 2021. Vragen die hierbij gezamenlijk beantwoord zullen worden zijn:  Welke ambitie zou onze nieuwe gemeente moeten hebben?  Wat zijn wensen, ideeën en beelden bij onze nieuwe gemeente?  Waar zou de nieuwe gemeente zich in moeten onderscheiden?