Consultatienotitie 51% eigenaarschap energietransitie

Consultatienotitie Wageningen, 1-11-2021 Aan Politieke avond Agendanummer Team Nummer Portefeuillehouder

: : : : : :

de raadsleden en steunfractieleden

Programmateam Duurzaamheid en Natuur 04.a Peter de Haan

Onderwerp: Komen tot 51% lokaal eigenaarschap in de energietransitie

Bespreekpunten 1. Welke reacties roept het stuk “hoe borgen we 51% lokaal eigenaarschap bij projecten in de energietransitie” (stuknummer ZS21010105) bij u op? Kan u hier feedback op geven: wat onderschrijft u? Wat ziet u anders? Welke ideeën heeft u bij lokaal eigenaarschap? 2. In wat voor vorm(en) zou “ten minste 51% lokaal eigenaarschap” bij lokale duurzame energieprojecten in Wageningen kunnen werken in de praktijk volgens u? 3. Welke ideeën heeft u bij de rol die de Gemeente Wageningen hierin kan nemen? 4. Hoe hard moet gemeente Wageningen vasthouden aan dit criteria van “ten minste 51% lokaal eigenaarschap” bij de ontwikkeling van nieuwe duurzame energieprojecten volgens u? 5. Welke ideeën leven bij u als het gaat om de deelname van minima bij deze projecten? 6. Is het wenselijk dat de invulling van “ten minste 51% lokaal eigenaarschap” in Wageningen op een bepaalde manier vastgelegd en/of vastgesteld wordt? W at zou u hierin adviseren? 7. Heeft u nog opmerkingen en/of aanvullingen?

1. Inleiding Tijdens de politieke avond van 11 oktober 2021 werd door de Wageningse gemeenteraad de Regionale Energiestrategie van Regio Foodvalley 1.0. (RES RFV 1.0) aangenomen . In het proces om tot vaststelling te komen werden er in de verschillende betrokken gemeenten, waaronder Wageningen, amendementen geformuleerd die doelden op een belangrijke tekstwijziging, namelijk het veranderen van “ten minste 50% lokaal eigenaarschap” naar “ten minste 51% lokaal eigenaarschap”. Dit proces maakt een grote wens uit van de raad en de Wa geningse samenleving zichtbaar: wanneer er grote energieprojecten in het kader van de energietransitie gerealiseerd zullen worden (denk aan zonnevelden of een windmolen) moet de lokale omgeving rondom dit initiatief een sterke stem hebben in dit project. Dit betekent dat inwoners en andere lokale belanghebbenden dus – indien ze het met elkaar eens zijn – een doorslaggevende stem hebben in de ontwikkelingen rondom deze projecten. Maar hoe vul je “ten minste 51% lokaal eigenaarschap” eigenlijk in? Welke opties zijn er? En hoe ga je hiermee aan de slag? Helaas is “lokaal eigenaarschap” een breed te interpreteren formulering, en op dit moment zijn zo goed als alle gemeenten aan het verkennen hoe ze hier invulling aan willen geven.

Met het bijhorende stuk “hoe borgen we 51% lokaal eigenaarschap bij projecten in de energietransitie” (stuknummer ZS21010105) maken we hier een eerste aanzet toe. Dit stuk is tot

stand gekomen in samenwerking met de lokale e nergiecoöperatie Vallei Energie, lid van de participatiecoalitie van de RES RFV. Graag willen wij onze beelden verrijken met de inzichten van de Wageningse raad door middel van deze consultatienotitie en het gesprek hierover op een politieke avond. 2. Inhoudelijke overwegingen Het is voor een gemeente een grote uitdaging om een vinger in de pap te houden bij grote duurzame opwekprojecten, zeker wanneer het gaat om ontwikkelingen die niet op eigen grondgebied plaatsvinden. Gelukkig zijn er verschillende opties om hier grip op te krijgen, en die worden beschreven in hoofdstuk 3 “Manieren waarop een gemeente 51% lokaal eigenaarschap kan borgen”. De eerste optie is om via het bestemmingsplan voor een zonne- of windpark de exploitatie door particulieren af te dwingen. De tweede optie is het aanbieden van stimuleringsmaatregelen om de financiële haalbaarheid van het project te vergroten. Het komt er dan in het kort op neer dat een gemeente in ruil voor financiële participatie de voorwaarde van 51% lokaal eigenaarschap stelt.

De derde optie is het organiseren van een maatschappelijke tender van vergunningen voor zonne- en windenergieprojecten, waarbij de voorwaarde meegegeven wordt dat het moet gaan om een mede eigendom van een collectief samenwerkingsverband dat bestaat uit bewoners, lokale ondernemers, agrariërs of andere lokale partners in de omgeving van de projectlocatie. Tenslotte noemen we ook even het uitdaagrecht waar bewoners zich op kunnen beroepen indien zij een bepaalde activiteit slimmer, sneller of goedkoper uit kunnen voeren dan hun lokale overheid. Omdat “lokaal eigenaarschap” op vele manieren ingevuld kan worden, vinden we het belangrijk om heldere definities voor de woorden “lokaal” en “eigenaarschap” te formuleren. Kijkend naar “lokaal” adviseren wij om te werken met cirkels, waarbij:  Eerste cirkel: voor bewoners uit de eerste cirkel dient zowel sprake te zijn van compensatie als van de mogelijkheid om mede -eigenaar te worden van een project. o Bij zonneprojecten geldt: de eerste cirkel zijn die omwonenden die met hun grondeigendom direct raken aan de grond waar een zonneveld zal komen. o Bij windprojecten geldt: de omwonenden die in een straal van 2km rondom de molen wonen (indien het gaat om een windmolen met een ashoogte groter dan 15m).

 Tweede cirkel: bewoners die deel uitmaken van de tweede cirkel geldt dat zij, afhankelijk van de gekozen constructie, via de coöperatie het aanbod krijgen om mede -eigenaar te worden van het project. o Bij zonneprojecten geldt: (coöperaties van) bewoners en ondernemers binnen een cirkel van 1km (wanneer het zonnepark binnen 500 meter van de stadsgrens ligt) of een cirkel van 2 km (w anneer het zonnepark daar buiten ligt). o Bij windprojecten geldt: (coöperaties van) bewoners die in een straal van 10km rondom de molen wonen (indien het gaat om een windmolen met een ashoogte groter dan 15m).  Derde cirkel: alle overige inwoners en ondernemers van Wageningen, en indien dit onvoldoende blijkt ook inwoners en ondernemers van buurtgemeenten.  Vierde cirkel: gemeente Wageningen als participant en medeontwikkelaar. Kijkend naar een definitie voor “eigenaarschap” laten we ons inspireren op de participatiewaaier die het onderscheid maakt tussen 5 vormen van participatie nl. procesparticipatie, mede-eigenaarschap, financiële deelneming, gebiedsfonds en omwonendenregeling. Hierbij is procesparticipatie altijd belangrijk. De gemeente Wageningen benadrukken dat financiële participatie in grote energieprojecten financieel niet voor alle inwoners van de gemeente haalbaar zal zijn.

Daarom wil de gemeente dat bij de aanvang van een project de wensen van omwonenden in cirkel 1 geïnventariseerd worden. Op basis daarvan kan dan gekozen worden voor (een combinatie van):  Mede-eigenaarschap: inwoners of bedrijven gaan zelf mee investeren in het project.  Financiële deelneming: coöperaties kunnen een laagdrempelig lidmaa tschap aanbieden of kleine aandelen of obligaties uitgeven.  Gebiedsfonds: dat gevuld wordt met een percentage van de winsten van het zonnepark of de





windturbine. Dit fonds wordt lokaal gebruikt om vb. het landschap op te knappen of in een sociaal project dat ten goede komt aan de buurt. Omwonendenregeling, ook w el burenregeling genoemd. Deze regeling heeft als doel om aan alle bewoners binnen een bepaalde afstand tot het project een financieel voordeel te geven. Denk hierbij aan een bijdrage in het verduurzamen van de woning of korting op groene stroom. Een regeling voor minima. Denk hierbij aan een OpRozen-project: de gemeente staat garant voor een BNG lening met lage rente, waardoor mens en met een laag inkomen met minder inleg mee kunnen doen.

Om ervoor te waken dat alle direct belanghebbenden bij een groot en ergieproject gehoord en meegenomen worden in hoe de 51% lokaal eigenaarschap vormgegeven zal worden, wil de gemeente Wageningen dat de precieze invulling van “51% lokaal eigenaarschap” overgelaten wordt aan de vier partijen die betrokken zijn bij een initiatief: de initiatiefnemer, de grondeigenaar, de energie coöperatie en de omwonenden, lokale bedrijven en organisaties in de eerste cirkel. Zij bepalen samen in één of meerdere bewonersovereenkomsten hoe het eigenaarschap geregeld wordt zolang er sprake is van minimaal 51% lokaal eigenaarschap voor de duur van het project. Ideaal is dat het om brede burgerparticipatie gaat, en niet alleen enkele lokale ondernemers. Ideaal is ook dat lokaal eigenaarschap mede-eigendom in álle fasen betekent, dus ontwikkeling, realisatie en exploitatie. 3. Financiële aspecten N.v.t. 4. Standpunt college Het standpunt van het college staat beschreven in het stuk “hoe borgen we 51% lokaal eigenaarschap in de energietransitie” (stuknummer ZS21010105), en is kort samengevat onder paragraaf 2 van deze consultatienotitie. Middels deze notitie en de bespreking ervan op een politieke avond willen we de beelden die leven bij dit onderwerp binnen de Wageningse raad ophalen.

Het doel is om op de juiste manier invulling te kunnen geven aan “ten minste 51% lokaal eigenaarschap” bij de uitvoering van duurzame energieprojecten in Wageningen.

Burgemeester en wethouders van Wageningen, de secretaris,

de burgemeester,

J. de Wit

F. Vermeulen