15 Vooronderzoek explosieven

Vooronderzoek 1940-1945 en Vooronderzoek Naoorlogse Ontwikkelingen voor wat betreft het risico op het aantreffen van achtergebleven, Ontplofbare Oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog in het projectgebied:

Oostrum-Oost

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

Colofon Titel:

Oostrum-Oost

Uitgevoerd conform:

Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten

Projectcode Versie: Datum:

P03784 Definitief 27 mei 2022

Opdrachtgever:

Hendriks Project Ontwikkeling BV

Opdrachtnemer:

Xplosure BV Huismanstraat 6 6851 GT HUISSEN 026-4450099 info@xplosure.nl www.xplosure.nl

Telefoon: Email: Website:

Dhr. drs. T. Kleuters MA Historisch onderzoek GIS-deskundige

Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Dhr. P. van Goch MA Historisch onderzoek Luchtfoto-analist

Pagina 2 van 64

Dhr. T. Neijenhuis Senior adviseur OO en Munitietechnicus

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

Inhoudsopgave 1.

Managementsamenvatting (inclusief bodembelastingkaart) ...................................................... 5

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

Inleiding ............................................................................................................................................ 7 Wettelijk kader ................................................................................................................................... 7 Betrokken expertises ......................................................................................................................... 8 Doelstelling ........................................................................................................................................ 9 Aanleiding .......................................................................................................................................... 9 Het onderzoeksgebied: toen en nu .................................................................................................. 10 Bronnen ........................................................................................................................................... 12

3. 3.1 3.2 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.3.4 3.3.5 3.3.6 3.3.7 3.4

Vooronderzoek conflictperiode (1940-1945) ............................................................................... 13 Indeling en opzet ............................................................................................................................. 13 Uitgangspunten voor de beoordeling van de relevantie van een indicatie ...................................... 13 Achterhaalde indicaties uit het geraadpleegde bronnenmateriaal .................................................. 13 Reeds uitgevoerde vooronderzoeken .............................................................................................. 13 Literatuur en rapportages van derden ............................................................................................. 14 Krantenartikelen en online bronnen ................................................................................................. 14 Lokale, regionale en provinciale archieven ..................................................................................... 14 Nationale archieven ......................................................................................................................... 14 Internationale archieven ..................................................................................................................

14 Nationale en internationale luchtfotoarchieven................................................................................ 14 Chronologisch overzicht van achterhaalde indicaties en hun relevantie ......................................... 14

4. 4.1 4.2 4.3 4.3.1 4.3.2. 4.3.3 4.3.4

Vooronderzoek na-conflictperiode (>1945) ................................................................................. 25 Indeling en opzet ............................................................................................................................. 25 Uitgangspunten voor de beoordeling van de relevantie van een contra-indicatie........................... 25 Achterhaalde contra-indicaties uit het geraadpleegde bronnenmateriaal ....................................... 25 Achterhaalde gegevens uit krantenartikelen en / of online bronnen ............................................... 25 Informatie uit lokaal / provinciale archieven en ArcGIS Online ....................................................... 25 Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) ............................................................................. 25 Vergelijking naoorlogs kaartmateriaal ............................................................................................. 26

5. 5.1 5.2 5.3

Afbakening verdacht gebied......................................................................................................... 38 Evaluatie afweging indicaties en contra-indicaties .......................................................................... 38 Horizontale en verticale afbakening verdacht deelgebied ............................................................... 38 Mogelijk aan te treffen munitieartikelen ........................................................................................... 40

6.

Leemten in kennis ......................................................................................................................... 41

7.

Conclusie en advies ...................................................................................................................... 42

8.

Bijlagen ........................................................................................................................................... 43

Bijlage 1: Verantwoording en bevindingen van / in geraadpleegde bronnen ......................................... 44 Literatuur en rapportages ................................................................................................................................ 44 Gedrukte literatuur ........................................................................................................................................... 44 Niet gedrukte literatuur .................................................................................................................................... 44 Reeds uitgevoerde vooronderzoeken .............................................................................................................. 44 Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Pagina 3 van 64

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

Overige rapportages / documentatie ............................................................................................................... 44 Informatie uit krantenartikelen of online bronnen ............................................................................................ 45 Archieven: gemeentelijk, regionaal en provinciaal .......................................................................................... 45 Gemeentearchief Venray ................................................................................................................................. 46 Regionaal Historisch Centrum Limburg ........................................................................................................... 46 Archieven: Nationaal........................................................................................................................................ 47 Nationaal Archief Den Haag ............................................................................................................................ 47 NIOD Instituut voor Oorlogs- Holocaust- en Genocidenstudies Amsterdam .................................................. 48 Nederlands Instituut voor Militaire Historie Den Haag .....................................................................................

49 De Explosieven Opruimingsdienst en het Semi-statisch Informatie Beheer Defensie .................................... 49 Archieven: Internationaal ................................................................................................................................. 53 Bundesarchiv-Militärarchiv te Freiburg ............................................................................................................ 53 The National Archives te Londen .................................................................................................................... 53 Library And Archives Canada .......................................................................................................................... 56 Nationale en internationale luchtfotoarchieven ............................................................................................... 56 Bijlage 2: Vaststellen verdacht gebied en afbakening in vooronderzoek ............................................... 58

Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Pagina 4 van 64

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

1.

Managementsamenvatting (inclusief bodembelastingkaart)

In opdracht van Hendriks Project Ontwikkeling BV is door Xplosure BV een bureaustudie uitgevoerd naar het risico op het aantreffen van mogelijk achtergebleven Ontplofbare Oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog voor het onderzoeksgebied ‘Oostrum-Oost te Oostrum.’ In het onderzoek, dat is uitgevoerd conform het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten, zijn de volgende onderzoeksfasen doorlopen: Na de inleiding, waarbij het wettelijk kader, de aanleiding, de doelstelling, het onderzoeksgebied en een beknopt overzicht van de gehanteerde bronnen zijn behandeld, zijn de resultaten van het ‘Vooronderzoek Conflictperiode (1940-1945)’ per bronsoort samengevat. In deze onderzoeksfase is onderzocht of er oorlog gerelateerde handelingen of gebeurtenissen uit de periode 1940-1945 achterhaald zijn, die duiden op de mogelijke aanwezigheid van Ontplofbare Oorlogsresten in het onderzoeksgebied. In de tweede fase van het onderzoek, het ‘Vooronderzoek Na-Conflictperiode (naoorlogse gebiedsontwikkelingen), is nagegaan of er na 1945 bodemactiviteiten achterhaald konden worden die zorgen voor een risico verlagend profiel van het onderzoeksgebied. Hierbij geldt de aanname, dat wanneer Ontplofbare Oorlogsresten bij deze bodemactiviteiten zijn aangetroffen, deze gemeld en verwijderd zouden zijn.

In de laatste fasen van de bureaustudie zijn de achterhaalde indicaties (risico verhogende aanwijzingen) en contra-indicaties (risico verlagende aanwijzingen) geëvalueerd en zijn eventueel verdachte (deel)locaties in horizontale en verticale zin afgebakend. Tenslotte is in het onderzoek een conclusie en een advies omtrent voortzetting van het opsporingsproces geformuleerd. Voorgenoemde onderzoeksinspanningen hebben voor het onderzoeksgebied ‘Oostrum-Oost te Oostrum ‘ geresulteerd in de volgende bevindingen: Op basis van deze bureaustudie kan gesteld worden dat er voor delen van het onderzoeksgebied feitelijk herleidbare informatie is achterhaald die duidt op betrokkenheid van onderzoekslocaties bij oorlogshandelingen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het plangebied is als verdacht aangemerkt op verschoten geschutmunitie vanwege oorlogshandelingen die hier aantoonbaar hebben plaatsgevonden. Uit naoorlogse ruimingen grenzend aan het plangebied blijkt dat de volgende kalibers meermaals zijn aangetroffen: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

25-ponder (geallieerd, brisant en rook); 4,2" mortier (geallieerd); 76mm brisantpantsergranaat (geallieerd); 81mm mortier (geallieerd); 10cm (Duits).

Verder zijn door middel van multi-temporele luchtfotoanalyse ook een loopgraaf en een tweetal militaire stellinglocaties binnen de contouren van het plangebied waargenomen. Op deze locaties geldt een verhoogd risico op het aantreffen van gevechtsveldmunitie en / of gedumpte geschutmunitie. Exacte kalibers en hoeveelheden zijn hierbij niet feitelijk te onderbouwen. Xplosure is van mening dat er binnen het onderzoeksgebied sprake is van een aantoonbaar verhoogd risico op het aantreffen van achtergebleven munitieartikelen in de vorm van verschoten geschutmunitie van de kalibers 25 ponder (brisant en rook), 4,2”-mortier, 76mm brisantpantsergranaat, 81mm mortier en 10cm. Verder zijn op een beperkt aantal plaatsen een risico aangetoond op mogelijk gedumpte gevechtsveldmunitie en / of geschutmunitie van niet nader te onderbouwen aantallen of kalibers. Voor de te bewerken delen van he plangebied zal een opsporingsproces in gang moeten worden gezet. Indien gewenst kan Xplosure u hierbij begeleiden en adviseren.

Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Pagina 5 van 64

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

2.

Inleiding

Op een onbekend aantal plaatsen in Nederland liggen nog bommen, granaten, mijnen en andere munitieartikelen uit de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Bij het spontaan aantreffen van Ontplofbare Oorlogsresten, ontstaat een verhoogd veiligheidsrisico doordat het munitieartikel door beroering alsnog kan exploderen.1 Onbedoelde detonaties kunnen dodelijk letsel aan mens en dier, en zware schade aan materieel en milieu tot gevolg hebben. Tevens kan een spontane vondst resulteren in meerkosten door stagnatie van de uitvoeringswerkzaamheden. In dit inleidende hoofdstuk zullen allereerst het wettelijk kader, de doelstelling, de aanleiding en het onderzoeksgebied van de voorliggende bureaustudie worden behandeld. Tenslotte volgt een overzicht van geraadpleegd bronnenmateriaal.

2.1

Wettelijk kader

Hoofdrisico in het werkveld van het opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten is het onverwacht aantreffen van munitieartikelen bij het uitvoeren van werkzaamheden in de (water)bodem en/of ondeskundig handelen met onverhoopt aangetroffen objecten. Hierdoor bestaat het gevaar op het ongewenst tot (uit)werking komen van deze oorlogsresten. Dit risico komt voor als er voorafgaand aan bodemactiviteiten geen of onvoldoende onderzoek wordt gedaan naar de mogelijke aanwezigheid van Ontplofbare Oorlogsresten. Op een onderzoek naar Ontplofbare Oorlogsresten is diverse wet- en regelgeving van toepassing. Hieronder staat een overzicht van de meest relevante wetten en regels die betrekking hebben op de omgang met Oorlogsresten bij grondroerende werkzaamheden: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Arbeidsomstandighedenwet, -besluit en –regeling (met name artikel 4.10); Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO); Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten; Gemeentewet; Wet wapens en munitie; Rijksfinanciering.

De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) bevat regels voor werkgevers en werknemers om de gezondheid, de veiligheid en het welzijn van werknemers en zelfstandige ondernemers te bevorderen. Doel is om ongevallen en ziekten te voorkomen die door het werk kunnen worden veroorzaakt. De Arbowet is een kaderwet, dat wil zeggen dat het algemene bepalingen en richtlijnen bevat. Vanaf 1994 geldt voor alle werkzaamheden vanuit de Arbowet een wettelijke verplichting om een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) uit te voeren in de voorbereidingsfase van het project. Doel is om vooraf te bepalen of er tijdens de uitvoeringsfase van een project risico´s te verwachten zijn en zo ja, hoe we de betrokkenen risico’s kunnen wegnemen of terugbrengen naar een aanvaardbaar veiligheidsniveau. Tevens is in het Arbobesluit een directe verwijzing opgenomen naar het zogenoemde Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO). In deze CS-OOO worden proceseisen gesteld aan het daadwerkelijk opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten op een projectlocatie. Daarnaast is in artikel 4.10 van het Arbobesluit een wettelijke verplichting geformuleerd voor initiatiefnemers van werkzaamheden om risico’s omtrent Ontplofbare Oorlogsresten ten minste op basis van een oriënterende studie in kaart te laten brengen.

1 Tot voorkort werden Ontplofbare Oorlogsresten ook aangeduid met de (formele) term Conventionele Explosieve (CE) en

met de (informele) term Niet-Gesprongen Explosieven (NGE). Met het oog op Europese regelgeving en eenduidigheid is in Nederland besloten om vanaf heden de term (Opsporen van) Ontplofbare Oorlogsresten (OO) te hanteren. Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Pagina 7 van 64

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

Omdat de wijze waarop een initiatiefnemer van werkzaamheden aan deze wettelijke eis zou moeten voldoen nogal breed geformuleerd is, is voor bureaustudies als deze een apart, privaat certificatieschema in het leven geroepen, te weten het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten. In dit schema is beschreven aan welke onderzoeksinspanningen ten minste voldaan moet worden om tot een gedegen onderzoeksresultaat te kunnen komen. Het certificatieschema is in 2020 vastgesteld door het Centraal College van Deskundigen Ontplofbare Oorlogsresten en goedgekeurd door het bestuur van de Stichting Veilig Omgaan met Explosieve Stoffen (VOMES). Xplosure heeft besloten om zich vrijwillig te confirmeren aan de inhoud van het certificatieschema en haar vooronderzoeken en risicoanalyses minimaal conform de geformuleerde eisen uit te voeren. Naast het aspect van de Arboveiligheid die bij geplande bodemingrepen komt kijken, is er uiteraard ook het aspect van de Openbare Orde en Veiligheid die een rol speelt. Om ook de (directe) omgeving van het werkgebied te kunnen beschermen, is het van belang dat er veilig en conform de wet- en regelgeving gewerkt wordt: zowel bij bureaustudies waarin het mogelijk risico wordt vastgesteld, als bij de daadwerkelijke opsporing van Ontplofbare Oorlogsresten.

Op basis van artikel 160 van de Gemeentewet ligt de beslissingsbevoegdheid om al dan niet tot het opsporen en ruimen van Ontplofbare Oorlogsresten over te gaan bij het college van burgemeester en wethouders. De burgemeester is verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid binnen de gemeente. Op basis van de artikelen 172, 175 en 176 van de Gemeentewet kan de burgemeester voor het handhaven van de openbare orde of voor het beperken van eventueel gevaar bevelen of algemeen verbindende voorschriften opstellen voor de locatie(‘s) waar naar Ontplofbare Oorlogsresten wordt gezocht of waar een munitieartikel is aangetroffen. Om in aanmerking te komen voor een overheidsbijdrage in opsporingskosten, dienen deze kosten voor rekening te zijn van de gemeente, met dien verstande dat voor bepaalde kostensoorten van rijkswege een bijdrage kan worden verstrekt via het gemeentefonds. Uitzondering vormen kosten van werkzaamheden die verband houden met opsporingen die het gevolg zijn van door het Rijk of door een houder van een concessie als bedoeld in artikel 6, eerste lid van de Spoorwegwet (Rijkswaterstaat en ProRail) geïnitieerde grootschalige infrastructurele projecten, zoals de aanleg en onderhoud van wegen en spoorlijnen, baggerwerken en dijkverbeteringen.

Vanaf 2015 is de Bommenregeling gewijzigd en kunnen alle gemeenten in geval van opsporing en ruiming van explosieven een bijdrage van 68% in de kosten ontvangen door een raadsbesluit in te dienen. De kosten die in aanmerking komen voor vergoeding zijn gelijk aan de kosten die onder het oude Bijdragebesluit gedeclareerd konden worden, inclusief de daaromtrent eerder gecommuniceerde beleidsregels. Met de overheveling naar het gemeentefonds werd geen verandering in het soort kosten dat voor vergoeding in aanmerking komt, beoogd.

2.2

Betrokken expertises

Conform het gestelde in het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten, zijn bij dit vooronderzoek diverse expertises betrokken. 2 Zoals vereist zijn dat de expertises historisch onderzoek, deskundigheid ontplofbare oorlogsresten, luchtfoto-interpretatie en deskundige Geografische Informatiesystemen. De expertises zijn ingebracht door de op pagina 2 vermelde functionarissen van Xplosure.

2 ‘Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten’ (Stichting Veilig Omgaan met Explosie-

ven Stoffen, consultatieversie juni 2020, versie 2020-02), p.29. Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Pagina 8 van 64

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

2.3

Doelstelling

De doelstelling en de te volgen werkwijze voor een vooronderzoek zijn in het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten als volgt omschreven: ‘Het vooronderzoek heeft tot doel om te beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van concrete aanwijzingen van de aanwezigheid van Ontplofbare Oorlogsresten, en indien deze concrete aanwijzingen er zijn, om het verdachte gebied af te bakenen. Het vooronderzoek bestaat uit zowel het inventariseren als beoordelen (analyseren) van bronnenmateriaal. Eindresultaat is een rapportage en een bijbehorende bodembelastingkaart Ontplofbare Oorlogsresten.’3 Het uitgangspunt van deze studie is het verkrijgen van een, door middel van het verzamelen en verwerken van relevant (historisch) feitenmateriaal, gefundeerd antwoord op de volgende drie kernvragen: 1. Is het onderzoeksgebied of zijn delen hiervan betrokken geweest bij oorlogshandelingen en is er daardoor sprake van een verhoogd risico op het aantreffen van Ontplofbare Oorlogsresten, oftewel van verdacht gebied? In dit geval wordt gesproken over herleidbare en te verifiëren indicaties; 2. Zijn er gebeurtenissen achterhaalbaar die een aanwijzing vormen dat een (mogelijk verdacht) gebied of een deel hiervan als onverdacht kan worden aangemerkt? In dit geval wordt gesproken over herleidbare en te verifiëren contra-indicaties; 3.

Indien er sprake is van verdacht gebied wat is dan het te verwachten hoofdsoort, de subsoort, het kaliber / de gewichtsklasse, de nationaliteit en de verschijningsvorm van de mogelijk aanwezige Ontplofbare Oorlogsresten en voor de hoofdsoort afwerpmunitie: tevens het type ontstekingsinrichtingen en het verwachte aantal. Een conclusie ‘verdacht’ of ‘onverdacht’ houdt uiteraard niet in dat feitelijk vaststaat dat er op de aangeduide locatie wel of geen Ontplofbare Oorlogsresten liggen, maar geeft antwoord op de vraag of het (op basis van het verzamelde en geanalyseerde bronnenmateriaal) aannemelijk is dat deze in een bepaald gebied kunnen worden aangetroffen. Enkel door middel van opsporingswerkzaamheden kan de feitelijke aanwezigheid en exacte ligplaats van Oorlogsresten worden vastgesteld. Een bureaustudie als deze kan hiertoe een onderbouwde aanleiding geven.

2.4

Aanleiding

Er zijn bodemroerende werkzaamheden gepland in het onderzoeksgebied in het kader van woningbouw. Omdat er op het moment van schrijven geen volledig inzicht is in de mogelijke aanwezigheid van Ontplofbare Oorlogsresten binnen het onderzoeksgebied, is door Hendriks Project Ontwikkeling BV aan Xplosure opdracht verstrekt voor de uitvoering van zowel een vooronderzoek ‘conflictperiode’ (1940-1945) als een vooronderzoek na-conflictperiode (naoorlogse ontwikkelingen). Deze gecombineerde bureaustudie is door Xplosure uitgevoerd conform het vigerende Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten.

3 ‘Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten’, p.16.

Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Pagina 9 van 64

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

2.5

Het onderzoeksgebied: toen en nu

Aangezien locatieverwijzingen een doorslaggevende rol kunnen spelen bij het vaststellen van de relevantie van achterhaalde oorlogshandelingen, wordt er gekeken naar de geografische situatie vóór of tijdens de oorlog. Op die manier kunnen mogelijk relevante locatieverwijzingen die uit de huidige topografie zijn verdwenen toch worden achterhaald. Xplosure beschikt over kaartmateriaal van de situatie van het onderzoeksgebied ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. De relevante kaart is door middel van het Geografisch Informatiesysteem ArcGIS Pro op de meest recente topografie geplaatst, waardoor de historische situatie met een zo minimaal mogelijke afwijking met de meest recente situatie vergeleken kan worden. De kaart op de navolgende pagina geeft de voornaamste topografische herkenningspunten weer die op de topografische kaarten uit de periode 1940-1945 zijn aangegeven (P03784_HS_01). Op het kaartmateriaal zijn locatieaanduidingen waarneembaar welke bij de uitvoering van het bronnenonderzoek meegenomen dienen te worden, waaronder: • • • • • • • •

Oostrum; Tree Nursery ; Station Venraij; Zampgraaf; Trans gedron begr. pl.; Molendijk; Oostrumsche beek; Lul.

Verder dient te worden opgemerkt dat het onderzoeksgebied in de periode 1940-1945 in de gemeente Venray lag en hier in het heden nog steeds ligt. Deze informatie is van belang om te achterhalen welke (voormalige) gemeentearchieven er geraadpleegd dienen te worden.

Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Pagina 10 van 64

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Historische situatie Kenmerk: P03784_HS_01 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:8.000 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Esri Nederland, Community Map Contributors

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

2.6

Bronnen

Bij dit gecombineerde vooronderzoek voor de periodes 1940-1945 en de naoorlogse ontwikkelingen, dienen volgens het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten een aantal bronnen verplicht te worden geraadpleegd. 4 In het navolgende overzichten (tabellen 1 en 2) staat schematisch weergegeven welke bronnen dit zijn en of hieraan bij dit onderzoek gehoor is gegeven. Optionele bronnen kunnen in bepaalde situaties worden gehanteerd. In de praktijk is het de onderzoeker van de studie die de noodzaak hiertoe (vaak lopende het onderzoek) inschat. Toelichtingen en gedetailleerde overzichten van de geraadpleegde bronnen zijn opgenomen in Bijlage 1. BRONNEN

RAADPLEGEN

Literatuur Gemeentelijk en provinciaal archief Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie te Amsterdam (NIOD) Nationaal Archief te Den Haag Semi-Statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie te Rijswijk Explosieven Opruimingsdienst Defensie Luchtfotocollectie Wageningen UR, en Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland te Edinburgh Krantenberichten Nederlands Instituut voor Militaire Historie, collectie 575 The National Archives te Londen, gegevens aangaande luchtaanvallen door Royal Air Force Bundesarchiv-Militärarchiv te Freiburg Kadaster (naoorlogs kaartmateriaal) Nederlands Instituut voor Militaire Historie, collectie 409 The National Archives te Londen, gegevens aangaande artilleriebeschietingen National Archives and Record Administration II (NARA II at College Park te Washington) Getuigenverklaringen

VERPLICHT ✓ ✓ ✓

GERAADPLEEGD

OPTIONEEL Ja Ja Ja

✓ ✓ ✓ ✓

Ja Ja Ja Ja

✓ ✓ ✓

Ja Ja Ja

✓ ✓ ✓ ✓

Ja Ja Ja Ja

✓

Nee

✓

Nee

Tabel 1: overzicht van (al-dan-niet geraadpleegde of relevante) verplichte en optionele bronnen zoals verwoord in het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten.

Niet in het Certificatieschema genoemde bronnen, maar door de potentiële meerwaarde toch door Xplosure geraadpleegd, zijn: BRON

VERPLICHT

Laurier Military History Archive te Waterloo (Canada) Library and Archives Canada te Ottawa (Canada)

n.v.t. n.v.t.

OPTIO-

GERAADPLEEGD

NEEL

n.v.t. n.v.t.

Ja Ja

Tabel 2: overzicht van geraadpleegde bronnen, welke niet in het Certificatieschema (noch als optioneel, noch als verplicht) zijn benoemd.

Uit voorgaand overzicht blijkt dat de bronkeuze voor dit onderzoek voldoet aan de voorgeschreven inspanningsverplichtingen. 4 Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse, p.17-18

Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Pagina 12 van 64

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

3.

Vooronderzoek conflictperiode (1940-1945)

In deze fase van de bureaustudie wordt op basis van bronnenonderzoek vastgesteld of het onderzoeksgebied in de periode 1940-1945 mogelijk betrokken is geweest bij oorlogshandelingen.

3.1

Indeling en opzet

In dit hoofdstuk wordt ten eerste het uitgangspunt voor de beoordeling van de relevantie van een indicatie toegelicht (paragraaf 3.2). Hierop volgend wordt per bronsoort tekstueel samengevat welke indicaties er tijdens het onderzoek zijn achterhaald (paragraaf 3.3). De indicaties die relevant zijn voor het onderzoeksgebied zullen uiteindelijk (in paragraaf 3.4) door middel van een chronologisch overzicht worden weergegeven en op relevantie worden beoordeeld. Definitieve afbakening van verdachte locaties gebeurt pas wanneer ook eventuele naoorlogse bodemingrepen (contra-indicaties) zijn vastgesteld en beoordeeld.

3.2

Uitgangspunten voor de beoordeling van de relevantie van een indicatie

Bij het beoordelen of de bij het indicatieonderzoek achterhaalde informatie/indicatie relevant is/of kan zijn, wordt het selectiecriterium uit het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten toegepast: ‘Indicaties dienen een locatieverwijzing te hebben, aangezien deze essentieel is om te bepalen of de informatie relevant is voor de aanwezigheid van Ontplofbare Oorlogsresten in het onderzoeksgebied.’5 Indien de locatieverwijzing niet verwijst naar (de directe omgeving van) het onderzoeksgebied of op een andere wijze een relatie met het onderzoeksgebied heeft, dan wordt de achterhaalde informatie niet in de rapportage opgenomen of als niet relevant beoordeeld. Hierdoor worden het onderzoek zo feitelijk mogelijk gehouden en worden zaken als ‘onderbuikgevoel’ geëlimineerd, hetgeen een gedegen onderzoek ook tracht te voorkomen.

3.3

Achterhaalde indicaties uit het geraadpleegde bronnenmateriaal

In onderstaande subparagrafen wordt per type historische bron samengevat wat de feitelijk herleidbare informatie is geweest dat tijdens het onderzoek is achterhaald. Indien u een nadere omschrijving of een overzicht van de geraadpleegde titels of archiefingangen wenst, dan is in bijlage 1 een uitgebreide omschrijving (soms voorzien van inzichtelijk kaartmateriaal) opgenomen. 3.3.1

Reeds uitgevoerde vooronderzoeken

Conform de eisen die in het Certificatieschema worden gesteld aan een vooronderzoek 1940-1945, is een inventarisatie gemaakt van reeds uitgevoerde bureaustudies. Deze inventarisatie is gemaakt met behulp van informatie afkomstig van de branchevereniging Vereniging voor Explosievenopsporing (VEO) en beperkt zich tot die rapportages waarvan vast te stellen was dat deze conform recente(re) wet- en regelgeving tot stand zijn gekomen. Uit deze inventarisatie is gebleken dat er geen relevante vooronderzoeken zijn geweest in of nabij het onderzoeksgebied.

5 Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten, 18.

Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Pagina 13 van 64

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

3.3.2

Literatuur en rapportages van derden

Gebleken is dat er een grote hoeveelheid literatuur achterhaald kon worden die (de directe omgeving van) het onderzoeksgebied beschrijft. In deze werken gaat het met nadruk over de laatste maanden van 1944 waarin noord-Limburg tot intensief beschoten en bevochten gebied is geweest eb waarbij meermaals sprake is geweest van frontlocaties. Ook het gebied in en rond de plaats Oostrum wordt in dit kader vaak genoemd en beschreven. 3.3.3

Krantenartikelen en online bronnen

Uit krantenartikelen en online bronnen zijn aanvullende gegevens naar voren gekomen op de gegevens uit literatuur over oorlogshandelingen in de omgeving, maar weinig over het specifieke onderzoeksgebied. 3.3.4

Lokale, regionale en provinciale archieven

Uit lokale, regionale en provinciale archieven is gebleken dat de bevindingen uit literatuur bevestigd moeten worden. De regio Venray is een intensief bevochten gebied geweest dat bovendien enkele maanden i (1944) in een frontlinie heeft gelegen. 3.3.5

Nationale archieven

Uit nationale archieven blijkt dat het plangebied tot deze bevochten gebieden heeft behoord. Met name het archief van de Explosieven Opruimingsdienst heeft aangetoond dat er grenzend aan het onderzoeksgebied een grote hoeveelheid munitieartikelen is gemeld en geruimd. Bestudering van deze ruimingen toont een bepaald patroon in de aangetroffen kalibers. 3.3.6

Internationale archieven

Op basis van het geraadpleegde bronnenmateriaal is gebleken dat de nabijgelegen spoorlijn èn een nabijgelegen (Duits) hoofkwartier doelwit zijn geweest van aanvallen van de Royal Airforce (RAF). De aanvallen zijn destijds hoofdzakelijk uitgevoerd met behulp van 3”-raketten van een 60lbs SAP. Hoogstwaarschijnlijk hebben de doelen zich (hoewel in de directe omgeving) toch te ver van de doelen bevonden, omdat verificatie middels luchtfotoanalyse heen betrokkenheid van het plangebied bij deze aanvallen heeft opgeleverd. 3.3.7

Nationale en internationale luchtfotoarchieven

Uit de luchtfotoanalyse blijkt dat er in de omgeving van het onderzoeksgebied talloze inslagkraters van geschutmunitie zichtbaar zijn op luchtfoto’s. Het inslaggebied is erg groot. Ook in het onderzoeksgebied zijn er een groot aantal inslagkraters van geschutmunitie zichtbaar. Verder tonen de luchtfoto’s ook beschadigde bebouwing in het onderzoeksgebied, een loopgraaf die door het onderzoeksgebied loopt men een tweetal militaire (Duitse) stellingen.

3.4

Chronologisch overzicht van achterhaalde indicaties en hun relevantie

Het chronologisch overzicht van de achterhaalde indicaties die relevant kunnen zijn voor het onderzoeksgebied Oostrum-Oost te Oostrum, treft u op de hiernavolgende pagina(s). Na de tabel worden enkele beelden getoond die tijdens het onderzoek in literatuur- en archieven zijn opgemerkt en u, naast de in de tabel opgenomen beschrijvingen, tevens een beeld geven van de activiteiten welke in de periode 1940-1945 in (de omgeving van) het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden.

Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Pagina 14 van 64

OOSTRUM-OOST Type onderzoek: VC en VNC Conform: CS-VROO (02-2021)

DATUM

LITERATUUR EN ONLINE BRONNEN:

Mei 1940

Nierstrasz De regimentspatrouille van 27 R.I., die ter beschikking was gekomen, werd voor de helft ter verkenning naar Horst gezonden, terwijl de andere helft werd geplaatst bij Oostrum, ter afsluiting van de weg naar Wanssum.1 Eversteijn Stirling Mk III BK810 AA-G van het No. 75 RNZAF squadron om 02.10 uur in het bos "de Hoogerheide" nabij de weg van Oostrum naar Geijsteren te Venray.2 Haegens In Oostrum wordt een rijdende trein beschoten door de Engelsen.3

GEMEENTELIJKE, PROVINCIALE EN NATIONALE

INTERNATIONALE ARCHIEVEN

HERLEIDBAARHEID & RELEVANTIE ONDERZOEKSGEBIED:

ARCHIEVEN

23 juni 1943

9, 10, 17 september 1944

29 september 1944

Haegens De eerste Engelse granaten vallen op Venray om de Duitsers te verjagen. Vanaf deze dag ligt Venray regelmatig onder geschutvuur. Oostrum beleeft zijn eerste luchtaanval.4

Oktober 1944

Giesbers Vooral vanaf het moment dat de Britten hun aanval op Overloon inzetten, wordt Venray het doelwit van continue bombardementen en raketaanvallen van Typhoons.5

12 oktober 1944

12 oktober 1944

Dit gegeven is niet direct relevant voor het onderzoeksgebied en biedt geen aanleiding om bij het indicatieonderzoek verdere nadruk te leggen op oorlogshandelingen tijdens de bezettingsdagen in mei 1940. Bevat relevante informatie over een neergestort gevechtsvliegtuig nabij het onderzoeksgebied. De locatie bevat echter geen feitelijk herleidbare verwijzing naar het onderzoeksgebied. Er ligt een spoorlijn nabij het onderzoeksgebied, maar deze lijkt bij boordwapenbeschietingen te ver van het beschoten gebied te liggen om deze indicatie als relevant te beschouwen. Hoewel (mogelijk) een deel van het onderzoeksgebied wordt genoemd, is van verdere (meer specifieke) duiding geen sprake. Luchtfotoanalyse zou eventuele nadere specificatie kunnen opleveren. Het op basis van deze melding afbakenen van de heel Oostrum is volgens Xplosure niet proportioneel. Niet relevant, geen directe relatie met het onderzoeksgebied. Hoewel (mogelijk) een deel van het onderzoeksgebied tijdens dit bombardement wordt getroffen, is van verdere (specifieke) duiding geen sprake. Luchtfotoanalyse zou eventuele nadere specificatie kunnen opleveren.

Omdat de Engelsen de toegangswegen tot Overloon willen afsluiten, wordt Venray het slachtoffer van een groot bombardement. 36 Amerikaanse Marauderbommenwerpers laten hun dodelijk last boven Venray vallen, maar ook de artillerie laat zich niet onbetuigd.6 Korthals Altes De inwoners waren overvallen door ’n plotselinge luchtaanval. De bommenwerpers waren even snel boven Venray verdwenen als zij waren verschenen.7

Hoewel mogelijk een deel van het onderzoeksgebied tijdens dit bombardement wordt getroffen, is van verdere (specifieke) duiding geen sprake. Luchtfotoanalyse zou eventuele nadere specificatie kunnen opleveren.

Venray was het doel van zesendertig Marauderbommenwerpers van de 9e Amerikaanse Luchtvloot.8 Zwanenburg 12 oktober 1944 AEAF. Cuthbertson als piloot, moest eveneens geraakt door flak een crash-landing maken bij Oostrum.9

Bevat relevante informatie over een neergestort gevechtsvliegtuig nabij het onderzoeksgebied. De locatie is echter niet nader te specificeren. Luchtfotoanalyse biedt mogelijk meer duidelijkheid.

1 Ibidem, p. 135. 2 Ibidem, p. 1573. 3 Haegens, J., Kroniek van de bevrijding van Venray en omstreken. Toegespitst op de gebeurtenissen rond Sint Anna en Sint Servatius, pp. 1-8. 4 Ibidem. 5 Giesbers, A., Operation Aintree, p. 66. 6 Ibidem, p. 67. 7Ibidem, p. 4. 8 Ibidem, p 87. 9 Zwanenburg, G.J., En nooit was het stil. Kroniek van een luchtoorlog (deel 2, Den Haag, 1993), p. 404.

Projectcode: P03784 Versie: Defintief

Pagina 15 van 62

OOSTRUM-OOST Type onderzoek: VC en VNC Conform: CS-VROO (02-2021)

DATUM

LITERATUUR EN ONLINE BRONNEN:

13 oktober 1944

Haegens De eerste granaten vallen in Oostrum.10 Haegens De Duitsers blazen de toren van de St. Petrus' Bandenkerk op, evenals de watertoren van Sint Servaas, de schoorsteen van stroopfabriek Goumans aan de Stationsweg, de molen van Van Aarssen in Lull en de kerktorens van Oostrum, Sint-Paschalis in Oostrum en Ysselsteyn.11

GEMEENTELIJKE, PROVINCIALE EN NATIONALE

INTERNATIONALE ARCHIEVEN

HERLEIDBAARHEID & RELEVANTIE ONDERZOEKSGEBIED:

ARCHIEVEN

14-16 oktober 1944

Locatiespecifieke gegevens ontbreken. De kerk van Oostrum ligt zeer nabij het onderzoeksgebied. Sint-Paschalis ligt nabij het onderzoeksgebied. Uit het tekstfragment lijkt echter sprake te zijn van gecontroleerde detonaties, waardoor het onderzoeksgebied niet bij deze handelingen betrokken zal zijn.

DATUM

RUNNUMMER

LUCHTFOTONUMMER(S)

KWALITEIT EN HOOGTE

WAARNEMINGEN

15 oktober 1944

400-1303

4383, 4387, 4388

1:27.000, goed

Binnen het plangebied bevinden zich nog grote aantallen bomen. Aan de bosrand zijn aan de oostzijde twee vermoedelijke stellingen waargenomen, welke (gezien de datum) van Duitse afkomst zouden moeten zijn.

National Archives KEW (GB)

Uit het logboek van de Second Tactical Airforce valt op te maken dat de geallieerde luchtmacht enkele Duitse luchtafweerstellingen heeft waargenomen direct grenzend aan het onderzoeksgebied. De doelen zijn aangevallen met een 40-tal raketten en boordgeschut. Ook zijn er twee wapenopstellingen aangevallen met 8 raketten en boordgeschut. De locaties waarnaar verwezen wordt, bevinden zich echter niet feitelijk binnen het onderzoeksgebied.

17 oktober 1944

Daily Logs Second Tactical Airforce F.D.P. Ordered to attack gun pits E.8026. Red smoke accurate but two minutes late. Located 3 pits E.800268 (88mm), 1 seen firing. Attacked with 40 R/P and cannon ARTA. Explosion seen close to gunpit. Attacked 2 gun posns E.818264 with 8 R/P. N.R.O. Attacked village OESTRUM with 8 R/P. 1 gun pit E.805272 not attacked.12 18 oktober 1944

Giesbers Op 18 oktober wordt Venray bevrijd.13

18 oktober 1944

Haegens Oostrum wordt gebombardeerd door Spitfires.14

18 oktober 1944

Korthals Altes Inmiddels had op hun linkerflank het bataljon Shropshires moeizaam zijn taak vervuld om het met mijnen vergeven bos- en akkerterrein ten noordoosten van Venray te zuiveren. Gesteund door Churchills van de Coldstream Guards, die veel last ondervonden van antitankmijnen, drongen de Shropshires door tot de weg van Venray naar Oostrum. Hun verliezen bleven nog juist beneden honderd man. Zij waren het die op 18 oktober de buurtschap Lull bevrijdden.15

Niet relevant voor het onderzoeksgebied. Wel zal de nadruk van de oorlogshandelingen zich kunnen verplaatsen van de plaats Venray naar Oostrum en omgeving. Wellicht relevant voor het onderzoeksgebied. De locatie wordt echter niet nader gespecificeerd. Luchtfotoanalyse moet dus meer duidelijkheid/zekerheid bieden. Wellicht relevant voor het onderzoeksgebied. De locatie ligt echter nog een eind van het gebied af. Wel duidt deze gebeurtenis op een geallieerde opmars richting het onderzoeksgebied.

10 Haegens, pp. 1-8. 11 Haegens, pp. 1-8. 12 National Archives Kew, Air Ministry: Allied Expeditionary Air Force, later Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force (Air), and 2nd Tactical Air Force: Registered Files and Reports. 13 Giesbers, p. 69. 14 Haegens, pp. 1-8. 15 Korthals Altes, pp. 116-117.

Projectcode: P03784 Versie: Defintief

Pagina 16 van 62

OOSTRUM-OOST Type onderzoek: VC en VNC Conform: CS-VROO (02-2021)

DATUM

LITERATUUR EN ONLINE BRONNEN:

18 oktober 1944

Giesbers De Shropshires bereiken de weg van Venray naar Oostrum en bevrijden Lull.16

19 oktober 1944

Haegens Zwaar granaatvuur op Oostrum.17

GEMEENTELIJKE, PROVINCIALE EN NATIONALE

INTERNATIONALE ARCHIEVEN

HERLEIDBAARHEID & RELEVANTIE ONDERZOEKSGEBIED:

ARCHIEVEN

20 oktober 1944

31 oktober 1944

Nationaal Archief Den Haag In een rapport van het Ministerie van Oorlog is een verslag van een ooggetuige achterhaald dat de situatie van Oostrum i 20 oktober 1944 beschrijft:

Wellicht relevant voor het onderzoeksgebied. De locatie ligt echter nog een eind van het gebied af. Wel duidt deze gebeurtenis op een geallieerde opmars richting het onderzoeksgebied. Relevant voor het onderzoeksgebied. De specifieke locaties die gedurende dit granaatvuur zijn getroffen, worden hier echter niet genoemd. Luchtfotoanalyse biedt wellicht meer duidelijkheid. Het verslag bevestigd dat Oostrum te maken had met een zware Duitse verdediging, welke voorzien was door (onder andere) gevechtswagens en met antitankgeschut bewapende infanterie.

“Vandaag hier aangekomen een 21-jarige jongeman, die 2 October uit Holthees was verdreven. Hij was een week in Venray geweest, vervolgens een week in Smakt en daarna weer in Venray, vanwaar hij Dinsdag was vertrokken. Hij vermoedde, dat de Duitschers terug trokken om de richting van Venlo. Was ook in Oostrum geweest, dat gisteren nog in Duitsche handen was. Meende, dat er in Oostrum voornamelijk Weermatch was in groen en grijs uniform. Er waren zeer veel gevechtswagens terwijl hij eveneens veel duitschers bewapend had gezien met pantservuisten. De gevechtswagens waren gecamoufleerd met groene takken. De kerk van Oostrum hadden de duitschers in de lucht laten vliegen evenals de molen te Oostrum. De bruggen op de weg Holthees naar Venray waren allen onbruikbaar gemaakt. De Engelschen waren woensdag in Venray gekomen, volgens zin mededeeling. Venray was zwaar geteisterd, eerst door engels vuur en bombardement, nu werd het weer door de duitschers bestookt.”18 Regionaal Historisch Centrum Limburg Mijnenvelden: Aan den weg Venray-Oostrum tusschen de perceelen: C 25a en 26 C 23a en 23c C 4a en 5 C 5 en 6 (aanbeide zijden van den weg).

Deze indicatie kan relevant zijn voor het onderzoeksgebied. Er zijn dus mijnenvelden en munitie en springstoffen aangetroffen om en nabij het onderzoeksgebied.

Munitie en springstoffen. Aan den weg Venray-Oostrum voor perceel C 14 en C 24. Oostrum-Gijsteren in perceel. D.34.19 23 november 1944

November 1944 – februari 1945

Haegens Oostrum (waaronder Sint-Paschalis), Oirlo, Castenray, Horst en Veulen bevrijd. Maashees bevrijd.20 Wildekamp Gedurende de wintermaanden vonden artillerie beschietingen over de Maas plaats welke in de juist

Relevant voor het onderzoeksgebied.

Deze beschrijving is geldend voor de gehele streek van noord-Limburg en is niet feitelijk herleidbaar naar het plangebied.

16 Giesbers, p. 62. 17 Ibidem. 18 Nationaal Archief Den Haag, 2.13.71 Archieven van het Ministerie van Defensie te Londen [1940-1941]; Ministerie van Oorlog te Londen [1941-1945]; Departement van Oorlog: Bureau Londen [1945-1947], (1933) 1940-1947 (1974), waarvan: 19 Regionaal Historisch Centrum Limburg, inv. nr. 43, map nr. 4861, document nr. 1783. 20 Giesbers, p. 62.

Projectcode: P03784 Versie: Defintief

Pagina 17 van 62

OOSTRUM-OOST Type onderzoek: VC en VNC Conform: CS-VROO (02-2021)

DATUM

LITERATUUR EN ONLINE BRONNEN:

GEMEENTELIJKE, PROVINCIALE EN NATIONALE

INTERNATIONALE ARCHIEVEN

HERLEIDBAARHEID & RELEVANTIE ONDERZOEKSGEBIED:

ARCHIEVEN

bevrijde gebieden grote schade aanrichtten. Pas na 8 februari kwam met de aanval op het Reichswald en de Rijn een einde aan deze situatie.21 13 december 1944

Gemeentearchief Venray Uit de inventaris ‘Ruimen van mijnenvelden, munitie en explosieven; diefstal en vondst van munitie en ongelukken ten gevolge van springstof, 1943-1986.’ Blijkt dat er vanuit de plaats Oostrum vele meldingen en ruimingen van aangetroffen munitieartikelen komen. Feitelijke verwijzingen naar het onderzoeksgebied zijn er (wellicht door het landelijke karakter) niet uit te abstraheren.22

Uit deze primaire bron blijkt dat de plaats Oostrum een nauwe verwantschap heeft met aangetroffen ontplofbare oorlogsresten

DATUM

RUNNUMMER

LUCHTFOTONUMMER(S)

KWALITEIT EN HOOGTE

WAARNEMINGEN

24 december 1944

33-2077

1054, 1055, 1056

1:15.000

Te zien valt dat er in de periode tussen de luchtfoto van 15 oktober 1944 en dit beeld grootschalige beschietingen op het plangebied zijn uitgevoerd. Verspreid over het gebied zijn granaatinslagen zichtbaar, een militaire loopgraaf en de op de vorige foto waargenomen militaire stellingen. Hoewel door de datum het blad van de aanwezige bomen is gevallen, zorgen de begroeiingen voor enige belemmering bij het waarnemen van inslaglocaties binnen deze delen van het onderzoeksgebied. Hoewel het onderzoeksgebied zelf geen vermelding krijgt, valt op dat er in de plaats Oostrum een grote hoeveelheid antitank- en antipersoneelsmijnen is gelegd. Hoewel het onderzoeksgebied zelf geen vermelding krijgt, valt op dat er in de plaats Oostrum een grote hoeveelheid antitank- en antipersoneelsmijnen is gelegd.

27 april – 4 mei 1945

Regionaal Historisch Centrum Limburg (Weekrapport) Venray-Ostrum 200 Riegelmijnen.23

2 mei 1945

Regionaal Historisch Centrum Limburg Afgezien van de belangen welke hiermede gemoeid zijn betreffende de voedselvoorziening, is het voor de bevolking van Venray en in het bijzonder voor de landbouwers in deze gemeente een dringende eis dat de mijnen hier zo spoedig mogelijk alle verwijderd worden. Bijna dagelijks komen hier nog ongevallen voor ten gevolge van de mijnen en helaas al te vaak met dodelijke afloop.24 Regionaal Historisch Centrum Limburg (Weekrapport) Spoorlijn Venray-Nijmegen: 115 25 Schoenmijnen en 11 Riegelmijnen. Regionaal Historisch Centrum Limburg (Weekrapport) Bij spoorwegstation Oostrum: 205 Riegelmijnen en 124 MKV.26 Regionaal Historisch Centrum Limburg (Weekrapport) Ostrum Hoofdweg: 18 schoenmijnen; 280 Riegelmijnen en 50 MKV mijnen.27

25 mei- 31 mei 1945 2 juni – 20 juni 1945

25 juni – 17 juli 1945

21 Wildekamp, R.H., Van Meerselsche Peel tot Groep Geleide Wapens De Peel: De geschiedenis van een vliegveld op de grens van Noord-Brabant en Limburg, p. 32. 22 Gemeentearchief Venray, 5118 Ruimen van mijnenvelden, munitie en explosieven; diefstal en vondst van munitie en ongelukken ten gevolge van springstof, 1943-1986. 23 Regionaal Historisch Centrum Limburg, inv.nr. 314, documentnr. 5.07.77. 24 Regionaal Historisch Centrum Limburg, volgnr. 1393 (of B93?), archiefnr. 1.783, inv.nr. 67. 25 Regionaal Historisch Centrum Limburg, inv.nr. 314. 26 Regionaal Historisch Centrum Limburg, inv.nr. 314. 27 Regionaal Historisch Centrum Limburg, inv.nr. 314.

Projectcode: P03784 Versie: Defintief

Pagina 18 van 62

Hoewel het onderzoeksgebied zelf geen vermelding krijgt, valt op dat er in de plaats Oostrum een grote hoeveelheid antitank- en antipersoneelsmijnen is gelegd. Hoewel het onderzoeksgebied zelf geen vermelding krijgt, valt op dat er in de plaats Oostrum een grote hoeveelheid antitank- en antipersoneelsmijnen is gelegd. Hoewel het onderzoeksgebied zelf geen vermelding krijgt, valt op dat er in de plaats Oostrum een grote hoeveelheid antitank- en antipersoneelsmijnen is gelegd.

OOSTRUM-OOST Type onderzoek: VC en VNC Conform: CS-VROO (02-2021)

DATUM

LITERATUUR EN ONLINE BRONNEN:

GEMEENTELIJKE, PROVINCIALE EN NATIONALE

INTERNATIONALE ARCHIEVEN

HERLEIDBAARHEID & RELEVANTIE ONDERZOEKSGEBIED:

ARCHIEVEN

26 september 1945

Regionaal Historisch Centrum Limburg (Brief van de burgemeester van Venray aan Den Heer Militairen Commissaris voor Noord-Limburg, Onderwerp: Mijnengevaar) Wanneer ik U verklaar, dat niettegenstaande het feit, dat alhier reeds een 15000 mijnen zijn opgeruimd, over geheel de gemeente verspreid nog tallooze mijnen liggen, zoowel op als langs de wegen, in en langs waterlossingen, in de velden, weilanden en bosschen, dan zult U begrijpen, dat deze stopzetting van mijnenruimingen zeer groot ongerief teweegbrengt op alle gebied.28

Tabel 3: Overzichtstabel oorlogshandelingen/indicaties met verwijzingen naar (de omgeving van) het onderzoeksgebied.

28 Regionaal Historisch Centrum Limburg, inv.nr. 67.

Projectcode: P03784 Versie: Defintief

Pagina 19 van 62

Hoewel het onderzoeksgebied zelf geen vermelding krijgt, valt op dat er in de plaats Oostrum een grote hoeveelheid antitank- en antipersoneelsmijnen is gelegd.

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Luchtfotodekking Kenmerk: P03784_LD_01 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:12.000 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Esri Nederland, Community Map Contributors

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Luchtfoto 15-10-1944 Kenmerk: P03784_Lufo_01 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:2.000 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Esri Nederland, Community Map Contributors

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Luchtfoto 24-12-1944 Kenmerk: P03784_Lufo_02 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:2.000 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Esri Nederland, Community Map Contributors

¯

Legenda Onderzoeksgebied Krater geschutmunitie Loopgraaf Beschadigde bebouwing

Indicatiekaart Kenmerk: P03784_IND_01 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:2.000 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Esri Nederland, Community Map Contributors

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

4.

Vooronderzoek na-conflictperiode (>1945)

In het onderzoeksgebied kunnen na de oorlog activiteiten hebben plaatsgevonden die de kans op de aanwezigheid van Ontplofbare Oorlogsresten kunnen beïnvloeden. Deze activiteiten kunnen bijvoorbeeld zijn: ontgravingen, de aanleg van wegen en watergangen, agrarische activiteiten, het aanleggen van kabels en leidingen, bouw van opstallen etc. Bij deze handelingen mag normaliter verondersteld worden dat eventuele aangetroffen oorlogsresten zouden zijn gemeld en geruimd. In dit hoofdstuk wordt nagegaan in hoeverre de opgemerkte contra-indicaties kunnen worden achterhaald en feitelijk inzichtelijk kunnen worden gemaakt.

4.1

Indeling en opzet

In dit hoofdstuk wordt ten eerste het uitgangspunt voor de beoordeling van de relevantie van een contraindicatie toegelicht (paragraaf 4.2). Hierop volgend wordt per bronsoort tekstueel samengevat welke contraindicaties er tijdens het onderzoek zijn achterhaald (paragraaf 4.3). De contra-indicaties die relevant zijn voor het onderzoeksgebied zullen uiteindelijk bij de afbakening van verdachte gebieden op relevantie worden beoordeeld. Hoewel normaal gesproken ook een KLIC-melding wordt gedaan om ondergrondse infrastructuur inzichtelijk te maken, is dit voor dit onderzoek buiten beschouwing gelaten omdat en onderzoeksgebied kanalen betreft.

4.2

Uitgangspunten voor de beoordeling van de relevantie van een contra-indicatie

Bij het beoordelen of de bij het contra-indicatieonderzoek achterhaalde informatie relevant is wordt het selectiecriterium uit het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten toegepast: ‘Contra-indicaties dienen een locatieverwijzing te hebben, aangezien deze essentieel is om te bepalen of de informatie relevant is voor de aanwezigheid van Ontplofbare Oorlogsresten in het onderzoeksgebied.’6 Indien de locatieverwijzing niet verwijst naar (de omgeving van) het onderzoeksgebied of op een andere wijze een relatie met het onderzoeksgebied heeft, dan wordt de achterhaalde informatie niet in de rapportage opgenomen of als niet relevant beoordeeld. Hierdoor worden het onderzoek zo feitelijk mogelijk gehouden.

4.3

Achterhaalde contra-indicaties uit het geraadpleegde bronnenmateriaal

4.3.1

Achterhaalde gegevens uit krantenartikelen en / of online bronnen

Uit bestudering van het online krantenarchief Delpher zijn geen gegevens gevonden die bijdragen aan de beantwoording van de vraag of er binnen het plangebied contra-indicaties aanwezig zijn die het risico op het aantreffen van Ontplofbare Oorlogsresten verkleinen. 4.3.2.

Informatie uit lokaal / provinciale archieven en ArcGIS Online

Uit raadpleging van lokale en provinciale informatie en ArcGIS Online zijn geen gegevens gevonden die bijdragen aan de beantwoording van de vraag of er binnen het plangebied contra-indicaties aanwezig zijn die het risico op het aantreffen van Ontplofbare Oorlogsresten verkleinen. 4.3.3

Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG)

Middels het BAG register kan worden vastgesteld welke panden naoorlogs zijn gebouwd en waar de grond moet zijn geroerd ten behoeve van deze activiteiten. Hieruit blijkt dat er na de oorlog nog een opstal is gebouwd

6 Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten, 18.

Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Pagina 25 van 64

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse

in het gebied. Verder is er weinig veranderd in het onderzoeksgebied en heeft het vermoedelijk altijd een agrarische functie gehad. 4.3.4

Vergelijking naoorlogs kaartmateriaal

Om mogelijke naoorlogse bodemactiviteiten op basis van aanvullend kaartmateriaal vast te kunnen stellen, is gebruik gemaakt van materiaal afkomstig van het Kadaster te Zwolle. Per verschijning van nieuw, relevant en (voornamelijk) naoorlogs kaartmateriaal, wordt in deze paragraaf een overzicht getoond. Vergelijking hiertussen maakt het mogelijk om de naoorlogse gebiedsontwikkeling vast te kunnen stellen. Aan de hand van kaartvergelijking is vast te stellen welke topografische veranderingen er in de voorafgaande periode hebben plaatsgevonden. Op de hiernavolgende kaarten P03784_KV_01 tot en met P03784_KV_11 zijn de situaties door de jaren heen inzichtelijk gemaakt. De kaart van 1936 toont aan dat er al bebouwing was in het gebied, maar dat het voornamelijk uit weiland bestond. Op de kaart van 1958 komt er een opstal bij en is er verder weinig verandering. Op de hiernavolgende kaarten wordt niet duidelijk of er echt verandering po het gebied van topografische indeling heeft plaatsgevonden, of dat de bestaande aanduiding alleen aangescherpt wordt. Over het algemeen beperkt de verandering in het gebied zich tot de opstallen en blijft de rest van het onderzoeksgebied veelal onveranderd.

Projectcode: P03784 Versie: Definitief

Pagina 26 van 64

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Topografische situatie 1936 Kenmerk: P03784_KV_01 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:1.500 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Op het gebruik van deze data en services zijn van toepassing de Esri Nederland Terms of Use.

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Topografische situatie 1958 Kenmerk: P03784_KV_02 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:1.500 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Op het gebruik van deze data en services zijn van toepassing de Esri Nederland Terms of Use.

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Topografische situatie 1967 Kenmerk: P03784_KV_03 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:1.500 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Op het gebruik van deze data en services zijn van toepassing de Esri Nederland Terms of Use.

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Topografische situatie 1978 Kenmerk: P03784_KV_04 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:1.500 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Op het gebruik van deze data en services zijn van toepassing de Esri Nederland Terms of Use.

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Topografische situatie 1987 Kenmerk: P03784_KV_05 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:1.500 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Op het gebruik van deze data en services zijn van toepassing de Esri Nederland Terms of Use.

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Topografische situatie 1998 Kenmerk: P03784_KV_06 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:1.500 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Op het gebruik van deze data en services zijn van toepassing de Esri Nederland Terms of Use.

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Topografische situatie 2004 Kenmerk: P03784_KV_07 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:1.500 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Op het gebruik van deze data en services zijn van toepassing de Esri Nederland Terms of Use.

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Topografische situatie 2009 Kenmerk: P03784_KV_08 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:1.500 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Op het gebruik van deze data en services zijn van toepassing de Esri Nederland Terms of Use.

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Topografische situatie 2011 Kenmerk: P03784_KV_09 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:1.500 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Op het gebruik van deze data en services zijn van toepassing de Esri Nederland Terms of Use.

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Topografische situatie 2015 Kenmerk: P03784_KV_10 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:1.500 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Op het gebruik van deze data en services zijn van toepassing de Esri Nederland Terms of Use.

¯

Legenda Onderzoeksgebied

Topografische situatie 2020 Kenmerk: P03784_KV_11 Datum: 23-5-2022 Schaal: 1:1.500 Coörd.: RD New Formaat: A3 Steller: PvG Opdrachtgever: Hendriks Projectontwikkeling BV

Bron:Op het gebruik van deze data en services zijn van toepassing de Esri Nederland Terms of Use. U dient hiervan voor gebruik van de data en services kennis te nemen. Zodra u de data of services gebruikt of downloadt

Oostrum-Oost Type onderzoek: Vooronderzoek (Na-)Conflictperiode Conform: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse