Bijlage 2.8 - Herstelplan Voor een leefbaar en financieel gezond Vlaardingen
Tekst van het document
Herstelplan: Voor een leefbaar en financieel gezond Vlaardingen
1
Inleiding Prijsstijgingen en steeds meer gebruik van de voorzieningen in het sociaal domein, de wijze van begroten, hogere bedrijfsvoeringskosten, loon- en prijsstijgingen zijn verschillende factoren die geleid hebben tot het begrotingstekort van Vlaardingen. Het stelt ons voor de uitdaging om met minder geld de goede dingen voor de stad te doen. Wij willen als college van B&W in 2022, als onze collegeperiode voorbij is, een leefbare stad achterlaten met een structureel gezonde begroting. Het begrotingstekort heeft Vlaardingen gedwongen eens goed in de spiegel te kijken. In die spiegel zien we van alles: veel inzet van betrokken bewoners en organisaties, sfeervolle plekken, mooie pareltjes. Maar we zien ook sociale problematiek, ondermijning, hoge werkloosheid, veel armoede en leefbaarheidsproblemen. De statistieken laten zien dat Vlaardingen vergelijkbare problematiek heeft als Rotterdam en Den Haag. In de jaarlijkse Leefbarometer staat Vlaardingen in de top vijf van de gemeenten met de laagste score. Het vraagt volle inzet om dit ten goede te keren. Maar dat moet tegelijkertijd wel met minder geld. Leefbaarheid en focus Kortom: in de spiegel zien we een stad waaraan veel werk te verrichten is. En we zien een begrotingstekort. Minder geld uitgeven of soms juist eerst wat extra om te kunnen investeren, zodat we daar later de vruchten van kunnen plukken.
We zoeken de juiste weg richting een leefbare stad en gezonde gemeentefinanciën. Vandaar in het herstelplan niet alleen aandacht voor de cijfers onder de streep, maar eerst aandacht voor hoe het staat met onze stad, wat we willen bereiken en wat we daarvoor moeten doen. Daarbij stellen we de leefbaarheid van onze stad voorop, maar speelt natuurlijk steeds mee wat dat dan kost en/of opbrengt. Domeinen Bij onze zoektocht naar mogelijkheden om het goede te doen met minder geld, hebben we ons gericht op de domeinen wonen, veiligheid, onderwijs en sociaal. Domeinen die een belangrijke bijdrage leveren aan de verbetering van de leefbaarheid in de stad. Door op een andere manier te werken kunnen we niet alleen financiële winst behalen, maar juist ook winst halen op leefbaarheid. De ombuigingen op deze vier domeinen zorgen ervoor dat we nu in 2023 een sluitende begroting kunnen presenteren. Daarmee houdt het niet op. We gaan deze ingezette koers doorzetten. De komende jaren wordt het herstelplan ons uitgangspunt. Al onze bestuurlijke keuzes zullen moeten passen binnen de visie die in dit plan beschreven staat. Daarnaast is het herstelplan ook een startpunt van een langer proces waarbij wij kritisch kijken naar al onze andere beleidsterreinen, op zoek naar mogelijkheden om ook daar efficiënter te werken zonder af te doen aan de voorzieningen in de stad.
Daarnaast gaan we inzet plegen om de geprognotiseerde tekorten voor 2021 en 2022 te mitigeren. Proces Het was een intensief proces dat we de afgelopen tijd doorlopen hebben. We hebben met elkaar alles op alles gezet om nog scherper te krijgen waar we als gemeente voor gaan en welke financiële consequenties dat heeft. In dit plan is input verwerkt van de raad, de ambtelijke organisatie en partnerorganisaties uit het sociaal domein. Ook de uitkomst van de inwoners-enquête van de raad en de Toekomstvisie zijn meegewogen. Alle interventies uit dit plan gaan we goed borgen en werken we uit in uitvoeringsplannen. We gebruiken dit herstelplan bovenal om ons te helpen om onze doelen - een leefbare en financieel gezonde stad worden – te bereiken en structureel vast te houden. Daarnaast verwachten we dat dit plan gaat leiden tot voldoende vertrouwen bij de provincie dat we met deze plannen in 2023 weer een sluitende begroting hebben. Leeswijzer In dit herstelplan schetsen we per domein de huidige situatie, onze ambitie en welke interventies we gaan plegen om onze ambities te realiseren. Daarbij laten we zien welke investeringen dat vraagt en wat het ons uiteindelijk gaat opleveren. Vervolgens vatten we de financiële gevolgen van dit plan in één overzicht samen. We sluiten af met een bestuurlijke planning.
2
Wonen Situatie Vlaardingen heeft een eenzijdig woonaanbod waardoor de stad relatief veel kwetsbare inwoners trekt die veel zorg en aandacht van de (lokale) overheid nodig hebben. Zeker in de wijken waar die disbalans het grootst is, ontstaan aandachtsgebieden. Ook zijn er plekken in de stad waar het stadsaanzicht en de leefbaarheid een probleem zijn. Bovendien zijn er monumentale en beeldbepalende panden in de stad die dringend om actie vragen om er voor te zorgen dat deze panden behouden blijven. Bovengenoemde problemen verstoren de leefbaarheid in de stad en brengen daarnaast extra kosten met zich mee. De gemeente heeft een woonvisie aan de hand waarvan we werken aan Vlaardingen als betere woonstad met 3.200 nieuwe woningen. Deze woonvisie is echter inmiddels achterhaald door de regionale woonvisie die bepaalt dat Vlaardingen in tien jaar tijd 5.200 woningen moet bouwen en/of renoveren, dus nog eens 2.000 extra nieuwe woningen. Daar tegenover staat dat er 1850 woningen gesloopt moeten worden. Netto neemt ons woningvoorraad dus toe met 3350 nieuwe woningen.
Ambities We willen van Vlaardingen een woonstad in balans maken: met een woonaanbod voor iedere Vlaardinger. Vanuit de opgave uit de regionale woonvisie moet Vlaardingen meer inwoners krijgen waardoor het financiële draagvlak voor bijvoorbeeld voorzieningen toeneemt. Op korte termijn moet de leefbaarheid in de stad verbeteren. Dat kan door een gebiedsgerichte aanpak van de aandachtsgebieden en de ontwikkeling van verpauperde locaties. Ook bestrijding van woonadresfraude is hierin een belangrijk speerpunt. Dit wordt verder uitgewerkt in het hoofdstuk Veiligheid. Om van Vlaardingen weer een gezonde stad te maken is het noodzakelijk om op een andere manier te werken aan wonen en leefbaarheid: samen, gericht op kansen, integraal en gebiedsgericht.
Interventies 1. Nieuwe woonvisie We stellen een nieuwe woonvisie op en werken aan de hand van deze visie aan onze woningvoorraad. Hierin werken we aan onderstaande punten: Versnelling woningbouw voor realisatie van de 2000 extra woningen uit de regionale woonvisie (waardoor totaal te realiseren nieuwbouwwoningen 5.200 is) Inzicht in en sturing op mogelijke locaties Inzicht in en sturing op het type woningen dat Vlaardingen nodig heeft: o 5.200 woningen waarvan 50% in duurder segment o actief naar andere partijen om ook te voorzien in andere woonbehoeften (bv. woonzorgconcepten) o Hoogbouw bij OV-knooppunten en in de binnenstad vanwege beperkte ruimte Nieuwe afspraken met de corporaties voor de herontwikkeling van hun bezit: omzetten naar woningen in het duurdere segment en geen vertraging sloop. Onderzoeken naar uitbreiding van de Rotterdamwet (artikel 9 en 10) waarbij we nadrukkelijk het vervallen van de inkomenstoets uit artikel 9 betrekken. Op basis van deze onderzoeken gaan we maatregelen en acties inzetten die ervoor zorgen dat het inzetten van de wet na vier jaar niet meer nodig is. Continueren structurele inzet op particuliere woningverbetering en stimuleren Verenigingen van Eigenaren om verbeteringen zoveel mogelijk in een totaalaanpak uit te voeren.
3
Opzet ‘Taskforce Woningbouw’ met ondersteuning door de Provincie waardoor we proactiever kunnen inspringen op subsidiemogelijkheden.
Invloed domeinen Deze interventie gaat in eerste instantie over wonen en leefbaarheid, maar met een meer gebalanceerde woningvoorraad verwachten we dat dit ook op het sociaal domein en veiligheid positieve gevolgen heeft.
Financiële gevolgen Kosten Opstellen en uitvoeren Woonvisie
2020 € 250.000
2021 € 250.000
2022 € 250.000
2023 € 250.000
Toelichting Versnelling woningbouw extra 2000 woningen. Dit betreft een fasering over vier jaar van het miljoen dat in het coalitieakkoord is opgenomen.
Opbrengsten Extra inkomsten belastingen en gemeentefonds
2020
2021 € 500.000
2022 € 1.000.000
2023 € 1.500.000
Toelichting Deze raming is gebaseerd op 500 extra woningen per jaar. We gaan er hierbij vanuit dat er de eerste jaren nog geen extra kosten gemaakt hoeven te worden.
2. Aanpak high impact projecten Op het gebied van wonen geven we projecten topprioriteit als zij een grote bijdrage leveren aan de leefbaarheid van onze stad of financieel kansen bieden. Tegen verpaupering Een aantal locaties is op dit moment een doorn in het oog. Bijvoorbeeld de Koningin Wilhelminahaven en het Museumkwartier zijn op dit moment gebieden die (grotendeels) aan verpaupering ten prooi vallen, terwijl ze wel de entree van de stad vormen. Het aanpakken van deze plekken verhoogt de aantrekkelijkheid en de leefbaarheid van de stad substantieel, met alle positieve gevolgen van dien. Voor inkomsten Daarnaast kijken we naar locaties in eigendom van de gemeente. Ontwikkeling van deze gebieden levert direct inkomsten uit grondverkoop op.
Invloed domeinen Deze interventie gaat in eerste instantie over wonen en leefbaarheid, maar het tegengaan van verpaupering is ook een belangrijke maatregel om het veiligheidsgevoel in de stad te verbeteren.
Financiële gevolgen Kosten In uitvoering brengen van high impact projecten
2020 € 100.000
2021 € 100.000
2022
2023 Projectleiding en grondexploitaties
4
Opbrengsten Opbrengsten grondverkoop high impact projecten
2020
2021 € 25.000
2022 € 100.000
2023 € 225.000
3. Nieuwe aanpak gebiedsontwikkeling Om te werken aan een gezonde stad, veranderen we de werkwijze van de gemeente als het gaat om gebiedsontwikkeling. Regisseur We pakken de regie op planvorming om zo de voor onze stad benodigde gebiedsontwikkelingen in gang te zetten. Daarin stellen wij ons zakelijk op. Zakelijker Wij gaan een meer commerciële denkwijze hanteren: We passen ons beleid aan om negatieve grondexploitaties tegen te gaan. We herzien het erfpachtbeleid. Dit beleid is verouderd. Het zorgt er voor dat de verkoopprijs van sociale huurwoningen extreem laag is en het kent relatief veel foutmarges. We passen de OZB voor ‘niet’-woningen aan. In tegenstelling tot woningen kent de OZB voor ‘niet’-woningen nu nog een gebruikersdeel en een eigenarendeel. Hierdoor krijgen we als gemeente minder inkomsten als een pand leeg staat. Als we de OZB voor ‘niet’-woningen aanpassen prikkelt dit bovendien eigenaren om bij leegstand op zoek te gaan naar een huurder. Samen We gaan in gebiedsontwikkelingen meer samenwerken. Naast de al genoemde ‘Taskforce Wonen’ (zie interventie ‘Nieuwe woonvisie’), gaan we meer regionaal en nationaal samenwerken met onze strategische partners en meer gebruik maken van subsidiemogelijkheden, zoals Woningbouw Impulsgelden. Wij brengen deze mogelijkheden in kaart en acteren daar actief op.
Financiële gevolgen Kosten Aanpassen grondbeleid en erfpachtbeleid
2020 € 100.000
2021
Opbrengsten Aanpassing grondbeleid en erfpachtbeleid
2020
2021 pm
OZB-nietwoningen
2022
2023 Inhuur specifieke expertise
€ 375.000
2022 pm
€ 386.000
2023 pm
€ 398.000
Hogere grond- en erfpachtopbrengsten zullen pas bepaald en verwerkt kunnen worden na uitwerking en vaststelling van nieuw beleid. Betreft overheveling gebruikersdeel naar de eigenaren waardoor leegstand geen nadelig effect meer heeft op de baten.
5
Veiligheid Situatie Op dit moment ziet de gemeente uitdagingen en kansen op het gebied van veiligheid. Vlaardingen blijkt aantrekkelijk voor criminelen en lijkt zich goed te lenen voor ondermijnende vormen van criminaliteit. Ook laten kwetsbare groepen in de stad zich makkelijker gebruiken voor ondermijnende activiteiten, zoals drugshandel en loverboypraktijken. Daarnaast telt Vlaardingen ongeveer 2000 woningen waar volgens onze administratie niemand woont. Hier kan sprake zijn van woonadresfraude. Een andere belangrijke ontwikkeling is het terugtrekken van de nationale politie waardoor de gemeente een steeds grotere rol krijgt in lokale veiligheid en het veiligheidsgevoel. Om deze problematiek aan te pakken is een efficiëntere samenwerking nodig met inwoners, ondernemers en onze partners zoals maatschappelijke organisaties, politie, brandweer en het Openbaar Ministerie.
Ambities Veiligheid is een belangrijke voorwaarde voor een goed woon-, leef- en werkklimaat en heeft daarbij een grote invloed op de leefbaarheid van de stad. Daarom is het veiliger maken van onze stad een belangrijke doelstelling van de gemeente Vlaardingen. We willen dat onze inwoners veilig zijn en zich veilig voelen in hun buurt en daar prettig kunnen wonen. Wij willen dat onze ondernemers succesvol kunnen ondernemen in een veilige stad.
Interventies 1. Terugdringen van ondermijning Ondermijning gaat om de beïnvloeding van de bovenwereld door de onderwereld. Door ondermijning raakt de samenleving verzwakt en kwetsbaar voor criminele activiteiten. De gemeente gaat ondermijning verder terugdringen door maatregelen te nemen die zich niet zozeer richten op de potentiële daders, maar op de situaties en gelegenheidsstructuren die de georganiseerde criminaliteit faciliteren en soms zelfs aanmoedigen. Door het verzamelen van informatie en analyseren van gebeurtenissen, signalen en trends op wijk, buurt- en straatniveau maken we efficiënte en effectieve keuzes om ondermijning tegen te gaan. Daarnaast wordt een kwartiermaker op bedrijventerreinen ingezet om maatregelen voor een effectieve aanpak van ondermijning in kaart te brengen.
Invloed domeinen Door terugdringing van ondermijning neemt de veiligheid in onze stad toe, hierdoor wordt Vlaardingen een aantrekkelijkere en leefbaardere stad om te wonen.
Financiële gevolgen Kosten Tijdelijke kwartiermaker bedrijventerreinen Uitbreiding BOA's voor adresfraude en ondermijning bedrijventerrein
2020 € 50.000
2021
2022
2023
Toelichting
€ 150.000
€ 150.000
€ 150.000
€ 150.000
2,5 fte
Juridische kosten
€ 100.000
€ 100.000
€ 100.000
€ 100.000
Specifieke juridische ondersteuning bij verhoogde handhaving (bijvoorbeeld rechtszaken)
6
Analist informatievoorziening
€ 75.000
€ 75.000
€ 75.000
€ 75.000
De analist verzamelt informatie over netwerken en fenomenen en analyseert op verzoek signalen op wijk, buurten straatniveau. Dat draagt in grote mate bij aan adequate handhaving en opsporing.
Opbrengsten Toename van opleggen bestuurlijke boetes/dwangsommen
2020 € 55.000
2021 € 110.000
2022 € 110.000
2023 € 110.000
Toelichting Dit is op basis van bekende landelijke gegevens.
2. Samenwerking verbeteren met zorg Het wordt steeds duidelijker dat de oorzaak van onveilige situaties te herleiden is naar andere beleidsvelden, zoals schulden, verslaving en schooluitval. Daarom is een betere samenwerking tussen zorg en veiligheid cruciaal. De gemeente pakt de jeugdproblematiek intensiever aan, begeleidt kwetsbare groepen beter om te voorkomen dat deze gebruikt worden voor ondermijnende activiteiten en zorgt ervoor dat verwarde personen de zorg krijgen die nodig is. Hierbij wordt gekeken of de juiste opvolging wordt gegeven na constatering van de problematiek. Ook zetten we in op een woonzorgconcept voor huishoudens van personen die overlast geven.
Invloed domeinen Deze interventie staat onder het hoofdstuk Veiligheid, maar is bij uitstek een integrale interventie die effect heeft op alle andere domeinen: leefbaarheid, wonen sociaal domein en onderwijs.
Financiële gevolgen Opbrengsten 2020 2021 2022 2023 Toelichting Een intensievere aanpak van een kleine groep heeft op termijn rendement vooral ook in andere domeinen zoals het sociaal domein.
Efficiëntere samenwerking Door efficiënt en effectief samen te werken aan veiligheid kunnen we criminaliteit en overlast terugdringen. Het is echter niet alleen aan ons als gemeente om de veiligheid te bewaken. Veel partijen hebben hier invloed op zoals ondernemers, maatschappelijke organisaties, politie, brandweer, Openbaar Ministerie en natuurlijk de inwoners van onze stad zelf. De gemeente pakt de regie om de samenwerking tussen deze partners te verbeteren. We werken daarbij informatiegestuurd. Op basis van informatie worden efficiënte en effectieve keuzes gemaakt over de inzet. Daarmee vergroten we het veiligheidsgevoel bij onze inwoners. Dit wordt nog extra gestimuleerd doordat we meer gaan communiceren wat we doen en wat dit opbrengt.
Invloed domeinen Het vergroten van veiligheid maakt van Vlaardingen een meer leefbare stad. Hierdoor heeft deze interventie ook invloed op het domein Wonen.
Financiële gevolgen Kosten 2020 2021 2022 2023 Toelichting Het verbeteren van de samenwerking en het vaker communiceren om het veiligheidsgevoel te
7
verhogen wordt budgetneutraal uitgevoerd. Inzet hiervoor verloopt via bestaande lijnen. Opbrengsten 2020 2021 2022 2023 Toelichting De opbrengst hiervan is lastig uit te drukken in cijfers. De efficiëntere samenwerking dient maatschappelijke doelen, zoals het vergroten van het veiligheidsgevoel en het verbeteren van het imago van je stad. Dit laatste kan er weer zorgen dat bijvoorbeeld meer inwoners en ondernemers zich in onze stad willen vestigen. Wat ook weer tot opbrengsten kan leiden.
3. Bestrijden woonadresfraude In Vlaardingen staan volgens de administratie 2.000 woningen leeg. Wij gaan er echter vanuit dat een groot deel wordt bewoond en gaan hier op handhaven. Gunstig bijeffect is dat door de toename van het inwoneraantal de uitkering uit het Gemeentefonds stijgt. De hiervoor benodigde investering in handhavingscapaciteit levert naast een verbetering van de leefbaarheid (o.a. een veiligere woonomgeving), ook middelen in de vorm van boetes bij onder andere overbewoning op.
Invloed domeinen Door het bestrijden van woonadresfraude neemt de veiligheid en het veiligheidsgevoel in de stad toe. Het is daarnaast een verbetering van de woonomgeving en de leefbaarheid.
Financiële gevolgen Kosten 2020 2021 2022 2023 Toelichting Voorkomen / € 100.000 € 100.000 € 100.000 € 100.000 Dit zijn kosten voor het terugdringen inzetten van een regisseur woonoverlast woonoverlast. Ondersteuning € 60.000 Dit zijn kosten voor het afdeling Publiek inzetten van 1 fte. De kosten voor inzet van extra BOA’s die aan de slag gaan met adresonderzoek, controle leegstaande woningen en terugdringen ondermijning, zijn genoemd bij de interventie ‘Terugdringen ondermijning’
Opbrengsten Opbrengst herbewoning leegstaande woningen Fraudebestrijding
2020 € 52.000
2021 € 107.000
2022 € 163.000
2023 € 223.000
€ 200.000
€ 300.000
€ 300.000
€ 300.000
Toelichting Deze raming is gebaseerd op een toename van het aantal inwoners met 200 per jaar. Dit is een schatting op basis van ervaringen van elders in het land.
8
Onderwijs Situatie De gemeente is wettelijk verplicht om te zorgen voor voldoende en kwalitatief goede schoolgebouwen. Om hier uitvoering aan te geven heeft de gemeente een Integraal Huisvestingsplan (IHP) gemaakt. Deze kan na goedkeuring door de gemeenteraad uitgevoerd worden. Bij het opstellen van de Toekomstvisie was onderwijs een van de thema’s die aan de orde kwam. Inwoners en organisaties in de stad zagen kansen om het onderwijs te laten bijdragen aan de leefbaarheid van de stad en een meer integrale samenwerking. Eén van de gesignaleerde kansen was om met onderwijs in te spelen op de stijgende vraag naar medewerkers in de zorg.
Ambities Goede, gezonde en genoeg schoolgebouwen Met het IHP zorgen we ervoor dat er in Vlaardingen voldoende en kwalitatief goede schoolgebouwen beschikbaar zijn voor alle kinderen. Bij nieuwbouw of schoolgebouwen die uitgebreid worden, kijken we of er kinderopvang bij de school aangesloten is of in het gebouw is gehuisvest. In die gevallen gaan we met de kinderopvangorganisaties in gesprek over het mee-investeren in de ruimtes die bestemd worden voor de kinderopvang. Geen lege lokalen De gemeente streeft naar efficiënt gebruik van schoolgebouwen. Met schoolbesturen brengen we leegstand van lokalen in beeld. Deze kunnen we bijvoorbeeld inzetten om maatschappelijke organisaties te huisvesten. Daarnaast onderzoeken we samen met schoolbesturen de mogelijkheden van multifunctioneel gebruik van lokalen en ruimtes buiten schooltijd door maatschappelijke organisaties. Gebruik sociale structuur We gaan de ondersteuningsstructuur op scholen en in wijken verbeteren. MBO-stad We hebben de ambitie om MBO-stad te worden. MBO-ers sluiten aan op de vraag van de arbeidsmarkt en verhogen de leefbaarheid in de stad.
Interventies 1. Wijkfunctie en sociale structuur van scholen We spelen een verbindende rol tussen schoolbesturen en maatschappelijke organisaties om de mogelijkheden voor multifunctioneel gebruik van lokalen en ruimtes na schooltijd te onderzoeken. De gemeente brengt samen met schoolbesturen leegstaande lokalen in beeld. Samen onderzoeken we welke van deze lokalen mogelijk uit de onderwijscapaciteit gehaald kunnen worden. Bij de lokalen waar dat voor geldt, kunnen er, in overleg met de schoolbesturen, maatschappelijke organisaties gehuisvest worden. Als we deze ruimtes zo kunnen benutten, draagt dat bij aan de wijkfunctie van de scholen en versterkt het de ondersteuningsstructuur op scholen Ook zetten we in op het verbeteren van de ondersteuningsstructuur op school- en wijkniveau door een soepelere samenwerking tussen wijkteams, wijknetwerken en alle scholen in de wijk. Er kan dan tijdig worden doorverwezen naar de passende hulp. Hiermee kan er preventiever ingezet worden op gezinsproblematiek, wat tegelijkertijd de gezinssituatie van kinderen verbetert en daarmee hun ontwikkeling. Dit loopt in lijn met de ambities van het sociaal domein: de omslag van zorg naar preventie en vroegsignalering, en van aanbodgestuurd naar integraal en vraaggericht werken.
Invloed domeinen Deze interventie heeft betrekking op het domein onderwijs. Een goede sociale structuur van scholen is daarnaast van toegevoegde waarde voor het sociaal domein en de leefbaarheid in de stad.
9
Financiële gevolgen Kosten 2020 2021 2022 2023 Toelichting Het kosten voor het versterken van de ondersteuningsstructuur op scholen valt onder de interventies binnen het sociaal domein. Deze kosten zijn daar opgenomen bij de interventies: omslag van zorg naar preventie en vroegsignalering, en van aanbodgestuurd naar integraal en vraaggericht werken. Opbrengsten 2020 2021 2022 2023 Toelichting We weten dat als we gezinnen preventiever helpen met te verwachten schulden en preventief ingestoken zorg, dat dit veel kosten bespaart op de lange termijn. Dit is op voorhand moeilijk uit te drukken in cijfers.
2. Care Innovation Academy De gemeente neemt een regisserende en verbindende rol aan in het opzetten van een Care Innovation Academy (CIA). Een MBO-opleiding die moet voorzien in de vraag naar arbeidskrachten in de zorg. Behalve dat de CIA inspeelt op de vraag naar arbeidskrachten in de zorg draagt het ook bij aan doorlopende leerlijn van VMBO naar MBO voor leerlingen in Vlaardingen. De mogelijkheid om een MBO-opleiding te kunnen volgen in de stad waar je woont, draagt bij aan de leefbaarheid. Op lange termijn zou deze MBO-opleiding ook kunnen voorzien in omscholing van werklozen, waarmee de werkloosheid kan dalen.
Invloed domeinen Door de rol die een MBO-opleiding in onze stad kan vervullen heeft deze interventie niet alleen betrekking op het domein onderwijs, maar ook positieve gevolgen voor het sociaal domein (omscholing van werklozen) en op de leefbaarheid.
Financiële gevolgen In de eerste fases van het stimuleren van de totstandkoming van een CIA speelt de gemeente alleen een regisserende en coördinerende rol. De investering die dan door de gemeente gedaan moet worden, heeft betrekking op personele inzet. Deze personele inzet kan op termijn breder worden ingezet ter bevordering van meer MBO opleidingen in Vlaardingen dan alleen de CIA. Kosten Regisseren en coördineren opzet van de CIA
2020 € 35.000
2021 € 70.000
2022 € 35.000
2023
Toelichting 1fte gedurende 2 jaar
Opbrengsten 2020 2021 2022 2023 Toelichting De baten van een MBO opleiding die inspeelt op de vraag van de arbeidsmarkt laten zich nu moeilijk uitdrukken in cijfers. We gaan uit van maatschappelijke opbrengsten en verlaging in uitkeringen.
10
Sociaal domein Situatie Vlaardingen is een stad met relatief veel inwoners die ondersteuning nodig hebben. De partijen in het sociaal domein hebben de afgelopen jaren hard gewerkt en er is veel bereikt, maar ondanks dat stijgen de zorgvraag en de kosten. Ook is de omslag naar meer integraal werken en het dichter bij de mensen brengen van ondersteuning nog niet voldoende bereikt. Als de kosten blijven stijgen, gaat dat ten koste van andere voorzieningen in de stad. Dat willen we voorkomen en daarnaast willen we werken aan een betere ondersteuning voor inwoners die dat nodig hebben. Dat willen wij bereiken door efficiënter en effectiever te gaan werken in het sociaal domein en reëel te zijn in wat we kunnen en wat de grenzen van onze verantwoordelijkheid zijn. De al ingezette transformatie moet er voor zorgen dat we binnen het sociaal domein van sectoraal naar integraal werken gaan en dat er een omslag komt van zorg naar preventie. Om deze transformatie door te zetten moeten we goed de regie nemen en nauw samenwerken met de uitvoeringsorganisaties en andere partners in de stad. De ambtelijke inventarisatie van ombuigingsmogelijkheden van drie van onze strategische samenwerkingspartners - Minters, ROGplus en Stroomopwaarts - is meegenomen in dit herstelplan.
Ambities Om onze stad leefbaar te houden is het nodig dat de zorg ook in de toekomst bereikbaar en betaalbaar is. We willen dat bereiken door meer grip te krijgen en een omslag te maken van aanbodgestuurd naar integraal vraaggericht werken én van zorg naar preventie en vroegsignalering. Zo houden we de zorg betaalbaar kunnen we versobering van het aanbod grotendeels voorkomen, en kunnen we zelfs kwaliteitsverbetering bereiken voor de gebruikers van deze ondersteuning. We hebben drie ambities geformuleerd die er op gericht zijn om deze transformatie te versnellen en vast te houden. De eerste ambitie gaat over de gemeentelijke aansturing die in onze ogen een randvoorwaarde is voor een goed verloop van de transformatie. De andere twee ambities vormen de uitgangspunten voor de nodige transformatie in het sociaal domein: Ambitie1: In onze aansturing willen we door robuuste regie, sturing en monitoring meer grip krijgen op het sociaal domein. Ambitie 2: De omslag van zorg naar preventie en vroegsignalering. Ambitie 3: De omslag naar integraal en vraaggericht werken. De interventies die nodig zijn om deze ambities te bereiken, staan in de paragraaf hieronder omschreven.
Interventies 1. Verbetering regie, sturing en monitoring De transformatie in het sociaal domein vraagt om een heldere visie op de rol van de gemeente. We gaan robuuster regie voeren, sturen en de resultaten beter monitoren. Maatregelen ‘De inwoner voorop’ Onlangs is het beleid sociaal domein herijkt onder de titel ‘De inwoner voorop’. De maatregelen uit dit beleid voeren we uit: er komt één integrale verordening voor de Wmo, de Jeugd- en de Participatiewet, we zetten effectief gebleken interventies in, we maken een afwegingskader voor
11
subsidies en ontwikkelen de monitor sociaal domein verder door met indicatoren voor lichtere vormen van ondersteuning. Daarmee kunnen we het sociaal domein betrouwbaar data-onderbouwd sturen. Pilots Het sociaal domein loopt geregeld aan tegen bureaucratie. Om te achterhalen welke knelpunten in de praktijk echt belemmerend werken gaan we een pilot bureaucratievrij werken uitvoeren in één van de aandachtsgebieden en een pilot beschikkingsvrij werken. Regie op uitgaven en versoberen Ook op de uitgaven gaan we meer regie voeren. Zo gaan we de jeugdhulp anders organiseren. We gaan voor de jeugdhulp een MVS-model (Maassluis Vlaardingen Schiedam) maken in plaats van alles regionaal te organiseren met de GRJR (Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond). Voor de Wmo wordt de populatiebekostiging (bedrag per inwoner ongeacht of deze inwoners zorg gebruikt of niet) doorontwikkeld. Ook gaan we meer diensten inbesteden en voeren we een aantal versoberingen door:
Rotterdampas: we handhaven de subsidie voor de Rotterdampas alleen voor minimagezinnen met kinderen onder 12 jaar. Regeling meerkosten: voor bewoners die ook gebruik maken van WMO zorg is door invoering van het abonnementstarief de eigen bijdrage fors lager geworden waardoor deze bewoners gecompenseerd worden voor het vervallen van deze regeling. Regeling Schoon huis: We schaffen de aanvullende mogelijkheid om tegen gereduceerd tarief extra uren in te kopen af. De reguliere regeling Schoon huis blijft wel gewoon bestaan, dus iedereen die op basis van onze wettelijke verplichting in aanmerking komt voor huishoudelijke hulp, kan daarvan gebruik blijven maken
Voor het overige houden wij we vast aan het vastgestelde armoede en schuldenbeleid, ook als het gaat om bovenwettelijke taken.
Financiële gevolgen Kosten Integraal werken
2020 € 100.000
Doorontwikkeling monitor & Ondersteuning onderzoek factorenmodel Opbrengsten Inkoop WMO
2020
2021 € 200.000
2022 € 200.000
€ 50.000
€ 50.000
2021
2022
2023
Toelichting Inzet 2 extra fte: Programmamanager sociaal domein Regievoerder/versterking strategisch accountmanagent 0,5 fte
2023 € 175.000
Toelichting Voordeel door gezamenlijke inkoop partijen Wmo. Op MVS-niveau.
Jeugdhulp anders organiseren Inbesteden diensten
€ 590.000
€ 880.000
€ 2.540.000
€ 60.000
€ 60.000
€ 60.000
Versoberen maatregelen:
€ 62.500
€ 125.000
€ 125.000
In de regio inbesteden ondersteunende diensten in combinatie met basisbanen, werk/leerplaatsen en/of dagbesteding. Alleen subsidie voor minima met kinderen onder 12 jaar. Overgangsregeling in 2021.
12
Rotterdampas Versoberen maatregelen: regeling meerkosten Versoberen maatregelen: Schoon huis Pilots bureaucratievrij en beschikkingsvrij werken
€ 160.000
€ 320.000
€ 320.000
Afschaffen regeling meerkosten. Overgangsregeling in 2021.
€ 50.000
€ 100.000
€ 100.000
Afschaffen aanvullende voorziening Schoon huis.
€ 150.000
€ 250.000
€ 400.000
2. Omslag naar preventie en vroegsignalering Voorkomen is beter dan genezen. Dat geldt ook in het sociaal domein. Met vroegsignalering en effectieve preventieve ondersteuning kunnen we tijdig ingrijpen en voorkomen we erger. Zo kunnen mensen langer zelfredzaam of ‘samenredzaam’ blijven en doen ze minder beroep op specialistische ondersteuning. Kwetsbare groepen We werken aan effectieve preventieve interventies voor de meest kwetsbare doelgroepen. We richten ons op factoren die een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van de grootste problemen in de stad: basisvaardigheden, inkomen, sociale basis en veilig/gezond opgroeien. Hierin speelt het hebben van werk een belangrijke rol. Denk bijvoorbeeld aan de situatie van uitkeringsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Als voor hen werk (nog) niet haalbaar is, is een zinvolle daginvulling, zo mogelijk als opmaat naar regulier werk, belangrijk bij het voorkomen van problemen. Vroegtijdig en laagdrempelig Door zorg en ondersteuning vroegtijdig en laagdrempelig te organiseren vermindert het beroep op specialistische jeugdhulp en maatwerkvoorzieningen. Hierin speelt de inzet van praktijkondersteuners Jeugd bij de huisarts een belangrijke rol. Wijknetwerk Verder vormt het wijknetwerk een belangrijke basis.
In dit netwerk krijgt de samenwerking tussen formele, informele zorg en ondersteuning, en andere partijen nog beter gestalte. Hierdoor kunnen partijen problemen eerder signaleren en eerste ondersteuning bieden bij lichte problematiek. Bovendien draagt het wijknetwerk bij aan meer sociale cohesie.
Financiële gevolgen Kosten Versterking vrijwillige inzet
2020
2021 € 171.000
2022 € 171.000
2023 € 171.000
Basisbanen
€ 290.000
€ 290.000
€ 290.000
Innovatie pilots uitstroom uitkering
€ 700.000
€ 700.000
Toelichting Voor begeleiding van uitkeringsgerechtigden naar vrijwilligerswerk. Voor lichtere ondersteuning met behulp van vrijwilligers Realiseren van publiek gefinancierde banen, waarbij een uitkering wordt omgezet in een salaris. Pilots om extra uitstroom te genereren, bijv. opzet nieuwe leerlijnen. En uitkomsten van pilots bestendigen.
13
Inzet jeugdondersteuner huisartsen Aanjager wijknetwerk
€ 300.000
Mantelzorg
Opbrengsten Versterken vrijwillige inzet Basisbanen
Innovatie pilots uitstroom uitkering Inzet jeugdondersteuners huisartsen Minder bijstandsuitkeringen
2020
€ 900.000
€ 900.000
€ 900.000
Inzet specialistische huisartsenondersteuning
€ 350.000
€ 350.000
€ 350.000
€ 250.000
€ 250.000
€ 250.000
Inzet van een aanjager wijknetwerk Investering in preventie Voorkoming overbelasting mantelzorgers, voorkomt instroom in duurdere voorzieningen
2021 € 150.000
2022 € 350.000
2023 € 450.000
€ 494.000
€ 698.000
€ 902.000
€ 700.000
€ 1.400.000
€ 1.400.000
€ 290.000
€ 1.160.000
€ 1.760.000
€ 250.000
€ 500.000
€ 750.000
Verminderen instroom in Wmo Aanjager Wijknetwerk en ondersteuning mantelzorg
€ 605.000
Toelichting Besparing op uitkeringen en lagere kosten WMO Salaris wordt deels terugverdiend door de omzet in werkzaamheden. Gemiddeld jaarlijks rendement € 4.250 per basisbaan. Meer uitstroom.
Minder verwijzingen naar specialistische jeugdhulp per huisartsenpraktijk. Omslag naar minder instroom door minder sociale huurwoningen in woningvoorraad Aanvullende opdracht: kosten terug naar niveau 2019 Aan deze investeringen kunnen we geen directe opbrengsten koppelen, maar zij dragen belangrijk bij aan opbrengsten van diverse interventies vooral op het gebied van vermindering instroom in de WMO en kostenverlaging Jeugdhulp
3. Naar integraal en vraaggericht werken Bij het ondersteunen van bewoners willen we nog meer dan nu aansluiten op de behoeften van degenen die ondersteuning nodig hebben en op efficiënte samenwerking.
14
Maatwerk We gaan ons richten op meer maatwerk. Wat de inwoner nodig heeft is leidend en niet het recht op een voorziening of een standaardaanbod. We laten de ondersteuning zo veel mogelijk plaatsvinden in de directe omgeving en binnen het normale dagelijkse leven van inwoners. We zetten in op normalisatie; niet alles moet wat kan. Multi-problematiek Voor bewoners met diverse problemen (multi-problematiek) is het extra belangrijk dat de uitvoerende organisaties integraal werken. Het moet voor inwoners met een ondersteuningsvraag niet uitmaken bij welk loket zij hun vraag stellen. Zij moeten er op kunnen rekenen dat hun problematiek integraal in kaart wordt gebracht en dat eventuele doorverwijzing gaat zonder bureaucratische rompslomp. Dat vraagt van alle betrokken partijen samenwerking en afstemming van belangen, processen, werkwijzen en expertises om te komen tot effectievere, efficiëntere en daarmee betere hulpverlening voor de bewoner. We gaan stapeling van voorzieningen bij gezinnen waarbij sprake is van multiproblematiek terugdringen. Mandaat De uitvoerende organisaties moeten beter in positie gebracht worden. Door de casusregisseur van mandaat te voorzien, kan deze zijn rol beter pakken. We organiseren het stelsel en de randvoorwaarden zo, dat we op casusniveau optimaal kunnen doen wat nodig is.
Iedereen op de juiste plek We herschikken en optimaliseren capaciteit en expertise in onze wijkteams zodat zij effectiever en efficiënter kunnen sturen op integrale en doelmatige inzet van voorzieningen. Verder stimuleren we dat de juiste zorg (en dus ook de juiste zorgkosten) op de juiste plaats terecht komen door de uitstroom naar Wet Langdurige Zorg (WLZ) of de ZorgVerzekeringsWet (ZVW) te stimuleren.
Invloed domeinen Deze interventies zijn primair gericht op het efficiënter en effectiever organiseren van de ondersteuning voor Vlaardingers. Hoe beter en doelmatiger deze is, hoe groter de impact ook op de overige domeinen en de leefbaarheid in onze stad.
Financiële gevolgen Kosten Herschikken capaciteit en expertise wijkteams Wet Langdurige Zorg Volwassenen
2020
Opbrengsten Herschikken capaciteit en expertise wijkteams Herschikken capaciteit en expertise wijkteams
2020
2021 € 412.000
2022 € 412.000
2023 € 412.000
Toelichting Aanvullen specialistische expertise wijkteams.
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
Inzet overhevelen Wmoondersteuning van volwassenen met een meervoudige beperking of zeer langdurige GGZproblematiek naar de WLZ of ZVW.
2021 € 304.500
2022 € 357.000
2023 € 357.000
Toelichting Efficiencywinst
€ 220.000
€ 440.000
€ 680.000
Kostenverlaging jeugdhulp door voorkoming van inzet van té zware (en duurdere) zorg.
15
Herschikken capaciteit en expertise wijkteams Herschikken capaciteit en expertise wijkteams
€ 150.000
€ 250.000
€ 400.000
Nog meer én kritischer sturen op de inzet van specialistische jeugdhulp.
€ 150.000
€ 150.000
€ 300.000
WLZ Volwassenen
€ 150.000
€ 150.000
€ 300.000
Casusregie gezinnen met meervoudige hulpvragen
€ 350.000
€ 450.000
€ 550.000
Inzet om de ondersteuning van een deel van de doelgroep jeugd met een beperking over te hevelen van de Jeugdwet naar de WLZ of ZVW. Verlaging Wmo-uitgaven voor volwassenen met een meervoudige beperking of zeer langdurige GGZ-problematiek Gecoördineerde acties om stapeling van zorg te verminderen/voorkomen bij complexe meervoudige hulpvragen.
4. Totaaloverzicht Financiën sociaal domein In onderstaande tabel vindt u het totaaloverzicht van alle kosten en opbrengsten van alle interventies in het sociaal domein. U ziet hier dat wij de rijksbijdrage jeugdzorg voor de jaren 2022 en 2023 opnemen in dit herstelplan voor € 1,5 miljoen per jaar. De minister heeft deze middelen toegekend voor de jaren 2019, 2020 en 2021. Of deze rijksbijdragen ook in de jaren hierna zullen worden toegekend is onzeker. De minister heeft aangegeven deze e discussie over de 2 Kamerverkiezingen heen te tillen. Onze provinciale toezichthouder heeft echter aangegeven dat wij deze baten ook in de jaren 2022 en daarna in de begroting mogen opnemen omdat zij er voldoende vertrouwen in hebben dat de minister over de brug zal komen. Eerder kozen wij er voor deze middelen uit voorzichtigheidsoverwegingen niet in de begroting op te nemen voor de jaren 2022 en 2023. Wij menen hier nu op terug te moeten komen. Dit herstelplan wordt opgesteld in het kader van het provinciaal toetsingskader voor preventief toezicht. Binnen dit kader mogen wij deze baten meenemen in de begroting voor de jaren 2022 en 2023.
16
Lasten Regie Preventie Integraal werken Subtotaal lasten Budget coalitieakkoord Totaal lasten Baten Regie Preventie Integraal werken Subtotaal baten Rijksbijdrage jeugd Totaal baten Saldo
2020
2021
2022
2023
100.000 300.000 400.000 400.000 -
250.000 2.661.000 437.000 3.348.000 700.000 2.648.000
250.000 2.661.000 437.000 3.348.000 700.000 2.648.000
1.961.000 437.000 2.398.000 700.000 1.698.000
-
1.072.500 1.884.000 1.324.500 4.281.000
-
4.281.000
1.735.000 4.108.000 1.797.000 7.640.000 1.500.000 9.140.000
3.720.000 5.867.000 2.587.000 12.174.000 1.500.000 13.674.000
-
1.633.000
6.492.000
11.976.000
17
Financiële paragraaf 1. Actuele ontwikkelingen meerjarenbegroting Begrotingssaldi gewijzigd Afgelopen november heeft de gemeenteraad de begroting 2020-2023 vastgesteld. Inmiddels heeft de raad in de vergaderingen in december en januari enkele besluiten genomen met gevolgen voor de saldi van de meerjarenbegroting. Hieronder vindt u een overzicht van deze gevolgen: Tabel 1
x € 1.000 Saldo vastgestelde MJB 2020-2023
2020 -5.775
2021 -4.665
2022 -4.796
2023 -3.774
Inmiddels genomen raadsbesluiten: Correctie tarief afvalstoffenheffing (Raad 19-12-2019) Effecten 2e VGR 2019 (Raad 19-12-2019) Actuele saldi MJB 2020-2023
-299 -869 -6.943
471 -4.194
619 -4.177
197 -3.577
Doorrekening uitkomsten rapport begrotingsonderzoek Naar aanleiding van de begrotingstekorten heeft het college de methodiek van begroten en de opbouw van de meerjarenramingen laten onderzoeken. De resultaten van dit onderzoek staan in twee rapportages: De eindrapportage Ontwikkeling begrotingssaldo 2020-2023 Gemeente Vlaardingen. De eindrapportage Oplossingsrichtingen begrotingssaldo 2020-2023 Gemeente Vlaardingen. Een deel van de aanbevelingen uit deze rapportages (het rapport Weterings) heeft het college overgenomen en een deel niet. Dit is toegelicht in een raadsmemo (registratienummer: 1757320). Het college koos bevindingen en aanbevelingen die bijdragen aan een robuuste, toekomstbestendige en structureel sluitende meerjarenbegroting. De belangrijkste aanbeveling die het college overgenomen heeft, betreft het omzetten van de meerjarenbegroting van constante prijzen naar lopende prijzen. Het systeem met lopende prijzen geeft een beter beeld van de meerjarenraming dan het systeem met constante prijzen. De laatste jaren is de vergoeding die het Rijk aan gemeenten verschaft via het gemeentefonds voor loon- en prijsstijgingen onvoldoende om de kostenstijgingen te dekken. Bij een systeem met constante prijzen maak je dit nadelige financiële effect telkens maar voor één jaar inzichtelijk, waardoor de meerjarenraming geen betrouwbaar beeld geeft.
Het systeem met lopende prijzen komt aan dit bezwaar tegemoet. Inmiddels zijn de overgenomen aanbevelingen in detail uitgewerkt. Hieronder vindt u een overzicht van de gevolgen van deze maatregelen voor de begrotingssaldi:
18
Tabel 2
x € 1.000 Actuele saldi MJB 2020-2023 Uitwerk ing adviezen rapport Weterings: Lasten, omzetting van constante naar lopende prijzen Baten, omzetting van constante naar lopende prijzen Vervallen taakstelling sociaal domein Verhoging rijksbijdrage BUIG Kapitaallasten nieuwe investeringsplanning Omzetten budget inventaris onderwijs naar investering Diverse kleine budgetaanpassingen Saldi MJB na voorgestelde aanpassingen
2020 -6.943 46 3 1.000 474 543 62 -4.815
2021 -4.194
2022 -4.177
2023 -3.577
-5.580 -10.413 -14.299 3.005 6.012 9.195 -1.000 -2.100 -3.000 1.000 1.000 1.000 338 306 401 543 543 543 62 62 62 -5.826 -8.767 -9.675
Het college heeft deze wijzigingen verwerkt in een begrotingswijziging die ter vaststelling voorgelegd wordt aan de gemeenteraad. Deze begrotingswijziging is als bijlage bij dit herstelplan gevoegd. De bedragen in bovenstaand overzicht wijken in enkele gevallen af van de bedragen die genoemd zijn in het rapport Weterings. Het rapport Weterings betreft namelijk een grove benadering op hoofdlijnen. In bovenstaande tabel is op aangeven van het rapport Weterings een aanpassing van de geraamde kapitaallasten opgenomen als gevolg van een herziening van de fasering van de geplande investeringen. In de bijlage bij dit herstelplan is een bijgestelde investeringsplanning gevoegd die ter vaststelling aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. In het rapport zitten ook conclusies en aanbevelingen die het college nog niet verder heeft uitgewerkt. Het gaat hierbij om gelden met betrekking tot het onderwijsachterstandenbeleid (OAB) en enkele andere onderwerpen waar mogelijk aanvullende financiële middelen voor benodigd zijn. Deze worden nog nader bekeken en zo nodig aan de gemeenteraad voorgelegd. Dit betreft de onderstaande onderdelen uit het rapport Weterings: Tabel 3
x € 1.000 2020 Saldi MJB na voorgestelde aanpassingen -4.815 Onderwerpen uit rapport Weterings, nog nader uitgewerk t moeten worden: Mogelijkheden optimaal benutten OAB-gelden pm
2021 -5.826
2022 -8.767
2023 -9.675
pm
pm
pm
Onderwerpen uit rapport Weterings, die middels afzonderlijk e raadsvoorstellen zullen worden voorgelegd: Onderhoud openbaar groen -209 -209 -209 -209 Exploitatie nieuwe sporthallen -135 -270 -270 -270 Onderhoud kapitaalgoederen, MJOP -350 -350 -350 -350 Ontvlechting ICT -423 -457 -35 -35 Cloud migratie -470 -380 Onderhoud interieur -110 -115 -140 -154 Opstellen van een vastgoedvisie -100 -100 Saldi MJB na verdere uitwerking rapport Weterings -6.612 -7.707 -9.771 -10.693
De in deze tabel genoemde bedragen zijn inschattingen uit het rapport Weterings. Bij verdere uitwerking kunnen de uiteindelijke benodigde middelen hiervan afwijken. Vanwege deze onzekerheid, zal het college deze onderwerpen nog niet verwerken in een begrotingswijziging. Na verdere uitwerking krijgt de raad raadsvoorstellen voor besluitvorming over deze onderwerpen. Overige financiële ontwikkelingen Naast de ontwikkelingen die in het rapport Weterings zijn geschetst, zijn er enkele nieuwe ontwikkelingen die gevolgen hebben voor het saldo van de meerjarenbegroting. Dit betreft de volgende ontwikkelingen waarvoor de raad inmiddels raadsvoorstellen en een raadsmemo heeft ontvangen.
19
Tabel 4
x € 1.000 Saldi MJB na verdere uitwerking rapport Weterings Overige Ontwik k elingen: Raadsvoorstel ROGplus (WMO) Raadsmemo GR Jeugd Raadsvoorstel IHP bijstelling prijspeil Raadsvoorstel levendige binnenstad en beeldkwaliteitsplan Saldi na overige ontwikkelingen
2020 -6.612
2021 -7.707
2022 2023 -9.771 -10.693
-1.748 -762
-1.774 -1.801 -1.828 -873 -886 -899 -28 -57 -212 -142 -446 -155 -156 -9.264 -10.828 -12.670 -13.788
2. Ombuigingstaakstelling Hoe hoog is, gezien bovengenoemde ontwikkelingen, de ombuigingstaakstelling voor Vlaardingen nu eigenlijk? Daarin wil het college rekening houden met de nog bestaande onzekerheden. In de onderdelen van het rapport Weterings die nog verder moeten worden uitgewerkt zitten nog aanzienlijke risico’s. De daadwerkelijke uitwerking kan afwijken van de geschatte bedragen uit het rapport. Verder blijven de volumeontwikkelingen in het sociaal domein een onzekere factor. De bedragen in de laatste tabel zijn gebaseerd op de ontwikkelingen in de afgelopen periode. In hoeverre bijvoorbeeld het abonnementstarief tot een verdere groei van het gebruik aan WMO voorzieningen zal leiden, kan niemand met zekerheid voorspellen. En last but not least kan de herziening van de verdeelmaatstaven in het gemeentefonds grote financiële consequenties hebben. Deze herziening is overigens uitgesteld van 2021 naar 2022. Gegeven de beschreven ontwikkelingen van de saldi van de meerjarenbegroting en de genoemde risico’s gaat het college er van uit dat het begrotingstekort in 2023 ergens tussen de € 10 en de € 15 miljoen zal uitkomen. Daarom gaat het college uit van een ombuigingstaakstelling van € 15 miljoen structureel.
3. Financiële uitwerking speerpunten herstelplan In het herstelplan zijn voor de vier domeinen wonen, veiligheid, onderwijs en sociaal domein de volgende baten en lasten opgenomen:
20
Tabel 5 bedragen x € 1.000
2020
2021
2022
2023
450 -450
350 900 550
250 1.486 1.236
250 2.123 1.873
Veiligheid Lasten Baten Saldo Veiligheid
535 307 -228
425 517 92
425 573 148
425 633 208
Onderwijs Lasten Baten Saldo Onderwijs
35 -35
70 -70
35 -35
-
-
2.648 4.281 1.633
2.648 9.140 6.492
1.698 13.674 11.976
1.020 307 -713
3.493 5.698 2.205
3.358 11.199 7.841
2.373 16.430 14.057
Wonen Lasten Baten Saldo Wonen
Sociaal domein Lasten Baten Saldo Sociaal Domein
Totaal Lasten Baten Saldo Herstelplan
Het college heeft de cijfers in bovenstaande tabel verwerkt in een begrotingswijziging die ter vaststelling aan de gemeenteraad wordt aangeboden.
4. Recapitulatie In onderstaande tabel worden de cijfers uit het herstelplan afgezet tegen de geactualiseerde begrotingssaldi uit paragraaf 1 van deze financiële paragraaf. Dit geeft het volgende beeld: Tabel 6
x € 1.000 Saldi na overige ontwikkelingen Saldi herstelplan Correctie saldi herstelplan van constante naar lopende prijzen * OZB verhoging, drie jaar achter elkaar 3% per jaar Taakstellende bezuiniging op de bedrijfsvoering Totaal ombuigingen Verwachte begrotingssaldi na herstelplan
2020 2021 2022 2023 -9.264 -10.828 -12.670 -13.788 -713
-713
2.205 27 550 100 2.882
7.841 224 1.100 150 9.315
14.057 615 1.700 200 16.572
-9.977
-7.946
-3.355
2.784
De verwachte begrotingssaldi in bovenstaande tabel bevat de optelsom van alle hiervoor opgenomen tabellen, dus ook de cijfers in tabel 3. In tabel 3 staan onderwerpen die nog verder uitgewerkt moeten worden en waarvoor nu nog geen begrotingswijziging wordt aangeboden. In bovenstaande prognose in tabel 6 willen wij echter wel rekening houden met deze nog uit te werken onderwerpen. Wij willen hiermee voorkomen dat er bij uiteindelijke uitwerking en besluitvorming in de raad nieuwe begrotingstekorten ontstaan.
21
* De bedragen in de diverse onderdelen van het herstelplan zijn opgenomen in constante prijzen (prijspeil 2020) omdat de raad nog geen besluit heeft genomen over het omzetten van de systematiek van constante naar lopende prijzen. In tabel 2 zijn de financiële effecten van deze omzetting opgenomen voor de bestaande begroting. Deze post betreft het effect van het omzetten van de bedragen in het herstelplan van constante naar lopende prijzen. Onroerende Zaakbelasting (OZB) Alle inspanningen om tot een robuust herstelplan te komen hebben uiteindelijk een fors bedrag aan ombuigingen opgeleverd, maar helaas niet genoeg om de totale taakstelling van € 15 miljoen geheel in te vullen. Hiervoor is tot onze spijt een extra stijging van de OZB noodzakelijk van drie jaar achter elkaar telkens drie procent extra bovenop de inflatie. Deze maatregel is noodzakelijk om te voorkomen dat op het voorzieningenniveau in de stad bezuinigd moet worden. Over de verdeling van deze OZB verhoging over woningen en niet-woningen kan door de raad worden besloten.
5. Gevolgen voor investeringsplafond, schuldquote, weerstandsvermogen en solvabiliteit Investeringsplafond In het coalitieakkoord is een investeringsplafond van € 21,25 miljoen per jaar afgesproken. Zoals u ziet in het bijgestelde investeringsplan (zie bijlage) blijven wij hier ruim binnen. Schuldquote Er zijn geen aanvullende investeringen gepland in dit herstelplan die een effect hebben op de schuldquote. De begrotingssaldi in de jaren 2020 tot en met 2023 moeten echter wel gefinancierd worden. Deze saldi bedragen cumulatief over deze drie jaar € 18,5 miljoen nadelig. De schulden zullen hierdoor met € 18,5 miljoen toenemen eind 2023 ten opzichte van de ontwikkeling die in de programmabegroting is opgenomen. De omvang van de schuldquote komt hierdoor hoger uit in 2023, namelijk op ongeveer 105% ten opzichte van 97,6% die in de programmabegroting is opgenomen voor 2023. In het coalitieakkoord is een maximale schuldquote afgesproken van 110%. Hier blijven we dus ruim binnen. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen wordt voornamelijk bepaald door de omvang van de algemene reserve. De algemene reserve bedraagt per 1 januari 2020 (onder voorbehoud van het saldo van de jaarrekening 2019) € 21,6 miljoen. De begrotingssaldi in de jaren 2020 tot en met 2023 komen in mindering van de algemene reserve. Deze verwachte saldi bedragen cumulatief € 18,5 miljoen nadelig.
De verwachte stand van de algemene reserve eind 2023 bedraagt hierdoor € 3,1 miljoen. In de recentste rapportage van PWC is een benodigde weerstandscapaciteit van € 4,7 miljoen becijferd. In het coalitieakkoord is gekozen een waardering B (ruim voldoende) als norm te hanteren. De Algemene reserve dient dan 1,5 tot 1,9 maal het berekende risicoprofiel te omvatten. Zodra de ratio daalt onder 1,7 wordt bij de voorjaarsnota of begroting besproken of er maatregelen genomen moeten worden om de Algemene Reserve weer te versterken tot minimaal de ratio van 1,7. Daarbij is ervoor gekozen de Algemene reserve nooit lager te laten zijn dan € 15 miljoen. Bij een verwachte stand eind 2023 van € 3,1 miljoen voor de algemene reserve behoort een ratio van 0,66. Zowel de omvang van de algemene reserve als de weerstandsratio dalen naar verwachting dus ruim onder de gestelde ondergrenzen. Met dit herstelplan wordt de basis gelegd voor een gezonde financiële toekomst waarin de meerjarenbegroting structureel in evenwicht is. In de jaren na 2023 zal uitvoering van dit herstelplan voor een verdere verbetering van de begroting leiden waardoor aan versterking van het weerstandvermogen kan worden gewerkt. Aanvullend merken wij op dat incidentele voordelen zullen worden toegevoegd aan de algemene reserve ter versterking van het weerstandsvermogen.
Solvabiliteit In het coalitieakkoord is afgesproken om het nagestreefde solvabiliteitspercentage te verlagen tot een bandbreedte van 16 tot 20%, zonder daarbij de daaraan verbonden risico’s uit het oog te verliezen. Een solvabiliteit van minder dan 18% is alleen aan de orde als gevolg van het moeten inzetten van de
22
reserve Sociaal Domein. De solvabiliteit betreft de omvang van het eigen vermogen (algemene reserve + bestemmingsreserves) gerelateerd aan de omvang van de balans (alle gemeentelijke bezittingen in vaste en vlottende activa). De begrotingssaldi in de jaren 2020 tot en met 2023 komen in mindering van de algemene reserve en daarmee van de solvabiliteit. De omvang van het eigen vermogen bedraagt daardoor eind 2023 naar verwachting ongeveer € 60 miljoen. Het solvabiliteitspercentage bedraagt hierbij naar verwachting 15,2% per eind 2023, onder het gestelde kader van minimaal 16% dus.
23
Bijlage: bijgesteld investeringsplan 2020-2023 NR Investering 1 Verv. systeem hardware 2 Huisvesting, verduurzaming 3 Aanschaf tractiemiddelen 4 Hondenpoepzuiger 5 Begraafplaats Holy 6 Ophoging Holy-noord 7 Ophoogprogramma 8 Onderhoudsniveau buitenruimte 9 Uitvoering parkeerbeleid 10 Aansluiting Abel Tasmanlaan 11 Voorber. 2e fase Marathonweg 12 Bewegwijzering Marathonweg 13 Marathonweg/westlandseweg 14 Reconstructie Marathonweg 15 Verwachte bijdrage MRDH 16 Herstructurering rotonde BPO 17 Reconstructie rotonde Deltaweg 18 Aanschaf verlichting 19 Verkeersregelinstallaties 20 Rotonde Zwanensingel 21 Verwachte bijdrage MRDH 22 Kademuren en glooiingen 23 Kademuur Hoflaan 24 Ondh loswallen KW haven 25 IHP 26 IHP (coalitie akkoord) 26b Inventaris e.d. Onderwijs 27 Aanpak binnenstad 28 Verv nieuwbouw de Schakel 29 Herinrichting de Loper 30 Kleding en voedselbank 31 Stadsgehoorzaal 32 Monumentenzorg 33 Vervanging sportvelden 34 Verduurzaming sporthallen 35 Vettennoordse Polder Lijnbaanhal 36 Sportaccommodaties 37 Buitensportacc (kunstgras) 38 Buitensportacc (verl) 39 Buitensportaccommodaties 40 Krabbepark 40 Verwachte bijdrage MRDH 41 Metropolitane fietsroute Subtotaal Investeringen in een gesloten circuit 42 Uitvoering nieuw GRP 43 Dekking 44 Rioleringsophoogprogramma 45 Dekking Subtotaal Totaal geplande investeringen
2019 450
15.014
18.990
500 15.551
20.485
6.938
TOTAAL 2.250 361 804 63 1.410 383 8.250 9.612 797 500 100 120 2.900 3.150 -1.850 1.300 1.800 1.920 1.507 1.100 -550 2.200 650 117 3.500 20.477 2.000 1.925 131 825 240 570 250 1.322 400 3.100 529 335 20 710 2.050 -800 500 76.978
5.500 -5.500 1.000 -1.000 -
3.250 -3.250 1.000 -1.000 -
4.100 -4.100 1.000 -1.000 -
4.900 -4.900 1.000 -1.000 -
3.600 -3.600 1.000 -1.000 -
21.350 -21.350 5.000 -5.000 -
15.014
18.990
15.551
20.485
6.938
76.978
268
1.650 460 397 100 120 100 100 640 117 700
2020 450 361 134 63 100 383 1.650 3.000 100 100
2.900 2.050 -1.060 1.200 100 320 865 400 -550 1.100
2021 450
2022 450
2023 450
134
134
134
440
440
430
1.650 3.000 100 400
1.650 1.576 100
1.650 1.576 100
900 320 175
320 175
13.855 500 385
1.218 500 385
1.000 -790 800 320 175
1.100
650 117 3.500
385 131 825 240 570 250 1.322 300
2.702 500 385
2.702 500 385
100 1.800
1.300
529 335 20 710 500
500 -800
1.050
24
Bestuurlijke planning Leeswijzer: Interventie
Voorbereiden Start Uitvoering Evaluatie 2020 2021 2022 2023 Q1+ Q2 Q3 Q4 Q1+Q2 Q3+4 Q1+Q2 Q3+Q4 Q1+Q2 Q3+Q4
Wonen Uitvoeringsplan Wonen Nieuwe woonvisie Aanpak high impactprojecten *1 Nieuwe aanpak gebiedsontwikkeling *1 Paraplubestemmingsplan en woonvergunning *1 Herziening efbpachtbeleid *1 Herziening grondbeleid *1
*4 *4
Veiligheid*7 Uitvoeringsplan Integraal Veiligheidsbeleid Terugdringen van ondermijning Samenwerking verbeteren met zorg Efficientere samenwerking Bestrijden woonadresfraude
*5 *5 *5 *5
*2
*3
*6 *6 *6 *6
Onderwijs Uitvoeringsplan onderwijs Wijkfunctie van scholen Sociale ondersteuning op scholen Care Innovation Academy Sociaal Domein ALGEMEEN Beleidsplan Sociaal Domein 'De inwoner voorop' Uitvoeringsplan Sociaal Domein Omgekeerde verordening Meer grip door robuuste regie, sturing en monitoring Inzet programmamanager Regievoerder Onderzoek factorenmodel Doorontwikkeling monitor Anders organiseren Jeugdhulp Inbesteden diensten Versoberen maatregelen Pilot bureaucratievrij werken Piliot beschikkingsvrij werken De omslag van zorg naar preventie en vroegsignalering Versterken vrijwillige inzet Basisbanen Pilot uitstroom uitkering Inzet jeugdondersteuners huisartsen Aanjager wijknetwerk Mantelzorg Beperken instroom en extra uitstroom bijstandsuitkeringen
*8
Vaststellen College Gereed pilot
*9
Besluitvorming
*10 *11
Van aanbodgestuurd naar integraal en vraaggericht werken Herschikken capaciteit en expertise wijkteams Specialist WLZ Volwassenen Casusregie multiproblematiek gezinnen
25
Toelichting bestuurlijke planning *1 Evaluatie zal gedurende traject een paar keer plaatsvinden. *2 Opstellen nieuwe woonvisie. Deze wordt om de drie jaar geëvalueerd. *3 Per 1 januari 2021 woonvergunning ingevoerd *4 De nota grondbeleid volgt in Q2. Daarna volgt er nog een nota erfpachtbeleid. Pas na vaststelling van beide stukken in de gemeenteraad kunnen de hogere grond- en erfpachtopbrengsten bepaald en verwerkt worden. *5 Het uitvoeringsplan van het Integraal Veiligheidsplan ligt in maart in het college ter vaststelling. *6 Eventueel aanpassen na evaluatie *7 In het nog vast te stellen uitvoeringsplan van het Integraal Veiligheidsplan komt de planning op detailniveau per interventie. Dit plan ligt in maart ter vaststelling in het college van B&W en zal elk jaar worden geëvalueerd en eventueel aangepast aan de recente trends en ontwikkelingen *8 Enkel wanneer het IHP niet wordt uitgevoerd. *9 Besluitvorming regierol gemeente *10 Aangescherpt plan van aanpak *11 Plan van aanpak Inbesteden diensten 1: Optimaliseren in de regio op ondersteunende diensten: Drukwerk, Groen, Onderhoud, Catering, Schoonmaak, KCC. Voor Vlaardingen wordt er al op een groot aantal onderdelen hier invulling aan gegeven. Impact op de interne bedrijfsvoering bij de gemeenten Inbesteden diensten 2: Optimaliseren in de regio op ondersteunende diensten in combinatie met dagbesteding
26