1. Weerbaar bestuur-raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL

Datum raadsvergadering

2240287 Weerbaar Bestuur (Gedragscode en 3 protocollen politieke ambtsdragers Veenendaal) Leefbaarheid & Veiligheid, Personeel & Organisatie, Griffie 3 juli 2025

Programma

Burger en Bestuur

Inlichtingen bij

Femke Beckmann (LV) Priscalla Bosch-Evers (P&O) Renate Breevaart (Griffie) +31318538538 femke.beckmann@veenendaal.nl priscalla.evers@veenendaal.nl renate.breevaart@veenendaal.nl

Zaaknummer Onderwerp

Team

behandelaar

Telefoonnummer E-mailadres

Aan de leden van de raad,

Beslispunten 1. De Gedragscode integriteit politieke ambtsdragers Veenendaal vast te stellen, conform bijgaand ontwerpbesluit in bijlage 1. 2. Het Protocol vermoeden van integriteitsschendingen politieke ambtsdragers Veenendaal vast te stellen, conform bijgaand ontwerpbesluit in bijlage 2. 3. Het Protocol ongewenste omgangsvormen politieke ambtsdragers Veenendaal vast te stellen, conform bijgaand ontwerpbesluit in bijlage 3. 4. Het Protocol Veilig Publieke Taak voor politieke ambtsdragers Veenendaal vast te stellen, conform bijgaand ontwerpbesluit in bijlage 4. Waarom naar de raad? In de Gemeentewet is bepaald dat de raad voor zichzelf en voor burgemeester en wethouders een gedragscode vaststelt (dit is vastgelegd in de artikelen 15, lid 3, artikel 41c, lid 2 en artikel 69, lid 2). Deze gedragscode integriteit politieke ambtsdragers vervangt de gedragscode politieke ambtsdragers Veenendaal 2015. Daarnaast heeft de raad bij motie verzocht om een protocol op te stellen waarin basisafspraken staan voor politieke ambtsdragers hoe om te gaan met agressie en intimidatie (zowel extern als intern). Dat heeft geresulteerd in een Protocol vermoeden van integriteitsschendingen, een Protocol ongewenste omgangsvormen en een Protocol Veilig Publieke Taak.

Pagina 1 van 7

Raadsvoorstel, Onderwerp: Weerbaar Bestuur (gedragscode en 3 protocollen politieke ambtsdragers Veenendaal) zaaknummer 2240287

Inleiding Bij de behandeling van de Kadernota 2025 heeft u motie M2024.18 Instellen vertrouwenspersoon aangenomen. In deze motie is de burgemeester en griffier verzocht tot het instellen van een vertrouwenspersoon en een protocol uit te werken waarin vastgelegd wordt hoe om te gaan met agressie en intimidatie (zowel extern als intern). Daarnaast is de bestaande Gedragscode politieke ambtsdragers uit 2015 aan herijking toe vanwege gewijzigde wet- en regelgeving. In dit voorstel worden deze zaken gebundeld en ter besluitvorming aan u voorgelegd. Samenvatting Het thema Weerbaar Bestuur staat de afgelopen jaren steeds nadrukkelijker op de maatschappelijke agenda. De verschillende bestuurslagen (rijk, provincies en gemeenten) en ook de belangenverenigingen VNG, Nederlands Genootschap van Burgemeesters, Vereniging voor Raadsleden, Wethoudersvereniging en de Vereniging van Gemeentesecretarissen (hierna te noemen: belangenverenigingen) hebben steeds meer aandacht voor het thema Weerbaar Bestuur. Er is steeds meer aandacht voor de gedragscode maar ook hoe om te gaan met agressie en intimidatie richting politieke ambtsdragers, integriteit en onderlinge omgangsvormen. De bestaande Veenendaalse Gedragscode politieke ambtsdragers uit 2015 is aan herijking toe vanwege gewijzigde wet- en regelgeving. Daarnaast heeft de raad in juli 2024 motie M2024.18 Instellen vertrouwenspersoon aangenomen.

In het nu voorliggende voorstel worden een aantal zaken gecombineerd die allemaal raken aan het thema Weerbaar Bestuur. De herijking van de gedragscode is dus gecombineerd met het opstellen van drie nieuwe protocollen: het protocol vermoeden van integriteitsschendingen, het protocol ongewenste omgangsvormen en het Protocol Veilig Publieke Taak. Voor de herijking van de gedragscode en de drie protocollen is gekeken naar actuele gedragscodes en protocollen van andere gemeenteraden gecombineerd met de landelijk beschikbaar gestelde handreikingen en modelprotocollen. Beoogd resultaat Het bieden van een houvast bij het bepalen van normen over integriteit en een gezamenlijk handelings- en toetsingskader voor integer handelen in de politiek en het bestuur. Daarnaast wordt met de gedragscode en protocollen beoogd transparant te zijn naar inwoners waardoor het vertrouwen in het gemeentebestuur vergroot wordt. Proceshistorie en eerdere besluitvorming De gedragscode politieke ambtsdragers Veenendaal 2015 is op 18 december 2014 door de raad vastgesteld. In de jaren erna zijn er maatschappij breed vraagstukken ontstaan rondom integriteit, agressie en intimidatie. Deze vraagstukken richten zich ook op de lokale politieke en bestuurlijke omgeving. Vanuit de belangenverenigingen en provincie staat het thema hoog op de agenda.

Dit heeft ertoe geleid dat er aangepaste wet- en regelgeving is gekomen. En dat geadviseerd wordt om protocollen op te stellen waarin een voor de raad (gezamenlijk) handelingskader opgenomen staat. Veenendaal beschikt nog niet over een protocol vermoeden van integriteitsschendingen politieke ambtsdragers, een protocol ongewenste omgangsvormen en een (actueel) agressieprotocol of protocol Veilig Publieke Taak voor politieke ambtsdragers. Daarnaast heeft de raad in juli 2024 bij motie M2024.18 besloten tot het instellen van een externe vertrouwenspersoon voor volksvertegenwoordigers. In het voorliggende voorstel worden deze zaken gecombineerd.

Pagina 2 van 7

Raadsvoorstel, Onderwerp: Weerbaar Bestuur (gedragscode en 3 protocollen politieke ambtsdragers Veenendaal) zaaknummer 2240287

Argumenten 1. Gedragscode integriteit politieke ambtsdragers Veenendaal 1.1. Met een actuele gedragscode worden politieke ambtsdragers ondersteund bij dilemma’s over integriteit. De gemeenteraad is verplicht een gedragscode integriteit vast te stellen voor zichzelf, het college en de burgemeester. De huidige gedragscode is eind 2014 vastgesteld. De laatste jaren staat grensoverschrijdend gedrag landelijk in de aandacht. Het betreft niet alleen gemeenteraden maar ook allerlei andere organisaties. Dit heeft ertoe geleid dat het landelijk integriteitsbeleid ten behoeve van het openbaar bestuur is herzien, verduidelijkt en op punten uitgebreid. Ook is een aantal wettelijke bepalingen waarnaar de gedragscode verwijst (zoals art. 28 Gemeentewet) aangepast. 1.2. De gedragscode omvat een aantal algemene functies Deze gedragscode bevat een nadere invulling en concretisering van wettelijke regels en heeft een aantal algemene functies. De gedragscode: - geeft aan wat de norm is; - helpt om goede keuzes te maken; - geeft aan met welke acties de gedragscode wordt overtreden; - geeft duidelijkheid over wat de wet van politieke ambtsdragers vraagt; - beschermt de zuiverheid van de politieke en bestuurlijke besluitvorming. 1.3.

De gedragscode geldt voor alle politieke ambtsdragers De VNG, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Unie van Waterschappen (Uvw) hebben gezamenlijk modelgedragscodes ontwikkeld. Dit model kent twee aparte gedragscodes. Ook is het mogelijk om één integrale gedragscode voor alle politieke ambtsdragers op te stellen. Tot nu toe heeft Veenendaal daarvoor gekozen. Reden daarvoor is dat zowel de (schaduw-)raadsleden, de wethouders en de burgemeester bij hun handelen de kwaliteit van het openbaar bestuur centraal stellen. Integriteit van het openbaar bestuur is daarvoor een belangrijke voorwaarde. Dat is de kern waar de gedragscode voor alle politieke ambtsdragers om draait. 1.4. Ervaren grensoverschrijdend gedrag Er is een nieuw artikel aan de gedragscode toegevoegd waarin gedragsregels opgenomen staan over de onderlinge omgang binnen de context van de gemeenteraad en het college. In de afgelopen jaren is in het land gebleken dat het belangrijk is voor betrokkenen dat op het moment dat mogelijk sprake is van ervaren grensoverschrijdend gedrag een duidelijke werkwijze gevolgd kan worden. De huidige gedragscode kent dergelijke regels nog niet. Bij de bespreking over motie M2024.18 is ook aandacht gevraagd voor omgangsvormen (zowel extern als intern).

Het toevoegen van een artikel met gedragsregels over het respecteren van de persoonlijke ruimte en grenzen van anderen legt het gemeenschappelijke standpunt van de politieke ambtsdragers in Veenendaal vast. Voor de omgangsvormen van politieke ambtsdragers wordt als uitgangspunt gehanteerd dat met elkaar het gesprek hierover voeren, leidend is. 1.5. Gedragscode schept duidelijkheid naar de inwoners toe De gedragscode en de protocollen zijn niet alleen van belang voor politieke ambtsdragers zelf, maar scheppen ook duidelijkheid naar inwoners. De gedragsregels beschrijven wat inwoners mogen verwachten van politieke ambtsdragers en welk gedrag wel en niet geaccepteerd worden.

Pagina 3 van 7

Raadsvoorstel, Onderwerp: Weerbaar Bestuur (gedragscode en 3 protocollen politieke ambtsdragers Veenendaal) zaaknummer 2240287

2 en 3. Protocol vermoeden van integriteitsschendingen politieke ambtsdragers Veenendaal en protocol ongewenste omgangsvormen politieke ambtsdragers Veenendaal 2.1. / 3.1 De protocollen sluiten aan bij Weerbaar Bestuur Utrecht In de provincie Utrecht is in 2023 afgesproken door provincie, waterschappen en gemeenten om gezamenlijk en eenduidig in actie te komen tegen grensoverschrijdend gedrag. Hiervoor is de Handreiking Weerbaar Bestuur Utrecht: Aanpak van grensoverschrijdend gedrag tegen politieke ambtsdragers in de provincie Utrecht opgesteld. Deze gezamenlijke aanpak en handreiking helpen om te handelen uit gemeenschappelijkheid, op een transparante en eenduidige wijze en de omvang van het probleem wordt blootgelegd. De gemaakte basisafspraak luidt: We accepteren geen grensoverschrijdend gedrag, maken hier altijd melding van en reageren altijd richting de pleger. Aan deze handreiking zijn normen en waarden te ontlenen, die gebruikt zijn voor de nu voorliggende protocollen. Daarnaast is gebruik gemaakt van bijv. de gedragscode en protocollen van de gemeente Utrecht. 2.2.

/ 3.2 De protocollen zijn gebaseerd op de Handreiking ministerie ter ondersteuning decentrale overheden In december 2024 heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties de Handreiking voor de omgang met (vermoedens van) integriteitsschendingen gepubliceerd ter ondersteuning voor decentrale overheden. Het voorliggende protocol vermoeden van integriteitsschendingen is gebaseerd op onder andere deze handreiking. Vertrekpunt in de handreiking is dat politieke ambtsdragers elkaar aanspreken en aanspreekbaar zijn op voorgenomen of getoond gedrag wanneer over dat gedrag vragen of twijfels bestaan. Bij het vermoeden van een integriteitsschending gaat het om een gedraging van een politieke ambtsdrager die in strijd is met het handelen als ‘goed bestuurder’ of ‘goed volksvertegenwoordiger’. Het kan gaan om feiten die wettelijk strafbaar zijn, maar ook om handelingen in strijd met ongeschreven of geschreven regels, waaronder de gedragscode. Daarnaast is er ook een protocol opgesteld dat meer gericht is op de interne omgangsvormen. In beide protocollen staat het proces beschreven wat politieke ambtsdragers kunnen doorlopen bij twijfel of gedrag wel of niet integer of grensoverschrijdend is. En in het geval dat het niet-integer gedrag betreft, hoe daarvan melding gemaakt kan worden. Zowel de gedragscode als de protocollen zijn gericht op de integriteit van handelen. 2.3.

/ 3.3. De protocollen over integriteitsschendingen en ongewenste omgangsvormen geven duidelijkheid Voor politieke ambtsdragers is het belangrijk dat zij benaderbaar zijn en open in de samenleving kunnen staan. Het politieke debat moet vrij kunnen worden gevoerd en de publieke taken dienen vrij van dwang en drang te worden uitgeoefend. Politieke ambtsdragers hebben een voorbeeldfunctie daar waar het de wijze van omgaan met grensoverschrijdend gedrag betreft. Grensoverschrijdend gedrag raakt aan de integriteit van het lokaal bestuur, is ondermijnend voor de democratie en heeft een negatieve invloed op degene die het overkomt, en mogelijk diens omgeving. Een protocol waarin eenduidig is vastgelegd hoe te handelen in voorkomende situaties van integriteitsschendingen of ongewenst gedrag geeft houvast en transparantie. 2.4. / 3.4 In de protocollen is een externe vertrouwenspersoon opgenomen In de protocollen is vastgelegd dat politieke ambtsdragers de beschikking hebben over een externe vertrouwenspersoon. Met deze vertrouwenspersoon kunnen politieke ambtsdragers dilemma’s en eventuele signalen of incidenten rond niet-integer of grensoverschrijdend gedrag bespreken. De

Pagina 4 van 7

Raadsvoorstel, Onderwerp: Weerbaar Bestuur (gedragscode en 3 protocollen politieke ambtsdragers Veenendaal) zaaknummer 2240287

vertrouwenspersoon opereert onafhankelijk en vertrouwelijk. De vertrouwenspersoon kan als klankbord fungeren, maar kan ook adviseren en ondersteunen. In de Gedragscode is ook opgenomen dat politieke ambtsdragers zich kunnen wenden tot de vertrouwenspersoon. De gemeente Veenendaal beschikt over 2 externe vertrouwenspersonen en 1 interne vertrouwenspersoon. De 2 externe vertrouwenspersonen zijn ook beschikbaar voor de politieke ambtsdragers. 4. Protocol Veilig Publieke Taak voor politieke ambtsdragers 4.1 Het Protocol Veilig Publieke taak geeft houvast hoe om te gaan met agressieve of norm overschrijdende bejegening De hiervoor genoemde gedragscode en protocollen gaan over het gedrag van politieke ambtsdragers zelf. Daarnaast is er ook behoefte aan een protocol waarin is vastgelegd hoe om te gaan met agressieve of norm overschrijdende bejegening van politieke ambtsdragers. In motie M2024.18 heeft u ons verzocht om hiervoor ook een protocol voor te bereiden. In het nu voorgelegde Protocol Veilig Publieke Taak staat beschreven hoe om te gaan met agressief en normoverschrijdend gedrag dat zich richt tegen politieke ambtsdragers. 4.2 Netwerk Weerbaar Bestuur heeft handreiking voor gemeentelijk Agressieprotocol opgesteld Het landelijke Netwerk Weerbaar Bestuur heeft een handreiking voor een gemeentelijk Agressieprotocol voor politieke ambtsdragers ontwikkeld.

In het hele land krijgen politieke ambtsdragers steeds vaker te maken met agressief gedrag. Om die reden heeft het Netwerk Weerbaar Bestuur een handreiking opgesteld die gemeenten kunnen gebruiken voor een eigen lokale variant. Vanuit het Netwerk Weerbaar Bestuur is ook een stappenplan voor melding en aangifte van agressief en normoverschrijdend gedrag tegen politieke ambtsdragers opgesteld. In het voorliggende Protocol Veilig Publieke Taak voor politieke ambtsdragers is gebruik gemaakt van de informatie van het Netwerk Weerbaar Bestuur. Alternatieven Het is wettelijk verplicht om een gedragscode te hebben voor raad, wethouders en burgemeester. Bij het niet actualiseren van de huidige gedragscode blijft de nu vigerende gedragscode van kracht. Het is niet verplicht om een protocol vermoeden van integriteitsschendingen en ongewenst gedrag politieke ambtsdragers en/of protocol Veilig Publieke taak voor politieke ambtsdragers vast te stellen, maar het geeft wel duidelijkheid naar politieke ambtsdragers zelf evenals naar inwoners. Kanttekeningen 1.1/2.1/3.1/4.1 Niet alles is in regels te vatten. Politieke ambtsdragers zijn zelf medeverantwoordelijk voor het naleven van de gedragscode en de protocollen en het uitdragen van integer handelen. Het vastleggen van regels rondom integriteit, agressie en ongewenst gedrag draagt bij aan het bepalen van een gezamenlijke basis.

Met elkaar het gesprek voeren over (on)gewenst gedrag is hiervoor ook noodzakelijk. 1.2/2.2/3.2/4.2 Het is niet mogelijk rekening te houden met alle scenario’s. De gedragscode en protocollen streven ernaar in zoveel mogelijk situaties toegepast te kunnen worden, maar er zullen situaties zijn waarin dit niet voorziet. Participatie

Pagina 5 van 7

Raadsvoorstel, Onderwerp: Weerbaar Bestuur (gedragscode en 3 protocollen politieke ambtsdragers Veenendaal) zaaknummer 2240287

Integriteit en weerbaar bestuur zijn onderwerpen die gedurende de gehele raadsperiode aan de orde komen. In de afgelopen periode is er bij de start (tijdens de tweedaagse raadsconferentie) uitvoerig gesproken over het thema integriteit. Daarnaast is integriteit in de brede zin van het woord één van de gesprekspunten tijdens het kennismakingsgesprek van een nieuw benoemd raadslid met burgemeester en griffier. Tijdens de conferentie met raad, college en ambtelijke organisatie in november 2024 is opnieuw gesproken en gewerkt met het thema Weerbaar Bestuur. Voor het opstellen van dit voorstel heeft geen participatie plaatsgevonden. Wat betekent dit besluit voor inwoners? De gedragscode en protocollen zijn van invloed op het aanzien van het openbaar bestuur en bevorderen de bestuurlijke transparantie. Aanpak / uitvoering Gedragscode en protocollen Nadat de raad de gedragscode en protocollen heeft vastgesteld worden deze gepubliceerd in het Gemeenteblad op overheid.nl en treden de nieuwe gedragscode en protocollen in werking. De verschillende documenten zullen ook verspreid worden onder de politieke ambtsdragers in Veenendaal. Op basis van de vastgestelde protocollen zal een stroomschema opgesteld worden met daarin de verschillende stappen opgenomen.

Het stroomschema zal in het verlengde van de gedragscode en de protocollen een behulpzame uitwerking en visuele weergave zijn voor toepassing van de afspraken in de praktijk. Bij de start van de nieuwe raadsperiode in maart 2026 zullen deze gedragscode en protocollen ook actief onder de aandacht van de nieuw samengestelde raad gebracht worden. Communicatie over dit besluit Naast publicatie op overheid.nl worden de gedragscode en protocollen ook op de website van de gemeenteraad gepubliceerd. Evaluatie In de gedragscode is een bepaling opgenomen over een periodieke bespreking van het onderwerp integriteit en van de gedragscode in het bijzonder. Als blijkt dat actualisatie van de gedragscode noodzakelijk of wenselijk is, dan zal een voorstel daartoe gedaan worden. De functie externe vertrouwenspersoon wordt in dit proces meegenomen. Kosten, baten, dekking Er zijn geen kosten verbonden aan de gedragscode en protocollen. De eventuele kosten voor een te houden onderzoek als gevolg van een integriteitsmelding worden ten laste gebracht van het bestuursorgaan waarover de integriteitsmelding is gedaan. De eventuele kosten voor de vertrouwenspersoon en eventueel daaruit voortvloeiende kosten voor bemiddeling worden ten laste gebracht van de begrotingspost gemeenteraad.

Pagina 6 van 7

Raadsvoorstel, Onderwerp: Weerbaar Bestuur (gedragscode en 3 protocollen politieke ambtsdragers Veenendaal) zaaknummer 2240287

Sjoukje Deelstra secretaris

Gert-Jan Kats voorzitter

Bijlagen 1 2 3 4

Gedragscode integriteit politieke ambtsdragers Veenendaal; Protocol vermoeden van integriteitsschendingen politieke ambtsdragers Veenendaal; Protocol ongewenste omgangsvormen politieke ambtsdragers Veenendaal; Protocol Veilig Publieke Taak voor politieke ambtsdragers Veenendaal.

Pagina 7 van 7