Document · PDF

Ontwikkelvisie Biezenmortel

Raadsvergadering 8 juni 2026, gemeente TilburgBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststellen ontwikkelvisie Biezenmortel13.618 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Niet gevonden in dit document.

Ontwikkelvisie Maart 2026

Biezenmortel 7 generatiedorp

INHOUD

Inhoud

IN HET KORT 1. AANPAK & OPGAVE Wat zien we? 14 Werkwijze en participatie 20 Participatieproces 24 Aan de slag met 5 thema’s 26 Opgave 28

2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP Een dorp voor 7 generaties 34 Gestoeld op 3 hoofdpijlers 36

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Aanleiding 10

Voorbeelden van de consequentie van 7 generatie denken 38 Het kompas voor sturing 40

3. RAAMWERK Raamwerkkaart 44 Opgebouwd vanuit het landschap 46 Watersysteem 58 Nieuwe habitats 60 Wonen in het landschap 62 Dorpsvoorzieningen clusteren in het dorpshart 76 Krachtige loop- en fietsverbindingen 78 Praktische ontsluiting voor de auto 82

4. DEELGEBIEDEN Het dorpshart 90 Oost: de Hoeve erven 104 West: de Beekloop 108

5. PROCES & ORGANISATIE Geleidelijke groei van Biezenmortel 116 Volgorde en fasering 118 Vervolg en verdieping 122

INHOUD

6. COLOFON

SAMENVATTING

In het kort

Maar het moet wel ‘Biezenmortel’ blijven

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Om een leefbare plek te blijven voor de komende generaties

BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP DIT BETEKENT DAT WE...

...we inzetten op het faciliteren van de gehele levenscyclus binnen het dorp: nu met name door kansen voor ouderen, starters en jonge gezinnen te vergroten. ...van het kloostercomplex een dorpshart maken. Met een dorpstuin en een cluster van kleinschalige dorpse voorzieningen. ...met de lokale (latente) landschappelijke en historische waarden als vertrekpunt het ‘gezicht’ van Biezenmortel versterken. ...we woonvormen maken die gemeenschapsvorming en interactie stimuleren.

...een gezond groen-blauwe raamwerk als basis nemen voor geleidelijke groei van het dorp. Daarmee van versnippert naar integraal ontwikkelen van een woonlandschap gaan. ...in de schil van de Loonse en Drunese Duinen zorg dragen voor bescherming van het landschap en de recreatieve-/ belevingswaarde vergroten. ...met bouwontwikkelingen voortbouwen op de menselijke kracht van het dorp: een sterke combinatie van gemeenschapszin en ondernemerszin. ...een eigentijdse dorpsontwikkeling maken: compact bouwen, klimaatbestendig, ecologisch verbeterend, stimuleren van wandelen en fietsen.

SAMENVATTING

...voor de draagkracht van voorzieningen in het dorp nu en in de toekomst 700 woningen toevoegen om een ’kritieke massa’ te maken

1. AANPAK & OPGAVE

Aanpak & opgave

Wat zien we? Werkwijze en participatie Participatieproces

Aan de slag met 5 thema’s Opgave

De bouw van het klooster in 1920 betekende een stevige verandering voor de inwoners van de kleinschalige buurtschappen. Met het toevoegen van 700 woningen aan de huidige 472 woningen zal zo’n zelfde verandering 100 jaar later weer gaan plaatsvinden. Dat vraagt om een zorgvuldige werkwijze waarin de bouwopgave gepaard gaat met het ‘inweven’ van andere (sociaal-)ruimtelijke opgaven rondom identiteit, gemeenschapsvorming, klimaat, biodiversiteit en recreatie. Het begint bij een goed proces, het begrijpen van Biezenmortel en het duiden van de opgaven.

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Aanleiding

1. AANPAK & OPGAVE

IN DIT HOOFDSTUK

1. AANPAK & OPGAVE

LOONSE & DRUNENSE DUINEN

TILBURG 20 MIN. 40 MIN.

bebouwd gebied

spoorlijn en station

groen gebied

Gemeente Tilburg

wegenstructuur

Biezenmortel

MOERPUTTEN

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

DEN BOSCH 20 MIN. 55 MIN.

DE BRAND

BIEZENMORTEL

LEEMKUILEN

KAMPINA

1. AANPAK & OPGAVE

OISTERWIJKSE VENNEN

Aanleiding

Biezenmortel, sinds 2021 onderdeel van de gemeente Tilburg, bevindt zich op een cruciaal punt van veranderingen.

Het dorp begint de eerste tekenen van ‘de spiraal van verschraling’ te ervaren. De laatste nieuwbouw dateert vanaf eind jaren negentig. Een tekort aan (betaalbare) Wat vooraf ging aan deze Ont- woningen leidt al jaren tot het wikkelvisie voor het dorp, zijn vertrek van jongeren en jonge gezinnen naar andere dorpen, twee stromingen die samen kwamen; de lokale Dorpsvisie wat resulteerde in een afnaen het regionale Koersdocume van het aantal leerlingen ment Oostflank (SRBT). op de basisschool (van 150 leerlingen begin jaren 90 tot De Dorpsvisie is opgesteld 75 leerlingen in 2024) en druk door de inwoners van Biezen- legt op lokale verenigingen. mortel, samen met Coöperatie Biezenmortel.

‘Met meer mensen is er meer draagvlak voor een Het Koersdocument Oostflank is een samenwerking op leefbaar dorp’ regionaal niveau: Stedelijke Regio Breda Tilburg (SRBT) en heeft geleid tot een gedeelde visie op de ontwikkeling van de 7 kleinere kernen, als onderdeel van het ‘Brabants Mozaïek’.

‘Een groene groeiparel met identiteit en uitstraling!’

1. AANPAK & OPGAVE

De gezamenlijke missie om zorg te dragen voor een leefbaar en kwalitatief Biezenmortel in 2040 is gevormd. In juli 2023 ondertekenen Coöperatie Biezenmortel, betrokken projectontwikkelaars, De Beukenhof en Gemeente Tilburg het Dorpsakkoord.

Naar de komst van nieuwe bewoners wordt uitgekeken; het wordt gezien als noodzakelijke impuls, een inhaalslag, om het dorp leefbaar te houden, verenigingsleven te ondersteunen en de voorzieningen te versterken. Meer inwoners betekent meer draagvlak! De sterke combinatie van gemeenschapszin en ondernemerszin biedt Biezenmortel een goede fundatie en mogelijkheid om samen te werken aan een leefbare en toekomstbestendige plek.

1. AANPAK & OPGAVE

Ondertekening Dorpsakkoord Biezenmortel op 12 juli 2023 (foto: Beeldveld)

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Koerskaart uit Koersdocument Oostflrank (2024) *indicatieve kaart doet geen uitspraken over exacte percelen

Locatie

Gemeenschapshuis de Vorselaer

Beukenhof

Basisschool Franciscus

Scouting en Kindervakantieweek

Landpark Assisië - Prisma

Voetbalclub Biezenmortel (VCB) en Tennisvereniging Biezenmortel

Luchtfoto Biezenmortel (bron: Apple Kaarten, 2024)

1. AANPAK & OPGAVE

Maatschappelijke voorzieningen

tra

s en

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

i dle

ie eb

si Vi

z Bie

str

se tel

1 4

traat

Capucijnens

est els

Bra

tse ban

1. AANPAK & OPGAVE

t aa

str

lse

raa

m Go

W ink

n Za

Variatie van agrarische, recreatieve én natuurlijke landschappen.

Wat zien we?

Biezenmortel heeft altijd al een hechte relatie gehad met het landschap. Door de variatie van agrarische, recreatieve én natuurlijke landschappen vinden we er niet alleen onze rust, beweging en bezinning maar ook ons voedsel en de werkgelegenheid. In de regio heeft het een unieke positie tussen de Natuurgebieden: Loonse & Drunense Duinen, de Brand, Kampina en Leemkuilen.

Landschapsanalyse

1. AANPAK & OPGAVE

De vruchtbare en leemhoudende grond heeft geleid tot specifiek landgebruik: bomenteelt

Capucijnenklooster (BHIC)

Een jong dorp met een klooster, omgeven door (aaneengesloten) buurtschapjes Biezenmortel was lange tijd een buurtschap. Biezenmortel, het dorp, heeft een relatief korte historie, daterend uit de 20e eeuw, toen de Kapucijnen het klooster stichtten en Assisië werd opgericht werden de omliggende buurtschappen verenigd. Er werden woningen voor de werknemers gebouwd. Het klooster en de aaneengesloten buurtschappen is wat het dorp nu kenmerkt.

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Het landschap is in de loop van de jaren verschaald Waar de buurtschappen zich vroeger gevormd hadden rondom het water, de vruchtbare bodem en de natte natuur, is er van het oorspronkelijke kleinschalige patchwork langs de beekloop niets meer af te lezen. De kleinschaligheid van het landschap met struwelen, bosjes, kruidenrijke akkerranden is in de loop van de jaren verschraald. (Topotijdreis, kaart 1900)

(Apple Kaarten, 2024)

BIEZENMORTEL

z ie

l te r o

‘T WINKEL HOOGHOUT

HUIZE ASSISIË

1. AANPAK & OPGAVE

Biezenmortel is ontstaan vanuit het aaneengroeien van meerdere buurtschappen (Topotijdreis, kaart 1900)

ZANDKANT

Woonopgave die beantwoord aan de diverse behoefte, en de eentonigheid doorbreekt. Een andere belangrijke verandering is de hedendaagse woonopgave: het typische dorpse uitbreidingplan met veelal vrijstaande kavels met relatief grote woningen sluit niet meer aan op de demografische samenstelling én is ook onvoldoende complementair aan de huidige woningvoorraad.

1-2 personen <23 jaar

1 persoon 23-65 jaar

2 personen 23-65 jaar

1 persoon 65+ jaar

19%

18%

16%

Biezenmortel kenmerkt zich door een overmaat aan koopwoningen veelal in een duur segment. We zullen aandacht moeten hebben voor starters, jonge gezinnen, ouderen die kunnen doorstromen in een divers woningaanbod. Het verlangen in het dorp is groot om de gehele levenscyclus in het dorp te kunnen doorlopen. We zullen tevens aandacht moeten hebben voor maatschappelijke opgaven als eenzaamheid, veranderende zorg en duurzame bouwmethoden.

2 personen 65+ jaar

Gezin 1 ouder

Gezin 2 ouders

31%

12%

Sociale minima < €16.191 Huurtoeslag

Overig primair €16.191-€38.035 Huurtoeslag

Secundair €16.191-€38.035

Midden laag €38.035-€42.436

‘Straatje erbij’ mentaliteit: zo snel mogelijk naar een (enkelvoudige) oplossing die we herkennen

In haar ontstaansgeschiedenis kent Biezenmortel perioden van beperkte groei en waarin het dorp geen groei kende. Er zijn weinig geschikte en betaalbare woningen voor starters, jonge gezinnen en ouderen. De doorstroom van de wooncarrière stagneert, waardoor ze genoodzaakt zijn om te vertrekken naar een andere woonplek.

Midden hoog €42.436-€57.053

Hoog > €57.053

52%

12%

16%

11%

Biezenmortel

Tilburg

Biezenmortel

ciële indeling van CBS heeft Biezenmortel sisië, het dorp zelf en de verspreide huizen Assisië is een buurt waar geen reguliere an, maar zorgwoningen van Prisma waar n verstandelijke beperking zijn gehuisvest. s Assisië niet in de cijfers meegenomen. De zen zijn meegenomen in de statistieken, ege de grote omvang is deze buurt niet de overzichtskaart van de hele gemeente.

Tilburg

82% is koop, waarvan 51% duur 70% is vrijstaand of 2-onder-1 kap 8% sociale huur 36%

29%

1. AANPAK & OPGAVE

15%

ctuele plancapaciteit a 130 eenheden harde en hte plancapaciteit. Een eeld van een ontwikkeling is Beukenhof.

10% 8%

Koop goedkoop

koop

Koop middelduur

Koop duur laag

Koop duur hoog

Huur sociaal

huur

Huur particulier

Biezenmortel

Tilburg

Gebiedsprofielen Wonen Tilburg, 2021

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Begrenzing tussen dorp naar werklandschap zijn hard vormgegeven

1. AANPAK & OPGAVE

Er is ruim groen aanwezig maar niet goed bruikbaar voor recreatie en ontspanning. Er zijn geen aantrekkelijke wandelpaden, waardoor ook overlast op het werklandschap wordt ervaren. Het is belangrijk om dit gebied dusdanig in te richten dat mensen kunnen recreëren en werk niet verstoord wordt.

De mensen zijn de motor van het dorp Biezenmortel is nooit een zelfstandige gemeente geweest; hier pakken mensen dingen sneller zelf op, die bij andere dorpen aan de gemeente worden overgelaten. Vaak onder het motto ‘als wij het niet doen, doet niemand het.’ De cultuur van samenredzaamheid en een sociale structuur die sterk gegroeid is, is iets wat we op veel plekken wensen te creëren en Biezenmortel heeft het al!

Scouting de Paraplu

1. AANPAK & OPGAVE

Pietenpad aangelegd door Piet & Piet

Een dorp waarin mensen elkaar groeten, kennen en helpen. Een dorp met een ziel, door de vele anekdotes die te vertellen zijn bij plekken en elementen in het dorp.

Waar tref je elkaar als je niet bij een vereniging zit?

Ruimtelijk gezien geen dorpshart, maar wel een gevoeld dorpshart. Het sociale leven in Biezenmortel speelt zich af bij maatschappelijke voorzieningen en de verenigingen: de scouting, de tennisclub en de voetbalclub, de Vorselaer, de school. Dit zijn de plekken waar iedereen elkaar ontmoet en waar jong en oud verbindt. In de kern van het dorp vind je de scouting, de Vorselaer en de school die (samen) activiteiten organiseren die, heel symbolisch, het kloppend hart van het dorp vormen. Enkele bewoners zien het dorp in sociaal opzicht veranderen. De groei van het dorp is hard nodig voor het dorpsleven; om het verenigingsleven te ondersteunen, de basisschool vitaal te houden en de voorzieningen te versterken. Ruimtelijke ingrepen kunnen nabuurschap en het ons kent ons gevoel stimuleren.

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL 1. AANPAK & OPGAVE Koningsdag in Biezenmortel (bron: Facebook De Vorselaer, 2017)

Werkwijze en Participatie

Wat is een dorpsontwikkeling anno 2025?

In de vorige decennia werden uitbreidingswijken zeer intensief planmatig en stenig opgebouwd, als een nieuwe ‘rode schil’ aan het dorp.

1. AANPAK & OPGAVE

De hedendaagse opgaven die spelen in de leefomgeving vragen om een integrale inrichting van wonen met landschapsontwikkeling. Toekomstbestendige ontwikkelingen voor de komende generaties, waarin (sociaal-) ruimtelijke opgaven worden ‘ingeweven’. Denk aan opgaven rondom klimaat, biodiversiteit, cultuurhistorie, gemeenschapsvorming, identiteit, toegankelijkheid land-

schap en recreatieve routing. Gekoppeld aan de algehele kwaliteitsverbetering van het landschap.

Een belangrijke verschuiving in het denken is dat het ‘groen’ net zo belangrijk of belangrijker is als het ‘rood’. Daarmee ontstaat niet zozeer een ‘rode schil’, maar een robuust groen-blauw raamwerk rondom het dorp met ruimte voor het inweven van hedendaagse opgaven. Dat vraagt om analysemethoden en nieuwe stedenbouwkundige concepten.

Werkwijze De ontwikkelvisie is het resultaat van een samenwerking tussen gemeente, ontwikkelaars en het dorp. Door een zorgvuldige en stapsgewijze aanpak zijn we via een gedegen analyse op zoek gegaan naar een krachtige en contextspecifieke ontwikkelvisie.

De eerste visiekamer: een werksessie om gezamenlijk te reflecteren en koers te bepalen

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Deze ontwikkelingsvisie vormt een raamwerk voor de integrale ontwikkeling van het dorp op langere termijn. Waarbij de onderliggende prestatie (de machine) op het gebied van infrastructuur, water, groen en recreatie helder Het proces is daarbij een product op zichzelf: door is en werkt. goed te luisteren en te valideren ontstaan er een collectief De ontwikkelvisie is geen denk- en ontwikkelproces. blauwdruk, maar bedoeld Ook in de toekomst is er binals kompas. Het schetst een duidelijke koers en denkrich- nen deze kaders ruimte voor tingen, maar laat ruimte voor creativiteit, samenwerking en realisme. nieuwe ideeën en initiatieven. Het is een kaderstellend document dat de basis biedt voor concrete ruimtelijke plannen. Aan de teksten en afbeeldingen in dit document kunnen geen rechten aan worden ontleend.

1. AANPAK & OPGAVE

Een ontwikkelvisie als kompas voor de toekomst van Biezenmortel

Participatieproces Bij het opstellen van de ontwikkelvisie voor Biezenmortel is het belangrijk om verschillende lokale perspectieven te betrekken, om te komen tot een passende en gedragen visie voor de toekomst van Biezenmortel. Juist door perspectieven van (weg) gebruikers, bewoners, lokale ondernemers en professioneel betrokken partijen uit te nodigen sluit een visie beter aan op waar lokaal behoefte aan is (nu en in de toekomst). Het betrekken van inwoners en belanghebbenden gebeurde in een gestructureerd participatieproces, zodat alle betrokkenen gericht hun inbreng konden geven, en ook de interpretaties van het ontwerpteam konden valideren voordat we ermee verder gingen. De opgehaalde inbreng uit het participatieproces werd verwerkt tot vijf actiethema’s waarmee we aan de slag zijn gegaan en die richting geven aan de visie. Participatiemoment 1 Ophalen

7 interviews

1. AANPAK & OPGAVE

73 gesprekken

Met een opvallende gele Piaggio bezocht het ontwerpteam Biezenmortel op twee dagen in november om op zoek te gaan naar aanknopingspunten voor de ontwikkeling van het gebied. We doken in de belevingswereld van dorpsbewoners door naar hen, als belanghebbenden, toe te gaan. Zo stond het

ontwerpteam op een zondag bij de voetbalclub terwijl er wedstrijden werden gespeeld en waren zij de week daarna in de buurt van de school en de Vorselaer. In totaal deelden 73 mensen hun blik op de toekomst, als inbreng voor de ontwikkelvisie. Daarnaast zijn interviews gehouden met de tennisclub, voetbalclub, school, Vorselaer, scouting, TBV en Biezenmortel Bruist. Alle opgehaalde behoeftes, dromen, wensen en kansen uit de gesprekken van P1 (warme data) zijn gebundeld met de uitkomsten van de gebiedsanalyse (koude data) en brachten vijf onderwerpen naar voren die voor Biezenmortelnaren belangrijk zijn: de actiethema’s voor de ontwikkelvisie. Participatiemoment 2 Valideren ±70 bezoekers bij inloopmarkt 16 online reacties

Het ontwerpteam toetste de vijf actiethema’s bij de inwoners van Biezenmortel. In een online vragenlijst en tijdens de inloopmarkt op de algemene ledenvergadering van Coöperatie Biezenmortel gaven Biezenmortelnaren aan de thema’s te herkennen en als prioriteiten te zien voor de ontwikkelvisie. Vooral “Samen krijg je het voor elkaar” werd gezien als typisch Biezenmortels en past bij de ondernemingszin van het dorp.

Participatiemoment 3 Valideren 180 bezoekers bij inloopavond ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Tijdens de inloopavond zijn de bewoners van Biezenmortel bijgepraat over de ontwikkelvisie welke de gemeente samen met hun partners Synchroon, Blink, Van Wijnen en Beukenhof wordt opgesteld. Tevens is door Van Wijnen het ‘Hof van Hulten’ nogmaals gepresenteerd en was De Beukenhof aanwezig om een en ander toe te lichten over de toekomstvisie van het kloostergebouw.

1. AANPAK & OPGAVE

Na het doorlopen van de verhaallijn konden bezoekers hun tips en/of tops achter laten, de feedback die we hieruit hebben gehaald verwerken we in de ontwikkelvisie. Belangrijke opmerkingen betreffen verkeerontsluiting en verkeersveiligheid. Ook wordt meegegeven dat het wenselijk is als er woningen gebouwd worden voor starters, de voorzieningen meegroeien met het aantal inwoners en dat men goed rekening moet houden met afwatering bij de nieuwbouwprojecten.

Met de gele Piaggio doken we in de belevingswereld van dorpsbewoners (Foto: Cocosmos)

De aanwezigen zijn door de verhaallijn van de ontwikkelvisie gelopen; het 7 generatiedorp en de pijlers waarop dit gestoeld is, het ruimtelijk raamwerk welke de basis vormt voor verdere planontwikkeling en de deelgebieden uit het ruimtelijk raamwerk.

Participatieproces Overzicht

BIEZENMORTEL IN DE TOEKOMST

Beste bewoner,

Uitnodiging Piaggio-gesprekken 13/11/2023

Er worden plannen gemaakt voor de toekomst van Biezenmortel. Verschillende documenten leggen de ambities vast: zoals de Dorpsvisie, het Dorpsakkoord en het Koersdocument Oostflank. In de komende maanden gaan we alle ambities bundelen en een stap verder brengen. Daarvoor maken de gemeente en de diverse ontwikkelaars in samenwerking met Coöperatie Biezenmortel een ontwikkelvisie. Daarin staat beschreven hoe Biezenmortel een leefbaar dorp blijft. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de volgende vragen: • Hoe we samen wonen en leven in het toekomstige Biezenmortel? Wat heeft het toekomstige Biezenmortel nodig om het een levendige en leefbaar dorp te laten zijn? • Welke woonvormen zijn er, hoe ziet landelijk wonen of dorps bouwen er uit en waar komen de nieuwe woningen? • Wat is hiervoor nodig? • Hoe richten we de ruimte daarvoor zo goed mogelijk in? Het ontwerpteam komt naar u toe! Een ontwikkelvisie maken die goed past doen we natuurlijk niet alleen. Daarvoor hebben we uw input nodig. We vinden het belangrijk om zo veel mogelijk verschillende mensen te spreken over hun blik op Biezenmortel nu en over 15 jaar. Uw behoeftes en ideeën kunt u kwijt bij het ontwerpteam. Dat team bestaat uit professionals Van Tuijn Stedenbouw en Cocosmos. Dit team is ingehuurd om onafhankelijk onderzoek te doen naar de toekomst van Biezenmortel en de ontwikkelvisie op te stellen. Het ontwerpteam gaat op pad.

We treffen u graag binnenkort op een van de volgende locaties (zie andere zijde flyer). U herkent ons aan de gele Piaggio!

23-611-RUI-Toekomst-Biezenmortel-FlyerA5-v2.indd 1

07-11-2023 19:07

ZONDAG 19 NOVEMBER

VCB (THUISWEDSTRIJD)

13.30 - 17.00 UUR

DINSDAG 21 NOVEMBER

BASISSCHOOL FRANCISCUS

DINSDAG 21 NOVEMBER

DE VORSELAER (BILJART- EN KAARTMIDDAG)

13.00 - 14.00 UUR

DINSDAG 21 NOVEMBER

BASISSCHOOL FRANCISCUS

14.15 - 16.00 UUR

08.00 - 10.00 UUR

Hoe ziet het traject eruit? Wij hebben uw inbreng nodig om stap voor stap de ontwikkelvisie verder uit te werken. Daarbij gaan we uit van de beleving van iedereen die in Biezenmortel woont en de kennis van experts. We beginnen met open luisteren en bundelen onze inzichten in actiethema’s die in de ontwikkelvisie moeten terugkomen. Tijdens een toekomsttour (waarschijnlijk eind januari 2024) delen we deze actiethema’s met u, zodat we zeker weten dat we u goed gehoord en begrepen hebben. Daarnaast staan we open voor uw concrete suggesties om meerwaarde te realiseren. Op basis van uw reacties, de inbreng van experts vanuit de gemeente en de ontwikkelaars maakt het ontwerpteam de ontwikkelvisie Biezenmortel. De visie wordt rond de zomervakantie vastgesteld door het college en vervolgens de gemeenteraad. Daarna wordt er een omgevingsplan gemaakt (de opvolger van het bestemmingsplan) zodat de woningbouwplannen gecoördineerd en gefaseerd door de diverse ontwikkelaars gebouwd kunnen worden. Nov - dec 2023 18 dec 2023 Eind jan - feb 2024 Voorjaar 2024 Zomer 2024 Najaar 2024 Zomer 2025 Eind 2025/2026

Open gesprekken door heel Biezenmortel Tussentijdse update ALV Dorpscoöperatie Toekomsttour: actiethema’s toetsen en concrete suggesties ophalen Presentatie concept ontwikkelvisie Besluitvorming over ontwikkelvisie door college en raad Start omgevingsplanprocedure (opvolger bestemmingsplan) Eerste omgevingsvergunning (bouwvergunning) ter inzage Start bouw eerste woningbouwproject

Nog vragen? Mail naar machiel.van.zutphen@tilburg.nl of kijk op www.tilburg.nl/biezenmortel.

23-611-RUI-Toekomst-Biezenmortel-FlyerA5-v2.indd 2

07-11-2023 19:07

P1: Piaggio-gesprekken en interviews 19/11/2023 & 21/11/2023

Piaggio gesprekken x Gebiedsanalyse (warme data)

1. AANPAK & OPGAVE

= 5 actiethema’s

(koude data)

Analyse van behoeftes tot synthese van belangrijkste thema’s voor de visie

Uitnodiging (online validatie) 15/11/2023

Vijf gevalideerde actiethema’s voor de visie

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

P3: Feedback ophalen

Inloopmarkt bij ALV Coöperatie Biezenmortel

Online vragenlijst 18/12/2023 - 05/01/2024

P2: Validatie van thema’s

1. AANPAK & OPGAVE

18/12/2023

Aan de slag met 5 thema’s

Het resultaat van de verkenning en verzameling is samen te vatten in een aantal thema’s waarmee we aan de slag gaan. Hierin is de ‘koude data’ (de gebiedsanalyse a.d.h.v. de lagenbenadering, beleidsstukken en ambities*) gecombineerd met de ‘warme data’ (Piaggio gesprekken*, gebiedswaarden)

(Bron: Beeldveld)

*De uitgebreide data is in de bijlages te vinden

Samen krijg je het voor elkaar Beleven | Trots | Ondernemingszin | Saamhorigheid

Samenwerken met het landschap

1. AANPAK & OPGAVE

Verweven dorp en (woon/werk) landschap | Landelijk uitzicht en aangezicht | Groen geluk! | Gezondheid en beleving

“Ik hoop dat Biezenmortel een plattelandsomgeving blijft met veehouders en akkerbouwers voor onze voedselvoorziening.”

“Heel het dorp komt samen om dingen op te lossen.”

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

(Bron: Instagram Basisschool Franciscus (17 april, 2023)

Bewust wonen en

verbonden leven Samen sterk | Samenredzaamheid | Voor en door Biezenmortelnaren | Nabuurschap | Een helpende hand

‘T is hier fantastisch Elkaar tegenkomen en opzoeken | Ontmoetingsplekken | Koppelkansen | Nabijheid van verenigingen “Het aangezicht mag netter en de dorpskern mag echt mooier en gezelliger.”

Voorzieningen als

podium voor het leven Integreren = meedoen | Betaalbare woningen | Volledige wooncarrière | Bewuste keuze “We hebben nu mogelijkheden genoeg met wat er is [aan voorzieningen en verenigingen], maar mensen moeten het wel willen of leuk vinden.” 1. AANPAK & OPGAVE

(Bron: GijsFrankenTK)

“Je moet de veranderingen omarmen die gaan plaatsvinden, dus daar moeten we niet voor wegdeinzen.”

1. AANPAK & OPGAVE

het verlangen om de identiteit en sociale structuur van het dorp te behouden

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL 1. AANPAK & OPGAVE

het verlangen om het dorp leefbaar te houden en de verschraling te stoppen door bouw van woningen

2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP

Biezenmortel 7 generatiedorp

IN DIT HOOFDSTUK Een dorp voor 7 generaties Gestoeld op 3 hoofdpijlers Basisprincipes

In haar ontstaansgeschiedenis kent Biezenmortel perioden van beperkte groei en waarin het dorp geen groei kende. Vanuit de relatieve stilstand in de laatste decennia maken we met deze visie een stevige stap naar een toekomstperspectief van een gezond en leefbaar dorp. Dit document biedt daarin een duidelijke koers, een gezamenlijke visie, om in beweging te komen. Een koers die streeft naar een attractieve dorpsontwikkeling met behoud van de eigen dorpsidentiteit.

2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Het kompas voor sturing

Foto: GijsFrankenTK

2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL 2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP

“Ik zou het erg vinden als het gezicht van het dorp vanuit alle hoeken nieuwbouw is. Het moet passen bij het dorp, dus ruimtelijk opgezet zijn.”

Een dorp voor 7 generaties

Het bouwen van 700 nieuwe woningen in Biezenmortel voor 2040 is geen doel op zichzelf, maar een middel. Een middel voor het verlangen om een leefbaar dorp te zijn en verschraling te stoppen. Tegelijkertijd verlangen we naar behoud van de sociale structuur en de cultuur van samenredzaamheid. Hoe kan het bouwen van extra woningen ook daaraan bijdragen?

In Biezenmortel maken mensen (de generaties) het dorp! Daarom schatten we op waarde wat we hebben, en nemen we nu beslissingen waarin de volgende generaties ook goed kunnen gedijen.

2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP

Om een leefbare plek te zijn voor de komende generaties

Maar het moet wel ‘Biezenmortel’ blijven

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Biezenmortel 7 generatiedorp 25

Nemen beslissingen waarin de volgende generaties goed kunnen gedijen

150 jaar

Vooruitdenken in 7 generaties was iets wat voor een oude inheemse stam tot de normaalste gewoontes behoorde. Oorsprong 7 generatie denken: Een oude inheemse gedachte die een gezonde leefomgeving voor de volgende generaties waarborgt. Dit was een van de principes opgeschreven in de ‘Great Law of Peace’, van de Haudenosaunee Confederatie: een verband van 6 inheemse bevolkingsgroepen in Noord-Amerika die met elkaar een eigen bestuursvorming hadden. Voor hen behoorde vooruitdenken (7 generaties) tot de normaalste gewoontes.

2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP

Wat leren we van de vorige generaties? Wat hebben ze nagelaten?

(Detroit Photographic, 1899)

m Cu en l re tuu dz r aa va mn he sa

n ap ke h er sc w nd en a m tl Sat he e

In Biezenmortel is 7 generatie denken gestoeld op 3 pijlers

Biezenmortel 7 generatie dorp

Sterke sociale structuur

Om de identiteit en eigenheid van Biezenmortel te waarborgen en te ontplooien zijn drie pijlers geïdentificeerd waarop de dorpsontwikkeling gestoeld is. Deze drie pijlers zetten de ‘grondtoon’ voor alle keuzes die gemaakt worden in komende initiatieven en planontwikkelingen.

1 Sterke sociale structuur

2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP

“Langs het tuinpad van mijn vader...” zong Wim Sonneveld weemoedig over het weerzien van een door vooruitgang gehavend dorp. Biezenmortel voldoet in veel opzichten nog aan het beeld van een typisch Brabantse dorp. Het is van afstand zichtbaar, ligt verzonken in het landschap en kent een hechte gemeenschap. Een sterk sociaal netwerk waarin mensen elkaar groeten, kennen en helpen. Inwoners zijn trots om Biezenmortelnaar te zijn en nemen het niet voor lief. Zij weten dat de gemeenschapszin in de huidige tijd en met de aanstaande dorpsuitbreiding niet vanzelfsprekend behouden blijft.

2 Cultuur van samenredzaamheid De autonome ligging in het landschap, het ontbreken van regie in de laatste decennia, op afstand van voorzieningen, en een sociaal netwerk / verenigingsleven zorgt ervoor dat het dorp veel op eigen kracht doet. Van oudsher is de cultuur van samenredzaamheid groot. Dit is voelbaar en zichtbaar door de vele anekdotes die het dorp rijk is: een schenking van de tafeltennistafel, het aanleggen van Pietenpad, de hergebruikte scoutinggebouw, of het vergroenen van het schoolplein. Met de sterke combinatie van ondernemerschap en gemeenschap krijg Biezenmortel veel voor elkaar. Iets wat we op veel plekken wensen, is hier al aanwezig. Dit is dan ook een belangrijke pijler voor nieuwe ingrepen die gedaan worden.

INTRODUCTIE

De waarde van het omringde landschap is groot! Van agrarische, recreatieve én natuurlijk landschappen waarin we niet alleen onze rust, beweging en bezinning vinden, maar ook ons voedsel en de werkgelegenheid. We werken samen met het landschap, zodat initiatieven groot of klein, niet alleen negatieve effecten verminderen, maar juist integendeel: bijdragen aan lokaal herstel van het landschap. Door groen-blauwe verbindingen aan te leggen, waterwegen de ruimte te geven en ook habitats voor planten en dieren te creëren.

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Samenwerken met het landschap

2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP

Voorbeelden van de consequentie van 7 generatie denken

I Ontwikkelen op basis van specifieke identiteit: het klooster, de landschapstypes, de cultuur van ondernemerschap en gemeenschapszin

2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP

II Robuust groen-blauw raamwerk als antwoord op biodiversiteit, verdroging, hitte en welzijn

Van een lintdorp gegroeid aan auto-infrastructuur ...

Naar een groen-blauw netwerk als basis

Van harde grenzen tussen dorp (rood) en werklandschap (groen)...

Naar een rafelrand waarin landschapsontwikkeling en bouwontwikkelingen hand in hand gaan

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

III Van harde grenzen tussen dorp (rood) en landschap (groen), naar een schil waar de groene landschapsontwikkeling net zo, of belangrijker is, als de ‘rode’

V Het organiseren van een ‘welkomstreis’ voor nieuwe bewoners voor een goede integratie in het dorp.

2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP

IV Elke bouwontwikkeling is ook een sociale ontwikkeling. Maakt ruimte voor ontmoeting, activiteiten samen doen, beheer en verantwoordelijkheid over je eigen leefomgeving

Het kompas voor sturing aan een collectieve missie

Het kompas is een eerste aanzet en middel om sturing te geven aan een collectieve missie. Het vormt een inspirerend kompas voor samenwerking, gestoeld op 3 pijlers. Tegelijkertijd vraagt het borgen van deze ambities, juist wanneer omstandigheden ook kunnen tegenzitten, om spelregels en concrete kaders. In het vervolgtraject wordt invulling gegeven aan verschillende onderdelen om de kwaliteit tijdens de gehele ontwikkeling te borgen. Dit omvat het opstellen van een kwaliteitskader. Hierin wordt o.a. de markering van de ontwikkelvelden concreter en wordt de borging van het

publieke landschappelijke raamwerk verankerd. Het kader voorkomt dat de filosofie en kwaliteit onder druk verdwijnen. Daarnaast wordt, conform de afspraken uit de Nota Omgevingskwaliteit, een kwaliteitsteam voor de Oostflank ingesteld. Dit team zal de verdere uitwerking van de ontwikkelvisie sturen op ruimtelijke kwaliteit en toezien op een zorgvuldige toepassing van gemeentelijke kwaliteitskaders. Als onderdeel van dit stelsel wordt het protocol voor ontwerpselecties gebruikt om in elke fase de juiste ontwerpende expertise te betrekken.

2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP

Biezenmortel 7 generatiedorp

L1 Lokaal herstel van het landschap Hoe dragen initiatieven groot of klein, niet alleen bij aan negatieve effecten verminderen, maar juist integendeel: aan lokaal herstel van het landschap? L2 Natuurlijk watersysteem In plaats van via sloten en riolering hemelwater versneld af te voeren en te onttrekken aan het gebied. Wordt water hergebruikt, vastgehouden, geïnfiltreerd, zichtbaar afgevoerd, gezuiverd. L3 Versterken biodiversiteit Niet alleen het herstellen van de basiskwaliteit, maar streef naar een ‘ecologische plus’. Door een rijk palet van habitats te creëren, de zogenoemde vijf v’s te faciliteren en inheemse plantensoorten te gebruiken.

L4 Identiteit Ontwikkelen op basis van specifieke identiteiten. En daarop ook diverse woonvormen en leefconcepten te inspireren. L5 Genot en beleving Het landschap is nu vaak onbereikbaar. Hoe draagt het initiatief bij aan meer genot en beleving van het omringde landschap. L6 Zachte overgangen Het succes van landschappelijke (woon) concepten staat of valt met de uitwerking van details; zoals het ontwerpen van overgangen tussen verschillende privacy niveaus. De nabijheid van het landschap en de rafelrand van het dorp zijn uitgangspunten.

Cultu ur samenredza v a

S1 Ongedwongen ontmoetingen stimuleren Elke bouwontwikkeling is ook een sociale ontwikkeling. Ontwerp buurten die ons helpen om sociaal te zijn. Maak ruimte voor ontmoetingen, activiteiten samen doen, beheer en verantwoordelijkheid, .... S2 Promoten van mentaalwelzijn Hoe maak je mentaal welzijn niet als toevallig bijeffect van ingrepen, maar een bewust perspectief voor de manier hoe we de buurt ontwerpen. Denk aan collectiviteit en ‘ergens bij horen’, veiligheid en beperkte hinder, ruimte voor ontspanning, relatie met natuur, etc.

wa ter sys te S6

Zach te ov e

rgan g

So bu cia ur le s tsc c ha haa pp l v en an

S3 Positieve impact op het dorpsleven Hoe dragen ingrepen bij aan het dorpsleven van Biezenmortel? Welke activiteit of reuring voegt het toe? Wat heeft het te bieden voor alle bewoners? S4 De route van ‘thuiskomen’ Wie/wat kom je tegen op de route van naar huis; in je het dorp, in de buurt, in je straat, tot aan je eigen voordeur. En hoe draagt dit bij aan de sociale interactie? S5 Gehele levenscyclus faciliteren Er heerst een groot verlangen van dorpsbewoners om de gehele levenscyclus in het dorp te kunnen blijven wonen. Hoe dragen de woonvormen en de leefstijl bij aan het faciliteren van de gehele levenscyclus binnen het dorp?

S6 Integratie van nieuwe bewoners De toekomstige ontwikkelingen samen zijn bijna een dorpsverdubbeling. Hoe wordt er gezorgd voor kennismaking en uitwisseling tussen bestaande en nieuwe bewoners? bijvoorbeeld met een ‘welkomstreis’ S7 Sociale schaal van buurtschappen Hier wonen betekent ergens onderdeel van zijn, meedoen en omkijken naar elkaar. Hoe wordt invulling gegeven aan de sociale schaal van buurtschappen met een bindend element?

2. BIEZENMORTEL 7 GENERATIEDORP

P me rom nta ote al- n v we an lzi jn posi t op h ieve imp et do a rpsle ct ven

C3 Co-creatie cultuur stimuleren Welke ingrediënten dragen bij aan het stimuleren van de cultuur van ondernemerschap en samenredzaamheid?

Beleving en genot

us cycl

C2 Lokaal netwerk benutten Biezenmortel kenmerkt zich door een sterke combinatie van ondernemerschap en gemeenschap. Een unieke cultuur waarmee het dorp zelf veel voor elkaar krijgt. Hoe kan dit netwerk benut worden?

tite Iden

n rs va ne ie wo at gr e be te In euw ni

C1 Kansen voor zelfregie en verantwoordelijkheid over de leefomgeving Welke invloed en interactie kunnen bewoners aangaan met hun omgeving? En hoe wordt dit gestimuleerd? In plaats van een tussenruimte die als ‘van iemand anders’ of ‘van niemand’ voelt, pak je hier verantwoordelijkheid over je omgeving.

Sterke r iale structuu

s even ele l Geh teren li faci

tm on

so c

de route van ‘thuiskomen’

n ge n n e wo uler d ge tim On n s ge in t oe

gie elfre er z r o n vo id ov reëre delijkhe kken c n e r a Kans rantwoo geving p e v m o en leef

Lokale natuurlijke watercyclus

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

S me am th e

an heid m

rken we en landschap t

ten

rlij k

hap

ur ltu en cu ler ie u at im re st

enut

Na tuu

ersc

-c

l netw erk b

Lokaal h ers landscha tel van het p

rnem

Onde

Loka a

n ke r te rs e V

ei sit r ive

3. RAAMWERK

Raamwerk

Raamwerkkaart 3.1 Landschap 3.2 Watersysteem 3.3 Nieuwe habitats

3.4 Wonen in het landschap 3.5 Dorpsvoorzieningen 3.6 Loop-en fietsverbindingen 3.7 Ontsluiting voor de auto

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

IN DIT HOOFDSTUK

De dorpsontwikkeling van Biezenmortel schikt zich niet langer alleen naar de infrastructurele kapstok van de Biezenmortelsestraat en de Capucijnenstraat. Dankzij een sterke landschappelijke structuur kan het dorp groeien op een sociaal- en ruimtelijke samenhangende wijze. Het raamwerk draagt zorg voor een nieuwe ordening, geeft de toekomst van Biezenmortel richting en biedt de nodige flexibiliteit. Het is een ruimtelijke vertaling met leidende principes die vastleggen wat moet, flexibiliteit laten voor wat kan ontstaan, en kansen definieert.

3. RAAMWERK

HET RAAMWERK DRAAGT ZORG VOOR DE KOMENDE GENERATIES

Raamwerk kaart *Deze raamwerkkaart toont een conceptuele weergaven van kansrijke structuren, soms over gronden van derden. Dit dient ter illustratie, exacte posities worden nader bepaald. Daarnaast dient bij de verdere uitwerking van het plan rekening gehouden te worden met eventuele milieubelemmeringen. Hiernaar zal aanvullend onderzoek moeten worden verricht, aangezien deze factoren van invloed kunnen zijn op de uiteindelijke inrichting van het plan.

Overkoepelende strategie en uitgangspunten vanuit lagenbenadering: •

Robuuste groen-blauwe structuurdragers i.p.v. auto-infrastructuur

•

Cultuurhistorisch landschap weer beleefbaar maken

•

Water vasthouden en zuiveren in het gebied

•

Versterken van biodiversiteit (basiskwaliteit herstellen)

•

Woonconcepten aansluitend bij landschapsstructuren

•

Beleving vergroten, meer genot van landschappelijke omgeving tot in de kern van Biezenmortel Bestaande structuur hoofdstructuur fietser autovrij Dorpshart wandel/fiets pad beton

ommetje Biezenmortel informeel wandelpad padvast

auto vrije groene zone De Brand

recreatieve voorzieningen toevoegen in de schil van Loonse & Drunense duinen

Natuurlijke zone (voedsel)bos/gaard kloostertuin Buurthuis zit/ontmoetingsplek sport speelplek Beukenhof

3. RAAMWERK

zoekgebied dwarsverbinding

Schaal 1:5000 Formaat A3

3. RAAMWERK

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

3.1 Opgebouwd vanuit het landschap

Biezenmortel is gelegen op de flank tussen een hoger gelegen dekzandkop ‘t Winkel en de lager gelegen Natte Natuurparel: De Brand. Op basis van een landschapsanalyse (vanuit bodem, water en historie) zijn 3 deelgebieden te onderscheiden: Het oorspronkelijke ontginningslandschap, de langgerekte percelen van de oude hoevenstructuur (oostzijde) Het lintdorp, gestaag gegroeid na bouw van het klooster tussen 2 buurtschappen (midden) Het beekdal, de nattere laagte tussen dekzandkop en broekbos (westzijde)

dle

Zan

De Brand Laagte

Langgerekte percelen oude hoevestructuur

3. RAAMWERK

Flank

en ez

ls rte

Beekloop onregelmatig patchwork

Kop ‘t Winkel

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Oost-zoom: Hoevelandschap

West-zoom: Beeklopen landschap

Kern: Herkenbaar dorps

De plaatsnaam Biezenmortel betekent moerassige plek (mortel), begroeid met biezen (riet / biesgewas).

3. RAAMWERK

Landschapstypen

Oost: Oude hoeves

De systematische indeling van het landschap in het Oosten van de kern, wat tot op de dag van vandaag terug te zien is, is ontstaan doordat het ontginnen van natte gronden om een gestructureerde aanpak vroeg: een verdeling van lange stroken (van vergelijkbare afmeting) verdeeld door paden en sloten. Hier lagen de hoeves Slijkhoef en de Vorselaer (ook wel Vosselaar genoemd). Het noordelijk deel heeft kenmerken van De Brand wat betreft hoogteligging: het is lagergelegen en natter, met een natuurlijk overstromingsgebied.

Kansen voor ontwikkeling:

• Verschijningsvorm:

• •

•

3. RAAMWERK

We herstellen en verrijken de oude langgerekte hoevestructuren en trekken De Brand door over het lagere/natte deel in het noorden.

Houtsingel (nat - noordzijde)

• •

randen van de oude hoevestructuren (noordzuid richtingen) als robuuste dragers van het landschap: brede laan / houtwal. Landschap met een lager (noord) en hoger (zuid) gelegen deel. Voorkomen van direct afwateren vanaf de kop van een waterloop in het noorden: robuuste waterbuffer ontwikkelen op laagst gelegen deel: de Broekbossen. Kenmerken van de Brand doortrekken over de Biezenmortelsestraat: aanplant van natte bosjes. De kleine schaal herstellen: lanen, greppels, bosjes, boomgaarden, kruidenrijke randen. Kamerstructuur herintroduceren; tussenmaat historisch moderne landbouw. Landschap beleefbaar maken met ommetjes. Mogelijkheid; mandelig gebied in gezamenlijk beheer.

Houtwal (droog - zuidzijde)

Struweelhaag

Bloemrijk grasland

(Fruit-) Boomgaard

3. RAAMWERK

Bomenrij

(Foto: Theo Bauhuis, 2020)

(Bron: Landschapsbeheer Nederland)

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

(Bron: www.landschapsbeheergroningen.nl)

West: Beeklooplandschap

De Biezenmortelseloop is een watergang die uitstroomt op de Zandleij. Tijdens het ontginnen van de hoeves is ook deze beek gekanaliseerd achter boerderij de Vorselaar. Al het water werd zo snel mogelijk afgevoerd en het landschap werd afgewaterd op de beekloop, hierdoor ontstond een patchwork van watergangen, opgaande beplanting en open hooilanden.

Kansen voor ontwikkeling:

• Verschijningsvorm:

•

• • •

•

3. RAAMWERK

De hermeandering van gekanaliseerde beken leidt tot ecologische verbetering en een verrijking van de biodiversiteit, én biedt kansen om te recreëren.

Bomenrij

•

patchwork van onregelmatig verkavelde hooilanden met struweelhagen en bomenrijen. Vroegere kleinschaligheid van het landschap terugbrengen: coulissenwerking met struwelen, bosjes, kruidenrijke randen. Beeklopen de ruimte geven en natuurlijk inrichten: natuurlijke oevers, terugkeer van meanderend karakter. Flanken van het beekdal vernatten. Natte gronden, afhankelijk van grondwaterstand. Natuurinclusieve landbouw. Behoud kenmerkend zicht op het kloostergebouw vanuit de omgeving: ligging van Beukenhof aan het landschap. Dynamisch landschap, de gradiënt tussen nat en droog vormt veel microklimaten. Aantrekkelijk voor recreatie, ommetjes faciliteren in het idyllisch landschap. Kleinschalig wonen op hogere, drogere delen, passend bij gebiedsidentiteit.

Natuuroever

(Bron: Henk Landlust, 2011)

Poel

Bloemrijk grasland

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

(Bron: www.ecoplan.nl)

Onregelmatige landschapsstructuur

Struweelhaag

3. RAAMWERK

(Bron: Google Maps, 2023)

(Bron: www.wandel.nl)

Flauwe oevers langs de waterloop

Landschappelijke structuurdragers

Referentie voor dwarsverbindingen oost-west Bron: www.butt-r-fly.com

3. RAAMWERK

Referentie voor primaire groenstructuur noord-zuid Bron: B-architecten

1 Hoofdstructuren • Doorlopende groenstructuren. • Herkenbaar op grote schaal en leesbaar van buiten het dorp. • Zekere afstand tot bebouwing; losstaand in landschap. • Infrastructuur ondergeschikt aan ruimtelijke structuur. • Structuren bevatten bomen van 1e grootte (bomen die groter dan 12m kunnen worden).

2 Dwarsverbindingen • Haaks op hoofdstructuren. • Verbinden dorp, woonclusters met omliggend landschap. • Altijd gekoppeld met een fysieke verbinding. • Kleine afstand tot bebouwing, structuren liggen los van bouwveld. • Structuren zijn speelser. • Structuren bevatten bomen van 1e of 2e grootte (bomen tussen de 6-12m), maar ook heesters. 3 Tertiaire structuren • Accentueert de ruimte. • Herkenbaar op specifieke locatie, inrichting kan ook per deelgebied verschillen. • Structuren zijn gelinkt aan de landschappelijke ondergrond, verkavelingssloten en historische structuren. • Onderdeel van woonclusters, verbinding tussen raamwerk en clusters. • Bevat ruimtelijke elementen, zoals een natuuroever, poel, bloemrijk grasland, hagen, boomgaarden etc.

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL Bestaande bomenlaan hoofdstructuur lengterichting secundaire structuur haaks bos/forestry bomen klooster boomclusters kleinschalige structuren boomgaard Bestaande bomenlaan hoofdstructuur lengterichting secundaire structuur haaks

boomkwekerij Doorgaande groenzone Klooster en kloostertuin bouwvelden

bos/forestry bomen klooster

Het landschap is structurerend in plaats van de auto-infrastructuur

kleinschalige structuren boomgaard boomkwekerij Doorgaande groenzone Klooster en kloostertuin bouwvelden

3. RAAMWERK

boomclusters

Huidige situatie

3. RAAMWERK

Auto infrastructuur is dominante structuur

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Oost-zoom: Hoevelandschap

West-zoom: Beeklopen landschap

Kern: Herkenbaar dorps

Het landschap structurend maken in plaats van de auto-infrastructuur

3. RAAMWERK

Voorstel raamwerk

Landschappelijke structuurdragers

De groenblauwe structuurdragers borgen de groene kwaliteiten van het plan en bestaan voornamelijk uit de 1) hoofdstructuren noord-zuid en de 2) dwarsverbindingen in oostwest richting. De ontwikkelvelden doen ook mee in de landschappelijke beleving. De gradatie van woonmilileus van A, B en C geeft hier invulling aan (paragraaf 3.4)

Mogelijk profiel hoofdstructuur noord-zuid

3. RAAMWERK

Mogelijk profiel dwarsstructuur oost-west

*De profielen worden nader uitgewerkt bij het opstellen van een stedenbouwkundig plan en inrichtingsplan

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Raamwerk ca. 50%

Ontwikkelvelden ca. 50%

Oostzijde Biezenmortel

oppervlakte

Landschappelijk raamwerk (casco)

ca. 122.000 m2

50%

Ontwikkelvelden

ca. 122.000 m2

50%

Totaal plangebied oost

ca. 244.000 m2

100% 3. RAAMWERK

Verhouding ontwikkelvelden en landschappelijk raamwerk (oostzijde)

3.2 Watersysteem

We zetten in op een veerkrachtig natuurlijk watersysteem, die voorkomt dat het water direct naar de kop van een waterloop afwatert. Het water van het dorp wordt nu via sloten en riolering versneld afgevoerd en onttrokken aan het gebied. Door het water op te vangen en langer in het gebied vast te houden gaat de bodem als spons fungeren in droge tijden en kan water gebufferd worden bij piekbuien. Daarbij verhoogt de ecologische waarde in het gebied door gradiënten van drogere en nattere delen. Beekdalen en waterlopen omvormen tot klimaatrobuust watersysteem: De ruimte geven en terugkeer van meanderend karakter • Natuurlijke oevers en geleidelijke overgangen in hoogte • Flanken van het beekdal vernatten •

Vasthouden en infiltratie van het water uit het dorp langs de hoofdstructuren: Natuurlijk verval zorgt voor afwatering naar buffers en vervolgens overstort naar de waterlopen en Zandleij. • Door stuwen in te zetten, kunnen we ook water laten infiltreren in de hoger gelegen delen van het gebied. • Het inzetten van vloeivelden houdt niet alleen meer water vast, maar zuivert ook het water dat vervolgens word afgevoerd. •

Op niveau van de woonbuurten wordt het water opgevangen en worden kansen voor hergebruik van grijswater onderzocht voor bijvoorbeeld toilet spoelen, planten bewateren of verkoelingssystemen. De woonbuurten wateren af naar de waterbuffers in het gebied. Dit gebeurt bovengronds; zichtbare afwatering (op maaiveld) draagt bij aan de beleving en bewustwording. Daarbij wordt wel rekening gehouden met kindveiligheid van de buurten.

Opvangen en hergebruiken van grijswater voor bijvoorbeeld toilet doorspoelen, planten bewateren, of verkoelingssystemen

Vasthouden/infiltreren/zuiveren in gebiedsbufferzones

3. RAAMWERK

Woonbuurten wateren zichtbaar af naar de waterbuffers in het gebied

Afwatering naar waterlopen

5 Afwatering naar de Zandleij

7,40

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

7,00

Overstroom gebied 6,97

Overstroom Overstroom gebied gebied

A-waterloop

7,74

A-waterloop A-waterloop overstroomgebied laten laten meanderen meanderen

7,74 7,74

B-waterloop uitloopzone B-waterloop Biezenmortelse loop overstroomgebied overstroomgebied De Brand uitloopzone uitloopzone Biezenmortelse loop loop Beschermingszone Biezenmortelse

7,93

7,09

8,32

natte natuurparel De De Brand Brand hoogte (M) * Beschermingszone Nader te onderzoeken of leemlagen in deBeschermingszone bodem waterinfiltratie verhinderen natte opvangsloot natte natuurparel natuurparel

8,32 8,32

hoogte bufferzone hoogte (M) (M)

7,93 7,93

7,09 7,09

7,41

c pu Ca

dlei

Zan

A-waterloop

o nlo

ijne

A-waterloop laten meanderen

De Brand 7,41

B-waterloop

8,32

Biez enm

8,89

ortels

eloo

7,93

8,89 8,89

8,32 8,32

8,82

AHN Hoogtekaart en waterlopen

7,41

overstroomgebied uitloopzone Biezenmortelse loop De Brand Beschermingszone natte natuurparel 8,32

hoogte (M) opvangsloot bufferzone

8,82 8,82

afwaterrichting Afwaterrichting Afwaterrichting bouwvelden woonclusters woonclusters afwaterrichting afwaterrichting bouwvelden bouwvelden

Afwaterrichting woonclusters afwaterrichting bouwvelden

8,86

Afwaterrichting opvangsloot B-waterloop opvangsloot samenhang met de bufferzone opnieuw woonclusters bufferzone bufferzone vormgeven

3. RAAMWERK

6,97 6,97

A-waterloop laten meanderen A-waterloop A-waterloop B-waterloop

3.3 Nieuwe habitats

Door de ontwikkeling van Ecologie: het landschap en het wa• Nat(te) bos(randen), door tersysteem ontstaan tal van zowel droog als nat bos nieuwe habitats. Het landaan te planten, ontstaan schappelijk raamwerk legt nieuwe habitats, maar verbindingen tussen natuurkunnen we ook verzuring gebied De Brand, de hoeves, van de bodem actief tehet dorp en de waterlopen. gengaan. Er ontstaat een rijk palet aan plekken waar vogels, amfi• Rijke mantel- en struweelbieën en kleine zoogdieren vegetatie met rijke bloei en kunnen foerageren, nestelen vruchtdracht is de mantelen een schuilplek hebben. vegetatie dé plek voor dieHet aanplanten van inheemse ren om eten te vinden. Ook plantensoorten stimuleert de zorgt de dichte begroeiing lokale ecologie. voor verblijfs- en voortplantingsgelegenheid.

3. RAAMWERK

We herstellen niet alleen de basiskwaliteit van biodiversiteit, maar streven naar een ‘ecologische plus’ door nieuwe habitats te creëren.

•

Natuurlijke oevers, oevervegetatie, rijk begroeide flauwe oevers, en bloemrijke weides zijn een prettige plek voor amfibieën en insecten.

•

Bloemrijke kruidlaag: ook de biodiversiteit van de open weides wordt versterkt, zodat deze bijvoorbeeld voor weidevogels en vlinders interessant wordt.

Struweelranden Houtwallen

Rabatten- of broekbossen Natuurlijke wadi’s en vloeivelden

Koolhoven Tilburg

(Bron: www.bplusb.nl)

(Bron: www.veghelsbuiten.nl)

(Bron: www.hetreestdal.nl)

(Bron: www.landschapoverijssel.nl)

Eva Lanxmeer, foto Gijs Breeman

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Boomgaarde

3. RAAMWERK

(Bron: www.elan-zofriesland.nl)

Kleinschalig landschap

Mantel- en zoomvegetatie Greppels met ecologische oevers

Laagte met periodiek water

3.4 Dorpelijk Wonen in het landschap

De Dorpskrant

Biezenmortel voldoet in vele opzichten nog aan het beeld van een typisch Brabants dorp; het is van een afstand zichtbaar, ligt verzonken in het landschap en kent een hechte gemeenschap waarin mensen elkaar groeten, kennen en helpen. De term ‘dorpelijkheid’ gaat niet in de eerste plaats over het type woning, dichtheid en vormentaal, maar over de manier waarop mensen samenleven en zich verhouden tot hun omgeving. Dorpelijk wonen

‘Zitmuurtjes langs de doorsteek vormen aanleiding voor ontmoeting.”

Dorpskrant (Team Vlaams Bouwmeester 2020-2025)

“Zitmuurtjes langs de doorsteek vormen een aanleiding voor ontmoeting.”

Intentie dorps bouwen Bij de woningbouw in Biezenmortel moet er niet alleen gefocust worden op de hardware, de architectuur. Waar het echt op aan komt is op zoek te gaan naar modellen die collectieve leven versterken, de ontmoetingsfunctie stimuleren en ondersteunen. We moeten goed nadenken over de ruimtelijke- en sociale relaties die passend zijn voor het dorp, zowel voor de nieuw te bouwen woningen als de bestaande bebouwing. De intentie om dorps te bouwen is dus niet het reproduceren van het nostalgisch beeld van het lint met het traditionele ‘grondgebonden huis met tuin’, maar een ontwerphouding die gaat over de vraag:

Hoe kan een dorp groeien en verdichten zonder zijn eigenheid te verliezen? 1

rsteek toekomt aan het plein voorziet de een tuinmuur en een plint met een bank oeten te ondersteunen.”

3. RAAMWERK

een inbreiding het hele dorp worden

Vlimmeren nam het team cten – Maat-ontwerpers twee eden onder de loep. Ze onhoe een herstructurering het 62maken en een eesbaarder kan e kan bieden, niet enkel voor s wier achtertuinen aan het ed grenzen, maar voor het hele

Niel kunnen blijven wonen. Daarnaast wordt de wijk gekenmerkt door de afwezigheid van (publiek) groen. Het team nam dit mee in het ontwerp en herdacht het binnengebied als een groene publieke ruimte om de sociale interactie te bevorderen en bij te dragen aan de levenskwaliteit van nieuwe en huidige buurtbewoners. Vlimmeren, aan de rand van Turnhout, heeft een kleinere dorpskern met een aantal winkels en voorzieningen. Hier is de gemeente op zoek naar een ontwikkelingsperspectief voor zowel publieke als private gronden, met aandacht voor betaalbaar wonen en ontmoeting. Het binnengebied ligt in een poreus bouwblok nabij het dorpsplein, tussen de Kerkstraat en een verkavelde woonwijk die weinig verbinding maakt met de historische dorpsstructuur. Gezien de vergrijzing en ge-

een rechthoekige publieke binnenplaats een nieuwe, duidelijke structuur toe te voegen. Nieuwe private en collectieve tuinen vormen een tussenfiguur en creëren ademruimte en extra kwaliteit voor zowel de woningen in de schil als de nieuwe woningen in het binnengebied. Deze tussenfiguur is een schakeling van private en gedeelde functies zoals (moes) tuinen, een speelbos of een boomgaard waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten. De doorsteken doorheen het binnengebied worden opgeladen met kleine ontmoetingsinfrastructuren. In Vlimmeren maakt het ontwerpteam een andere beweging door een sterke bouwblokfiguur te ontwerpen in het midden van het binnengebied. Hier maken de nieuwe woningen het bouwblok niet af, maar vormen ze op zichzelf een nieuw ensemble dat in dialoog

opengemaakt waardoor ze visueel in verbinding staan met de collectieve ruimte. In Niel heeft elke woning een relatie met de publieke binnenplaats en worden de private tuinen geschakeld aan de collectieve ruimte. In Vlimmeren wordt de relatie tussen de open traphallen en het park nog versterkt doordat sommige appartementen als galerijwoningen zijn opgevat. De zuidelijke gevel wordt verlevendigd met doorlopende terrassen, die als een gemeenschappelijke loggia of veranda dienstdoen. Aan de noordzijde organiseert het project een centrale toegang via de collectieve tuin, waar zowel achterdeuren als inkompartijen en open traphallen op uitgeven. Samen met de private tuinen of terrassen voor elke woning levert dit een gelaagde ruimtelijke ervaring die de overgangen tussen het individuele wonen, het collectieve en het private structureert.

Sociale schaal van buurtschappen met een gedeeld element

3. Een rijke mix aan woningen, die de gehele levenscyclus binnen het dorp faciliteert. En een zoektocht naar typologiën naast het best gekende; het appartement OF de grondgebonden woning.

Rafelrand als gradatie dorps naar natuurlijk (rood/groen)

Cohousing in Meeren, foto: Hanna Van Thienen

De Dorpskrant

Dorpelijk wonen

Ontwerpend onderzoek

“Het woonhof verbindt kerk en open ruimte.”

‘Het woonhof verbindt kerk en open ruimte.”

Programma en leefstijl: Een rijke mix aan woningen, die een gehele levenscyclus binnen het dorp faciliteert

3. RAAMWERK

2. Gradatie van dorps naar natuurlijk: de nieuwe woonbuurten die niet als een ‘rode schil’ aan het dorp worden toegevoegd, maar een sterke relatie leggen tussen landschapsontwikkeling en wonen.

Dorpskrant (Team Vlaams Bouwmeester 2020-2025)

1. De schaal van een ‘buurtschap’, die ons helpt om sociaal te kunnen zijn en buren bij naam te kennen.

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Drie strategieën geven sturen aan de intentie van dorps bouwen:

Sociale schaal van buurtschappen

Van 700 woningen...

3. RAAMWERK

Een buurt 2x zo groot als de huidige kern van het dorp

Wonen in Biezenmortel betekent ergens onderdeel van zijn. Meedoen en omkijken naar elkaar, hoort er als vanzelfsprekend bij. De uitdaging is om een dorpsuitbreiding te maken die zich niet losweekt van het bestaande dorp maar juist een positieve impact op de identiteit, de sociale samenhang en het dorpsleven heeft.

Naar een subschaal, die herkenbaar is in Biezenmortel. Het dorp is van oudsher ontstaan uit Buurtschappen

In plaats van een buurt van 700 woningen toe te voegen, bouwen we geleidelijk voort op de sociale schaal van buurtschappen; een kleinere ‘subschaal’ waarin je je buren bij naam kunt kennen, of waarin buren wat delen met elkaar. Dit kan zijn het hebben van een deelschuur, of zorg dragen over een gezamenlijke tuin, thuiskomen via een gedeeld hofje, etc. Gebouwen en opzet van buurten promoten het mentale welzijn: een veilig en vertrouwde plek, gemeenschapsgevoel waarin mensen omkijken naar elkaar, en ergens ‘bij horen’.

Een groeiend dorp met aandacht voor sociale schaal en samenhang tussen nieuwe en oude buurtschappen

“We moeten serieus nadenken over een promotiecampagne over wat Biezenmortel te bieden heeft als je Welkomstreis voor nieuwe hier komt wonen” bewoners voor een goede integratie

Zitje / loungeplek

(Bron: www.heem.be)

(Bron: www.arnhemklimaatbestendig.nl)

Plantenkas Boomgaarde

Woonkamer

Zwemvijver

Tuinieren

Deelschuur

3. RAAMWERK

(Bron: www.medium.com)

Centrale plek op het erf

(Bron: www.archdaily.com)

(Bron: www.instagram.com/omotestudio)

Eva Lanxmeer, foto Gijs Breeman

(Bron: www.tomvantuijn.com)

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Een element per buurtschap wat bewoners met elkaar bindt

Speelveldje

Gradaties van woonmilieus

3 gradaties van woonmilies van dorp naar landschap De ontwikkellocaties dragen bij aan een goede afronding van het dorp en overgang naar het landschap: de zogenoemde rafelranden. We onderscheiden 3 gradaties van woonmilieus: A. In het dorp Bestaande dorp

Rood vs. groen: De ontwikkelvelden kennen verschillende spelregels en mate van bijdrage aan landschappelijke beleving versus geprivatiseerde gronden. Uitgangspunt is een minimale bijdrage aan groenbeleving, en maximum % van geprivatieerse gronden binnen een ontwikkelveld: In het dorp

max. 70-80% prive

B. Aan het dorp Bouwt voort op het dorpsweefsel

Aan het dorp

C. In het landschap Landschappelijk omzoomd wonen

In het landschap

max. 60-70% prive

max. 30-40% prive

min. 0-10% bijdrage groen

min. 10-20% bijdrage groen

min. 40-50% bijdrage groen

3. RAAMWERK

*Het klooster is een unieke entiteit in het dorp; de kathedraal van het landschap. In hoofdstuk 4 worden de kansen beschreven.

Het dorpsaanzicht is een specifieke ontwerpopgave = compositie van gebouwen + dakenlandschap + samenhang met groen

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Gradaties van woonmilieus

in het dorp

aan het dorp

in het landschap

op het landschap nat

op het landschap droog

kloostertuin elk kavel een eigen karakter Kadastrale grenzen

A In het dorp

B Aan het dorp

C In het landschap

3. RAAMWERK

C In het landschap

Gradaties van woonmilieus Spelregels overgang van dorp naar (werk)landschap

appartementenblokje en gestapelde woonvorm denkbaar in de kern, passend bij maat en schaal

A. In het dorp

Beste van beide werelden: aan het dorp en aan het landschap

B. Aan het dorp

Configuratie van dorpsstraten

Netwerk van dorpsstraten met inbreiding van gestapelde woonvormen

Veelal grondgebonden typen in een fijnmazige verkaveling van maximaal 3 bouwlagen*, met pleintjes, hofjes en buurtstraten

Introvert op dorpscentrum gericht

Op het dorp/centrum gericht

Beste van beide werelden: aan het dorp en aan het landschap

Cultuurlijk

Groen in vorm van hagen, lanen, erfafscheiding, gevels en pergola’s

Netwerk van kleinschalige groenelementen als hagen, groenstroken, boomgaarde en tuinen

Verbonden

Nabijheid van dorpshart

Buurtstraten, overgang privé tuinen in collectieve plekken, binnenhoven, speelplekken

Dorps verdichten

Eenheid in woningaanbod doorbreken door bij de kern diverse typen toe te voegen

Gebouwen met de ‘voeten op de grond’

Je eigen tuin of terras

Pergola, balkon, daktuin aan gedeeld binnenhof

Eigen (voor)tuin aan gedeelde pleintjes en buurtstraten

Infrastructuur tot dicht bij huis

Oprit parkeren, straat tot aan voordeur

Systeem van inprikkers als buurtontsluiting, auto parkeren (dicht) bij huis

In het dorp max. 70-80% prive

min. 0-10% bijdrage groen

Aan het dorp max. 60-70% privé

min. 10-20% bijdrage groen

*Referentiebeelden op deze pagina dienen ter inspiratie en zijn bedoeld om kenmerken van type woonmilieus te verbeelden en verkennen in deze fase. Een beeld is in totaliteit nooit een letterlijke representatie van het eindbeeld.

verbijzonderingen in het dorpshart

verdichten in de dorpskern

Woenselsestraat Eindhoven, Van Tuijn Stedenbouw / Faam Architects

groene gevels

gedeelde binnenhoven

(Bron: www.wpr.nl)

dorpse dichtheid

3. RAAMWERK

(Bron: www.sla.dk)

(Bron: www.b-architecten.be)

aantrekkelijke plekken in tussenruimte

(Bron: www.delva.la)

C. In het landschap Compacte buurten in het landschap. Sterk geclusterd en landschappelijk omzoomd of ‘te gast’ in het landschap

Compact geclusterd

Sterke integratie van goen en water in het ontwerp. Met directe verbinding naar omliggend landschap

Verbinding met natuur en ommeland

Het landschap is leidend, het dringt door tot in de woonbuurt tot tegen de gevels of het landschap omzoomd de woonclusters

ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL

Compacte buurten in het landschap

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16681240/3