2021 11 14 Masterclasses en inspiratiesessie Klimaat voor Raadsleden

From: Sent: To:

Meer van der, @gelderland.nl> donderdag 7 oktober 2021 13:17:02

Cc: t Subject: T.a.v. de Griffie: Masterclasses en inspiratiesessie Klimaat voor Raadsleden

Geachte Gemeenteraadsleden, In maart 2022 is het zover: de gemeenteraadsverkiezingen. Op het gebied van klimaat en energie komt 2026 veel op de gemeenteraad af. Daarom organiseert het Gelders Energieakkoord (GEA) een reeks m onafhankelijke experts en gericht op de (bestuurlijke) kennis die nodig is om klimaatbeleid te maken e masterclasses geven lokale politici van alle partijen een goede basis voor verdere meningsvorming en a beleidsvorming en beleidsuitvoering. Masterclass Masterclasses Gelders Energieakkoord - Gelders Energieakkoord 1. Donderdag 28 oktober 2021: masterclass ‘Klimaat & broeikasgassen’ over klimaatveranderi broeikasgassen en de laatste inzichten. Lees verder. 2. Woensdag 24 november 2021: masterclass ‘Zon & wind op land’ over de landschappelijke u van zon- en windprojecten. Lees verder. 3. Dinsdag 11 januari 2022: masterclass ‘E-mobility’ over (de kansen voor) emissieloos vervoer en de gebouwde omgeving. Lees verder. De masterclasses vinden plaats in de Buitensociëteit van Theater Hanzehof in Zutphen: een zaal met v mogelijke covid-maatregel is in te richten.

Naast de mesterclass vanuit het GEA wordt ook door de Stichting Klimaatgesprekken een online inspir zondag 14 november van 15:00 – 17:15 uur: Online Inspiratiesessie - KlimaatGesprekken Delen van inspirerende verhalen Tips van groene acties en de kansen die er in Gelderland zijn Hulp bij klimaatacties Weervrouw Margot Ribberink (klimaatcoach bij KlimaatGesprekken) is de hosts van deze sessie en zal tips delen. Als u meer wil weten over wat de provincie Gelderland doet op dit onderdeel dan kunt u dit teruglezen Gelders Klimaatplan (zie bijlage). Met vriendelijke groet,

Jan van der Meer Gedeputeerde Energie en Klimaat, Milieu en Gezondheid en Openbaar Vervoer 026 359 90 35 | j.van.der.meer@gelderland.nl | www.gelderland.nl

Dit doen we in Gelderland voor het klimaat Doe je ook mee?

Gelders klimaatplan in het kort

Doe je ook mee? “De wereld wordt wakker. Er komt verandering, of je het nu leuk vindt of niet.” Dit is de laatste zin van de speech van klimaatactiviste Greta Thunberg waarin zij ons de mantel uitveegt. Beleidsmakers, politici, deze generatie: we krijgen er flink van langs. Thunberg is een dame die heel wat teweegbrengt. Of je het met haar eens bent of niet, het laat zien welke indruk één mens kan maken. Dat is wat zij ons leert. Iedereen is nodig om de wereld duurzaam en daarmee leefbaar te houden. De wereld schrikt inderdaad wakker, er is beweging. Tegelijkertijd warmt de aarde sneller op dan voorspeld. Ik ben al zo’n dertig jaar bezig met milieu en klimaat. Pas de afgelopen jaren zie ik dat er meer actie wordt ondernomen. Dat moet, want de tijd om te discussiëren ligt achter ons. We moeten handelen. Nu, vandaag. Ik zie hiervan mooie voorbeelden tijdens mijn werkbezoeken. Bij de baksteenindustrie, waar voor de helft minder CO2 wordt gebruikt én die meer energie gaat besparen. Bij een bewonerscollectief in Zutphen die hun gebouw wil verduurzamen. Ook spreek ik betrokken jonge mensen, zoals Jong RES. Zij roepen op om ja te zeggen tegen windturbines. Al deze positieve krachten gaan we benutten.

In het Gelders Klimaatplan staat wat wij als provincie gaan doen om te zorgen voor minder broeikasgassen. Maar het Gelders Klimaatplan is vooral voor jou. Het laat zien wat ons allemaal te doen staat. Dat is niet weinig en niet gemakkelijk. Maar ik ben ervan overtuigd dat we het kunnen, samen: heel Gelderland in 2050 klimaatneutraal. Jan van der Meer Gedeputeerde Klimaat en Energie Jan van der Meer Gedeputeerde

Gedeputeerde Jan van der Meer overhandigt bewoners van een straat in Renkum de prijs voor het winnen van de wedstrijd ‘Auto van de Straat’.

Samen werken we aan een klimaatneutraal Gelderland De aarde warmt te snel op. Een stijgende temperatuur is slecht voor mensen, dieren en de natuur. In het Klimaatakkoord van Parijs hebben landen daarom afspraken gemaakt om hier wat aan te doen. In Gelderland zorgen we ervoor dat we in 2030 ruim de helft minder broeikasgassen uitstoten, zoals CO2. Zo voorkomen we dat de aarde verder opwarmt. We zijn hier volop mee bezig en moeten vooral de vaart erin houden, want 2030 is al over minder dan tien jaar. Als iedereen de schouders eronder zet, kunnen we nóg een stap verder: Gelderland klimaatneutraal in 2050.

Gelders Klimaatplan

In het Gelders Klimaatplan staat wat we als provincie de komende 10 jaar gaan doen om de CO2-uitstoot met meer dan de helft te verminderen. Dit doen we samen met gemeenten, waterschappen, bedrijven, organisaties en inwoners. Om de klimaatdoelen te halen hebben we elkaar nodig en moeten we zo veel mogelijk samenwerken. We zijn al volop aan de slag, maar de tijd dringt en we moeten grotere sprongen maken. De maatregelen zijn verdeeld over 5 sectoren: • • • • •

gebouwde omgeving mobiliteit industrie en bedrijven landbouw en landgebruik duurzame energie

Zelf aan de slag

In deze verkorte versie van het Gelders Klimaatplan lees je over de 5 sectoren en de maatregelen die we nemen. En je ziet wat je als inwoner van Gelderland kunt doen. Gebruik de informatie om jouw kennis over het klimaat op te frissen. We hopen dat je geïnspireerd raakt om ook zelf aan de slag te gaan.

Klimaatneutraal, wat is dat? Klimaatneutraal betekent dat je maatregelen neemt om de uitstoot van broeikasgassen, zoals CO2, te beperken en dat je CO2 uit de lucht haalt (afvangt) door bijvoorbeeld meer bomen te planten. Zo voorkom je klimaatverandering en zijn de uitstoot en afvang in evenwicht. Waarom zijn broeikasgassen zoals CO2 schadelijk? Broeikasgassen houden de warmte van de aarde vast, waardoor de aarde opwarmt. Door de stijgende temperatuur smelt het ijs van gletsjers en de noord- en zuidpool. Het waterniveau stijgt, er komen meer hevige regenbuien en meer hittegolven. Het klimaat verandert dus. Dat is schadelijk voor mensen, dieren en natuur.

Gebouwde omgeving Tot 2030 moeten zeker 500.000 huizen worden verduurzaamd. Dat betekent dat huizen niet meer verwarmd worden door boilers op aardgas, maar door warmtenetten, warmtepompen of infrarood-panelen. Ook de elektriciteit die in de huizen wordt gebruikt is duurzaam opgewekt met bijvoorbeeld zonnepanelen en windmolens. Ook andere gebouwen zoals winkels, kantoren, scholen, ziekenhuizen en buurthuizen moeten worden verduurzaamd.

“Bij elke verandering in Provincie Gelderland, bedrijven, inwoners en maatschappelijke organisaties werken hard aan een duurzame gebouwde ons huis denk ik aan omgeving. We zetten vol in op deze tien maatregelen: verduurzaming. Nieuwe • 200 ‘Wijken van de toekomst’ • 6 Gelderse proeftuinen aardgasvrije wijken vloer? Direct isoleren en • 11.000 sociale huurwoningen verduurzamen • lening toekomstbestendig wonen vloerverwarming. Nieuwe • maatschappelijk vastgoed verduurzamen • 80.000 aansluitingen op warmtenetten tuin? Meer groen en • gemeenten ondersteunen bij de warmtetransitie • energieloketten ondersteunen regenwater afkoppelen.” Wat gaan we doen?

• circulaire conceptbouw ondersteunen • initiatieven CO2-reductie ondersteunen

Ria, inwoner wijk van de toekomst

6 Gelderse proeftuinen aardgasvrije wijken

Klimaatmaatregelen gebouwde omgeving

warmtenetten (Gelders Warmte Infrabedrijf)

gemeenten ondersteunen bij de warmtetransitie 11.000 sociale huurwoningen verduurzamen

200 'Wijken van de toekomst'

H2

circulaire conceptbouw stimuleren lening toekomstbestendig wonen

energieloketten ondersteunen initiatieven CO2-reductie ondersteunen

maatschappelijk vastgoed ondersteunen

Mobiliteit We willen dat mensen in Gelderland makkelijk kunnen reizen. Veilig, snel, betaalbaar én klimaatneutraal. We stimuleren mensen vaker het openbaar vervoer of de fiets te gebruiken. Daarvoor leggen we bijvoorbeeld meer snelfietspaden aan. Ook verbeteren we de mogelijkheden om slim te reizen: er komen knooppunten waar reizigers makkelijker kunnen overstappen naar een ander duurzaam vervoermiddel. Bijvoorbeeld van trein naar fiets of van auto naar fiets. Verder streven we ernaar dat eenderde van alle auto’s in minder dan tien jaar elektrisch rijdt. Ook vrachtauto’s moeten elektrisch gaan rijden. De ontwikkelingen om waterstof als brandstof te gaan gebruiken gaan snel. Om dat goedkoper en gemakkelijker te maken, is onderzoek nodig. Daar zorgen we voor met bedrijven en instellingen.

“Het gebruik van de deelProvincie Gelderland, bedrijven, inwoners en maatschappelijke organisaties werken hard aan duurzame mobiliteit. We zetten auto zit helemaal in ons vol in op deze tien maatregelen: systeem. De auto rijdt • meer laadpunten creëren • meer elektrisch vervoer en transportmiddelen op waterstof heerlijk stil en zonder • meer snelfietspaden en fietsenstallingen aanleggen • minder en schoner zakelijk reizen stimuleren uitlaatgassen en het • emissieloze bussen en treinen inzetten • reizigers met ‘hubs’ verleiden slim en schoon te reizen delen met buurtgenoten • innovaties met waterstof stimuleren • wegen energieneutraal onderhouden bevalt goed.” Wat gaan we doen?

• aanleg emissievrije zones in de stad ondersteunen • maatschappelijke initiatieven ondersteunen

Wout Westerhof, deelnemer Deelauto van de Straat

meer snelfietspaden en stallingen

Klimaatmaatregelen mobiliteit

hubs voor slim en schoon reizen meer elektrisch- en waterstofvervoer

wegen energieneutraal onderhouden

waterstof innovaties

H2

H2

H2

H2

H2

meer laadpunten

emissieloze bussen en treinen

minder en schoner zakelijk reizen stimuleren

emissievrije zones in de stad ondersteunen maatschappelijke initiatieven

Industrie en bedrijven De industrie stoot ook veel CO2 uit. In Gelderland zijn dat bijvoorbeeld steenfabrieken en de metaal-, papier- en voedingsmiddelenindustrie. Er zijn allerlei manieren om meer energie te besparen en minder vervuilende stoffen uit te stoten. Bijvoorbeeld door schone energiebronnen te gebruiken, zoals zonne- en windenergie, biogrondstoffen of groene waterstof. Veel van deze ontwikkelingen staan nog in de kinderschoenen en zijn nog te duur. Daarom investeren we samen met bedrijven en het Rijk in onderzoeken. Met grote en kleinere bedrijven werken we aan energiebesparing en minder CO2-uitstoot.

“Wij ondernemen steeds duurzamer. Wij recyclen Wat gaan we doen? Provincie Gelderland, bedrijven, inwoners en maatschappelijke koffiebekers en koffiedik. organisaties werken hard aan duurzame industrie en bedrijven. We zetten vol in op deze tien maatregelen: Maken van plastic afval • duurzame energie voor de industrie koffiemeubels en geven • kennis over verduurzamen delen • zonnepanelen op bedrijfsdaken koffiemachines een tweede • energiescans voor besparing faciliteren • toekomstbestendige, duurzame bedrijventerreinen leven. Ik weet inmiddels • groene waterstof in de energiemix • CO afvangen en opslaan dat je meer voor het klimaat • CO gebruiken als grondstof • meer biogrondstoffen gebruiken kunt doen dan je denkt.” 2 2

• start-ups en innovaties die aan CO2-reductie bijdragen ondersteunen

Henk Jan Westhoff, ondernemer van een koffiebedrijf uit Drempt

Klimaatmaatregelen industrie en bedrijven

innovaties

toekomstbestendige, duurzame bedrijventerreinen groene waterstof in de energiemix

zonnepanelen op bedrijfsdaken

duurzame energie voor de industrie H2

H2

H2

H2

CO2

kennisdeling over verduurzamen

meer gebruik van biogrondstoffen afvang en opslag van CO2

CO2 gebruiken als grondstof

energiescans voor besparing faciliteren

Landbouw en landgebruik De agrarische sector is belangrijk voor Gelderland en onze inwoners. Meer dan de helft van ons grondgebied is agrarisch en er zijn veel mensen werkzaam in land- en tuinbouw, en de hele voedselketen. We ondersteunen de sector bij het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen zoals methaan en stikstof. Zo investeren we in de eiwittransitie, zodat plantaardig eten mogelijk wordt en zetten ons in tegen voedselverspilling. Maar ook met kennis, vernieuwing en financiële steun werken we samen aan een duurzame en natuurinclusieve landbouw met een goed verdienmodel voor boeren.

“Ik ontvang elke week een biologisch groentepakket Wat gaan we doen? van de lokale zorgboerderij. Provincie Gelderland, bedrijven, inwoners en maatschappelijke organisaties werken hard aan duurzame landbouw en landZo voel ik me verbonden gebruik. We zetten vol in op deze maatregelen: met mijn directe omgeving • natuurinclusieve kringlooplandbouw stimuleren • emissiereductie in veehouderij en de lokale boer en draag • duurzame mestproductie en -gebruik • meer bossen ik bij aan duurzaam bodem• minder voedselverspilling • verduurzamen van glastuinbouw beleid, natuurbehoud en • minder vlees- en zuivelconsumptie • plantaardige eiwitproductie biodiversiteit.” • koolstof vastleggen in landbouwgrond voor bodemverbetering

Aycha, inwoner van Schaarsbergen

natuurinclusieve kringlooplandbouw stimuleren

Klimaatmaatregelen landbouw en landgebruik verduurzamen van glastuinbouw

minder voedselverspilling minder vlees- en zuivelconsumptie

emissiereductie in veehouderij

CO2

meer bossen

koolstof vastleggen in landbouwgrond voor bodemverbetering

duurzame mestproductie en -gebruik

plantaardige eiwitproductie

(Duurzame) energie We gebruiken steeds meer elektriciteit. Denk aan het verwarmen van je huis met een warmtepomp of het opladen van je elektrische auto. In het Klimaatakkoord staat dat in 2030 70% van alle elektriciteit duurzaam moet zijn. Met zon en wind kunnen we op korte termijn duurzame energie opwekken. Daarom zie je steeds meer zonnepanelen en windmolens in het landschap. In 6 Gelderse regio’s onderzoeken we samen met inwoners en andere betrokkenen waar we windmolens en zonnepanelen het beste kunnen plaatsen. Zodat met de minste overlast de meeste duurzame energie wordt opgewekt. De plannen hiervoor noemen we ook wel de Regionale Energiestrategieën.

“Met zonnepanelen dragen we bij aan duurzaamheid. Dat voelt goed. Natuurlijk In 2050 moet alle elektriciteit duurzaam worden opgewekt. speelt de besparing op onze Hiervoor is een goed werkend elektriciteitsnet ook belangrijk. Kernenergie, waterkracht en groene waterstof (gemaakt met energiekosten ook mee. duurzame energie) kunnen helpen voor de lange termijn. We ondersteunen ook onderzoek naar geothermie (aardwarmte) en Zo vangen we twee vliegen aquathermie (verwarmen met water) als nieuwe warmtebronnen. in een klap: duurzamer Wat gaan we doen? Provincie Gelderland, bedrijven, inwoners en maatschappelijke en goedkoper!” organisaties werken hard aan de duurzame opwek van elektriciteit. We zetten vol in op deze maatregelen:

• meer zonne-energie opwekken uit zonnepanelen op bedrijfsdaken, huizen, zonnevelden en door innovaties • meer windenergie opwekken • regionale energiestrategieën (RES) ondersteunen • onderzoek naar aardwarmte (geothermie) • biogrondstof als energiebron • energie opwek uit water (aquathermie) • mogelijkheden van het energienetwerk onderzoeken

Annet, inwoner van Oosterbeek

Klimaatmaatregelen (duurzame) energie

meer windenergie opwekken

regionale energiestrategieën (RES) ondersteunen meer energie uit zon

onderzoek naar aardwarmte (geothermie) biogrondstof als energiebron H2

H2

H2

energie opwek uit water (aquathermie)

mogelijkheden van het energienetwerk onderzoeken

meer zonne-energie opwekken uit zonnepanelen op bedrijfsdaken, huizen, zonnevelden en door innovaties

Wat kan jij doen? Of we nu plannen maken voor windmolens, zonnepanelen op het dak leggen, vaker de fiets pakken of minder eten verspillen: we doen allemaal wat voor het klimaat. De overheid, bedrijven en jij en ik. Met de Gelderse uitwerking van het Nationale Klimaatplan willen we bedrijven en inwoners zekerheid geven over wat we als overheid doen. We stimuleren daarmee dat bedrijven durven te investeren en dat inwoners zich uitgenodigd voelen om mee te doen en weten dat wij hun initiatieven ondersteunen.

“Als klimaatcoach breng ik mensen bij elkaar zodat we elkaar inspireren om klimaatbewuster te leven. Samen sta je sterker, blijven we hoop houden en met praktische tips kom je verder. ” Manu Busschots, Klimaatcoach bij KlimaatGesprekken

Wat ga jij doen?

Om klimaatverandering tegen te gaan kan ook jij wat doen. Welke van deze maatregelen heb jij al genomen? Kies voor schoon en slim vervoer: • fiets • deelauto • elektrische of waterstofauto • openbaar vervoer Energievoorziening: • investeer in lokale windprojecten of zonneparken • vraag gratis advies bij een energieloket In/om de woning: • gebruik ledlampen • isoleer je woning • wek je eigen energie op • gebruik energiezuinige apparaten • zet de verwarming lager • gebruik groenafval als compost in je tuin • meer groen en minder tegels in de tuin • verbouw je eigen groente in een moestuin • herstel een apparaat in plaats van vervangen Koop: • producten die duurzaam zijn geproduceerd • bij lokale bedrijven of boeren in de buurt • bij CO2-neutrale bedrijven • tweedehands • minder of geen dierlijke producten

Wat kan jij voor het klimaat doen?

Kies voor schoon en slim vervoer: - fiets - deelauto - elektrische of waterstofauto - openbaar vervoer Energievoorziening: - investeer in lokale windprojecten of zonneparken - vraag gratis advies bij een energieloket

In/om de woning: - gebruik ledlampen - isoleer je woning - wek je eigen energie op - gebruik energiezuinige apparaten - zet de verwarming lager - gebruik groenafval als compost in je tuin - meer groen en minder tegels in de tuin - verbouw je eigen groente in een moestuin - herstel een apparaat in plaats van vervangen

Koop: - producten die duurzaam zijn geproduceerd - bij lokale bedrijven of boeren in de buurt - bij CO2-neutrale bedrijven - tweedehands - minder of geen dierlijke producten

Samen aan de slag voor een gezond klimaat We hopen dat je geïnspireerd bent om samen met ons klimaatverandering tegen te gaan. Want als we allemaal wat doen bereiken we sneller ons doel: Gelderland energieneutraal. Ga voor meer informatie naar: www.milieucentraal.nl www.regionaalenergieloket.nl www.iedereendoetwat.nl Wil je het hele Gelderse Klimaatplan lezen, klik dan hier.

Provincie Gelderland Markt 11 6811 CG Arnhem Postbus 9090 6800 GX Arnhem 026 359 99 99 provincieloket@gelderland.nl www.gelderland.nl

21 500 108

September 2021