Visie Sociaal Domein 2024

Visie Sociaal Domein 2024-2028 Gemeente Waddinxveen

24 januari 2024

Inhoudsopgave Samenvatting ........................................................................................................................................... 4 Inleiding ................................................................................................................................................... 7 1

Wat vraagt onze aandacht ............................................................................................................... 8 1.1

Landelijke ontwikkelingen ........................................................................................................ 8

1.1.1

Jeugdwet ............................................................................................................................. 8

1.1.2

Wmo .................................................................................................................................. 10

1.1.3

Participatiewet ................................................................................................................... 11

1.1.4

GALA en IZA...................................................................................................................... 11

1.1.5

Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). ............................. 12

1.1.6

Doordecentralisatie Beschermd Wonen ............................................................................ 13

1.1.7

Wat moeten /willen we? .................................................................................................... 14

1.2.

Lokale ontwikkelingen ........................................................................................................... 14

1.2.1. Waddinxveen als groeigemeente ...................................................................................... 14 1.2.2. Beleidskader Sociaal Domein 2019 - 2023 ...................................................................... 16 1.2.3. Jeugdwet ........................................................................................................................... 17 1.2.4. Wmo .................................................................................................................................. 19 1.2.5. Beschermd Wonen ............................................................................................................ 19 1.2.6. Participatiewet ................................................................................................................... 19 1.2.7. Maatschappelijk domein .................................................................................................... 20 1.2.8. Woonzorgvisie 2035 .......................................................................................................... 21 1.2.9. Normalisering..................................................................................................................... 22 1.2.10. Integrale toegang ............................................................................................................... 22 1.2.11.

Wat willen we? ................................................................................................................... 23 1.3.

Waddinxveen in de samenwerking ........................................................................................ 24

1.3.1. Partners in re-integratie ..................................................................................................... 24 1.3.2. Afstemming met huisartsen en jeugdartsen ...................................................................... 24 1.3.3. Inwoner- en cliëntbetrokkenheid ........................................................................................ 24 1.3.4. (Boven)regionaal ............................................................................................................... 25 2.

Werken vanuit de inwoner; het cliëntperspectief ........................................................................... 27 2.1.

Doelstellingen ........................................................................................................................ 27

2.1.1. Normalisering ....................................................................................................................... 27 2.2.

Uitgangspunten ..................................................................................................................... 28

2.3.

Maatschappelijk en Sociaal Domein ..................................................................................... 29

2.3.1. Collectieve voorzieningen, preventie en lichte ondersteuning .......................................... 30 2.3.2. Maatwerk; hulp en ondersteuning als je vastloopt ............................................................ 30 3.

Lokale uitvoering: Wadd’s special .................................................................................................. 32 2

3.1.

Waddinxveense specials ....................................................................................................... 32

3.2.

Sociale Basis, drie varianten ................................................................................................. 32

3.2.1. Institutioneel: Collectieve voorzieningen, preventie en basishulp ..................................... 33 3.2.2. Preventie en basishulp ...................................................................................................... 36 3.2.3. Wat willen we? ................................................................................................................... 37 3.3.

Hulp en ondersteuning via hulp-op-maat .............................................................................. 38

3.3.1. Uitgangspunten.................................................................................................................. 38 3.3.2. Onze basishouding ............................................................................................................ 38 3.3.3. Wat willen we? ................................................................................................................... 39

4.

5.

3.4.

Informele zorg ........................................................................................................................ 40

3.5.

Participeren in de samenleving ............................................................................................. 40

3.6.

Een schakel van interventies, afhankelijk van de situatie ..................................................... 41

Lokale belangen regionaal versterken ........................................................................................... 43 4.1.

Werken en leren .................................................................................................................... 43

4.2.

Wonen en begeleiding ........................................................................................................... 43

4.3.

Veilig opvoeden / jeugdbescherming .................................................................................... 44

4.4.

Passend onderwijs ................................................................................................................ 44

Monitoring ....................................................................................................................................... 46 5.1 Wat is monitoring ......................................................................................................................... 46 5.2 Uitgangspunten voor monitoring .................................................................................................. 46 5.3 Programma sturen op kosten ...................................................................................................... 48 5.4 Contractmanagement (regionaal) ................................................................................................ 48 5.5 Regionaal Toezicht ...................................................................................................................... 48 5.6 Wat willen we? ............................................................................................................................. 48

6.

Bronvermelding .............................................................................................................................. 49

3 Visie Sociaal Domein 2024-2028

Samenvatting Deze visie gaat over het Sociaal Domein. Als we spreken over het Sociaal Domein dan hebben we het meestal over de taken die wij uitvoeren voor de Jeugdwet (inclusief leerlingenvervoer), de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo, inclusief Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang) en de Participatiewet. Deze visie Sociaal Domein gaat over meer dan alleen die onderdelen. Wij gaan uit van onze rol als lokale overheid om te zorgen voor onze inwoners. Hoe complexer de situatie van de inwoner hoe meer mogelijkheden wij bieden voor ondersteuning. Het meest maximale dat wij hierin bieden is hulp-op-maat. Via hulp-op-maat bieden wij zorg of hulp en ondersteuning aan inwoners. In deze visie gebruiken wij deze termen veel en ook op verschillende niveaus. Op landelijk niveau is het begrip zorg ruimer en omvat meer dan het deel waar wij binnen het sociaal domein als gemeente verantwoordelijk voor zijn. Als het gaat over het deel, en dan ook nog specifiek sociaal domein, dan gaat het over het aanbod dat niet algemeen toegankelijk is, maar alleen individueel in de vorm van een beschikking wordt toegekend. We noemen dat hulp-op-maat’ of ‘hulp en ondersteuning’.

Het gaat hierbij over de mogelijkheden van zorg of hulp en ondersteuning binnen de hiervoor genoemde wetten, maar ook om regelingen zoals voor voor- en vroegschoolse educatie, leerlingenvervoer, de gehandicaptenparkeerkaart en het Expertisecentra Onderwijs. Wij krijgen hiervoor een opdracht vanuit de rijksoverheid Het is aan ons als gemeente op welke manier wij deze taak uitvoeren. Het sociaal domein heeft ook een directe relatie met het maatschappelijk domein. Via het maatschappelijk domein bieden wij ook preventie en lichte ondersteuning. Met deze visie op het sociaal domein leggen wij uit hoe dit in Waddinxveen in elkaar zit. Waddinxveen wil de inwoners die zorg nodig hebben, kunnen ondersteunen. We willen dat iedereen die echt zorg nodig heeft die zorg ook krijgt. Om deze ambitie, nu en in de toekomst, waar te kunnen maken moeten we rekening houden met allerlei landelijke, lokale en regionale ontwikkelingen. Lokale ontwikkelingen De belangrijkste lokale ontwikkeling is dat Waddinxveen hard groeit. In de afgelopen 10 jaar zijn we uitgegroeid van bijna 26.000 inwoners tot een gemeente met bijna 33.000 inwoners. Waddinxveen groeit volgende de prognoses door naar een gemeente met ongeveer 40.000 inwoners in 2035. De vergrijzing is dan naar verwachting op zijn top. Ook zullen er verhoudingsgewijs minder beschikbare mantelzorgers zijn.

Dit betekent dat wij de komende periode onder andere rekening moeten houden met een groei van het aantal aanvragen voor huisaanpassingen, seniorenappartementen, verzorgingshuizen en wijkverpleegkundigen. Zoals bijna alle gemeenten in Nederland heeft ook Waddinxveen te maken met stijging van de kosten voor jeugdhulp. Deze stijging wordt veroorzaakt doordat er langer gebruik wordt gemaakt van jeugdhulp. De kosten voor hulp vanuit de Wmo stijgen ook, net als het aantal inwoners dat daar gebruik van maakt. Naar verwachting zal deze stijging voor wat betreft vervoer en begeleiding doorzetten, mede omdat er lange wachtlijsten zijn voor verpleeghuizen. Het aandeel mensen dat gebruik maakt van een bijstandsuitkering is relatief stabiel en onder het landelijk gemiddelde. Landelijke en regionale ontwikkelingen Sinds 2015 voert de gemeente taken uit op basis van de Jeugdwet, de Wmo en de Participatiewet. De uitvoering van de Jeugdwet is landelijk al jaren een aandachtspunt, met name vanwege de tekorten waarmee gemeenten zich zien geconfronteerd bij de uitvoering van deze wet. De rijksoverheid heeft samen met de VNG de ‘Hervormingsagenda 2022-2028’ opgesteld om dit en andere problemen bij de uitvoering van de Jeugdwet aan te pakken. Ook Waddinxveen zal moeten bijdragen aan het uitvoeren van deze agenda.

Een verplichting die voortvloeit vanuit de hervormingsagenda is dat er een regionale 4 Visie Sociaal Domein 2024-2028

‘Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp’ moet komen. Ook bij de Wmo zijn er wijzigingen om de betaalbaarheid te verbeteren en de druk op schaarse hulp en ondersteuning te verminderen. Hiertoe voert de rijksoverheid een inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor huishoudelijke hulp in. Aan de andere kant zet de rijksoverheid sterk in op het voorkomen van hulpvragen via het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). De uitvoering hiervan ligt grotendeels bij gemeenten. Van de Participatiewet is vastgesteld dat deze niet in balans is, waardoor deze onbedoeld hardvochtig uitpakt en mensen in de knel komen. Om de balans terug te brengen heeft de Rijksoverheid al een aantal maatregelen genomen, zoals de aanpassing van de kostendelersnorm, maar verdere maatregelen worden nog verwacht. Ook wil de Rijksoberheid het voor mensen met een arbeidsbeperking makkelijker maken om aan het werk te gaan. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de bijbehorende maatregelen. Daarnaast zijn er veranderingen in verantwoordelijkheid rondom Beschermd Wonen en moeten wij onze taakstelling Beschut Wonen realiseren. Doelstellingen en uitgangspunten Om onze ambitie dat inwoners ‘die zorg nodig hebben die zorg ook kunnen krijgen’ waar te (blijven) maken, werken wij aan de volgende strategische doelstellingen:  We willen dat iedereen tot zijn recht komt en zichzelf kan redden in de samenleving.

 Als er ondersteuning nodig is vindt deze zoveel mogelijk thuis plaats en/of in de eigen woon- en leefomgeving.  Normaliseren – Niet elk gedrag is een probleem waar hulp bij nodig is. Onze maatwerkondersteuning is alleen bedoeld voor mensen die zonder deze hulp echt vastlopen.  Hierin zit ook een fasering: zelf verantwoordelijk, dan samen met het netwerk, eventueel met lichte ondersteuning. Als dit allemaal niet werkt en mensen lopen vast, dan is er de mogelijkheid voor een maatwerkvoorziening, eventueel in combinatie met andere vormen van ondersteuning.  Passende zorg – Het gaat om de effectiviteit en tegelijkertijd ook om betaalbaarheid.  Duurzaam (gericht op de toekomst). Het werken aan de realisatie van de bovengenoemde doelstellingen doen wij aan de hand van de volgende uitgangspunten: 1. Eigen leven, eigen verantwoordelijkheid - Ondersteuning vanuit de gemeente is niet altijd noodzakelijk. We stimuleren dat inwoners hun eigen problemen kunnen oplossen. 2. Iedereen kan, op zijn eigen niveau, meedoen - Iedere inwoner mag er zijn, inclusief zijn of haar bijzonderheden, uitdagingen en minder leuke kanten die het leven óók heeft. 3. Samenredzaamheid - Wij verwachten hierin van inwoners dat ze elkaar ook een handje helpen. 4. Inzet op preventie - We signaleren problemen zo vroeg mogelijk en lossen deze op met zo licht mogelijke vormen van hulp en ondersteuning oplossen.

5. Integraliteit in maatwerk - Een probleem of uitdaging in het leven staat meestal niet op zichzelf. We kijken breder naar een hulpvraag en sluiten zo goed mogelijk aan op de leefwereld van inwoners. Waar dat nodig is bieden wij ondersteuning in de vorm van een maatwerkvoorziening. 6. Duurzaam omgaan met de situatie - Ons aanbod is niet alleen gericht op de problematiek zelf, maar voor een belangrijk deel op het vinden van een structurele verbetering of, op zijn minst, stabilisatie van de situatie. Sociale basis Onze verantwoordelijkheid gaat verder dan alleen het bieden van maatwerkvoorzieningen op het moment dat een inwoner hulp nodig heeft. We hebben ook de taak om de sociale samenhang te bevorderen, de mantelzorg en het vrijwilligerswerk, de toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en ruimten voor mensen met een beperking. Daarnaast het bevorderen van de veiligheid en de leefbaarheid in de gemeente. En het voorkomen van huiselijk geweld. 5 Visie Sociaal Domein 2024-2028

Dat doen we ten eerste door te zorgen voor een goede sociale basis. Als gemeente zorgen wij dat er collectieve voorzieningen zijn. Dit zijn vrij toegankelijke voorzieningen, zoals scholen, speeltuinen, parken, de bibliotheek, het theater, de sporthal en het buurtcentrum, maar ook minimaregelingen. Ten tweede geven we invulling aan deze verantwoordelijkheid door in te zetten op preventie en basishulp. Het preventieteam in Waddinxveen is hierin een belangrijke eerste schakel. Hier wordt een eerste verbinding gelegd en worden alle leefgebieden uitgevraagd waar eventueel hulp nodig is. Daarnaast wordt door de verschillende professionals binnen Wadwijzer kortdurende begeleiding geboden aan inwoners en wordt vanuit het Centrum voor Jeugd en Gezin een breed cursus- en trainingsaanbod aan opvoedondersteuning geboden. Lokale uitvoering maatwerkvoorzieningen De toegang tot maatwerkvoorzieningen voeren wij zelf uit. Daarbij hanteren wij de volgende uitgangspunten:  Voorop staan de (on)mogelijkheden binnen de persoonlijke situatie, niet het recht op zorg.  Hulp en ondersteuning worden doelmatig en integraal ingezet.  We bieden alleen hulp en ondersteuning als dit de meest effectieve en passende oplossing is.  Hulp en ondersteuning worden aangeboden in de leefomgeving van de inwoner, waar kan in de eigen omgeving.

 Hulp en ondersteuning versterken de thuisomgeving en het netwerk van de inwoner en/of zorgen voor het stabiel houden en/of stabiel krijgen van de situatie.  Hulp en ondersteuning moeten zoveel mogelijk passen bij de persoonlijke situatie van de inwoner.  Wij zorgen dat inwoners niet onnodig lang en/of te intensief gebruik maken van hulp en ondersteuning via hulp-op-maat Lokale belangen regionaal versterken Als kleinere gemeenten werken we op veel onderwerpen binnen het sociaal domein samen met de andere gemeenten in de regio Hollands Midden. De verschillende gemeenten binnen de regio hebben elk hun eigen lokale belangen die ze binnen de samenwerking behartigen. Om efficiënt en effectief te kunnen samenwerken hebben we de onderwerpen waar we in de regio aandacht voor willen vragen opgenomen in de visie sociaal domein. Het gaat hierbij om:  Werken en leren: we willen maatwerk leveren en regionale programma's benutten. Het contact met inwoners moet laagdrempelig blijven, en lokale initiatieven worden ingezet.  Wonen en begeleiding: inwoners met psychische kwetsbaarheden worden ondersteund om zelfstandig in hun vertrouwde omgeving te wonen, met minimale afhankelijkheid van beschermde woonvormen. Preventie en nazorg zijn belangrijk. Er is aandacht voor het tekort aan passende woningen en begeleiding, met plannen voor regionale samenwerking.

 Jeugdbescherming: relatief veel Waddinxveense kinderen en stijgende kosten vragen onze aandacht. Daarnaast vinden we aandacht voor huiselijk geweld, kindermishandeling en complexe scheidingen belangrijk.  Aansluiting jeugdhulp en passend onderwijs: we willen dat alle kinderen passend onderwijs ontvangen en werkt samen met scholen, jeugdzorg en maatschappelijke organisaties. Regionale financiering en samenwerking zijn belangrijk om efficiënt zorgaanbod te bieden. Monitoring Zonder een eenduidige manier van monitoring kunnen we niet weten of wat we doen werkt en of we onze doelen behalen. Voor de doorontwikkeling van de monitoring hanteren wij de volgende uitgangspunten: 1. We gaan uit van doelen, structurele taken en middelen. 2. We bewaken de continuïteit van onze metingen. 3. Monitoring werk allen met regelmatige gegevensanalyse. 4. Monitoring doe je samen.

6 Visie Sociaal Domein 2024-2028

Inleiding Een visie geeft aan waar wij als gemeente vorm en inhoud aan wil geven en waarom we dat zo willen doen. Dit is voor de gemeenteraad een kader om te sturen en besluiten te nemen. Wat onze uitgangspunten zijn en hoe wij dit lokaal uitvoeren hebben wij in deze visie beschreven. Op basis hiervan wordt een uitvoeringsplan gemaakt. Waar gaat deze visie over? Deze visie gaat over het Sociaal Domein. Als we spreken over het sociaal domein dan hebben we het meestal over de taken die wij uitvoeren voor de Jeugdwet (inclusief leerlingenvervoer), de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo, inclusief Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang) en de Participatiewet. Deze visie Sociaal Domein gaat over meer dan alleen die onderdelen. Wij gaan uit van onze rol als lokale overheid om te zorgen voor onze inwoners. Deze opdracht is concreet terug te vinden in de Wmo. Daarin staat dat wij moeten zorgen voor een sociale basis; een samenleving die leefbaar en veilig is. We gaan uit van een (sociale) basis die voor iedereen toegankelijk is die hiervan gebruik wil maken. Hoe complexer de situatie van de inwoner hoe meer mogelijkheden wij bieden voor ondersteuning en hulp. Het meest maximale dat wij hierin bieden is hulp-op-maat. Via hulp-op-maat bieden wij zorg of hulp en ondersteuning aan inwoners. In deze visie gebruiken wij deze termen veel en ook op verschillende niveaus.

Op landelijk niveau is het begrip zorg ruimer en omvat meer dan het deel waar wij binnen het sociaal domein als gemeente verantwoordelijk voor zijn. Als het gaat over dat deel, en dan ook nog specifiek sociaal domein, dan gaat het over aanbod dat niet algemeen toegankelijk is, maar alleen individueel, in de vorm van een beschikking, wordt toegekend. We noemen dat hulp-op-maat’ of ‘hulp en ondersteuning’. Het gaat hierbij over de mogelijkheden van zorg of hulp en ondersteuning binnen de hiervoor wetten, maar ook om regelingen zoals over voor- en vroegschoolse Educatie, leerlingenvervoer, de gehandicaptenparkeerkaart en Expertisecentra Onderwijs. Wij krijgen hiervoor een opdracht vanuit de rijksoverheid. Het is aan ons, als gemeente op welke manier wij deze taak uitvoeren. Het Sociaal Domein heeft ook een directe relatie met het maatschappelijk domein. Va het maatschappelijk domein bieden wij ook preventie en lichte ondersteuning. Met deze visie Sociaal Domein leggen wij uit hoe dit in Waddinxveen in elkaar zit. Landelijke wetten, lokaal beleid en uitvoering Het beleid dat wij lokaal hebben wijkt niet af van wat er in landelijke wetgeving is opgesteld. Wel kan onze visie afwijken. Wij maken namelijk keuzes over hoe wij de wetgeving specifiek lokaal of regionaal willen uitvoeren. Tegelijkertijd worden wij hierin steeds meer beperkt.

De rijksoverheid geeft ook steeds meer aan hoe wij uitvoering moeten geven aan de wet. Collegeprogramma 2022 - 2026 In deze visie vindt u ook elementen terug die door het College al zijn ingezet. Dit op basis van het uitgangspunt “We willen dat iedereen die echt zorg nodig heeft, die zorg ook krijgt”. Om dit mogelijk te maken is het belangrijk dat de zorg betaalbaar blijft. Ook om in de toekomst de noodzakelijk zorg te kunnen blijven bieden. Dit vraagt om een rechtvaardige en tegelijk zorgvuldige aanpak in het sociaal domein. Er wordt onder andere ingezet op stevige sturing en monitoring (H5), 7 Visie Sociaal Domein 2024-2028

effectieve preventie (H5), aandacht voor mentaal welzijn van onze inwoners (H 1.2.7), duurzame uitstroom (H.3.5), passende dagbesteding voor inwoners die niet kunnen werken (H 3.3 en 3.5). het opstellen van beleid voor vrijwilligers en mantelzorgers (H3.4) en normalisering van de hulpvraag (H 1.2.9 en 2.3). Deze keuzes worden extra onderbouwd op basis van ontwikkelingen en kwantitatieve gegevens. Leeswijzer: In hoofdstuk 1 geven wij aan met welke landelijke en lokale ontwikkelingen wij in onze visie rekening moeten houden. In het volgende hoofdstuk laten wij zien hoe wij vanuit het inwonersperspectief willen werken. In hoofdstuk 3 leggen we uit wat de Waddinxveense Specials zijn. Wat is onze visie op onderdelen die lokaal worden uitgevoerd, onze sociale basis, maatwerkvoorzieningen, informele zorg en participatie. In hoofdstuk 4 staat wat voor Waddinxveen belangrijke onderwerpen zijn in de regionale samenwerking. Dat zijn voor ons de inhoudelijke onderwerpen die wij de komende jaren voorrang geven. Eventuele aanpassing gebeurt aan de hand van de cijfers van het gebruik van Wmo, Jeugdhulp en participatiewet. Dat doen we op basis van periodieke monitoring zoals aangegeven in hoofdstuk 5.

1

Wat vraagt onze aandacht

In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de meest recente ontwikkelingen, landelijk en lokaal. Daarnaast wordt aangegeven welke samenwerkingspartners er zijn, onder andere (boven)regionaal.

1.1 Landelijke ontwikkelingen Sinds 2015 voeren wij taken uit vanuit de Jeugdwet, de Wmo en de Participatiewet (zie bijlage). Vooral de uitvoering van de Jeugdwet is, ook landelijk, een aandachtspunt. De conclusie is nu dat er te veel onduidelijkheden zitten in de wet die hersteld moeten worden. Dit gaat ook over het benodigde budget voor de Jeugdzorg. Hiervoor heeft de rijksoverheid de Hervormingsagenda 2022 – 2028 opgesteld. Maar, ook voor de Wmo en Participatiewet zijn er veranderingen, bijvoorbeeld de inkomenstoets die in 2026 in de Wet wordt opgenomen en specifieke eisen, zoals de kostendelersnorm, te beperken. Daarnaast zijn er nog meer ontwikkelingen, zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Deze ontwikkelingen worden genoemd omdat ze van invloed zijn op het werk dat wij als gemeente doen en steeds meer ook op hoe we dat doen. Meer uitgebreide informatie leest u in de bijlagen. 1.1.1 Jeugdwet Er wordt door het Rijk en de VNG sinds 2020 gewerkt aan de Hervormingsagenda. De Hervormingsagenda is opgesteld op basis van de uitkomsten van verschillende rapportages1 en het advies van de ‘commissie van wijzen’2. Met de Hervormingsagenda willen Rijk en gemeenten zorgen dat, op basis van de beschikbare middelen en mensen: - Jeugdigen en ouders met opvoed- en opgroeivragen op een laagdrempelige manier terecht kunnen dichtbij, in de wijk.

- De jeugdhulpplicht toeziet op jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare situaties. Hiervoor is passende jeugdhulp beschikbaar. - Jeugdigen en ouders in meest kwetsbare situaties in beeld zijn en kunnen rekenen op een meer integrale aanpak voor hun (vaak complexe) problematiek. Dit vraagt om stevige verbindingen van de jeugdhulp met onder andere het onderwijs, volwassenenzorg en vraagstukken rond bestaanszekerheid.

1 AEF, 20 december 2020 en Stuurgroep 8 april 2021. 2 18 mei 2021.

8 Visie Sociaal Domein 2024-2028

In onderstaand overzicht worden de zes onderdelen genoemd die uitgevoerd moeten worden, met daarin wat meer concreet aangegeven wat ons te doen staat (meer informatie in bijlage 8)

1.

Implementatielijn Afbakenen en verduidelijken wat jeugdzorg is

Wat Vraagstuk wat wel/geen jeugdzorg / normaliseringsvraagstuk

2.

Stevige lokale teams en toegang

De rijksoverheid stelt specifieke eisen aan hoe lokale teams en toegang eruit zou moeten zien o.a. Programma Passend Onderwijs, Daarnaast zorgen Gemeenten, onderwijs en opvang en zorg gezamenlijk voor een meer collectief aanbod van zorg en ondersteuning in het onderwijs en de opvang. Daarnaast in plaats van behandelingen Wordt ingezet op de veroorzakers van de situatie (b.v. schulden).

Inclusief beleidslijn 2: Steviger verbinden jeugdhulp aan aanpalende domein zoals onderwijs, volwassenen-GGZ en bestaanszekerheid

3.

4.

Terugdringen residentiële jeugdhulp

Kwaliteitsverbetering en blijvend leren

Minder kinderen in instellingen, zoveel mogelijk deze kinderen onderbrengen in andere voorzieningen.

Jeugdhulp die niet werkt, wordt niet meer ingezet. Kennis over de effectiviteit van het aanbod wordt vergroot. Meest effectieve behandelduur wordt hierin meegenomen.

Hoe Landelijk maatschappelijk debat. Op basis hiervan wordt de wet aangepast. Zie ook hoofdstuk 2. Waar nodig (verder) ontwikkelen. Landelijk en via gemeenten

Landelijke inzet, ( boven-) regionale uitvoering. In samenwerking met de instellingen verdwijnen de plaatsen en worden andere mogelijkheden ontwikkeld. Zie ook hoofdstuk 4. Landelijke inzet

Om de kennis over kwaliteit te vergroten wordt een werkorganisatie ingericht met een specifieke opdracht 5.

Regionale en landelijke inkoop en organisatie van de specialistische zorg

Inclusief beleidslijn 7: eenvoudiger uitvoering en inkoop, minder administratieve

Dit wordt met name door Rijk en aanbieders bepaald. Wij moeten hier in de regionale inkoop rekening mee houden. Zie ook hoofdstuk 1.3. Hiermee moeten we rekening houden bij de regionale inkoop. 9

Visie Sociaal Domein 2024-2028

6.

lasten en aanpak negatieve effecten marktwerking Verbeteren inzicht in het functioneren van het jeugdstelsel met data en monitoring

Zie ook hoofdstuk 1.3. Hiermee houden we lokaal en regionaal rekening. Zie ook hoofdstuk 5.

Vooral de eisen die worden gesteld aan de lokale team(s) vraagt onze aandacht. Veel van de vereisten zijn aanwezig. De onderstaande punten vragen inzet of verdere ontwikkeling: - Het versterken van de toegang met expertise rondom veiligheid en bescherming. - Er moet een coördinator zijn die integraal werkt bij complexe problematiek. - Inzet van zwaardere en langdurige basishulp. - En de structurele evaluatie die hierbij nodig is. - Specialistische vakkennis moet direct beschikbaar zijn. Vooral GGZ is belangrijk. Hierbij moet ook sprake zijn van een wederkerige verbinding tussen lokaal team en gespecialiseerde aanbieders noodzakelijk. - Samenwerking met informele steunfiguren en ervaringsdeskundigen. - Regie over eigen behandeling zoveel mogelijk bij de jeugdige en het gezin. We gaan ervan uit dat het huidige verschil tussen het sociaal team (toegang maatwerkvoorzieningen) en preventieteam (info & advies, preventie en lichte ondersteuning) kan blijven bestaan.

1.1.2 Wmo In de Wmo is ook een aantal wijzigingen in het stelsel. Om de druk op de beschikbaarheid van Wmovoorzieningen te verminderen en de betaalbaarheid van de Wmo 2015 te verbeteren, worden twee maatregelen ingezet: 1. Er wordt, via het Integraal Zorgakkoord (IZA) structurele financiële ruimte voor gemeenten gecreëerd (zie H. 1.1.4) 2. Er komt een passende eigen bijdrage voor de huishoudelijke hulp. Deze eigen bijdrage heeft als doel de aanzuigende werking af te remmen. De passende eigen bijdrage huishoudelijke hulp per 1 januari 2026 gaat er als volgt uitzien: cliënten met een laag inkomen en een deel van de cliënten met een middeninkomen gaan voor huishoudelijke hulp niet meer betalen dan het abonnementstarief (nu € 19,-- per maand, prijspeil 2022). Voor cliënten met een (bijdrage plichtig) inkomen boven 185% van het sociaal minimum wordt de eigen bijdrage hoger, naarmate het inkomen hoger wordt. De eigen bijdrage wordt niet hoger dan € 255,-- per maand. De passende eigen bijdrage heeft, onder meer, als doel dat de aanzuigende werking op de huishoudelijke hulp en de druk op andere Wmo-voorzieningen afnemen. - Met de ambitie om een meer volwaardige Wmo-toezichtfunctie te realiseren, wil het Rijk bereiken dat passende zorg en ondersteuning gewaarborgd is en blijft.

Om dit te bereiken wordt ingezet op de volgende onderdelen: o Het steviger wettelijk verankeren van het gemeentelijk toezicht;  Het creëren van zekerheden voor onafhankelijkheid van het toezicht.  De verplichting voor colleges van B&W om beleid op te stellen, zodat de Wmo-toezichthouder een werkplan opstelt.  Transparantie in het toezichtbeleid met de verplichting zoveel mogelijk toezichtrapportages openbaar te maken.  De minister onderzoekt de mogelijkheid om het college van B&W te verplichten acties op basis van rapportages van de toezichthouder uit te voeren. o Het opstellen en (laten) uitvoeren van een stimulerings- en implementatieprogramma. o Nader bepalen van het gewenste schaalniveau voor de Wmo-toezichthouder. 10 Visie Sociaal Domein 2024-2028

1.1.3 Participatiewet Ook de Participatiewet verandert. De afgelopen jaren bleek de wet en de uitvoering daarvan in de praktijk voor een deel van de mensen tot problemen te leiden. Daarom is door de rijksoverheid een beleidsanalyse uitgevoerd3. Uit het rapport ‘De Participatiewet in balans’ concludeert de rijksoverheid dat de balans al enige tijd ontbreekt binnen de wet. Dat komt volgens het Rijk vooral tot uiting in de stapeling van ervaren hardheden, in combinatie met menselijke beperkingen, die hardvochtig uitpakt en mensen in de knel brengt. Om dit op te lossen heeft de overheid een aantal maatregelen voorgesteld. Een aantal gelden al, zoals bijvoorbeeld de aanpassing van de kostendelersnorm. Daarnaast wil het Rijk de mogelijkheid onderzoeken om naast een uitkering meer bij te verdienen. In Waddinxveen is al beleid vastgesteld omtrent vrijlating van giften. Met het ‘breed offensief’ wil de rijksoverheid het makkelijker maken voor mensen met een arbeidsbeperking om aan het werk te gaan. Het offensief omvat een aantal maatregelen die het voor werkgevers makkelijker moeten maken om mensen met een arbeidsbeperking in dienst te nemen. De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze nieuwe maatregelen. Voor het onderdeel re-integratie wordt gekeken naar de uitbreiding van de arbeidsmarktstructuur.

Het uitgangspunt is dat inwoners sneller en beter geholpen worden bij een hulpvraag over werk. Dit betekent dat regionale organisaties meer gaan samenwerken. Het doel is om de mismatch op de arbeidsmarkt te verminderen en ook het onbenut arbeidspotentieel beter te bereiken. Het is de bedoeling dat bij de toekomstige dienstverlening de behoefte van de werkende, werkzoekende en werkgever centraal staat. De dienstverlening kan preventief worden ingezet, de dienstverlening wordt integraal en ‘ontschot’ aangeboden (één intake, één diagnose en één plan) en is de dienstverlening toegankelijk voor iedereen die dat nodig heeft via het ‘no wrong door’ principe4.

1.1.4 GALA en IZA Op 3 februari 2023 is het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) ondertekend door GGD GHOR, Zorgverzekeraars Nederland, VWS en VNG. Ook de huisartsen hebben ingestemd met dit akkoord. In het Integraal Zorgakkoord (IZA) willen de ondertekenaars antwoorden formuleren en afspraken maken die fundamenteel bijdragen aan de opgaven. Passende zorg is daarbij het uitgangspunt. De ambitie is om de zorg voor alle Nederlanders toegankelijk, kwalitatief goed en betaalbaar te houden. Met het GALA en IZA wil de rijksoverheid zorgen dat er meer integraal wordt gewerkt. Deze akkoorden hebben het doel de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van zorg zeker te stellen. Met daarbij de beweging naar de voorkant van de zorg: met aandacht voor:  Verbinding tussen kind en volwassenen (ouders/opvoeders);  Inzet op vroegsignalering, een goede koppeling op informele en formele zorg;  Versterking van de sociale basis;  Koppeling tussen het medische en het sociale domein. De rijksoverheid verplicht zorgverzekeraars en gemeenten met ingang van 1 januari 2024 in ieder geval tot de volgende ketenaanpakken: 1. Kansrijke start 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/06/21/bijlage-rapport-participatiewet-in-

balans 4 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/10/11/kamerbrief-uitgangspunten-voorde-uitbreiding-van-de-arbeidsmarktinfrastructuur 11 Visie Sociaal Domein 2024-2028

2. 3. 4. 5.

Valpreventie bij ouderen Aanpak overgewicht en obesitas bij kinderen Gecombineerde leefstijlinterventie bij overgewicht van volwassenen Welzijn op recept.

Daarnaast dient een visie op de sociale basis opgesteld te zijn met aandacht voor gebiedsgerichte uitvoering. Hierin moet in ieder geval aandacht zijn voor de volgende thema’s: sociale samenhang of samenlevingsopbouw, mantelzorg, tegengaan van eenzaamheid, inzet en ondersteuning van vrijwilligers en professionals sociaal domein. Deze visie is in dit document opgenomen. Zie hoofdstuk 3.

1.1.5 Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). Het WOZO-programma draagt bij aan een brede maatschappelijke ontwikkeling en de transitie in wonen, ondersteuning en zorg voor ouderen. WOZO zet in op een gemeenschappelijke opgave met uitvoerende organisaties. De opgave is gericht op de lange termijn en een expliciete norm: zelfstandig als het kan, thuis als het kan en digitaal als het kan. “Het aantal ouderen dat thuis woont zal verder toenemen. Zowel de wijkverpleging als de huisartsen krijgen te maken met een toename van het aantal ouderen en (de complexiteit van) zorgvragen. Naast aansluiten op wat belangrijk is voor deze ouderen is het essentieel om deze ondersteuning en zorg zo efficiënt mogelijk te organiseren. Hierbij moet ook aandacht zijn mensen die minder goed kunnen bijdragen aan en participeren in de samenleving zonder begeleiding. Zo zelfstandig mogelijk leven betekent dat informele zorg en samenredzaamheid (mantelzorg, burgerinitiatieven, vrijwilligers) een grotere rol spelen dan nu. Formele hulp wordt meer gericht op het ondersteunen van mensen om het in hun omgeving en met hun netwerk te blijven redden. Dat vraagt dat we “samenredzaamheid” zo ondersteunen dat bijvoorbeeld mantelzorgers zorgtaken beter kunnen combineren met het eigen (werkzame) leven.

Voor ouderen die niet zelfstandig kunnen wonen blijft concentratie met intensieve zorg mogelijk.”5 Het WOZO-programma ‘Op weg naar het nieuwe normaal’ regelt dat ondersteuning en zorg zich aanpassen aan de voorkeur van ouderen om zo lang mogelijk regie op het eigen leven te houden. Daarnaast worden zware, complexe zorgvragen zo lang mogelijk uitgesteld of voorkomen. In het WOZO- programma staan actiepunten die aansluiten op de eerder genoemde plannen van de rijksoverheid in IZA, GALA en Wmo: 1. Samen vitaal ouder worden Dit actiepunt bevordert dat mensen samen vitaal oud kunnen worden. En dat dit mogelijk is in een omgeving die past bij hun behoeften. Op deze manier wordt ‘de beweging naar de voorkant’ (normaliseren in plaats van medicaliseren) gestimuleerd. 2. Sterke basiszorg voor ouderen Sterke en effectieve basiszorg zorgt ervoor dat ouderen zorg en behandeling krijgen die bijdragen aan gezondheid en kwaliteit van leven en van zorgprofessionals die met plezier hun werk doen. 3. Passende zorg vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz) Het is noodzakelijk om verpleegzorg anders te organiseren. Hierbij moet een crisissituatie en niet passende zorg zoveel mogelijk worden voorkomen. 4. Wonen en zorg voor ouderen Meer nultredenwoningen en geclusterde woningen maken het makkelijker zelfstandig te blijven wonen en kan zorgen voor uitstel/afstel van overgang naar het verpleeghuis.

En als ouderen kunnen

5 Bron: brief aan de tweede kamer, 4 juli 2022, minister van langdurige zorg en sport. Conny Helder

12 Visie Sociaal Domein 2024-2028

doorstromen naar een geschikte of geclusterde woning, komen relatief grote woningen beschikbaar voor andere groepen. 5. Arbeidsmarkt en Innovatie De zorg moet anders georganiseerd worden. Met aandacht voor behoud van medewerkers, leren en ontwikkelen, innovatieve werkvormen en toepassing van innovatie en technologie (‘Digitaal het nieuwe normaal’). 6. Mantelzorgers en zorgverleners Er is bijzondere aandacht nodig voor de mantelzorgers en de zorgverleners. Zij helpen de (hulpbehoevende) ouderen én zij zullen ook de benodigde omslag moeten maken. Deze groep heeft ondersteuning nodig. Deze actielijn heeft een directe relatie met de beleidsagenda Mantelzorg. De veranderende samenstelling van de bevolking vraagt ook om een veranderende woonopgave. De rijksoverheid zet hierbij in op drie programmalijnen: 1. Versnelling woningbouw. 2. Verbetering doorstroming. 3. Verbetering leefomgeving Bij het opstellen van regiobeeld en regioplannen zoals genoemd in het IZA 2023 wordt ook het WOZO betrokken. Genoemde ontwikkelingen worden vooral landelijk ingezet. Het onderwerp mantelzorg en het bouwen van voldoende woningen voor ouderen vraagt ook lokale aandacht. Deze ontwikkeling is in de Woonzorgvisie Waddinxveen 2035 opgenomen (zie H 1.2.8). Daarnaast is een regionale visie voor wonen afgerond.

De doelgroep van de analyse zijn ouderen met een (toekomstige) lichte of zware zorgbehoefte en mensen met lichamelijke, verstandelijke en psychische beperkingen (Zie H. 4.2).

1.1.6 Doordecentralisatie Beschermd Wonen Op 30 juni 2022 is door staatssecretaris Van Ooijen (ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) bekendgemaakt dat de doordecentralisatie van Beschermd Wonen plaats gaat vinden. Met deze doordecentralisatie worden alle gemeenten verantwoordelijk voor Beschermd Wonen voor de eigen inwoners. De doordecentralisatie is uitgesteld naar 1 januari 2025. Twee belangrijke onderdelen binnen de doordecentralisatie zijn de invoering van het woonplaatsbeginsel en een nieuwe manier van verdelen van middelen. In de huidige regeling ontvangt Gouda als centrumgemeente van de regio Midden-Holland alle middelen voor Beschermd Wonen. Dit zal vooralsnog in ieder geval t/m 2024 zo blijven. Voor alles wat lokaal ingezet wordt om instroom in Beschermd Wonen6 te voorkomen (Gewoon Thuis7, beschut wonen8, overbruggingszorg9), hebben we op dit moment een compensatieregeling. Dat raakt aan het hebben van voldoende aanbod op het gebied van wonen, met daarbij de juiste ondersteuning. Wij hebben hierin niet alleen een taakstelling te behalen op het gebied van Beschut Wonen. Het gaat ook om passende vorm van 6 Woonvorm waarbij de cliënt permanent toezicht nodig heeft. De doelgroep is kwetsbaar met risico op verwaarlozing en

overlast en kan een gevaar vormen voor zichzelf en voor anderen. Doel van deze manier van wonen is de doorstroom naar (beschut) zelfstandig wonen. Alle kosten worden vergoed en via het CAK wordt een eigen bijdrage berekend. 7 Vorm van intensieve begeleiding die gelijkwaardig is aan een beschermende woonomgeving, maar dan thuis. Cliënten kunnen hierbij 24 uur per dag een beroep doen op begeleiding, maar wonen zelfstandig. 8 Een geclusterde woonvorm met een gemeenschappelijke ruimte, waar begeleiding door de weeks op vaste momenten aanwezig is en daarbuiten 24-uurs bereikbaar en indien nodig op afroep langs komt. De doelgroep kan (nog) niet zelfstandig wonen, maar wel zelf aangeven wanneer hulp nodig is en deze hulpvraag uitstellen. Beschut wonen is bedoeld voor bewoners die uitstromen uit beschermd wonen, maatschappelijke opvang en verblijfszorg jeugdzorg én om instroom te voorkomen. Bij beschut wonen is het uitgangspunt scheiden van wonen en zorg. Dit betekent dat de inwoner in principe zelf zijn huur betaalt en zelf een huurcontract heeft met de verhuurder of de zorgorganisatie. 9 Zorg die ingezet wordt als cliënten op de wachtlijst staan. Waarbij de overbruggingszorg tijdens het wachten op beschermd wonen onder de compensatieregeling valt.

13 Visie Sociaal Domein 2024-2028

wonen en begeleiding bieden voor degenen die dat nodig hebben, zoals Gewoon Thuis en overbruggingszorg. 1.1.7 Wat moeten /willen we? Algemeen  We realiseren de vereiste 5 ketenaanpakken (verder). Zie hoofdstuk 3.  Verbetering van (regionale) monitoring. Zie Hoofdstuk 5.  We werken verder aan de vereiste expertise van onze lokale teams. Zie hoofdstuk 3.  We maken lokaal de term ‘normalisering’ concreet. Zie hoofdstuk 2.  We geven aan wat onze visie is op informele zorg. Zie hoofdstuk 3. Jeugdhulp en Wmo  Versterking samenwerkingsafspraken met Gecertificeerde Instellingen (GI) en huisartsen. Zie hoofdstuk 2.3.2 en 4.3. 

Op basis van juridische mogelijkheden voeren wij een eigen bijdrage in. Voor de Wmo op basis van wettelijke verhoging van het abonnementstarief.

Participatiewet (zie hoofdstuk 3).  We passen maatwerk toe in onze dienstverlening en kijken naar wat de inwoner nodig heeft.  We zorgen dat vraagstukken integraal worden opgepakt.  Als werken (tijdelijk) niet mogelijk is, zorgen wij voor een passende dagbesteding.  We spreken onze inwoners met een uitkering regelmatig. N.B. Tijdens het schrijven van deze visie, in 2023, zijn nog niet alle acties uit de Hervormingsagenda duidelijk. De bezuinigingen tot en met 2025 worden niet doorgevoerd. Bezuinigingen vanaf 2026 zijn nog steeds opgenomen. Daarnaast staat de rijksoverheid ook garant voor acties die lokaal en regionaal moeten worden ingezet. Deze garantie is in onze begroting opgenomen. De bezuiniging nog niet. Hierover moet eerst landelijk een besluit worden genomen. Daarnaast is nog onduidelijk wanneer de Jeugdwet wordt aangepast. Vooruitlopend hierop gaan wij zelf al normaliseringskaders opstellen. Landelijk zijn er ook plannen voor het uniformeren van administratieve processen, bijvoorbeeld voor facturering. Hoe dit er concreet uit gaat zien is niet helder. Hetzelfde geldt voor de vraag of wij vrijheid behouden voor de manier waarop wij lokale teams inrichten.

1.2.

Lokale ontwikkelingen

De afgelopen periode hebben we uitvoering gegeven aan het beleidskader 2019 – 2023. Op basis hiervan geven we aan waar we nog mee verder moeten. Daarnaast wordt aangegeven welke ontwikkelingen wij lokaal zien. Dit gebeurt door middel van kwantitatieve gegevens en de inhoudelijke analyse daarvan. Wat ontwikkeling zien wij in de afgelopen periode en wat laat de toekomst zien, bijvoorbeeld in de ontwikkeling van de leeftijd van onze inwoners. Hier moeten we in de komende periode rekening mee houden.

1.2.1. Waddinxveen als groeigemeente In Waddinxveen wonen in 2023 12.962 huishoudens, in totaal 32.799 mensen10. Hiervan is meer dan een kwart alleenstaand (28,5%). Relatief veel jonge mensen. De gemiddelde leeftijd is 40,7. 3,1 %

10 Maart 2023

14 Visie Sociaal Domein 2024-2028

van de kinderen groeit op in een huishouden dat leeft van de bijstand. 18,2% van de inwoners heeft een migratieachtergrond (peiljaar 2021). Een belangrijke ontwikkeling is dat Waddinxveen hard groeit. In de afgelopen 10 jaar zijn we uitgegroeid van bijna 26.000 inwoners tot een gemeente met bijna 33.000 inwoners. In de afgelopen 5 jaar is de gemiddelde koopprijs van een woning toegenomen met € 158.834 tot de huidige gemiddelde koopprijs van € 409.481 (2023). Het gemiddeld besteedbaar inkomen in Waddinxveen is € 52.600. In Nederland is dit € 48.400. Ondanks de groei is er echter geen sprake van een verhoging van de instroom van cliënten bij jeugdhulp. Deze blijft over de jaren nagenoeg gelijk. Wel komen veel van onze nieuwe cliënten Jeugdhulp uit Triangel. Dit is niet zo verwonderlijk, omdat dit een nieuwe wijk is met een relatief jonge bevolking. Ook het aandeel mensen dat gebruik maakt van een uitkering blijft nagenoeg gelijk. 6,2% van de inwoners maakt gebruik van een voorziening in het Sociaal Domein. 9,8 % van de jongeren maakt gebruik van Jeugdhulp11. Waddinxveen groeit door naar een gemeente met 41.140 inwoners in 2035 De vergrijzing is naar verwachting op dat moment op zijn top. Dit betekent dat wij de komende periode rekening moeten houden met een groei van het aantal aanvragen voor huisaanpassingen, seniorenappartementen, verzorgingshuizen en wijkverpleegkundigen.

Het aantal mensen met dementie stijgt ook. Dit terwijl de verhouding tussen 50-74 jarigen en 85-plussers verslechtert. Hierdoor zijn er minder mensen die mantelzorg kunnen geven 12. Dit is een ontwikkeling die landelijk te zien is, maar in Waddinxveen minder het geval. Het percentage 50 – 74 jarigen neemt niet af, blijft nagenoeg gelijk. Het aantal 85-plussers stijgt relatief minder dan in de rest van Nederland. Over ruim 25 jaar is de bevolkingsopbouw vergelijkbaar met wat deze nu is. Ook vergeleken met de rest van Nederland. Het verschil is vooral te zien in de oudere bevolkingsgroep vanaf 65 jaar. Op dit moment wonen er in Waddinxveen naar verhouding net zoveel 75-plussers als gemiddeld in Nederland. In 2050 is dat anders, dan is het aandeel lager dan in Nederland (11 % ten opzichte van 15%). Het aandeel 75-plussers is wel gestegen vergeleken met het aandeel van dit moment. Het aandeel 65 – 75 jarigen daalt. Er wonen in 2050 naar verwachting 20.850 huishoudens in Waddinxveen, in totaal 51.230 mensen. Het aantal 75-plussers is dan verdubbeld ten opzichte van nu. Op dit moment is er reden voor tevredenheid. Waddinxveen heeft, relatief gezien, een laag gebruik van de Wmo en Jeugdhulp in de regio Midden-Holland. Inwoners die zich melden voor een uitkering en aan het werk kunnen worden over het algemeen snel aan het werk geholpen.

Bovendien hebben we al jaren een lager uitkeringsbestand dan gemiddeld in Nederland. Er zijn op dit moment geen wachtlijsten bij het sociaal team. Via het preventieteam worden mensen ook redelijk snel geholpen, binnen 2 á 3 weken wordt lichte ondersteuning ingezet. Wel is bij het preventieteam merkbaar dat het aantal inwoners met vragen vanaf 2022 stijgende is. Het gaat hierbij met name om opvoedingsvragen. Ook neemt het aantal deelnemers aan cursussen sterk toe. Cliënten waarderen ons sociaal team met een ruime voldoende. Uit het cliëntervaringsonderzoek blijkt dat jongeren (18 responses) en ouders (72 responses) het sociaal team waarderen met gemiddeld respectievelijk een 7 en een 8. Jongeren en ouders vinden onder andere dat er goed naar hen is geluisterd en dat zij of hun kind zich door de hulp beter voelen / voelt. Het is ook duidelijk waar men moet zijn voor hulp.

11 Bron: CBS, % op basis van inwoners tot 23 jaar. 12 Bron: WOZO.

15 Visie Sociaal Domein 2024-2028

Inwoners die contact hebben gehad voor hulp/ondersteuning in het kader van de Wmo geven het sociaal team gemiddeld een 7,8 voor het contact en een 8 voor de kwaliteit van de hulp/ondersteuning. Het is duidelijk waar men moet zijn met een vraag voor hulp, er is tevredenheid over de deskundigheid van de medewerker en door de hulp/ondersteuning kan men zich beter redden. De meeste respondenten maken gebruik van hulp bij het huishouden (60%). Reden voor tevredenheid dus en uiteraard willen we dat dit zo blijft. Ruimte voor verbetering is er altijd. Waar deze verbetering zit baseren wij op een analyse van:  het gebruik van en inzet op uitkeringsmogelijkheden;  re-integratie;  beschut werk en garantiebanen;  schuldhulpverlening;  hulp/ondersteuning op het gebied van de Wmo en Jeugdwet;  gegevens bevolkingsonderzoek GGD. 1.2.2.

Beleidskader Sociaal Domein 2019 - 2023

Het in 2019 opgestelde beleidskader Sociaal Domein had een hoog abstractieniveau. Daarom hebben we ervoor gekozen om de nieuwe visie concreter te maken. Op een manier die duidelijk aangeeft wat ons te doen staat en hoe we dat uitvoeren in Waddinxveen. Maar ook hoe zich dat verhoudt tot landelijke uitgangspunten en samenwerking in de regio. In de eerdere visie zijn 5 uitgangspunten opgenomen. Deze 5 uitgangspunten hebben we behouden, wat concreter gemaakt en in volgorde aangepast. Tot slot hebben we een basisuitgangspunt opgenomen, namelijk individuele verantwoordelijkheid: eigen leven, eigen verantwoordelijkheid. De uitgangspunten sluiten nu ook aan bij de fasering die wij aanbrengen in onze hulp en ondersteuning, van eigen verantwoordelijkheid naar hulp-op-maat. De 6 thema’s die we destijds hadden hebben wij niet meer opgenomen. In plaats daarvan kiezen we ervoor om aan te sluiten bij de 6 dimensies van positieve gezondheid. Dit sluit ook beter aan bij de landelijke opdracht voor IZA en GALA. Deze basis wordt door veel organisaties en instellingen al gebruikt In het beleidskader tot en met 2023 staat volgens welke wetten wij onze taken uitvoeren. Deze wetten hebben wij ook nu weer opgenomen. Ook staat er nog steeds in wat we van inwoners verwachten. Wat inwoners van ons kunnen verwachten is verwoord in deze nieuwe visie. Dat geldt ook voor het onderdeel monitoring.

Op basis van het beleidskader 2019 – 2023 is een uitvoeringsprogramma opgesteld. Veel van deze werkzaamheden lopen ook nu nog verder, zoals regionale inkoop en de hervormingsagenda (Hoofdstuk 1.1.1). Daarnaast zijn er werkzaamheden die periodiek terugkeren, zoals de verordening, de Lokaal Educatieve Agenda (LEA) (Hoofdstuk 3.2.) en de monitor sociaal domein (Hoofdstuk 5). Tot slot werkzaamheden die doorgaan, zoals de inzet op vroegsignalering en preventie, het belang van mantelzorg (informele zorg). Deze werkzaamheden behoren in feite tot onze reguliere werkzaamheden. Wat nieuw was, was het aanstellen van een procesregisseur. Deze regisseur is aangesteld. De ervaringen zijn positief. Onze lijnen zijn korter en op deze manier verbinden we intern en extern en verbeteren we onze werkprocessen. Vandaar dat er een tweede regisseur is aangesteld. Daarnaast is vanaf die periode meer aandacht gegeven aan de grip op onze uitgaven (zie hoofdstuk 5 monitoring). Monitoring vraagt nog steeds aandacht. Hetzelfde geldt voor het realiseren van de onze taakstelling Beschut Wonen (zie Hoofdstuk 4.2.) en toezien op het maken van een toekomstplan voor jeugdigen bij aanbieders (zie Hoofdstuk 3.3). Tot slot vraagt ook het mentaal welbevinden van onze inwoners nog steeds aandacht (zie ook Hoofdstuk 1.2.7).

16 Visie Sociaal Domein 2024-2028

Over verschillende activiteiten is tussentijds informatie gegeven aan het college van Burgemeester en wethouders en de gemeenteraad of bekend gemaakt via de periodieke jaar- en kwartaalrapportages.

1.2.3.

Jeugdwet

In 2018 waren er 483 cliënten die zorg via Jeugdhulp kregen. In 2020 waren dit er 569 (peilingen op 1 april van desbetreffende jaar). Dat is een stijging van 18%. Deze stijging heeft zich doorgezet tot 27% in 2022 (610 cliënten op 1 april 2022). Sinds 2018 zijn onze uitgaven gestegen van 6,57 miljoen naar 8,46 miljoen in 2022. Dat is een verhoging van 28,8 % (1,89 miljoen). In 2021 waren de uitgaven nog hoger, namelijk 9,11 miljoen (verhoging van 2,54 miljoen, 38,7%) 13. Verwijzingen vonden vooral plaats via onze eigen verwijsmogelijkheid en via de Gecertificeerde Instellingen (GI). Deze stijging van de kosten noodzaakt ons om een nadere analyse te doen. Uit deze analyse blijkt dat de stijging van de kosten niet wordt veroorzaakt door een stijging van de instroom. Deze blijft namelijk nagenoeg gelijk. De stijging van de instroom die er was in 2020 ten opzichte van 2019 was beperkt, namelijk 5,5%. In 2021 was de instroom gelijk aan het jaar daarvoor. Daarna is er een daling te zien waardoor het aantal weer gelijk is geworden aan 2019. De stijging van het aantal cliënten wordt vooral veroorzaakt door een lage uitstroom. Dit betekent dat trajecten, relatief gezien, langer duren of dat er verschillende trajecten na elkaar worden gevolgd.

Trajecten die langer dan een jaar duren hebben vooral te maken met GGZ en kindergeneeskunde (combinatie van lichamelijke, psychische en sociale ontwikkeling). Dit betreft 19,6 % van het totaal aantal cliënten. We hebben vergeleken met de regio, hogere gemiddelde kosten per cliënt. Deze zijn wel in de loop der jaren redelijk gelijk gebleven (in 2018: €10.016, in 2021 € 11.088). In 2022 is er wel sprake van een hogere uitstroom dan instroom. Landelijk is een soortgelijke trend te zien. Uit onderzoek van AEF (2020) blijkt dat aantal cliënten per jaar met 16% (2019) is gestegen ten opzichte van 2015. Deze stijging wordt veroorzaakt door achterblijvende uitstroom. De stijging van het aantal cliënten wordt landelijk met name veroorzaakt door jeugdhulp zonder verblijf en door de stijging van kosten per cliënt. AEF vermoedt dat dit komt door een verhoging van de intensiteit van traject, maar kan deze veronderstelling niet controleren. Hiervoor ontbreken de benodigde gegevens. Een andere mogelijke oorzaak wordt gezien in een hogere gemiddelde prijs. Daarnaast is de constatering dat juist hogere inkomens relatief meer gebruik zijn gaan maken van de lichter zorgvormen.

Uit de analyse van onze gegevens blijkt dat de stijging van de kosten vooral wordt veroorzaakt door een stijging van uitgaven voor Begeleiding, Behandeling, Gezinshuizen/pleegzorg, Jeugdbescherming/Jeugdreclassering, Landelijk Transitie Arrangement (LTA) en Logeren. Daarnaast is er een juist een verlaging te zien van de uitgaven voor Specialistische GGZ. Daarnaast hebben wij lage kosten voor Jeugdzorgplus. Op dit moment (mei 2023) zijn er geen kinderen die hulp of ondersteuning krijgen in deze vorm. Voor een verklaring van de stijging van deze kosten kijken we naar een aantal elementen: looptijd van het traject, inzet van PGB, stijging aantal cliënten, in- en uitstroom en de kosten per cliënt. Stijging van de prijzen is evident. Waar onze kosten per cliënt hoger zijn dan in de regio is gekeken of dit aan de looptijd van het traject ligt. Als dit niet zo is, dan ligt het zeer waarschijnlijk aan de intensiteit van het traject (meer uren of meer dagdelen).

13 Som op basis van betrekkingsdatum. Bron: Dashboard Jeugdhulp Waddinxveen. Peildatum: 15

december 2022) 17 Visie Sociaal Domein 2024-2028

Dat trajecten in de GGZ langer duren veroorzaakt niet de verhoging van de kosten. Er is juist sprake van een verlaging van de kosten voor specialistische GGZ en de stijging van de kosten bij de basisGGZ is beperkt. Wel is daar in 2021 een hoge instroom te zien en een lage uitstroom. Opvallend bij de in- en uitstroom is dyslexie. Daar is consequent de uitstroom lager dan de instroom, met uitzondering van het jaar 2020. Hier zijn dan weer onze uitgaven, relatief gezien, niet hoog. Bij de ambulante Jeugdhulp is ook een stijging in de looptijd te zien. Van 51% in 2019 naar 62% in 2022. Het gaat hierbij om trajecten van 6 tot 12 maanden. Bij Verblijf inclusief behandeling is ook een stijging te zien. Onze PGB uitgaven op het gebied van Jeugdhulp zijn in 2022 fors gestegen, Bij deze uitgaven voor Jeugdhulp zijn twee trends te zien. Namelijk veel inzet op het gebied van hoogbegaafdheid en inzet specifiek op ondersteuning van jongens. Hierbij wordt sport als instrument ingezet. Deze verhoging verklaart vooral de stijging in de uitgaven voor Begeleiding en Behandeling. En kan tegelijkertijd ook een verklaring zijn voor de daling voor de uitgaven op specialistische GGZ. PGB is op zich niet duurder qua tarief (is maximaal 100% ZIN-tarief), maar vraagt administratief wel veel werk. Stijging van logeren kan erop duiden dat de problematiek toeneemt en ouders overbelast raken.

Kan ook te maken hebben met relatief grote gezinnen, 4 á 5 kinderen. Stijging van Gezinshuizen/pleegzorg. Dit is op zich een stijging die positief is. Deze vorm van hulp is het meest effectief, ook kwalitatief beter voor de kinderen. Wel is er een ontwikkeling waarbij veel verlengde jeugdhulp wordt ingezet. Dit is niet altijd noodzakelijk, in ieder geval niet tot en met 23. Bij de verdiepende analyse is te zien dat de kosten per cliënt voor dagbesteding in 2022 hoger zijn dan in de regio. Kijkend naar de doorlooptijd in die periode ligt deze voor Waddinxveen (765) lager dan de regio (816). Dit kan erop duiden dat er bij ons meer dagdelen of uren worden beschikt voor deze vorm van ondersteuning. Hetzelfde geldt voor logeren. Wachtlijsten (peildata 22 maart en 13 november). Er zijn op dit moment wachtlijsten. In maart van dit jaar stonden er 53 jeugdigen op de wachtlijst. In november is dit gedaald naar 23. Daarnaast staan er 18 jeugdigen op de wachtlijst voor specialistische GGZ. Dit aantal was in maart hetzelfde. Het aantal jeugdigen dat op de wachtlijst staat voor basis GGZ is tussen maart en november gestegen van 18 naar 26. Er zijn geen wachtlijsten voor een eerste gesprek met het sociaal team of de inzet vanuit het preventieteam. Leerlingenvervoer De gemeente regelt leerlingenvervoer voor kinderen die niet zelf naar school kunnen.

Bijvoorbeeld kinderen met een handicap of gedragsproblemen, maar ook kinderen met basisonderwijs vanuit een specifieke geloofsrichting en waarbij de school ver weg is. Eigen vervoer (kilometervergoeding voor auto, fiets, brommer), vergoeding voor het openbaar vervoer en het aangepast vervoer (taxi en bus) vallen hieronder. De wettelijke basis voor het Leerlingenvervoer ligt niet in de Jeugdwet, maar via de regeling Leerlingenvervoer. Er is wel een indicatie en beschikking nodig voor het gebruik ervan. Afgelopen jaren waren er weinig wijzigingen te zien binnen het leerlingenvervoer. In 2022 is er sprake van een kleine toename in het gebruik voor aangepast en eigen vervoer. Door de stijging van het leerlingenaantal in Waddinxveen neemt ook de vraag naar passend onderwijs toe. Dit leidt tot meer toekenningen voor het gebruik van vervoer.

18 Visie Sociaal Domein 2024-2028

1.2.4.

Wmo

Inwoners van Waddinxveen maken, relatief gezien, minder gebruik van de Wmo ten opzichte van de regio. 5,8% van de volwassen bevolking van Waddinxveen maakt gebruik van de Wmo 14. Wel is een verhoging van het gebruik van hulp bij het huishouden te zien, ná de invoering van het abonnementstarief in 2020. In 2021 is het aantal inwoners dat gebruik maakt van hulp bij het huishouden met 40% gestegen ten opzichte van 2018. In 2020 was dit 32%. Qua kosten betekende dit in 2021 een verhoging van 45 % ten opzichte van 2018. Bovendien is er een personeelstekort bij de aanbieders. Dit vraagt om inzet bij de mensen die dit het meest nodig hebben. We gaan dit doen door een verband te leggen tussen het abonnementstarief en het inkomen. De wetswijziging van de Wmo maakt dit mogelijk. Naast de stijging van de uitgaven voor hulp bij het huishouden geldt dit ook voor begeleiding en in mindere mate voor vervoer. We denken dat deze uitgaven verder omhoog gaan. Dit ook door naar de wachtlijsten bij verpleeghuizen. Het is belangrijk na te gaan welke mogelijkheden er hiervoor zijn in de voorliggende voorzieningen. De uitgaven voor PGB voor de Wmo zijn in 2022 gedaald ten opzichte van 2021.