College - Procesmemo NLW

Memo

Aan

Datum

2 oktober 2025

Raad gemeente Venray

Van

college

Kopie aan

Team

-

Pagina

1 van 7

Onderwerp

Proces NLW

Inleiding Met dit document wordt beoogd een feitenrelaas te geven van de kernbeslissingen in het dossier NLW vanaf 2015. Transitie NLW 2011-2019 Met de transitie van NLW groep is reeds in 2011 een start gemaakt. Aanleiding hiervoor de destijds aangekondigde wet werken naar vermogen, in combinatie met de aangekondigde bezuinigingen en krimp op de wsw Een start die destijds voorzag in een koers van zoveel mogelijk wsw-ers in een zo regulier mogelijke omgeving laten werken. Tevens een koers van het vervreemden (verkopen) van de eigen product/marktcombinaties (pmc’s), om daarmee het ‘klassiek ondernemen’ over te laten aan de markt. Ook de verkoop van vastgoed was de intentie. Gevolg van die koers was dat NLW zich concentreert op het zoeken en organiseren van werk voor inwoners met een arbeidsbeperking (voornamelijk wsw), inclusief de plaatsing en begeleiding. De periode tot 2015 stond bovenal in het teken van krimp/afbouw. Met ingang van 2015 is vanuit de transitie ingezet op het wegwerken van het betreffende achterstallige onderhoud, alsmede het toekomstbestendig maken van de eigen infrastructuur. Wel onder de nadrukkelijke voorwaarde om die infrastructuur zo klein als mogelijk en zo groot als noodzakelijk te hebben. Wetswijziging Terwijl dus tot 2015 bovenal werd ingezet op afbouw is op 1 januari 2015 de Participatiewet in werking getreden.

Dit had tot gevolg dat er geen nieuwe medewerkers meer zouden instromen via de Wsw, maar bestaande Wsw-medewerkers behielden wel hun dienstverband bij NLW. Echter kwamen er ook nieuwe mogelijkheden zoals de banenafspraak en beschut werk. Reden ook waarom de NLW in de gelegenheid werd gesteld om een aanbod te doen als één van de mogelijke partijen die re-integratie activiteiten kon uitvoeren. Eindverantwoording transitie In augustus 2019 is de eindverantwoording opgeleverd en vastgesteld in het college en op 3 oktober 2019 gedeeld met de raad. Algemene conclusies: •

De forse bezuinigingen van de Rijksoverheid voor een groot deel zijn opgevangen met een stevige reductie op de bedrijfskosten, maar de bedrijfsvoering op onderdelen wel kwetsbaar is geworden.

•

Met de verkoop van de eigen PMC‘s (bedrijfsonderdelen) een belangrijke stap is gezet in het zo regulier mogelijk laten werken van WSW-ers, maar dat hierin nog meer mogelijk is en dus nog verdere stappen kunnen worden gezet.

•

Met de verkoop van de eigen PMC’s het ondernemersrisico van NLW Groep sterk is verminderd, maar de afhankelijkheid van de markt groter is geworden.

Memo Onderwerp: Proces NLW

•

Pagina

2 van 7

Met de vergrijzing van de WSW-doelgroep en met de vangnetfunctie voor de P-wet doelgroep, de toegevoegde waarde per medewerker onder druk staat, maar de inzet van andere ‘doelgroepers’ (Participatiewet) hieraan positief kan bijdragen.

•

Met het behoud van de eigen bedrijfslocaties en overige infrastructuur er zowel voor de WSW als voor de Participatiewet een permanente werkvoorziening beschikbaar is, die evenwel voor een afnemende populatie nodig is en dus kansen biedt voor aanvullend gebruik door derden (bedrijvencentrum of andere invullingen).

•

Er met betrekking tot de eigen bedrijfslocaties ook nog andere stappen mogelijk zijn die beoordeeld moeten worden.

2020 Koers/Visie In de raadsvergadering van 15 december 2020 werd de strategische koers NLW 2021-2030 vastgesteld. Die koers ging uit van 3 sporen: Spoor 1: uitvoering Wsw Spoor 2: uitvoering taken in het kader van de Participatiewet waarbij uitdrukkelijk werd gekozen voor een cafetariamodel Spoor 3: uitvoering van werkzaamheden voor derden (markt) De nieuwe koers zou uiteindelijk moeten leiden tot een fors lagere bijdrage in het aanvullende tekort van de NLW. Binnen de begroting van de NLW NV was er ook rekening gehouden met een transitiebudget om de transitie van het bedrijf verder vorm te geven. De financiële consequenties van de koers zijn indertijd ook verwerkt in onze eigen meerjarenbegroting. In een latere fase zou ook gekeken worden naar een nieuwe governancestructuur. 2021 Governance In 2021 werd regionaal ook gestart met een herijking en actualisatie van de governance. Gemeenten hebben bovenal gewerkt aan de gemeenschappelijke regeling en de overeenkomst tussen GR en NLW terwijl de NLW heeft gewerkt aan de statuten van de NV. Uiteindelijk kon bestuurlijk geen overeenstemming worden bereikt over de aanpassingen en werd het traject “gepauzeerd”. Het verschil van inzicht zat bovenal in het wel of niet invoeren van een RvC.

2021/2022 Tegenvallende resultaten In 2021 en 2022 was er sprake van tegenvallende (financiële) resultaten waardoor de vraag naar boven kwam of de vastgestelde koers wel realistisch was. Hierop werd door het bestuur de opdracht verstrekt aan de toenmalige directeur om te kijken wat nodig was om de koers wel te realiseren. In maart 2022 is toen een businesscase NLW 2023-2026 opgeleverd. De businesscase is ook ambtelijk van een advies voorzien met medewerking van Berenschot. Algemene conclusie was dat de businesscase dermate zou ingrijpen op de gemeentelijke beleidsvrijheid en zeker de eerste jaren financiën dat deze niet als realistisch werd beschouwd. Uiteindelijk heeft het DB in haar vergadering 13 mei 2022 besloten: 1.

kennis te nemen van de businesscase 2023-2026 NLW.

2.

kennis te nemen van het oordeel over de businesscase van Berenschot.

3.

kennis te nemen van het advies van de ambtelijke werkgroep.

Memo Onderwerp: Proces NLW

4.

Pagina

3 van 7

de directie opdracht te geven door te gaan met de ingezette lijn op het gebied van netto toegevoegde waarde en het bevorderen van door- en uitstroom en in lijn brengen van de reguliere formatie.

5.

de directie opdracht te geven, in afstemming met de ambtelijke werkgroep, een nieuwe financiële doorrekening op te stellen uitgaande van de gemeentelijke behoeften waarbij de volgende uitgangspunten gelden: •

de eerder gekozen gemeentelijke visies op het sociaal domein zijn leidend.

•

de eerder door de raden vastgestelde koers vormt nog steeds het uitgangspunt.

•

een integrale kostprijs per spoor.

Raadsinformatiebrief 22 november 2022 Via een raadsinformatiebrief van 22 november 2022 is de raad ook meegenomen in de uitkomst van bovengenoemd traject en is aangegeven dat de geldende koers niet realistisch is gebleken. Ook is aangekondigd om een aantal nieuwe scenario’s uit te werken en voor te leggen. Een eerste aanzet vindt ook plaats tijdens een raadsinformatiebijeenkomst op 7 december 2022. Raadsinformatiebrief 11 april 2023 Conclusie uit de raadsinformatiebijeenkomst van december 2022 was dat het belang van de inwoners voorop moest staan. De ambitie uit de koers zou verbreed moeten worden en wordt daarmee een gemeentelijke beleidsopgave. Aankondiging ook dat gemeenten de verantwoordelijkheid voelen om ook beschermd en beschut werkplekken elders aan te bieden. Aankondiging van twee nieuwe opdrachten: Lange termijn opdracht: iedereen doet passend en waardevol mee Korte termijnopdracht: NLW krijgt ruimte om inwoners passend te ondersteunen Raadsinformatiebrief 10 juli 2023 Opdracht korte termijn In afwachting van de uitkomst strategische verkenning vanuit de opdracht participatie is de korte termijn opdracht opgesteld. Die opdracht is gericht op de bedrijfsvoering van de NLW en daarmee wordt de huidige situatie geconsolideerd. Oude financiële afspraken met de NLW worden hersteld en daarmee laten we de koers dus ook los.

Opdracht lange termijn De opdracht Participatie is een opdracht van de colleges die aan de wethouders van het sociaal domein van de gemeenten Horst en de Maas, Peel en Maas en Venray wordt verstrekt. Concretisering van de opdracht wordt binnen de gemeenten georganiseerd in samenwerking met maatschappelijk partners. Hoofdlijn van de opdracht is passend en waardevol meedoen waarbij meedoen wordt gezien in de meest brede zin van het woord. We doen een gezamenlijke verkenning omdat we deels als drie gemeenten ook dezelfde opgaven hebben om inwoners waardevol mee te laten doen, waarbij we verschillen in de uitwerking vooraf niet uitsluiten. Raadsinformatiebijeenkomst 31 januari 2024 Huidige koers niet langer houdbaar omdat:

Memo Onderwerp: Proces NLW

•

Pagina

4 van 7

In een tijdsbestek van een' circa 10 jaar zal het WSW-bestand (690 personen) op schapsniveau inkrimpen met ongeveer de helft tot circa 350 personen. Met de nieuwe instroom vanuit de Participatiewet kan de daling van de SW-populatie niet opgevangen worden.

•

De beleidslijn van de schapsgemeenten is om inwoners zo regulier mogelijk bij werkgevers te plaatsen conform de doelstelling van de Participatiewet. De Participatiewet vraagt om meer inclusie op de arbeidsmarkt. Gemeenten zijn succesvol in het plaatsen van mensen met een arbeidsbeperking bij reguliere werkgevers.

•

De NLW biedt dienstverlening in het kader van de Participatiewet aan. Gemeenten nemen een beperkte dienstverlening af voor kortdurende trajecten en dienstverbanden, voor inwoners met een advies beschut werk en/of indicatie banenafspraak1 (IBA), daar waar regulier bij werkgevers geen mogelijkheden zijn.

Raadsinformatiebrief 30 april 2024 Aankondiging voorstel formele intrekking koers. Aankondiging start opdracht iedereen doet mee bestaande uit 3 deelopdrachten: 1. Het verkennen van nieuwe mogelijkheden voor een strategische samenwerking op het gebied van participatie. 2. Onderzoeken hoe de verouderde Gemeenschappelijke Regeling Noord-Limburg West (GR NLW) aangepast of vervangen kan worden. 3. Het uitwerken van een voorstel voor een nieuwe passende infrastructuur voor beschermd en beschut. Raad 27 juni 2024 In de raadsvergadering van 27 juni 2024 werd unaniem besloten tot intrekking van de eerder vastgestelde strategische koers 2021-2030 NLW. Uitwerking strategiefase opdracht iedereen doet mee In deze fase is uitvoering gegeven aan deelopdracht 1 en 2 en 3. Deelopdracht 1: strategische kader samenwerking Participatie waarbij de uitkomst was dat gemeenten bovenal kozen voor een lokale uitvoering van de Participatiewet maar wel mogelijkheden zagen in een samenwerking op het terrein van Wsw en beschut Deelopdracht 2: onderzoek naar mogelijke scenario’s toekomstige uitvoering

Memo Onderwerp: Proces NLW

Pagina

5 van 7

Op basis van vooraf vastgestelde afwegingskaders en wegingsfactoren is toen per gemeente een afweging gemaakt van de verschillende scenario’s. Uitkomst was toen dat de gemeenten Horst aan de Maas en Peel en Maas kozen voor scenario 2b terwijl de gemeente Venray (standpunt college) ging voor scenario 1a of 1b. Het werd snel duidelijk dat het vasthouden aan scenario 1 niet realistisch was. Om toch het nodige comfort te bieden aan de gemeente Venray zijn toen een aantal randvoorwaarden opgesteld om mee te gaan in scenario 2a of 2b. •

Iedere gemeente wordt risicodragend voor de eigen mensen uit de doelgroep bij NLW (Wsw dienstverbanden en P-wet dienstverbanden) en neemt de verantwoordelijkheid voor het passend organiseren van de dienstverbanden van de doelgroep over. Hoe dit precies vorm krijgt is onderdeel van de volgende planfase.

•

Kosten die verbonden zijn aan flexibiliteit (keuze inwoner en schaalbaarheid) worden door de drie gemeenten gedragen.

•

De gemeenten zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor fluctuaties in omzet (economische omstandigheden), de financiële consequenties van de instroom en verloop en maken hier afspraken over.

•

In de eerste helft van 2025 onderzoekt Venray wat de toekomst van NLW wordt (werksoorten, benodigde huisvesting/ locaties en dergelijke). Er worden tevens afspraken gemaakt over het reguliere personeel van NLW. De drie gemeenten zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de consequenties van de te maken keuzes.

•

In juli 2025 wordt vastgesteld op welke datum de gezamenlijke (financiële) verantwoordelijkheid voor NLW eindigt. Deze datum is afhankelijk van de complexiteit van het proces.

•

De kosten voor uitvoering van de planfase worden gezamenlijk door de drie gemeenten gedragen.

Bovenstaande randvoorwaarden worden, waar van toepassing, (ook) meegenomen bij de uitwerking van de voorkeursvariant in de planfase. Deelopdracht 3: In het kader van deelopdracht 3 is de Koers uitvoering Participatiewet opgesteld en vastgesteld in het college van 29 oktober 2024. Op basis van een aantal functionaliteiten is toen een eerste richting gegeven aan de toekomstige uitvoering Wsw en Participatiewet voor de gemeente Venray. Raad 10 december 2024 Besluit 1. Akkoord te gaan met de uitwerking van eigen lokale ontwikkelbedrijven (hoofdvariant 2). 2. Het college opdracht te geven de uitwerking van hoofdvariant 2 vorm te geven en ter besluitvorming voor te leggen uiterlijk derde kwartaal 2025. Themasessie raad 11 februari 2025 In deze themasessie is de raad meegenomen in de samenhang tussen de deelopdrachten 2 en 3 en is de raad ook meegenomen in de koers uitvoering Participatiewet zoals eerder vastgesteld door het college en het vervolg van de uitwerking deelopdracht 3. Deelopdracht 2 (planfase) en deelopdracht 3 (lokale uitwerking)

Memo Onderwerp: Proces NLW

Pagina

6 van 7

In de planfase van deelopdracht 2 is uitvoering gegeven aan uitwerking van hoofdvariant 2. Daarbij heeft onderzoek plaatsgevonden naar de waarde en risico’s van de NV, zijn ontvlechtingsafspraken gemaakt tussen de drie gemeenten en is een eerste opzet gemaakt voor de transitiefase. In het kader van deelopdracht 3 is op basis van een plan van aanpak gewerkt aan de verdere uitwerking van de koers uitvoering Participatiewet. Daarbij is inzichtelijk gemaakt wat we willen op de uitvoering van het brede Participatiebeleid, is gekeken naar wie of wat nodig is om dit te realiseren, hebben marktgesprekken plaatsgevonden met verschillende partijen waaronder de NLW en zijn een tweetal varianten voor uitvoering Wsw onderzocht: een eigen ontwikkelbedrijf en een samenwerking met andere ontwikkelbedrijven. Hiervoor is ook een businesscase opgesteld. Als laatste is ook onderzocht wat de risico’s zijn voor de gemeente Venray bij een eventuele overname van de aandelen van de NLW NV en is ook een businesscase opgesteld voor de toekomstige uitvoering Participatiewet (“ondernemershotel”). College 25 maart 2025 In de collegevergadering van 25 maart 2025 is als volgt besloten: 1. De hernieuwde inrichting en uitvoering van de Participatiewet uit te voeren conform bijlage 1, paragraaf 6.1 en hiervoor een implementatieplan op te stellen; 2.

Geen eigen lokaal werkbedrijf op te richten voor de uitvoering van de WSW en nieuw beschut werken maar de samenwerking aan te gaan met andere werkbedrijven;

3. De aandelen van de NLW niet over te nemen; 4. Te reageren op het advies van de Adviesraad Sociaal Domein conform bijlage 4. Themasessie raad 7 april 2025 In de themasessie van de raad van 7 april 2025 is de raad meegenomen in het collegebesluit van 25 maart 2025. Daarbij is inzicht gegeven in de opbrengst van gesprekken die met verschillende partners en andere werkbedrijven hebben plaatsgevonden, in het bijzonder de opbrengst van het gesprek met de directie NLW, de uitkomst naar het onderzoek van de varianten voor uitvoering Wsw en de keuzes en afwegingen hierin. Tevens is het beeld geschetst van de organisatie NLW dat door Berenschot en BDO naar voren is gebracht: Positief: verantwoordelijkheidsbesef, Hand-on probleemoplossend, sterke positie in de regio en gevarieerd klantenbestand Negatief: Klassiek SW-bedrijf, Weinig strategisch vermogen, een organisatie al jaren in overlevingsstand, 10 jaar issues medezeggenschap en veel achterstallig onderhoud. Een beeld dat overigens ook aan de directie is voorgelegd. Als laatste is ook een financiële vertaling gemaakt van de financiële risico’s bij een overname van de NV. Commissie Leven 5 juni 2025 Bij het agendapunt jaarrekening en begroting werkvoorzieningsschap NLW: Aankondiging wisseling van invulling DB lidmaatschap Venray.

Na het besluit van het college om geen eigen werkbedrijf op te richten, en daarmee de aandelen van NLW niet over te nemen, zijn er meerdere processen gestart. Deze processen raken enerzijds de bedrijfsvoering van de NLW. Maar raken anderzijds de uitvoering van de Participatiewet. Vanuit de rol als wethouder sociaal domein en de

Memo Onderwerp: Proces NLW

Pagina

7 van 7

rol in het dagelijks bestuur van NLW, raken deze processen elkaar inhoudelijk en zouden elkaar kunnen verstrengelen. Reden waarom het college op verzoek van wethouder Leenders besloten heeft een splitsing aan te brengen in deze rollen. College 1 juli 2025 In de collegevergadering van 1 juli 2025 is de opdracht iedereen op zijn plek vastgesteld. Deze opdracht kent de volgende hoofddoelen: 1. Opzetten nieuwe uitvoering en inrichting voor beschut werk met werkgevers en werkbedrijven. 2. Transitie van huidige doelgroepmedewerkers werkzaam bij de NLW naar werkgevers en werkbedrijven. Raad 23 september 2025 De raad heeft besloten: 1. Op grond van artikel 169 lid 4 van de Gemeentewet geen wensen en bedenkingen kenbaar te maken over deze concept-overeenkomst; 2. Een werkbudget beschikbaar te stellen van € 4.200.000,- voor het uitvoeren van de transitiefase en deze te dekken uit het begrotingsresultaat 2025; 3. Een werkbudget beschikbaar te stellen van € 2.500.000,- voor uitvoering van de opdrachten “Iedereen op zijn plek” en “Implementatieplan inrichting en uitvoering Participatiewet” en deze te dekken uit het begrotingsresultaat 2025; 4.

Het restant werkbudget voor uitvoering van de opdrachten “Iedereen op zijn plek” en “Implementatieplan inrichting en uitvoering Participatiewet” eind 2025 over te hevelen naar 2026 Actuele stand van zaken Deelopdracht 2 De transitiefase wordt opgestart. Een interim-directeur wordt gezocht en heeft de opdracht om een plan van aanpak op te stellen voor een succesvolle transitie. Deelopdracht iedereen op zijn plek Opdracht is gegeven aan een extern bedrijf voor screening van de doelgroepmedewerkers. Die screening vindt vanaf oktober plaats. Voorbereidingen worden getroffen voor de aanbesteding. Markconsultatie is gevoerd met verschillende partijen. Aparte verkennende gesprekken vinden plaats met de gemeenten Horst aan de Maas en Peel en Maas. Deelopdracht uitvoering Participatiewet Op dit moment ligt de focus op uitvoering van de deelopdracht iedereen op zijn plek. Vervolgopdracht uitvoering Participatiewet moet nog in het college worden vastgesteld.