Raadsvoorstel Prioriteitennota 2026-2029

Voorstel aan de gemeenteraad

13 mei 2025

Onderwerp:

Prioriteitennota 2026-2029

Nummer: 741710

Programma:

Alle programma's

Openbaar

Voorstel van het college 1. De Prioriteitennota 2026-2029 vaststellen en de opgenomen prioriteiten verwerken in de Meerjarenprogrammabegroting 2026-2029 met inachtneming van beslispunt 2. 2. De verhoging van de voorgestelde onroerendezaakbelasting in de Prioriteitennota 2026-2029 onder beslispunt 1, evenredig laten dalen met de tegemoetkoming vanuit het Rijk, vastgelegd in de Meicirculaire 2025. 3. Kennisnemen van:  de Ombuigingscatalogus  het Advies financiële optimalisatie (duurzaam) vastgoed. Inleiding De prioriteitennota is het eerste document in de planning- en controlcyclus voor het jaar 2026. De prioriteitennota is het kaderstellende document op het gebied van beleid en financiën. Deze prioriteitennota is echter een bijzondere, omdat wij voor grote financiële uitdagingen staan. Namelijk het structureel op orde brengen van de begroting. Financiële context Op 18 april heeft de minister van financiën op de valreep een Voorjaarsnota 2025 van het Rijk gepubliceerd. De financiële relatie tussen het Rijk en de gemeenten is al geruime tijd niet optimaal. Door de aanhoudende inflatie en de beperkte compensatie voor deze stijgende kosten, staan de beschikbare middelen voor het uitvoeren van verschillende zorgtaken onder aanzienlijke druk.

Naast de discrepantie tussen stijgende kosten en beperkte compensatie, worden gemeenten vanaf 2026 geconfronteerd met een structurele vermindering van € 2,4 miljard in het gemeentefonds, wat bekend staat als het 'ravijnjaar'. Met de voorjaarsnota stelt het Rijk extra middelen beschikbaar voor het dempen van het ravijnjaar en de stijgende kosten voor de zorgtaken. Het becijferde tekort door de VNG kwam neer op een structureel tekort in het gemeentefonds van € 6 miljard (o.a. het ravijnjaar). De Voorjaarsnota 2025 corrigeert dit verschil met ongeveer € 2,2 miljard. Hierdoor blijft er een tekort bestaan wat in de begroting 2026-2029 structureel moet worden omgebogen. Rol Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) De VNG zet namens de gemeenten in om met het kabinet afspraken te maken over structurele gemeentefinanciën. Vorig jaar is het raadsvoorstel ombuigingsmaatregelen gebaseerd op het begrotingsadvies van de VNG. De beleidsterreinen uit dit begrotingsadvies zijn: inkomen en participatie, bestuur en algemene ondersteuning, jeugd, educatie, samenkracht en burgerparticipatie, maatschappelijke ondersteuning, openbare orde en veiligheid en volksgezondheid. De belangrijkste reden van de VNG om bezuinigingen op deze beleidsterreinen aan gemeenten voor te stellen is voornamelijk gericht op het uiten van protest richting de rijksoverheid.

Op deze manier komt de uitvoering van deze medebewindstaken onder druk te staan en worden er geen nieuwe taken aanvaard zonder bijbehorende financiering. Daarnaast hebben gemeenten op deze beleidsterreinen een grote mate van beleidsvrijheid. Tijdens de uitwerking hebben wij echter geconstateerd dat ombuigingen op alleen deze beleidsterreinen de inwoners onevenredig hard raakt. Daarom hebben wij de beleidsterreinen in deze prioriteitennota uitgebreid met als doel een gebalanceerd voorstel te hebben waarbij niet direct het sociale vangnet van de inwoners onherstelbaar beschadigd wordt en waarbij de bestaanszekerheid gewaarborgd blijft.

-1-

Nog even de door u vastgestelde uitgangspunten op een rij Met het raadsbesluit 'Ombuigingsmaatregelen 2026 en verder' heeft u de volgende uitgangspunten vastgesteld:  Uitgangspunt 1: rust, stabiliteit en structurele tekorten structureel oplossen. Zoveel mogelijk onnodige onrust in de Voorster samenleving voorkomen. Er wordt niet bezuinigd en ingeboet aan kwaliteit met consequenties voor onze inwoners voor a-structurele tekorten. In een periode van onzekerheid is het belangrijk om rust uit te stralen en het effect van deze tekorten op onze inwoners en ondernemers zo klein mogelijk te houden.  Uitgangspunt 2: ombuigingsmogelijkheden voornamelijk zoeken binnen medebewindstaken. Medebewindstaken worden doorgelicht op bezuinigingsmogelijkheden in lijn met het begrotingsadvies van de VNG. Uiteraard leiden voorstellen tot de noodzaak van een 'verfijningsslag' over het pakket maatregelen, nadat u uw principekoers heeft bepaald.  Uitgangspunt 3: kapitaalvernietiging tegengaan. Bezuinigingen voor nu mogen niet leiden tot hogere kosten voor later. Bezuinigingen worden niet gezocht in het (verder) versoberen van onderhoud van gemeentelijke eigendommen. Bezuiniging op de korte termijn leidt tot het structureel inboeten aan kwaliteit met negatieve financiële gevolgen op de lange termijn. Meer uitgaven aan correctief onderhoud, meer klachten, toename schadeclaims enzovoorts.

Bovendien leidt het op termijn tot hogere onderhouds- en vervangingsinvesteringen.  Uitgangspunt 4: kiezen voor het schrappen van taken in plaats van de pijn zoveel mogelijk verspreiden. Het schrappen van diensten en producten wordt verkozen boven het verlagen/versoberen van diensten en producten. Kies welke taken/diensten gedaan moeten worden en doe deze taken/diensten goed.  Uitgangspunt 5: overhead krimpt evenredig met het schrappen van taken. Uit het schrappen van taken vloeit vrijval van formatie en besparing op overhead voort. Argumenten 1.1 Op grond van de Verordening financieel beleid, beheer en organisatie gemeente Voorst 2023 stelt u jaarlijks een prioriteitennota vast. In artikel 3 van de Verordening financieel beleid, beheer en organisatie gemeente Voorst 2023 staat dat wij jaarlijks een prioriteitennota aan u presenteren, waarin wij voor de komende vier jaar de beleidsprioriteiten aangeven. U stelt deze nota vast. 1.2 Door vaststelling van de prioriteitennota bepaalt u de uitgangspunten voor de nieuwe Meerjarenbegroting. De prioriteitennota is als eerste document voor 2026 normaal gesproken het moment om nieuw beleid of heroverweging en/of intensivering van bestaand beleid aan te dragen. 2.1 De voorgestelde verhoging van de onroerendezaakbelasting (OZB) komt boven het redelijk peil van artikel 12 van de Financiële Verhoudingswet uit.

Hoewel er geen directe gevolgen zijn verbonden aan het overschrijden van het artikel 12 tarief, is dit voor de Provincie een signaal om extra aandacht te besteden aan de ingediende begroting. Het overschrijden van het artikel 12 tarief vormt één van de noodzakelijke voorwaarden voor het aanvragen van een aanvullende bijdrage gemeentefonds bij het Rijk. Als de begroting niet structureel sluitend is, resulteert dit in preventief toezicht door de provincie. Hiervoor moet eerst een financieel dekkingsplan worden opgesteld waarin de oorzaken van de financiële problemen worden onderzocht. Vervolgens kan de gemeente geen uitgaven doen voordat het financieel dekkingsplan en de begroting zijn goedgekeurd in verband met de rechtmatigheidsverantwoording. 3.1 De ombuigingscatalogus geeft uitvoering aan uw besluit 'Ombuigingsmaatregelen 2026 e.v.' Op 11 november heeft u een besluit genomen over de ombuigingsmaatregelen 2026 en verder, en een motie aangenomen over de kerntaken. Wij hebben zowel het besluit als de motie uitgewerkt in een ombuigingscatalogus. In de ombuigingscatalogus hebben wij per taak het volgende aangegeven: of het een wettelijke verplichting is of bijvoorbeeld lokaal beleid, de mogelijke ombuigingsmaatregel, het effect van de mogelijke ombuiging en het bedrag. Tot slot zijn de ombuigingen uit de catalogus gearceerd, die opgenomen zijn in de prioriteitennota.

Voor een overzichtelijk totaalbeeld van de ombuigingen ontvangt u ook de 'Prioriteitennota in één oogopslag'.

-2-

Bij de ombuigingscatalogus vindt u een aparte leeswijzer voor de gedetailleerde uitwerking. In de ombuigingscatalogus zijn de taakvelden, die zijn opgenomen in de voorliggende prioriteitennota, geel gemarkeerd. Daarnaast zijn alle bedragen van de voorgestelde ombuigingen gearceerd in dezelfde kleuren als de 'Prioriteitennota in één oogopslag'. De ombuigingscatalogus kent de volgende opbouw: 1. Totaaloverzicht van alle programma's, taakvelden en grootboeknummers; 2. Overzicht van alle ombuigingen met bijbehorende bedragen (de ombuigingscatalogus); 3. Samenvatting waarbij alle ombuigingen in het kort zijn weergegeven. 3.2 U heeft onderwerpen uitgesloten voor ombuigingen Door de vaststelling van het raadsbesluit 'Ombuigingsmaatregelen 2026 en verder' hebben wij van u de opdracht gekregen om in de prioriteitennota voorstellen te verwerken op basis van de beleidsterreinen uit het VNG-begrotingsadvies. De investeringen in het MFA Terwolde en de brandweerkazernes in Voorst en Terwolde zijn vanwege de amendementen 'Geen Afstel, geen Uitstel' en 'Als de brandweer een nieuwe kazerne' uitgesloten van deze ombuigingsvoorstellen. Deze onderwerpen zijn daarom niet opgenomen in de ombuigingscatalogus.

3.3 Het Advies financiële optimalisatie (duurzaam) vastgoed geeft uitvoering aan het amendement over de financiële optimalisatie (duurzaam) vastgoed Met dit amendement heeft u ons opdracht gegeven de financieel technische mogelijkheden in de Nota Activabeleid 2021 Voorst te onderzoeken, onder meer met betrekking tot langere afschrijvingstermijnen en restwaarde. En eventuele voorstellen mee te nemen in de Prioriteitennota 2026-2029. De uitwerking van dit amendement is als bijlage opgenomen bij dit raadsvoorstel. Het amendement beschrijft de voor- en nadelen van het wijzigen van de nota activa inclusief een advies. Het wijzigen van de nota activa kent vergaande gevolgen voor de toekomst van de gemeente Voorst in het kader van haar vastgoedbeleid. Daarom hebben wij geen concrete voorstellen opgenomen in de prioriteitennota 2026-2029. Ontwikkelingen en onderzoeken De bevindingen uit de voorjaarsrapportage en deze prioriteitennota zijn verwerkt in het Financieel Meerjaren Perspectief (FMP). Daarnaast zijn enkele ontwikkelingen met betrekking tot de begroting 2026-2029 al bekend of bevinden zich nog in een onderzoeksfase zonder dat hier financiële vertaling heeft plaatsgevonden. Om een zo volledig mogelijk FMP te presenteren in deze prioriteitennota, zijn de ontwikkelingen inclusief financieel gevolg opgenomen in het overzicht, evenals de totale ombuigingsactie.

Het betreft de onderstaande ontwikkelingen. Ontwikkelingen inclusief financieel gevolg voor de begroting en najaarsrapportage  De uitkomsten van de onderhandelingen van de cao-gemeenten zijn inmiddels bekend, de definitieve cijfers moeten echter nog worden vastgesteld. Hierdoor kan het financiële effect nog niet worden meegenomen in de voorjaarsrapportage. De financiële effecten zijn in concept wel meegenomen in het FMP.  De ontwerpbegrotingen van alle gemeenschappelijke regelingen worden pas vastgesteld nadat de prioriteitennota in roulatie wordt gebracht. Hierdoor is in het FMP voorlopig uitgegaan van de ontwerpbegrotingen die ter inzage worden gelegd. De daadwerkelijke gemeentelijke bijdragen kunnen nog afwijken en worden opgenomen in de begroting 2026-2029.  Programma Wegen: na de actualisatie van het programma Wegen is gebleken dat de jaarlijkse budgetten voor investeringen en onderhoud onvoldoende zijn.  Jeugd en Wmo: het aantal maatwerkvoorzieningen (en zorgzwaarte) vanuit de Jeugdwet blijft toenemen. Daarnaast is in de begroting 2025-2028 een deel aan maatwerkvoorzieningen incidenteel meegenomen die nu structureel lijken te zijn.

-3-

Ontwikkelingen (voorlopig) exclusief financieel gevolg voor de begroting en najaarsrapportage  Verkeersplan Twello: eind 2024 is de koersnota verkeer Twello door de raad vastgesteld. In het koersplan staan de uitgangspunten voor de verdere uitwerking in het Verkeersplan Twello. Het Verkeersplan Twello wordt na participatie na de zomer van 2025 opgeleverd.  Bedrijventerreinen: Wij zijn bezig met enkele studies naar de ontwikkeling van bedrijventerreinen in onze gemeente:  visie toekomstig bestendig bedrijventerrein Nijverheid en 't Belt (herstructurering);  locatiestudie ontwikkeling nieuw lokaal bedrijventerrein (uitbreiding);  ontwikkelplan Luchthaven Teuge (uitbreiding).  Haalbaarheidsonderzoek energiepositief zwembad (motie 7 november 2022): Het onderzoek is in februari 2025 gestart. Inmiddels is er een analyse van het vastgoed gemaakt en zijn er gesprekken met de exploitant en gebruikers geweest. Dit onderzoek moet duidelijkheid geven over de financiële haalbaarheid van het bereiken van een zwembad dat meer energie opwekt dan dat het gebruikt.  Programma Groen: naast het programma Wegen moet ook het programma Groen worden geactualiseerd. De financiële vertaling van deze actualisering wordt eind 2025 opgeleverd.

Begroting 2026-2029 Door de aanhoudende (financiële) onzekerheid vanuit het Rijk is de begroting sluitend gemaakt door, naast de ombuigingen, ook verschillende belastingen en rechten te verhogen. De financiële uitwerking van de voorjaarsnota van het Rijk wordt beschikbaar gesteld met de meicirculaire 2025. Het effect hiervan komt, zoals gebruikelijk, zo snel mogelijk naar u toe met een raadsmededeling. In het overzicht van het financieel meerjarenperspectief is een conceptberekening opgenomen van de ontwikkeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds op basis van de gepubliceerde voorjaarsnota. Artikel 12 tarief OZB Het Rijk publiceert jaarlijks in de meicirculaire het 'artikel 12 tarief' voor de OZB. Dit is een afgeleid tarief gebaseerd op landelijke tarieven van eigenaren woningen, eigenaren niet-woningen en gebruikers niet-woningen. Het artikel 12 tarief helpt bij het berekenen van de onbenutte belastingcapaciteit in de begroting. Bij structurele tekorten moet de gemeente van de provincie eerst deze capaciteit aanvullen door de tarieven van de OZB tot het artikel 12 tarief te verhogen. Voorstel Wij stellen voor om de belastingen en de rechten evenredig te verlagen volgens de uitkomsten van de meicirculaire 2025 van het Rijk. In de huidige berekening op basis van het ombuigingsvoorstel wordt het artikel 12 tarief uit de meicirculaire 2024 overschreden.

Hoewel er geen directe gevolgen zijn, is het een signaal voor de Provincie om extra aandacht te schenken aan de begroting. Het overschrijden van het artikel 12 tarief en een niet-structureel sluitende begroting zijn voorwaarden voor het aanvragen van een aanvullende bijdrage gemeentefonds bij het Rijk. Deze aanvraag volgens artikel 12 willen wij te allen tijde vermijden gezien de mogelijke gevolgen die hieronder zijn beschreven. Structureel evenwicht De gemeenteraad dient op grond van artikel 189, lid 2 Gemeentewet erop toe te zien dat een begroting wordt vastgesteld die structureel en reëel in evenwicht (SRE) is. Daarvan kan worden afgeweken als het aannemelijk wordt gemaakt dat het SRE in de eerstvolgende jaren (in de meerjarenraming) tot stand zal worden gebracht. Als de begroting en meerjarenraming naar het oordeel van Gedeputeerde Staten van de provincie (GS) niet structureel en reëel sluit, dan moeten GS preventief financieel toezicht instellen (artikel 203, lid 1 Gemeentewet). Dit betekent dat de begroting voorafgaand goedkeuring van GS nodig heeft om te kunnen worden uitgevoerd door de gemeente. In andere woorden, de gemeente kan geen uitgaven doen voordat het financieel dekkingsplan en de begroting zijn goedgekeurd in verband met de rechtmatigheidsverantwoording.

-4-

Uitvoering Vanwege de grote hoeveelheid en de complexiteit van de informatie hebben wij ook een 'Prioriteitennota in één oogopslag' gemaakt. De nota activa wordt in september geactualiseerd. Alle adviezen inclusief het advies 'Financiële optimalisatie duurzaam vastgoed' (zie bijlage) worden meegenomen in de actualiseringsronde, zodat u hierover gelijktijdig met de actualisatie een besluit kan nemen. Het college van burgemeester en wethouders, Paula Jorritsma-Verkade, burgemeester Lisette Wolbers-Cents, secretaris Bijlagen: 1. Prioriteitennota 2026-2029 2. Prioriteitennota in één oogopslag 3. Ombuigingscatalogus (motie kerntaken Voorst) 4. Advies financiële optimalisatie (duurzaam) vastgoed 5. Persbericht

rv-741710-Prioriteitennota_2026_2029

-5-

Informatie over dit voorstel: portefeuillehouder: Rosmarijn Boender medewerker: Freek War, controller 0571-27 93 40 f.war@voorst.nl