22 04 brief advies herindeling rekenkamer april 2022

Rekenkamer Westvoorne  Bezoekadres Muzenstraat 120 2511 WB Den Haag

Aan de gemeenteraad van Westvoorne

Postadres Postbus 18607 2502 EP Den Haag

ons kenmerk

uw kenmerk

onderwerp

bijlagen

Rekenkameradvies herindelingsdocumenten Voorne aan Zee

T E

+31 (0)70 376 36 36 info@pblq.nl

I K B

NL46 ABNA 0240 0470 87 27344793 NL820820350 B01

www.pblq.nl

Den Haag, 4 april 2022

Geachte raadsleden, In april bespreekt u in uw raad drie visiedocumenten over de herindeling naar Voorne aan Zee. Het betreft: • • •

De besturingsvisie nieuwe gemeente Voorne aan Zee (versie 8 maart); Het dienstverleningsconcept in Opbouw De I-Visie.

Zoals wij eerder met u hebben besproken, heeft de rekenkamer van Westvoorne het voornemen om dergelijke voor het herindelingsproces essentiële documenten van inhoudelijk commentaar te voorzien. Hieronder treft u per document onze bevindingen. De besturingsvisie nieuwe gemeente Voorne aan Zee In eerdere adviezen over de herindeling heeft de rekenkamer geconstateerd dat visiedocumenten van nature een generiek en positief karakter hebben. Op zich is dat begrijpelijk; een visie is bedoeld om de gewenste situatie te schetsen; in dit geval de sturing van de nieuwe gemeente Voorne aan Zee. Ook nu wordt de lat weer hoog gelegd. Dat begint al op pagina 7 waar geconstateerd wordt dat: ´Per 1 januari 2023 hebben we een organisatie staan die de basis op orde (voldoen aan wettelijke eisen) heeft en die goede dienstverlening (uitgewerkt in dienstverleningsconcept) biedt aan inwoners en ondernemers. ´ Een ander voorbeeld is te vinden op pagina 11 waar de ambtelijke organisatie als een zeer geoliede en systematisch werkende machine wordt beschreven: ´Als alle organisatieonderdelen in dezelfde taal programmeren en er goed gemonitord wordt, kunnen afdelingen/teams elkaar versterken en samen prioriteiten stellen´.

Op pagina 21 wordt de inzet en opbrengsten van participatie ook heel positief beschreven: ´Participatie is een belangrijk principe voor de gehele ambtelijke organisatie. We werken met ambassadeurs door de hele lijnorganisatie die via de methodiek van participatief actieonderzoek invulling geven aan participatief werken. Participatief actieonderzoek is een werkwijze die mensen in staat stelt om met elkaar complexe problemen op te lossen´. Zonder ambities geen visie, zo weet ook de rekenkamer. Maar gebaseerd op eerdere ervaringen met gemeentelijke herindelingen acht de rekenkamer het niet waarschijnlijk dat per 1 januari 2023 de basis op orde is. Bovendien zal de nieuwe gemeente Voorne aan Zee te maken krijgen met een weerbarstige praktijk. Daarin zal sprake zijn van tekorten in de Jeugdzorg, een forse woningbouwopgave en de uitdagingen vanwege energietransitie. Deze opgaven zullen de ambities mede belasten. Daarom adviseert de rekenkamer de ambities van een meer realistische toon te voorzien. Terecht wordt op pagina 12 gesteld dat in de nieuwe gemeente, met zo’n 70.000 inwoners, de rol van de gemeenteraad wezenlijk zal gaan veranderen ten opzichte van de huidige situatie.

De besturingsvisie verschaft geen inzicht hoe de ondersteuning van de raad ingericht zal worden, daar waar in de visie wel uitgebreid wordt ingegaan op de positie en het functioneren van zowel het college van B&W als de ambtelijke organisatie. De rekenkamer beveelt de raad aan ook goede aandacht te besteden aan de inrichting van de eigen ondersteuning. Het dienstverleningsconcept in opbouw De rekenkamer herkent het belang dat toegekend wordt aan de digitalisering van de gemeentelijke dienstverlening. Hierbij wordt onderkend dat niet alle inwoners even makkelijk mee kunnen omdat zij niet over de benodigde digitale vaardigheden beschikken. Op verschillende pagina’s wordt benadrukt dat de gemeente ook fysieke dienstverlening blijft aanbieden.´ Hier zou enige specificering duidelijkheid bieden. Zet de nieuwe gemeente in op telefonische dienstverlening? Of kunnen burgers terecht bij de balie? Het voornemen om in de kernen van de nieuwe gemeente dorps- en wijkhuiskamers te openen ligt in lijn met het aanbieden van laagdrempelige ‘fysieke’ alternatieven. Echter, eerder heringedeelde gemeenten zijn hier geregeld op teruggekomen. Het in stand houden van decentrale dienstverleningslocaties brengt relatief hoge kosten met zich, terwijl veel inwoners toch gauw er de voorkeur aan zullen geven aan dienstverlening op de centrale locatie.

Op pagina 4 staat te lezen: ´We laten eigen vertrouwde systemen en regels wat meer los en brengen mensen bij elkaar. Hierdoor ontstaan nieuwe verbindingen en dat levert energie en creativiteit op. Juist dat willen we met deze nabijheid van de gemeente oproepen, de ruimte geven en gebruiken om kansen te grijpen en oplossingen te bedenken.’ Hoewel de passage iedereen sympathiek in de oren zal klinken, behoeft deze toch wel wat meer toelichting, met name wat wordt bedoeld met ‘regels en systemen wat meer loslaten’. Op pagina 7 wordt de ´Plan – Do – Check – Act´ aanpak van innovatie en doorontwikkeling van de dienstverlening beschreven. In dit hoofdstuk wordt met de klantreis, het tevredenheidsonderzoek onder inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties en het trainen van medewerkers nadere invulling gegeven aan het uitgangspunt: ´de inwoners centraal stellen´. Er wordt in deze

context ook aandacht besteed aan digitale dienstverlening. Hierbij wordt geen koppeling gemaakt met de I-visie of de I-strategie, terwijl dit wel degelijk mogelijk zou zijn geweest. De I-visie De I-visie is een duidelijk en wederom ambitieus document. Op pagina 3 zijn de drie uitgangspunten voor de I-visie benoemd: • • •

De basis op orde; De dienstverlening centraal; Anticiperen op innovatie.

Deze uitgangspunten worden vervolgens helder uitgewerkt in speerpunten van beleid en organisatie. Hierbij wordt rekening gehouden met de eisen die (nieuwe) wetgeving als de Wet open overheid, de Omgevingswet en de AVG aan de gemeente stelt. De rekenkamer heeft slechts enkele opmerkingen bij deze visie. •

•

•

Wij zien de gemeente in toenemende mate als een ´informatieverwerkend bedrijf´. Gemeenten voeren steeds meer regie op basis van informatie; of het nu gaat om de Jeugdzorg of om Meldingen Openbare Ruimte. Gecombineerd met de snelheid van technologische ontwikkelingen kan deze afhankelijkheid van informatie leiden tot een zogenaamde ´technology push´ waarbij niet de maatschappelijke opgave, maar de technologische mogelijkheden leidend zijn in beleidskeuzen. Zorg er daarom voor dat publieke waarden blijvend centraal staan bij vraag of digitale innovaties geïmplementeerd moeten worden. Een tweede opmerking betreft de rol die de gemeente Voorne aan Zee voor zich ziet als het gaat om de inzet van informatietechnologie. Streeft de gemeente ernaar om een ´Smart City´ te worden? Of wil de gemeente een meer volgende rol, waarbij er vooral gebruik gemaakt wordt van digitale innovaties die elders hun nut al hebben bewezen. Deze keuze, die ook financiële consequenties heeft, wordt in deze I-visie niet voorgelegd. Gezien de ambities in de I-visie vraagt de rekenkamer zich af of in de nieuwe gemeente niet alleen voldoende middelen maar ook de mensen beschikbaar zijn om deze te realiseren.

Wij vertrouwen er op u met dit advies van dienst te zijn geweest. Met vriendelijke groet,

P. Castenmiller & P. van Enk Rekenkamer Westvoorne