NSOB-2019-Gemeenteraden-positioneren
Tekst van het document
Gemeenteraden positioneren Van professionaliseren naar politiseren
29
ven stem omgaan. Dat omgaan met die stem gaat vanzelfsprekend over inhoudelijke, beleidsmatige keuzes, maar daarnaast ook over opvattingen van wat goede politiek is en hoe die met elkaar dient te worden bedreven: over de lange en de korte termijn, over de inhoud en het proces, over de hoofdlijnen en de details. Daarmee is de maatschappelijke zichtbaarheid van de raad gediend, al was het maar omdat burgers een slechte balans tussen convergentie en divergentie zullen zien en ervaren: als de bestuurscultuur verziekt door uit de hand gelopen strijdlust; als terughoudendheid te lang voortduurt waardoor de raad onzichtbaar wordt en niet meer over relevante thema’s debatteert; als belangen van minderheden systematisch worden veronachtzaamd. En burgers zijn altijd gevoelig voor kwesties van stijl, zoals politieke omgangsvormen in de raad en tussen raad en bevolking. Balanceren van de beide krachten maakt ook verhoudingen in de politieke orde en in de relaties tussen politiek en samenleving zichtbaar. Het gaat dan om checks and balances, om macht en tegenmacht. Media spelen daarin natuurlijk een belangrijke rol. Onderzoek kan een bescheiden bijdrage leveren. Reflectie is een inherent en onvervreemdbaar onderdeel van politiek. De beschouwing in dit essay betekent dat wat nu professionaliserings trajecten voor raadsleden heet, heroverweging verdienen.
Natuurlijk kan scholing nuttig zijn om de raadsleden te ondersteunen in hun rollen. Maar dergelijke scholing moet niet berusten op de gedachte dat politiek ‘ook gewoon een vak’ is. Dat is politiek, en ook lokale politiek namelijk niet. Er moet geen ‘diplomademocratie’ ontstaan, daarvoor is de waarde van lekenbestuur als uitdrukking van democratisch burgerschap te groot. Politiek is geen zaak voor hoger opgeleiden alleen. Naar ons idee is de opgave voor gemeenteraden voor de komende tijd om aan de handelingsverlegenheid voorbij te komen: reflecteren is niet eenvoudig en gaat niet vanzelf goed. Verkeerd aangepakt kan een proces van reflectie frustrerend werken. Raadsleden moeten – in het concrete handelen – leren hoe om te gaan met krachten van convergentie en divergentie. Burgemeester en griffier kunnen de raad daarin begeleiden. Daarbij valt natuurlijk te leren – door scholing, reflectie en advies. Maar hoe en wat wordt geleerd, hoe reflectie vorm krijgt is uiteraard een zaak van de politiek zelf. Wat in de ene gemeente goed werkt, is in een andere gemeente misschien onbespreekbaar. Leren over reflectie is in zekere zin een ‘intiem’ proces: het raakt de kern van politiek en het gaat over de betekenis van politiek in de lokale gemeenschap. Dat kan de politiek natuurlijk nooit uit handen geven.
30
Vorm geven aan inhoud
Geraadpleegde bronnen •
Bovens, Mark, Wim Derksen, Willem Witteveen, Frans Becker, Paul Kalma (1995), De verplaatsing van de politiek: Een agenda voor democratische vernieuwing, Amsterdam: Wiardi Beckman Stichting.
•
Frissen, Paul, Martin Schulz, Nancy Chin-A-Fat, Ilsa de Jong en Bram van Vulpen (2017), Patronen van politiek: De Arnhemse bestuurscultuur in meervoud, Den Haag: nsob.
•
Hendriks, Frank (2006), Vitale democratie: theorie van democratie in actie, Amsterdam: Amsterdam University Press.
•
Hoetink, Carla (2018), Macht der gewoonte: Regels en rituelen in de Tweede Kamer na 1945, Nijmegen: Uitgeverij Vantilt.
•
Koenis, Sjaak (2008), Het verlangen naar cultuur: Nederland en het einde van het geloof in een moderne politiek, Amsterdam: Van Gennep.
•
Lefort, Claude (2016), Wat is politiek?, Amsterdam: Boom.
•
Mouffe, Chantal (2005), Over het politieke, Kampen: Uitgeverij Klement.
•
Mul, Jos de (2017), Paniek in de polder: polytiek in tijden van populisme, Rotterdam: Lemniscaat.
•
Ostaaijen, Julien van (2018), Tussen eerste overheid en tweederandsdemocratie: Het functioneren van de lokale democratie in Nederland, Den Haag: Boom Bestuurskunde.
•
Raad voor openbaar bestuur (2017), Democratie is meer dan politiek alleen: Burgers aan het roer in hun leefwereld, Den Haag: Rob.
•
Raad voor openbaar bestuur (2018), Voor de publieke zaak: over een aanlokkelijk perspectief voor de decentrale volksvertegenwoordiger, Den Haag: Rob.
•
Schram, Jorgen, Mark van Twist en Martijn van der Steen (2017), Raad en hulptroepen: hefbomen ter versterking van de controlerende taak van de gemeenteraad, Den Haag: nsob.
•
Schulz, Martin en Paul Frissen (2017), Politieke fragmentatie: Balanceren
•
Tops, Pieter en Stavros Zoudiris (2002), De binnenkant van politiek, Am-
tussen effectiviteit, legitimiteit en representativiteit, Den Haag: nsob. sterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas. •
Twist, Mark van (2018), Woorden wisselen: werken aan een hertaling van besturen, organiseren en adviseren, Deventer: Management Impact.
•
Voerman, Gerrit en Simon Otjes (2018), Terugkeer van de lokale partij: Verkenning op een nauwelijks ontgonnen terrein, in: Aalt Willem Heringa en Jan Schinkelshoek (red.), Een goede raad: Stand van de lokale democratie na de gemeenteraadsverkiezingen van 2018, Den Haag: Boom Juridisch.
Gemeenteraden positioneren Van professionaliseren naar politiseren
31
•
Voermans, Wim en Geerten Waling (2018), Gemeente in de genen: Tradities en toekomst van de lokale democratie in Nederland, Amsterdam: Prometheus.
•
Vollaard, Hans, Geerten Boogaard, Joop van den Berg en Job Cohen (red.) (2018), De gemeenteraad: Ontstaan en ontwikkeling van de lokale democratie, Den Haag: Boom.
•
Vulpen, Bram van, Martin Schulz, Boudewijn Steur, Martijn van der Steen, Mark van Twist en Daphne Bressers (2017), Omgaan met onvrede: overheid in een samenleving van on-verschijnselen, Den Haag: nsob/Ministerie van bzk.
•
Westerloo, Gerard van (2003), Niet spreken met de bestuurder, Amsterdam: De Bezige Bij.
32
Vorm geven aan inhoud
Eindnoten 1
Kwantitatief onderzoek van de Nederlandse Vereniging van Raadsleden (Raadslid.nu) in 2017 laat zien dat ongeveer de helft van de in Nederland actieve raadsleden de gemeenteraad duidelijk als hoogste orgaan in de gemeente ervaart. Ook ziet ongeveer de helft van de raadsleden de gemeenteraad als een volwaardige tegenspeler van het college van b&w.
2
Factsheet Politieke Ambtsdragers in Nederland 2016. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Gemeenteraden positioneren Van professionaliseren naar politiseren
33
Eerder in deze reeks verschenen: 2018 • Participeren in partnerships Een reflectie op de samenwerking van het ministerie van vws met het zorgveld Andrea Frankowski, Mark van Twist, Nancy Chin-A-Fat, Bram van Vulpen, Paul Frissen, Martijn van der Steen • Regie voeren? Beweging brengen als partner én principaal Bram van Vulpen, Mark van Twist, Andrea Frankowski, Paul Frissen, Martijn van der Steen, Nancy Chin-A-Fat • Tussen fasen Het organiseren van de faseovergang bij het onderwijsprogramma Leren Loont! Martin Schulz, Petra Ophoff, Myrte Ferwerda, Mark van Twist • Gepast geregeld Tijdig financieren in netwerken Jorren Scherpenisse, Martijn van der Steen • Innoveren met waarde(n) Organiseren van opwaartse dynamiek bij de Interdepartementale Commissie Rijksvastgoed Martin Schulz, Mark van Twist, Jorgen Schram • Een blik van buiten Hoe burgers betrokken (kunnen) zijn bij controle en verantwoording Jorgen Schram, Mark van Twist, Martijn van der Steen • Tijd voor de Rivier Spelen met tijd-ruimtestrategieën in een complex programma Jorren Scherpenisse, Martin Schulz, Mark van Twist • Een pact voor de kust Bestuurskundige lessen over de totstandkoming van het Kustpact Martijn van der Steen, Jorgen Schram, Ilsa de Jong • Zweven en zwoegen op Zuid Een kroniek over de integrale ondermijningsaanpak op Rotterdam Zuid Jorgen Schram, Jorren Scherpenisse, Mark van Twist • Voortgang
en versnelling Effectmeting van netwerkinterventies in de energietransitie Martin Schulz, Mark van Twist, Jorgen Schram, Martijn van der Steen
34
Vorm geven aan inhoud
• Het waarderen van wonen Een reflectie op het instrument van maatschappelijke visitaties van woningcorporaties Martijn van der Steen, Jorgen Schram, Jorren Scherpenisse • Wie neemt de schuld? Over de aanpak van problematische schulden in Den Haag Martijn van der Steen, Nancy Chin-A-Fat, Petra Ophoff, Paul Frissen • Effectief Sturen met Multi-level Governance Snel en slim schakelen tussen schalen Geert Teisman, Martijn van der Steen, Andrea Frankowski, Bram van Vulpen
2017 • Weten wat er speelt Perspectieven op de verhouding tussen beleidsmakers en de uitvoeringspraktijk Daphne Bressers, Mark van Twist, Jorgen Schram, Martijn van der Steen • Ondertussen in de Spaanse polder Experimenteren met een nieuwe aanpak van ondermijnende criminaliteit Jorren Scherpenisse, Mark van Twist, Jorgen Schram • Vernieuwing onder ogen Opnieuw leren kijken naar de verandering van de rijksdienst Martijn van der Steen, Mark van Twist, Bram van Vulpen, Andrea Frankowski • Volhouden en doorgaan Escalatie van commitment in het openbaar bestuur Martin Schulz, Nancy Chin-A-Fat, Mark van Twist, Martijn van der Steen, Daphne Bressers • Werken met City Deals Invulling geven aan multi-temporal governance Jorren Scherpenisse, Martin Schulz, Mark van Twist • Patronen van politiek De Arnhemse bestuurscultuur in meervoud Paul Frissen, Martin Schulz, Nancy Chin-A-Fat, Bram van Vulpen, Ilsa de Jong Gemeenteraden positioneren Van professionaliseren naar politiseren
35
• Thuis en zitten Eigenheid in het thuiszittersbeleid Martin Schulz, Daphne Bressers, Mark van Twist, Martijn van der Steen • Strategie (z)onder spanning Anders werken aan bereikbaarheid Martijn van der Steen, Ilsa de Jong, Mark van Twist • Politieke fragmentatie Balanceren tussen effectiviteit, legitimiteit en representativiteit Martin Schulz, Paul Frissen
2016 • De som en de delen In gesprek over systeemverantwoordelijkheid Martijn van der Steen, Martin Schulz, Nancy Chin-A-Fat, Mark van Twist • Systematisch maatwerk Green Deals als vorm van strategische netwerksturing Martin Schulz, Jorren Scherpenisse, Martijn van der Steen, Mark van Twist • Bewegende verhoudingen Een discoursanalyse van overheidssturing in het mbo-veld Nancy Chin-A-Fat, Martijn van der Steen, Ilsa de Jong • Tijd, toezicht en techniek Temporele uitdagingen van digitalisering voor de nvwa Jorren Scherpenisse, Jorgen Schram, Mark van Twist • Speltechnieken in beleid Een verkenning van gamification in de woningmarkt Ilsa de Jong, Jorren Scherpenisse, Mark van Twist, Jorgen Schram, Bastiaan Staffhorst • Beweging brengen in de bouw Stroomversnelling als innovatiemethode Jorren Scherpenisse, Ilsa de Jong, Mark van Twist • Zien, lezen, helpen Over het bereiken van jongeren buiten beeld Daphne Bressers, Paul Frissen, Martijn van der Steen
Publicaties uit eerdere jaargangen zijn te vinden op www.nsob.nl
Nederlandse School voor Openbaar Bestuur De Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (nsob) verzorgt sinds 1989 hoogwaardig postacademische opleidingen. In dat jaar besloten de Universiteit Leiden en de Erasmus Universiteit Rotterdam tot de oprichting van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Sinds juli 1995 participeren behalve de Universiteit Leiden en de Erasmus Universiteit Rotterdam ook de Universiteit Utrecht, de Universiteit van Amsterdam, de Technische Universiteit Delft, de Universiteit van Tilburg en de Vrije Universiteit Amsterdam in de nsob. Vanaf haar aanvang streeft de nsob ernaar om met geavanceerde en uitdagende opleidingen voor het topsegment van het management in openbaar bestuur en publieke sector bij te dragen aan een hoogwaardig openbaar bestuur. De opleidingen van de nsob onderscheiden zich door geavanceerde didactische concepten, een excellent docentenkorps van topwetenschappers en vooraanstaande professionals uit de praktijk en intensieve en kleinschalige onderwijsvormen. De opleidingen bieden een mix van cognitieve verdieping, theoretische en professionele reflectie, oefening in professionele en persoonlijke competenties, toepassing van kennis en inzichten in complexe advies- en onderzoeksopdrachten. De opleidingen zoeken de grenzen van weten en kunnen op en dagen de deelnemers uit hetzelfde te doen.
De nsob is sinds 2006 niet alleen een hoogwaardig opleidingsinstituut voor de publieke sector, maar tevens een denktank. In die functie wil de nsob bijdragen aan kennisontwikkeling voor en over openbaar bestuur en publieke sector. Het gaat daarbij om strategische vragen over beleidsinhoud en sturingsrelaties, over verschuivende verhoudingen tussen private, publieke en politieke domeinen en over de vormgeving en instrumentering van veranderingen in die domeinen. De nsob werkt aan vragen die worden aangereikt door opdrachtgevers uit openbaar bestuur en publieke sector, maar ook aan vragen die voortkomen uit autonome wetenschappelijke en professionele reflectie. De nsob biedt ruimte en inspiratie voor gasten uit de praktijk en de wetenschap, tijdens en na hun loopbaan. De nsob organiseert publieke debatten en verzorgt wetenschappelijke en professionele publicaties.
Lange Voorhout 17 2514 EB Den Haag (070) 302 49 10 www.nsob.nl info@nsob.nl