Mobycon M07510-R-E-gecomprimeerd

RAPPORT

In opdracht van: Gemeente Tilburg Projectnummer: M07510-R-E Datum: 10 februari 2023

Verkeersveiligheid Udenhout

Verkeersveiligheid Udenhout

1.

INLEIDING

3

1.1

Aanleiding

3

1.2

Doel en aanpak onderzoek

3

1.3

Leeswijzer

3

2.

PROBLEEMANALYSE

4

2.1

Functie van de weg

4

2.2

Inrichting van de weg

5

2.3

Gebruik van de weg

6

2.4

Conclusie

9

3.

MAATREGELENPAKKET

10

3.1

Overzicht

10

3.2

No regret

11

3.3

Korte termijn

15

3.4

Middellange termijn

21

4.

UDENHOUT OP LANGE TERMIJN

24

5.

BIJLAGEN

26

5.1

Bijlage 1: overzicht van bronnen

26

5.2

Bijlage 2: Overzicht kentekenonderzoek

27

5.3

Bijlage 3: Resultaten kentekenonderzoek

28

Colofon

Copyright Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher.

Pagina 2 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

1.

INLEIDING

1.1 Aanleiding Inwoners van de kern Udenhout ervaren al langere tijd verkeersoverlast en -onveiligheid. De dorpsraad en het actieplatform ‘Udenhout gaat voor 0 verkeersoverlast’ hebben op verschillende wijzen aandacht gevraagd voor de situatie bij gemeente Tilburg. Gemeente Tilburg heeft Mobycon gevraagd een onderzoek te doen naar de oorzaken van deze ervaren verkeersonveiligheid om te komen tot mogelijke maatregelen. De vraag richt zich op de korte- en middellange termijn. Daarnaast is aan Mobycon gevraagd om alle constateringen, die niet op korte- en middellange termijn opgelost kunnen worden, te delen in een apart hoofdstuk gericht op de lange termijn.

1.2 Doel en aanpak onderzoek 1.2.1

Doel van het onderzoek

Het doel van het onderzoek is om inzichtelijk te krijgen of er met aanpassingen aan de inrichting en inzetten van gedragsmaatregelen op korte en middellange termijn een (ervaren) verkeersveiligere situatie ontstaat. Het onderzoek richt zich op de Berkelseweg, Zeshoevenstraat, Groenstraat, Slimstraat, Kreitenmolenstraat en de Mortel. Het grotere doel hierbij is dat het dorp leefbaarder wordt, het dorpse karakter behouden blijft en de auto te gast is in plaats van alle straten domineert. 1.2.2

Aanpak van het onderzoek

In het onderzoek werkten we samen met een werkgroep verkeersveiligheid waarin afgevaardigden van de dorpsraad Udenhout, het actieplatform ‘Udenhout gaat voor nul verkeersoverlast’ en gemeente Tilburg deelnamen. Allereerst startten we met een inventarisatie in mei en juni 2022. We organiseerden een overleg met de werkgroep om alle beschikbare informatie uit te wisselen, het doel van het onderzoek aan te scherpen en de aanpak af te stemmen. Als resultaat hiervan voerden we in september 2022 een extra onderzoek uit naar het doorgaand verkeer. Vervolgens werkten we de probleemanalyse uit tot een probleemstelling. Deze bespraken we in oktober 2022 met de werkgroep. Vanuit de probleemstelling werkten we een concept maatregelenpakket uit. Het concept presenteerden we in december 2022. Met de input van deze avond hebben we het verder uitgewerkt tot een definitief maatregelenpakket zoals we het in dit rapport presenteren.

1.3 Leeswijzer In hoofdstuk twee gaan we in op de probleemanalyse en de probleemstelling die hieruit volgt. We lichten alle onderdelen toe die onderdeel zijn geweest van de probleemanalyse. Vervolgens stellen we in hoofdstuk drie een maatregelenpakket voor om de verkeersveiligheid te verbeteren. We presenteren eerst het overzicht en gaan dan in op de individuele maatregelen. In het laatste hoofdstuk delen we onze bevindingen voor de lange termijn. De lange termijn valt buiten de scope van het maatregelenpakket maar aan de start van het project hebben we afgesproken dat we onze inzichten over de lange termijn zullen delen.

Pagina 3 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

2.

PROBLEEMANALYSE

In dit hoofdstuk gaan we dieper in op de probleemanalyse. Centraal in de probleemanalyse staan de functie, inrichting en gebruik van de wegen in Udenhout. Het hoofdstuk sluit af met een conclusie waarin we de probleemstelling formuleren. We gebruiken in de probleemanalyse een aantal bronnen: • Doorgaand vrachtverkeer Udenhout (februari 2022), door Groen Licht Verkeersadviezen; • Intensiteiten (februari 2022), door Groen Licht Verkeersadviezen; • Snelheden (februari 2022), door Groen Licht Verkeersadviezen; • Doorgaand verkeer (september 2022), door Mobycon; • Opgehaalde informatie door Udenhout gaat voor Nul (2022), door Udenhout gaat voor Nul. In de probleemanalyse vergelijken we de inrichting in Udenhout met de basiskenmerken van Duurzaam Veilig. We gebruiken hiervoor de basiskenmerken uit CROW-publicaties ‘Basiskenmerken Wegontwerp’, ‘Basiskenmerken Kruispunten en Rotondes’ en de richtlijnen uit onder andere de ‘Ontwerpwijzer Fietsverkeer’ en ‘ASVV 2021’. In tabel 1 staat een beknopte weergave van de ideale situatie waar we de Udenhoutse situatie mee vergelijken. Tabel 1 CROW richtlijnen per straat Wegtype1 Erftoegangsweg

Gebiedsontsluitingsweg

Welke straten? Berkelseweg, Zeshoevenstraat, Groenstraat, Slimstraat, Kreitenmolenstraat De Mortel

Inrichting2 Klinkers, gemengd verkeer, gelijkwaardige kruispunten, tussen 4,80 en 5,80 meter breed

Snelheid 30 km/uur

Intensiteit 4.000 – 5.000 mvt/etmaal3

Asfalt, gescheiden fietsvoorzieningen, in de voorrang op kruispunten

50 km/uur

1.200 mvt/uur/richting

2.1 Functie van de weg Bijna alle wegen binnen Udenhout zijn 30 km/u behalve de Mortel. Dit betekent dat ze de status hebben van ‘erftoegangsweg’ en straten niet bedoeld zijn voor doorgaand verkeer. De Mortel is 50 km/u, er zijn geen erfaansluitingen of uitritten, een aantal voorrangskruispunten en er is weinig omgevingsinvloed. De Kreitenmolenstraat is een geval apart. Deze weg is grotendeels ook 30 km/u maar is de centrale weg door het dorp waardoor veel mensen gebruik maken van de weg op weg naar bijvoorbeeld Biezenmortel of Loon op Zand. Bovendien zijn er veel voorzieningen aan de Kreitenmolenstraat waardoor het hier drukker is dan op andere plekken in Udenhout. Het deel tussen de spoorwegovergang en de rotonde met de Handelsweg heeft een 50 km/u regime.

1 Zoals vastgesteld in beleid van gemeente Tilburg 2 Op basis van Basiskenmerken Duurzaam Veilig (ideale inrichting) en landelijke ontwerprichtlijnen uit ASVV2021 3 Intensiteit autoverkeer waarbij fietsers veilig kunnen mengen met gemotoriseerd verkeer volgens CROW Ontwerpwijzer Fietsverkeer

Pagina 4 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

2.2 Inrichting van de weg In de tabel hieronder staat weergegeven wat de huidige inrichting is van de verschillende wegen in Udenhout. Tabel 2 Udenhoutse inrichting van de wegen Weg Berkelseweg Zeshoevenstraat Groenstraat Slimstraat Kreitenmolenstraat Schoorstraat De Mortel

Inrichting Grijze klinkers en geen hoogteverschil tussen voetpad en rijbaan 6,00m Deel: Asfaltlopers voor fietsers, klinkers in midden (6,00m) Deel: grijze klinkers (5,20m) Rode klinkers met suggestie van fietsstrook door kasseien 5,20m breed Rode klinkers met suggestie van fietsstroken door kasseien 5,70m breed Donkerrode klinkers met suggestie van fietsstroken door lichtrode klinkers 7,10m breed Donkerrode klinkers met suggestie van fietsstroken door lichtrode klinkers 5,10mbreed Asfalt met rode middenberm en vrijliggend fietspad dat gedeeltelijk in de voorrang ligt

Zoals in tabel 1 staat is de ideale breedte van een 30 km/u weg tussen de 4,80 en 5,80 meter. In bovenstaande tabel is te lezen dat de Berkelseweg, een deel van de Zeshoevenstraat, de Slimstraat en de Kreitenmolenstraat breder zijn dan de ideale inrichting. 2.2.1

Wegvakken

Op een erftoegangsweg is het niet gebruikelijk om fietsstroken aan te brengen. In Udenhout zien we een suggestie van fietsstroken, aangebracht door kasseien, op de Groenstraat en Slimstraat. Ook op de Kreitenmolenstraat en Schoorstraat wordt er gesuggereerd dat er fietsstroken zijn met behulp van lichtrode klinkers. Uit de werkgroep horen we terug dat fietsers vaak de stoep opgaan omdat ze zich onveilig voelen op de weg. We vermoeden dat dit wordt veroorzaakt door de hoge snelheid van auto’s, de hoeveelheid auto’s en de te smalle en deels onduidelijke fietsstroken. Hierdoor voelen fietsers zich naar de zijkant gedrukt in plaats van dat ze een duidelijke plek innemen op de weg. 2.2.2

Kruispunten

Kruispunten in een 30 km/u zone zijn gelijkwaardig. In Udenhout wordt er veel gewerkt met verhoogde kruispunten om de snelheid te verminderen in aanloop naar de kruispunten. Op een aantal kruispunten pakt dit niet goed uit omdat er witte bestrating, die er uitzien als doorgetrokken lijnen, op het kruispunt ligt waardoor het lijkt alsof je een voorrangssituatie nadert. Deze kruispunten voldoen niet aan de inrichtingseisen.

Pagina 5 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Figuur 1: (Gedeeltelijk) doorgetrokken markering op kruispunten op de Slimstraat

Figuur 2: Zelfde markeringen op de Groenstraat

Hierdoor kunnen er conflictsituaties ontstaan: • kruispunt Mortel – Verzonken Kasteel; • kruispunt Mortel – Reijakker en kruispunt Mortel – Palswei; • kruispunt Mortel – Groenstraat; • kruispunt Kreitenmolenstraat – Groenvelde; • kruispunt Kreitenmolenstraat – Schoorstraat – Slimstraat – Groenstraat; • kruispunt Kreitenmolenstraat – Felixhof; • kruising Slimstraat – Tuinstraat; • kruising Slimstraat – Korenbloem; • kruising Marjolein – Berkelseweg; • kruising Slimstraat – Boomgaardstraat; • kruising Slimstraat - De Wouwerd.

2.3 Gebruik van de weg 2.3.1

Snelheid en intensiteit

De snelheid van automobilisten drukken we uit met behulp van de V85. De V85 is de grens van de 85% langzaamste automobilisten. Als de V85 op een straat 34 kilometer per uur is, dan rijdt 15% van de automobilisten harder dan 34 kilometer per uur. Een V85 snelheid die veel hoger ligt dan de maximale snelheid wordt gezien als een verkeersveiligheidsknelpunt. Op alle wegen in Udenhout die 30 kilometer per uur zijn, ligt de V85 ruim boven de toegestane snelheid Tabel 3). Een oorzaak hiervoor is dat de wegen breder zijn dan in de richtlijn voor een erftoegangsweg en een hogere snelheid uitlokken. Daarnaast zijn er een aantal andere gedragsbepalers voor de te hoge snelheid: • Automobilisten rijden elke dag te hard en vertonen gewoontegedrag op dit stuk van hun route. Door deze routine zijn zij onbewust van hun (probleem)gedrag. Voor automobilisten bestaat er nog weinig urgentie om hun gedrag aan te passen. • Verder zijn veel automobilisten van mening dat zij goed kunnen rijden. Hierdoor zien zij te hard rijden dan ook niet als probleem. Zij achten zichzelf goed in staat om de snelheid te rijden die zij rijden. Zij overschatten zichzelf met betrekking tot de snelheid en reactievermogen om op tijd te remmen.

Pagina 6 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

• Mensen volgen gedrag van anderen. Op het moment dat iedereen te hard rijdt, is de kans groot dat jij dat zelf ook gaat doen. Deze sociale norm heeft grote invloed op ons (rij)gedrag. Tabel 3 Snelheid en intensiteit van motorvoertuigen in Udenhout

Weg Berkelseweg Zeshoevenstraat Groenstraat Slimstraat Kreitenmolenstraat Schoorstraat De Mortel

Gemeten snelheid (V85) 39,2 km/uur in 40,8 km/uur uit 44,1 km/uur in 42,1 km/uur in 43,3 km/uur uit 41,3 km/uur in 41,1 km/uur uit 39,7 km/uur in 38,3 km/uur uit 43,3 km/uur in 43,0 km/uur uit Niet bekend

Aantal voertuigen (Intensiteit) Niet bekend Niet bekend 3.000 – 3.600 mvt/etmaal 5.300 – 5.900 mvt/etmaal 6.000 – 6.500 mvt/etmaal Niet bekend Niet bekend

De intensiteit van de Kreitenmolenstraat en de Slimstraat liggen beiden hoger dan de richtlijnen van CROW van 4.000 tot 5.000 mvt/etmaal (Tabel 1). De intensiteiten op beide straten liggen ver boven deze richtlijn, waardoor het voor fietsverkeer onveilig kan aanvoelen. De intensiteit van de Groenstraat ligt onder intensiteit uit de richtlijnen. 2.3.2

Oversteken in Udenhout

Op 30 km/u wegen zou je zonder problemen moeten kunnen oversteken omdat het verkeer niet hard rijdt en het ook geen constante stroom is van verkeer. In de ideale situatie heb je geen zebrapaden nodig om voetgangers te prioriteren. In de verschillende overleggen met de werkgroep wordt benadrukt door de dorpsraad en het platform ‘Udenhout gaat voor nul’ dat oversteken op een aantal plaatsen onveilig voelt. Zo wordt oversteken op de Kreitenmolenstraat ter hoogte van de Kruidvat genoemd. Op deze plek is op dit moment geen oversteekvoorziening in de vorm van een zebra aanwezig. De intensiteit op de Kreitenmolenstraat is in een spitsuur meer dan 400 motorvoertuigen per uur, volgens de Oversteekwijzer van CROW is dit een intensiteit waarbij een oversteekvoorziening een mogelijkheid is. Oversteken wordt op de Kreitenmolenstraat hoogstwaarschijnlijk als onveilig ervaren vanwege de lange oversteeklengte (7,10 meter), de hoge intensiteit van autoverkeer en de hogere daadwerkelijk gereden snelheid. Ook veel van de zebrapaden voelen onveilig. Een zebrapad is nadrukkelijk bedoeld om voetgangers te prioriteren ten opzichte van andere weggebruikers. Een zebrapad zetten we niet in als snelheid remmende of als verkeersveiligheidsmaatregel. De zebrapaden in Udenhout zijn vaak verhoogd uitgevoerd om extra attentie te vragen voor overstekende voetgangers.

Als de snelheid lager zou liggen en het aantal auto’s vermindert, zouden de zebrapaden ook weer veiliger moeten voelen.

Pagina 7 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

2.3.3

Doorgaand verkeer

In bijlage 2 staat het overzicht van meetpunten op de kaart weergegeven. Meetpunt 10 ontbreekt op de kaart want deze is niet meegenomen in het onderzoek vanwege de straatafsluiting in de meetperiode. In bijlage 3 staan de volledige tabellen als resultaat van het kentekenonderzoek. Tabel 6 in bijlage 3 laat de intensiteiten per meetpunt in Udenhout zien. Met name het meetpunt Kreitenmolenstraat ten hoogte van de Stationsstraat (punt 5) is veel drukker dan wat je gemiddeld kan verwachten op een 30 km/u weg. Tabel 4 en bijlage 3 tonen het doorgaand verkeer in Udenhout. Van alle verkeersbewegingen in Udenhout, is doordeweeks zo’n 80% lokaal verkeer. De overige 20% is doorgaand verkeer. Op zaterdag en zondag ligt dit net iets hoger met respectievelijk 24% en 27,4%. Tabel 4 Doorgaand verkeer in Udenhout

Gemiddeld doorgaand verkeer op een dag Maandag Dinsdag Woensdag Donderdag Vrijdag Zaterdag Zondag

% 20,9 20,3 19,1 22,1 18,9 24,0 27,4

De Schoorstraat en de Groenstraat springen eruit op het gebied van doorgaand verkeer als we kijken naar de relatieve aantallen ten opzichte van de andere gemeten straten. Daarbij moet gezegd worden dat deze route voor bewoners uit Biezenmortel ook de enige keuze is. Op de Kreitenmolenstraat en bij de Kuil gaat het om vergelijkbare absolute cijfers alleen is het aandeel ten opzichte van het totale verkeer kleiner. We hebben ook ingezoomd op de doorgaand verkeerroutes. Op een dag zijn er gemiddeld 200 auto’s die vanuit de N65 via Udenhout naar Loon op Zand of de N261 reden. Andersom waren dit er ook zo’n 200. Dit is zo’n 3 á 5% van al het verkeer dat in een etmaal over de Kreitenmolenstraat rijdt, een zeer klein aantal dus. Vanuit Biezenmortel naar Loon op Zand of de N261 reden er ook nog dagelijks 200 auto’s. Andersom waren dit er 180 per dag. Daarnaast is er ook een doorgaande beweging vanuit Vijfhuizen naar Biezenmortel met iedere dag zo’n 60 passerende auto’s. Het doorgaand verkeer onderzoek dat is uitgevoerd door Mobycon komt overeen met het onderzoek naar doorgaand vrachtverkeer dat is uitgevoerd door gemeente Tilburg in februari 2022. Beide concluderen dat er een zeer klein deel van het vrachtverkeer doorgaand is.

Hierbij stellen we wel vast met de werkgroep dat er een transporteurs binnen de meetpunten liggen en hierdoor een deel van de vrachtwagens als bestemmingsverkeer wordt aangemerkt. Deze vrachtwagens veroorzaken ook overlast. Er is een wezenlijk aandeel doorgaand verkeer in Udenhout maar deze veroorzaakt niet een te grote drukte. We constateren dat op de drukste straat, de Kreitenmolenstraat, er vooral sprake is van bestemmingsverkeer.

Pagina 8 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Er zijn een aantal gedragsbepalers die een rol spelen bij verkeersdeelnemers die door Udenhout rijden in plaats van om Udenhout. • Verkeer ervaart gewoontegedrag. Zij rijden iedere dag zo en denken niet meer bewust na over de route die zij rijden. Omdat zij dit elke dag doen, is het lastig om zelf te bedenken dat de route ook anders zou kunnen. • Daarnaast is de route door Udenhout vaak de kortste route (niet per se de snelste). Dit is een zeer praktisch motief. De standaard is recht door Udenhout omdat dit simpelweg de kortste optie is. Pas wanneer verkeer bewust wordt gemaakt dat dit misschien ook nadelige gevolgen kan hebben oor de inwoners, zullen zij hier misschien bij stilstaan. Tot die tijd zullen zij hun gedrag niet aanpassen, simpelweg omdat er geen reden voor is.

2.4 Conclusie Volgens ons wordt de verkeersonveiligheid veroorzaakt door een aantal zaken en ligt de kern bij te veel verschillende inrichtingen, een aantal te brede wegen, te hoge snelheid, onduidelijke kruispunten en in mindere mate aan doorgaand verkeer. Gewoontegedrag speelt hierbij ook een belangrijke rol. Allereerst verschilt het uiterlijk van de wegen waardoor het lijkt alsof er een hiërarchie is van snellere hoofdwegen en rustigere straten terwijl alle straten zijn aangemerkt als erftoegangswegen. De weginrichting van de individuele straten voldoet aan een groot deel van de basiskenmerken, maar onderling verschilt de inrichting sterk. Hierdoor ontstaat er een idee van hiërarchie in het netwerk en kunnen automobilisten denken dat ze op de ene straat harder mogen dan op de andere straat. Daarnaast zijn de Kreitenmolenstraat, Berkelseweg en de Zeshoevenstraat te breed voor een erftoegangsweg, dit kan leiden tot hogere snelheden. Daarnaast hebben de straten lange rechtstanden met kruispunten, waardoor het zicht weinig wordt onderbroken. Al zien we over de gehele linie te hoge snelheden in Udenhout. De brede straten in combinatie met hoge snelheden dragen bij aan een gevoel van onveiligheid op oversteekvoorzieningen. De intensiteit van de Kreitenmolenstraat en de Slimstraat liggen beiden hoger dan de richtlijnen van CROW van 4.000 tot 5.000 mvt/etmaal.

De intensiteiten op beide straten liggen ver boven deze richtlijn, waardoor het voor fietsverkeer onveilig kan aanvoelen. Ongeveer een vijfde van het verkeer in Udenhout is doorgaand verkeer. Zou dit verkeer er niet zijn dan is het rustiger. Toch zien we ook veel bestemmings- en internverkeer in Udenhout (circa 80% van de totale hoeveelheid verkeer). Met name op de Kreitenmolenstraat wordt de drukte veroorzaakt door bestemmingsverkeer. Hierbij voegen we als kanttekening toe dat een deel van het transport weliswaar bestemmingsverkeer is (van en naar een plek in Udenhout) maar wel voor veel transportbewegingen zorgen in het dorp die wellicht ook anders kunnen rijden. Tot slot zien we dat op een deel van de kruispunten dat de inrichting suggereert dat je te maken hebt met een voorrangsweg terwijl het een gelijkwaardig kruispunt is.

Pagina 9 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

3.

MAATREGELENPAKKET

Op basis van hoofdstuk 2 zien we de volgende knelpunten in Udenhout: • te veel verschillende inrichtingen in de kern • een aantal te brede wegen; • te hoge snelheid; • onduidelijke kruispunten; • in mindere mate aan doorgaand verkeer; • gewoontegedrag. In dit hoofdstuk adviseren we een maatregelenpakket dat op de korte tot middellange termijn bijdraagt aan een verbetering van de verkeersveiligheid in Udenhout. Hierbij gaan we ervan uit dat de no regret maatregelen snel opgepakt kunnen worden en binnen zes maanden tot een jaar gerealiseerd zijn. De kortetermijnmaatregelen vergen meer voorbereiding en schatten we op uitvoering tussen een en twee jaar. De middellange termijn gaat over maatregelen die over twee jaar gerealiseerd kunnen zijn. Dit alles is afhankelijk van de interne planning bij gemeente Tilburg, mogelijkheden van aannemers en afstemming met mogelijk andere projecten.

3.1 Overzicht In figuur 3 en tabel 5 staan alle maatregelen die we voorstellen.

Figuur 3: Overzicht van alle maatregelen

Pagina 10 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

In de toelichtende teksten in dit hoofdstuk presenteren we een bandbreedte van de kosten (+/- 40%). Deze zijn gebaseerd op kengetallen vanuit verschillende CROW-publicaties. In de kolom ‘kosten’ in onderstaande tabel staat het midden van deze bandbreedte. Tabel 5 Overzicht maatregelenpakket Monitoring en evaluatie Wegmarkeringen kruispunten Slim- en Groenstraat Inrichting kruising Mortel en Groenstraat Gedragscampagne Vrachtwagen routering Attentiewaarde zebrapaden verhogen Aanpassen Berkelseweg Schoolomgevingen Wegversmallingen Verkorte oversteek Kreitenmolenstraat Tijdelijke afsluiting Kreitenmolenstraat Versmallingen Kreitenmolenstraat Punaise als minirotonde Aanpassen kruising Mortel/Groenstraat 2.0

Doel Voortgang en impact meten van de getroffen maatregelen.

Kosten ± €20.000,- per jaar ± €10.500,-

Termijn No regret

Aanpassing voorrangssituatie (doorgaand verkeer) van vrachten autoverkeer naar de Mortel i.p.v. naar de Groenstraat

± €25.000,-

No regret

Gedragsverandering realiseren bij alle weggebruikers in Udenhout Vrachtwagens sturen via A- en N-wegen in plaats van door de kernen Automobilisten attenderen op overstekende voetgangers

± €20.000,-

No regret

Geregeld in de SmartWayz pilot ± €15.000,-

No regret

Een beter onderscheid tussen stoep en weg aanbrengen en benadrukken van de functie als woonstraat om zo de snelheid te verlagen. Inzetten op gedragsverandering vanuit de schoolomgeving. De snelheid voor automobilisten verlagen. De oversteekbaarheid voor voetgangers verbeteren en de snelheid voor automobilisten vertragen. Het minder aantrekkelijk maken om met de auto door Udenhout te rijden en zo fietsen te stimuleren. De aantrekkelijkheid voor automobilisten op de Kreitenmolenstraat verminderen, door snelheid te verlagen, en prioriteit geven aan fietsers. De gelijkwaardigheid van het kruispunt benadrukken en snelheid voor alle richtingen verminderen. De automatische geleiding van vracht- en autoverkeer naar de Mortel i.p.v. naar de Groenstraat verder zichtbaar maken in wegontwerp.

± €3.500,-

Korte termijn

± €1.500,± €12.500,± €2.750,-

Korte termijn Korte termijn Korte termijn

± €1.500,-

Korte termijn

± €2.750,-

Middellange termijn

± €17.500,-

Middellange termijn Middellange termijn

Verduidelijken dat het gelijkwaardige kruispunten zijn.

± €35.000,-

No regret

No regret

3.2 No regret 3.2.1

Monitoring en evaluatie

Het maatregelenpakket dat we presenteren, dient gemonitord en geëvalueerd te worden om vast te stellen of de ervaren verkeersoverlast vermindert en objectieve verkeersonveiligheid verbetert. • Jaarlijks herhalen snelheidsmetingen en tellingen Het grootste probleem is de gereden snelheid van auto’s en het aantal auto’s op een aantal straten. De combinatie van maatregelen uit het pakket moet eraan bijdragen dat beide verminderen. • Jaarlijks herhalen onderzoek onder inwoners en ondernemers Door jaarlijks een onderzoek te herhalen onder inwoners en ondernemers, kunnen we vooruitgang meten in de ervaren verkeersoverlast en in gedragsverandering.

Pagina 11 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Dit onderzoek dient uitgevoerd te worden door een onafhankelijk bureau en kan uitgezet worden in samenwerking met de gemeente Tilburg, de dorpsraad en het actieplatform Udenhout gaat voor nul. Een aantal onderwerpen die hier aan bod moeten komen, zijn: • algemene ervaren verkeersveiligheid; • straat waar de inwoner woont of ondernemer is gevestigd; • vragen naar het bekend zijn met de campagne en losse acties; • vragen naar het bekend zijn met de fysieke ingrepen die dat jaar zijn gedaan en hoe hij/zij deze ervaart; • vragen naar hoe de bewoner zich verplaatst. 3.2.2

Doorgetrokken markering op kruispunten weghalen

Om de snelheid van automobilisten te verminderen op de Slimstraat en Groenstraat adviseren we de wegmarkeringen op de kruispunten aan te passen. Op dit moment is de markering op meerdere kruispunten doorgetrokken en hierdoor lijkt het alsof je voorrang hebt. Op de Groenstraat hebben een paar kruispunten ook doorgetrokken fietsstroken, deze moeten ook aangepast worden. Door de markering aan te passen verduidelijken we de gelijkwaardigheid van de kruispunten en onderbreken we het wegbeeld. De ingeschatte kosten voor de 2 kruispunten op de Groenstraat zijn: tussen €1.500,- en €2.000,- per kruispunt. De ingeschatte kosten voor de 8 kruispunten op de Slimstraat zijn: tussen €600,- en €1.200,- per kruispunt.

Figuur 4: Links is de huidige situatie op de Slimstraat met doorgetrokken lijnen. Rechts is de gewenste situatie.

Figuur 5 Linksboven is de huidige situatie op de Slimstraat met de doorgetrokken lijnen (oranje omcirkeld), linksonder de huidige situatie Groenstraat met doorlopende fietsstroken (oranje omcirkeld). Rechts een visualisatie zoals het moet worden.

Pagina 12 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

3.2.3

Inrichting kruising Mortel en Groenstraat

Om het logischer te maken voor autoverkeer om de Mortel in te slaan adviseren we de belijning en bebording aan te passen op het kruispunt Mortel en Groenstraat. Het doel is om verkeer om Udenhout heen te laten rijden en rechtdoor richting de Groenstraat minder aantrekkelijk te maken. Hiervoor moet de richting van doorgaand verkeer veranderd worden door het voorrangsregime aan te passen met bebording, markering en kleine aanpassingen van het kruispunt door delen te verhogen. Op middellange termijn stellen we voor dit kruispunt grootschaliger aan te passen, zie paragraaf 3.4.3. Heel veel weggebruikers kennen de weg goed en zullen vanuit gewoontegedrag rechtdoor rijden. We stellen voor dat oplevering van het aangepaste kruispunt gepaard gaat met een gedragsinterventie en brede communicatie, ook in Biezenmortel. We hebben geen referentie voor het bepalen van de effecten van deze aanpassing. Wel weten we dat het gedrag van mensen wordt beïnvloed door het wegontwerp.

Figuur 6 Huidige situatie Mortel - Groenstraat

Figuur 7 Voorgestelde situatie Mortel - Groenstraat

De ingeschatte kosten voor deze werkzaamheden zijn: tussen €15.000,- en €35.000,3.2.4

Gedragscampagne

Het doel van het inzetten van een gedragscampagne is het doorbreken van gewoontegedrag. We adviseren de gedragscampagne zoveel mogelijk in te zetten in combinatie met aanpassingen in de openbare ruimte zodat het elkaar versterkt. Er zijn verschillende stappen in het opzetten en uitvoeren van deze gedragscampagne. 1. Bepalen en vormgeven centrale boodschap De centrale boodschap van de campagne kan bijvoorbeeld zijn: “Voor- en door Udenhout”. “Samen zorgen we voor een prettig en leefbaar dorp.” Verschillende uitingen die gebruikt kunnen worden over de gehele campagne zijn: • in Udenhout houden we ons aan de snelheid; • in Udenhout rijden we rustig; • in Udenhout letten we op elkaar. Verschillende varianten van deze uitingen zijn mogelijk mits het gewenste gedrag maar vermeld wordt.

Pagina 13 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

2. Samenwerking aangaan met lokale ondernemers/transporteurs in Udenhout Door de samenwerking met ondernemers en transporteurs uit Udenhout aan te gaan, kunnen er afspraken gemaakt worden met elkaar om de leefbaarheid en veiligheid te verbeteren. Het is in ieders voordeel wanneer het veilig en rustig is in het dorp, ook voor de ondernemers. Met transporteurs kunnen afspraken gemaakt worden over tijden, routes, snelheden en gewicht van de vrachtwagen. We verwachten dat lokale ondernemers open staan voor een samenwerking omdat zij vaak begaan zijn met het dorp. Verder kunnen er gezamenlijke acties worden opgezet, zoals het vergroenen van een straat in samenwerking met een lokale hovenier. Zo ontstaat er positieve reclame voor het bedrijf dat zich inzet voor de leefbaarheid in het dorp. 3. Bepalen en plannen van acties • Organiseren actiedag Organiseer een actiedag om de campagne en veranderingen in de fysieke ruimte een kickstart te geven. Deze actiedag dient als startmoment van de veranderingen in het dorp. Het zorgt voor een herkenbaar momentum waardoor het voor mensen eenvoudiger is om de aanpassing in het dagelijkse leven in te voeren. We adviseren dit te doen in combinatie met de tijdelijke afsluiting van de Kreitenmolenstraat. De actiedag kan zich bijvoorbeeld richten op het laten staan van de auto. Dit zou logisch doelgedrag zijn omdat de weg toch is afgesloten.

Door mensen op een leuke manier kennis te laten maken met het gewenste gedrag, is de kans groter dat zij het vol zullen houden. • Posters/flyers/grondstickers/tekeningen Door posters, flyers, grondtekeningen of -stickers en nieuwsberichten te plaatsen in het dorp, worden mensen herinnerd aan de wijzigingen aan de wegen en de afspraken die gemaakt worden omtrent rijgedrag. Door mensen op een alternatieve wijze nog eens duidelijk te maken wat de veranderingen zijn en waarom deze gemaakt zijn, zal de kans op gedragsverandering nog groter worden. Deze vorm van nudging kan mensen (onbewust) sturen in het gedrag dat zij vertonen. Dit, in combinatie met de aanpassingen in de fysieke omgeving, kan een succesvolle manier zijn voor gedragsverandering. • Fietschallenge Een fietschallenge (zoals: https://www.fietsersbond.nl/fietschallenge/) kan onderdeel zijn van de campagne. Bewoners maken de afspraak om minstens één keer per week de auto te laten staan en anders te reizen (bijvoorbeeld met de fiets, te voet, met het ov, etc.). Dit moeten zij een maand volhouden. Het doel is dat zij ervaren dat het weinig extra moeite kost om de auto te laten staan. Dit doen zij om actief bij te dragen aan een rustiger en veiliger dorp. Dergelijke actie kan veel rendement opleveren aangezien zo’n 80% van het verkeer lokaal is.

Door het gewenste gedrag uit te proberen (met een afgesloten Kreitenmolenstraat als startmomentum), zullen mensen ervaren hoe het is om minder met de auto te rijden in Udenhout. Mensen zullen ervaren dat het verplaatsen op de fiets net zo makkelijk, zo niet makkelijker is. Door het gewenste gedrag leuk te maken (challenge) en het ongewenste gedrag lastig te maken (afsluiten weg), creëren we impact. • Samenwerken met ondernemers In samenwerking met ondernemers en bedrijven kan er aandacht worden gegeven aan de aanpassingen in Udenhout en de gedragscampagne. Zo kunnen er verschillende uitingen worden gedeeld bij lokale bedrijven en partijken, zoals horeca en sportclubs. Lokale ondernemers zouden uitingen op hun bedrijfswagens kunnen plaatsen om meer aandacht te krijgen voor alle veranderingen. De eerdergenoemde uitingen als: “In Udenhout houden we ons aan de snelheid” en bijvoorbeeld “in Udenhout pakken we de fiets”, kunnen op deze locaties worden gedeeld. Maar bijvoorbeeld ook “Welkoop zet zich in voor een rustige, groene buurt”, wanneer de Welkoop bijvoorbeeld meehelpt om de Berkelseweg te vergroenen.

Pagina 14 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Het is lastig om de effectiviteit van een campagne in cijfers uit te drukken. Wel weten we dat de combinatie van fysieke aanpassingen en een gedragscampagne het meest succesvol is om gewoontegedrag te doorbreken. We adviseren daarom om zo veel mogelijk koppelingen te maken tussen maatregelen uit het pakket en de gedragscampagne. We schatten de kosten voor het opzetten en uitvoeren van de gedragscampagne als volgt in: €5.000,- voor materialen, €15.000 voor het ontwikkelen van de boodschap door een extern bureau en de tijd van de werkgroep om met ondernemers in gesprek te gaan. 3.2.5

Vrachtwagen routering

Om het doorgaand vrachtverkeer zoveel mogelijk te beperken, wordt er geëxperimenteerd met het beïnvloeden van de routes van het vrachtverkeer rondom Udenhout. Gemeente Tilburg is aangesloten bij een pilot die is opgezet door SmartwayZ.NL. Het doel van de pilot is om het vrachtverkeer zo lang mogelijk op de A en N-wegen te houden en te voorkomen dat vrachtverkeer door de binnenstad van Tilburg rijdt of door de kern Udenhout. Deze pilot loopt al en daarom doen we in dit rapport geen verdere uitspraken over hoe om te gaan met vrachtverkeer, naast de gedragscampagne. 3.2.6

Verhogen attentiewaarde zebrapaden

Als blijkt dat in de praktijk zebrapaden wegvallen in het straatbeeld, is het mogelijk om deze te verduidelijken. Er zijn verschillende manieren mogelijk en we stellen hier het Zebra-Safe-systeem voor. Hierbij meten kleine camera's een voetganger en gaan er kleine ledlampjes flikkeren op het wegdek naast het zebrapad. Zo wordt de automobilist erop geattendeerd dat een voetganger de weg over wil steken. Gemeente Halderberge in West-Brabant werkt er al jaren mee en zij zijn er zeer positief over.4 We adviseren deze oplossing omdat het subtieler is dan bijvoorbeeld een paal met neon geel gemarkeerde rand. Dat zou minder passen bij het dorpse karakter. De kosten van dit led-systeem zijn niet bij ons bekend. We schatten in dat een aantal oversteekplaatsen voorzien kunnen worden van dit systeem voor €15.000,-. Daarnaast zijn er mogelijk maandelijkse onderhoudskosten aan verbonden.

3.3 Korte termijn 3.3.1

Aanpassen Berkelseweg

Om de snelheid van automobilisten op de Berkelseweg te verminderen en de veiligheid voor voetgangers te verhogen, stellen we voor om met kleine aanpassingen de woonstraat functie en 30 km/u te benadrukken. Op dit moment is er geen verhoogde stoep, is de Berkseleweg te breed en is bestaat de weg uit een gelijkvloerse grijskleurige bestrating. De straat nodigt niet uit tot er verblijven, een praatje maken met de buren of te spelen op de stoep. Meer groen kan hierbij helpen. Dit kunnen de straatbewoners samen met gemeente Tilburg realiseren door te gaan tegelwippen. Dit houdt in dat de gemeente plekken aanwijst in de straat waar de tegels uit de grond mogen en bewoners planten en bloemen of gras kunnen plaatsen en onderhouden. Voor bewoners en door bewoners kan er worden gewerkt aan een groenere en veiligere Berkelseweg.

4 https://www.mobiliteitsplatform.nl/artikel/ledverlichting-vergroot-veiligheid-op-

oversteekplaatsen?utm_source=verkeerinbeeld.nl&utm_medium=redirect&utm_campaign=mobplatform%202020

Pagina 15 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

We hebben, samen met de werkgroep, geconcludeerd dat afschalen naar een echt woonerf niet passend is voor de Berkelseweg. De Berkelseweg is onderdeel van de route richting Berkel-Enschot. We adviseren de bewegwijzering vanuit Slimstraat richting Berkel-Enschot via de Berkelseweg niet aan te passen. Het alternatief is vanaf de Kreitenmolenstraat auto’s te wijzen naar de Zeshoevenstraat. Alleen is dit de belangrijkste fietsroute vanuit Tilburg het dorp in. Daarnaast vinden we een woonerf niet passend omdat we er juist op inzetten dat het 30 km/u regime overal herkenbaar is en er niet te veel, mogelijk onduidelijke, verschillen in regels zijn. Deze oplossing is op korte termijn te realiseren maar moet opgevolgd worden door een grootschaligere herinrichting. De Berkelseweg staat hoog op de planning van het meerjarenonderhoudsprogramma (MJOP) van gemeente Tilburg.

Figuur 8 Visualisatie groenere Berkelseweg

De ingeschatte kosten voor deze aanpassingen zijn €2.000,- tot €5.000,-. Dit kan mogelijk gedekt worden uit een potje vanuit de afdeling groen om de verstening te verminderen. 3.3.2

Schoolomgevingen

Ondanks dat de schoolomgevingen geen onderdeel waren van de probleemanalyse, stellen we wel voor de schoolomgevingen onderdeel te maken van de oplossing. Alle ouders, kinderen en passanten die hier mee te maken krijgen, rijden ook op andere plekken door het dorp. Schoolomgevingen zijn bij uitstek een plaats om automobilisten en dorpsgenoten aan te spreken op het verkeersonveilige gedrag: ‘we doen het voor en door Udenhout.’ Gemeente Tilburg heeft zijn eigen maatregelenpakket rondom schoolomgevingen. Op dit moment worden acties rondom de Wichelroede voorbereid. Er worden elementen in de schoolomgevingen aangebracht om de attentiewaarde te verhogen. Daarnaast wordt er met handhaving samengewerkt om op een aantal actiedagen mensen in de schoolomgeving aan te spreken op hun verkeersgedrag. Komende maanden zal er ook samengewerkt moeten gaan worden met kindcentrum de Mortel.

Pagina 16 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Figuur 9 Vormgeving Tilburgse schoolomgeving

Fietsberaad heeft de pilot ‘Veilig fietsen naar school’ geëvalueerd. Zij kwamen tot de conclusie dat schoolstraten, waarbij gemotoriseerd verkeer tussen bepaalde tijden wordt geweerd, een groot effect hebben op de beleving van verkeersveiligheid. Vooral bevraagde ouders die lopend of met de fiets komen geven een veel hoger cijfer aan de beleving dan bij het meetmoment vóór de tijdelijke schoolstraten. Gemeente Den Haag heeft in 2021 een evaluatie gedaan naar het effect van subjectieve veiligheid rondom schoolzones. Er is een tijdsspanne van tien jaar bekeken en 49 scholen deden mee. Er werd geconcludeerd dat het effect van maatregelen voor de verkeersveiligheid vergroot wordt wanneer er zowel naar bebording /markeringen wordt gekeken als het breng- /ophaalgedrag van ouders. De aanpak die Gemeente Tilburg hanteert kan dus positieve effecten hebben op de verkeersveiligheid rondom scholen. Al met al is het positieve effect van schoolzones langs gebiedsontsluitingswegen groter dan bij erftoegangswegen. De kosten voor het aanpassen van de schoolomgeving en het uitvoeren van de actiedag worden geschat op tussen €1.000,- en €2.000,-. Voor de Wichelroede zijn deze kosten al gedekt. 3.3.3

Wegversmallingen

Om de snelheid te verminderen op straten zoals de Slimstraat, Groenstraat en Zeshoevenstraat adviseren we wegversmallingen toe te passen zoals deze er al op enkele plekken zijn op de Slim- en Groenstraat op de volgende locaties: • op de Slimstraat tussen de Wouwerd en de Berkelseweg; • op de Slimstraat tussen de Berkelseweg en de Boomgaardstraat; • op de Groenstraat tussen de Kreitenmolenstraat en de Langenhof; • een extra wegversmalling op de Groenstraat tussen de Langenhof en de Achthoevenstraat; • een extra wegversmalling op de Groenstraat tussen de Achthoevenstraat en de Mortel. Hiermee willen we de lange rechte stukken, die de meeste wegen in Udenhout hebben, doorbreken en zo de snelheid verminderen. We adviseren hierbij enkele wegversmallingen en geen gecombineerde wegversmalling (ook wel chicane genoemd) omdat een chicane kan leiden tot hogere verkeersonveiligheid voor fietsers. We schatten in dat er 5 wegversmallingen bij moeten komen. De totale kosten hiervoor bedragen: €2.000,- tot €3.000,- per wegversmalling.

Pagina 17 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

3.3.4

Verkorte oversteek Kreitenmolenstraat

Voor het vertragen van de snelheid op de Kreitenmolenstraat, de route minder aantrekkelijk te maken voor doorgaand verkeer, het veiliger te maken voor fietsers en voetgangers, stellen we voor een verkorte oversteek te realiseren te hoogte van de Kruidvat mits er een andere locatie kan worden gevonden voor laden en lossen. In de basis is een 30 km/u zone veilig genoeg om overal over te kunnen steken. Alleen blijkt dat mensen het oversteken van de Kreitenmolenstraat als gevaarlijk ervaren door de hoge snelheid van verkeer en de lange oversteek. Dit komt uit de enquêtes uitgevoerd door Udenhout gaat voor nul en is meerdere keren besproken in de werkgroep. Tegelijkertijd blijkt uit de tellingen dat de Kreitenmolenstraat de drukste weg is van Udenhout en is de hoeveelheid auto’s veel hoger (tussen de 8.000 en 10.000) dan wat je mag verwachten op een vergelijkbare straat van 30 km/u met veel voorzieningen en een centrale functie in het dorp (4.000 – 6.000). Daarnaast is de gereden snelheid te hoog. De v85 (grens van 85% laagste snelheden) ligt rond 39.5 kilometer per uur. Door een wegversmalling te plaatsen verkorten we de oversteek, kunnen auto’s niet ongeremd doorrijden en kunnen fietsers wel rechtdoor blijven fietsen.

Figuur 10 Bovenaanzicht Kreitenmolenstraat

De wegversmalling is voorzien van een verhoging en paaltjes aan de uiteindes en een verlaagd deel in het midden. Zo is de versmalling wel een obstakel voor auto’s maar kunnen voetgangers makkelijk oversteken. De wegversmalling moet twee meter breed zijn zodat het veilig genoeg is voor mensen met een rolstoel, kinderwagen of rollator. Om de voetgangers extra prioriteit te geven, en zo de nadruk te leggen op het winkelgebied van Udenhout als verblijfsgebied, kan de maatregel gecombineerd worden met een zebrapad. Een zebrapad is passend wanneer er zo’n 100 mensen per dag oversteken. We hebben geen tellingen beschikbaar en daarom adviseren we de maatregel stapsgewijs uit te voeren. Eerst een periode de wegversmalling testen en evalueren om vervolgens de keuze te maken of een zebrapad van toegevoegde waarde is. Een verkeerslicht is in deze situatie minder passend. Dit is pas een relevante maatregel als er veel meer auto’s en voetgangers zijn. Het aanbrengen van een verkorte oversteek in deze vorm kost ongeveer €2.000,- tot €3.500,- exclusief de aanleg van een zebrapad (€1.000,- tot €2.000,-).

Pagina 18 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

3.3.5

Tijdelijke afsluiting Kreitenmolenstraat

Om het logischer te maken om binnen het dorp zo veel mogelijk te fietsen en doorgaand verkeer te weren, stellen we voor te gaan experimenteren met een plaatselijke afsluiting (knip) op de Kreitenmolenstraat. Het advies is om deze te plaatsen ter hoogte van het zebrapad tussen de kruispunten Zeshoevenstraat/Kreitenmolenstraat en Achthoevenstraat/Kreitenmolenstraat. We adviseren om het in een pilot vorm op te starten zodat ondernemers en inwoners van Udenhout stapsgewijs meegenomen kunnen worden in de redenen waarom een knip nodig is en de impact van een knip voor het dorp. Een pilot kan bijvoorbeeld starten met het plaatsen van paaltjes, bloembakken, hekken op een zaterdag in de maand om doorgaand auto- en vrachtverkeer te weren. Tijdens de pilot moet de straat wel toegankelijk blijven voor voetgangers en fietsers. Daarmee wordt er echt prioriteit gegeven aan langzaam verkeer. Een pilot moet geëvalueerd worden op de volgende aspecten: • beleving Kreitenmolenstraat als verblijfsgebied door ondernemers, aanwonenden en bezoekers; • omrijdtijd bus; • toegankelijkheid bushaltes; • intensiteit en veiligheid andere straten. We stellen voor dat het actieplatform Udenhout gaat voor nul en de dorpsraad Udenhout samen met ondernemers aan de Kreitenmolenstraat in gesprek gaan om de samenwerking met hen vorm te geven.

De pilot kan alleen een succes worden als zij aan boord zijn en kansen zien om het gebied een impuls te geven. Ook moet er samengewerkt worden met Arriva want er rijden bussen over de Kreitenmolenstraat. Samen moet er gezocht worden naar mogelijke andere routes of een manier om de bus erdoor te laten.

Figuur 11 Nieuwe busroutes door tijdelijke afsluiting.

Pagina 19 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

In bovenstaand overzicht zijn mogelijke nieuwe busroutes weergegeven in het geval van een tijdelijke afsluiting van de Kreitenmolenstraat. Door middel van deze ingreep zou er een bushalte te komen te vervallen op lijn 9 en 849. In overleg met Arriva zou er gekeken kunnen worden naar een nieuwe (tijdelijke) bushalte.

Figuur 12 Geschatte impact van een tijdelijke afsluiting voor de autoroutes

Voor autoverkeer betekent een tijdelijke afsluiting van de Kreitenmolenstraat dat er verschillende routes zullen moeten worden gezocht om van oost naar west te rijden. Omliggende straten zullen een hogere verkeersintensiteit ervaren en de Mortel kan een belangrijkere functie krijgen voor het verkeer tussen noord en oost. Als de pilot een succes is gebleken kan er op de lange termijn een poller, een bewegende paal, in de Kreitenmolenstraat geplaatst worden voor een permanente sluiting. Deze poller zou dan alleen te bedienen zijn door bijvoorbeeld bussen en hulpdiensten. Ons advies is om in dit stadium niet voor meerdere knips te gaan in het dorp, hiervoor moet voor de langere termijn onderzoek worden gedaan naar de verkeerskundige effecten op de omliggende straten. Dit kunnen we op dit moment niet hard maken. Vooral bij grotere steden is onderzoek gedaan naar de invloed van aanpassingen in de autocirculatie door knips, eenrichtingsverkeer of een autoluw centrum. Er is weinig onderzoek gedaan naar de effecten van afsluitingen op dorpsschaal. Wel was er bij een grootschaligere maatregel in Gent een toename van 60% te zien in het fietsgebruik. De kosten van een dergelijke pilot bedragen ongeveer €1.000,- tot €2.000,-. Hierbij gaan we ervanuit dat er gewerkt wordt met een laagdrempelige oplossing zoals bloembakken die gestald kunnen worden bij een van de ondernemers op het terrein.

De kosten voor monitoring van de verkeerseffecten zitten niet in deze inschatting.

Pagina 20 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

3.4 Middellange termijn 3.4.1

Versmallingen Kreitenmolenstraat

Naast het realiseren van een verkorte oversteek op de Kreitenmolenstraat, stellen we voor om versmallingen aan te brengen op meerdere plekken op de Kreitenmolenstraat. Ons advies is om de versmallingen op 50 tot 80 meter van elkaar te plaatsen. Zo verlagen we de snelheid verder en wordt de Kreitenmolenstraat een minder aantrekkelijke route voor doorgaand verkeer en intern autoverkeer. Bovendien wordt het dan veiliger voor fietsers. Bij het ontwerp van de versmallingen dient rekening te worden gehouden met de zichtbaarheid van de versmallingen in het donker, voldoende afstand tussen de versmalling en de rand van de weg voor fietsers om te passeren en de zichtbaarheid van verkeersdeelnemers (niet te hoge objecten). Door aan beide zijden een versmalling te plaatsen kunnen fietsers altijd door blijven fietsen en moet alleen autoverkeer uitwijken.

Figuur 13 Visualisatie van verschillende vormen van versmallingen

Op dit moment staat de maatregel in het deel ‘middellange termijn’. Afhankelijk van hoe de versmallingen worden toegepast en vormgegeven, kan dit ook op kortere termijn gerealiseerd worden. De kosten voor een dergelijke wegversmalling ligt tussen €2.000,- en €4.000,-. 3.4.2

Punaise als mini-rotonde

Om de veiligheid te verbeteren op de kruising Schoorstraat/Kreitenmolenstraat/Groenstraat/Slimstraat adviseren we een mini-rotonde toe te passen. Zo maken we het kruispunt overzichtelijker en is het kruispunt logischer in gebruik ten opzichte van de huidige situatie. Door een mini-rotonde toe te passen, creëren we meer gelijkwaardigheid omdat verkeer vanuit elke richting voorrang moet verlenen aan verkeer op het kruispunt. Voor bestuurders is daarom meer aanleiding om de snelheid aan te passen, ongeacht uit welke richting ze komen. De mini-rotonde dient voor de beste werking verhoogd te worden uitgevoerd (als een punaise), met daaromheen pijlmakeringen en niet te klein.

Pagina 21 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Figuur 14: Huidige situatie met voorgestelde maatregelen

Figuur 15: Referentie uit Heerhugowaard

De aanpassingen van het kruispunt zullen tussen €10.000,- en €25.000,- liggen. 3.4.3

Aanpassen Kruising Groenstraat / Mortel 2.0

Om het kruispunt Groenstraat / Mortel verder te verbeteren, kan er op middellange termijn gekozen worden een grootschaligere aanpassing van het kruispunt. Hiermee wordt het verder ontmoedigd om rechtdoor richting de Groenstraat te rijden en logischer om de weg te volgen naar de Mortel. We stellen een inrichting voor zoals op Figuur 16. Het voorrangsregime wordt aangepast in de vorm van een uitritconstructie. Verkeer dat naar de Groenstraat rijdt moet hierdoor eerst een hoogteverschil overbruggen. Het fietspad ligt in de voorrang over de uitritconstructie. De aansluiting van de fietspaden naar de Groenstraat (waar verkeer gemengd is) wordt ook aangepast zodat fietsers niet om hoeven te fietsen. In de werkgroep hebben we gesproken over de kruising Stationsstraat en Mortel waar een vergelijkbare uitdaging is. Ook daar is het voor doorgaand (vracht-)verkeer niet de meest logische keuze om de weg naar de Mortel te volgen maar juist door het dorp te rijden. De gemeente Tilburg heeft deze kruising al eens onderzocht maar de spoorwegovergang maakt het aanpassen van de kruising complex. Dit vraagt een uitgebreidere studie en zal op lange termijn moeten worden opgepakt. De kosten voor het aanpassen van de kruising Groenstraat / Mortel naar deze vorm schatten we op ongeveer €25.000,- en €45.000,-.

Pagina 22 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Figuur 16 Voorgestelde inrichting kruising Groenstraat / Mortel

Pagina 23 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

4.

UDENHOUT OP LANGE TERMIJN

Het maatregelenpakket richt zich op de korte en middellange termijn. In dit hoofdstuk delen we onze bevindingen die relevant zijn voor de lange termijn. We adviseren gemeente Tilburg deze in overweging te nemen wanneer ze aan de slag gaan met een nieuw inrichtings- en/of circulatieplan voor de kern Udenhout. Hierbij is het ook belangrijk om de verstedelijksopgave die binnen Udenhout ligt bij de keuzes voor de lange termijn. Daarnaast wordt er al onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van een rondweg om Udenhout, dit zou ook grote gevolgen hebben voor de verkeerscirculatie en de verkeersintensiteiten binnen het dorp. 1. Hiërarchie tussen wegen verduidelijken en wegen smaller Uit de analyse is naar voren gekomen dat de Kreitenmolenstraat door het gebruik van fietsstroken veel breder is dan de ideale breedte voor erftoegangswegen binnen de bebouwde kom. De Berkelseweg en Zeshoevenstraat zijn beiden 20 cm breder dan de ideale maat. Met de ideale maatvoering is het bij een snelheid van 30 km/uur mogelijk voor een auto om ook bij tegemoetkomend autoverkeer een fietser in te halen. Een bredere weg dan deze ideale maatvoering leidt vaak tot hogere snelheden omdat autoverkeer minder rekening hoeft te houden met tegemoetkomend verkeer. Voor de Kreitenmolenstraat zijn er op de lange termijn twee opties.

De eerste optie is een inrichting als echte erftoegangsweg, waarbij de rijbaan flink wordt versmald en de fietsstroken worden verwijderd. Hiervoor zou de hoeveelheid verkeer wel flink moeten worden verminderd. De tweede optie is een inrichting als GOW30 (een gebiedsontsluitingsweg met 30 km/uur). Dit zou passend kunnen zijn vanwege de belangrijke verkeersfunctie en verblijfsfunctie van de Kreitenmolenstraat, in dit geval zouden de fietsstroken behouden worden en zouden de kruispunten moeten worden vormgegeven als voorrangskruispunten. Om de verkeersveiligheid te verbeteren adviseren we om op de lange termijn de Berkelseweg en Zeshoevenstraat te versmallen naar de minimale breedte zodat autoverkeer achter fietsers blijft. Dit betekent een complete herinrichting van de straten in Udenhout en vraagt daarbij ook voor een meer uniform straatontwerp waardoor er geen hiërarchieverschillen meer zijn. 2. Ophogen kruispunten Slimstraat Om de snelheid te remmen en de gelijkwaardigheid van de kruispunten te accentueren adviseren we om de kruispunten op de Slimstraat op te hogen naar plateaus. Om het wegbeeld verder te onderbreken stellen we daarbij voor om een ander materiaal of kleur toe te passen op het kruispuntvlak. Om uniformiteit in het straatbeeld te versterken stellen we voor op de huidige plateaus ook uit te voeren in een ander materiaal of kleur. 3.

Snelheidsremmers De wegen in Udenhout zijn recht en de afstand tussen kruispunten is op sommige straten vrij lang. Hierdoor ontstaat een monotoon wegbeeld en lange vergezichten. Beide nodigen uit tot hogere snelheden. Volgens landelijke richtlijnen is een afstand gewenst van 50 tot 100 meter tussen onderbrekingen in het wegbeeld. We adviseren om, waar deze afstand langer is, onderzoek te doen naar de toepassing van (busvriendelijke) drempels, en deze toepassen als dit niet leidt tot trillings- of geluidshinder. 4. Eenrichtingsverkeer Meer ruimte voor fietsers en voetgangers en het verlagen van de hoeveelheid autoverkeer kan ook door het invoeren van eenrichtingsverkeer in een aantal straten. Hierdoor wordt het minder aantrekkelijk om je met de auto te verplaatsen en wordt het sneller om met de fiets of lopend te gaan.

Pagina 24 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Hierbij wordt het moeilijker om in de kern van Udenhout te komen, maar is het wel mogelijk om weg te gaan. Het nadeel van eenrichtingsverkeer is dat dit in de meeste gevallen leidt tot een iets hogere snelheid van autoverkeer omdat er geen rekening hoeft te worden gehouden met tegemoetkomend verkeer. Het instellen van eenrichtingsverkeer is een ingrijpende ingreep en heeft grote invloed op de verkeerscirculatie, de effecten voor andere straten zou eerst onderzocht moeten worden voordat eenrichtingsverkeer wordt ingevoerd.

Pagina 25 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

5.

BIJLAGEN

5.1 Bijlage 1: overzicht van bronnen 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Titel Doorgaand vrachtverkeer Intensiteiten Snelheden Doorgaand verkeer Doorsnedetellingen Kreitenmolenstraat, Slimstraat, Groenstraat Verkeersveiligheidsstatistieken Enquête resultaten Overzicht eerdere input Samenvatting enquête

Datum Februari 2022 Februari 2022 Februari 2022 September 2022 Juni en september 2019

Bron Groen Licht Groen Licht Groen Licht Mobycon Groen Licht

Juni 2022 Mei 2022 Mei 2022 Mei 2022

ViaStat via gemeente Tilburg Udenhout gaat voor nul Udenhout gaat voor nul Udenhout gaat voor nul

Pagina 26 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

5.2 Bijlage 2: Overzicht kentekenonderzoek

Figuur 17 Meetpunten van het kentekenonderzoek

Pagina 27 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

5.3 Bijlage 3: Resultaten kentekenonderzoek Intensiteit tot 4000 per dag is aangegeven in groen; intensiteit 4000 – 6000 is aangegeven in geel; intensiteit 6001 tot 10.000 is aangegeven in oranje en een intensiteit boven de 10.000 is aangegeven in rood. De Kreitenmolenstraat is veruit het drukst met op donderdag een piek boven de 10.000. De drukte is te zien in de kolom met meetpunt 5 (Kreitenmolenstraat ter hoogte van de Stationsstraat) en meetpunt 7 (Kreitenmolenstraat buiten de bebouwde kom). Tabel 6 Aantal voertuigen per meetpunt per dag

In onderstaande tabel zijn de geel gemarkeerde vakjes het doorgaand verkeer per meetpunt per dag. In de Schoorstraat is het aandeel doorgaand verkeer op het totale verkeer het grootste. Daarna volgt de Groenstraat. Tabel 7 Aandeel doorgaand verkeer in Udenhout in procenten

Pagina 28 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

In onderstaande tabel staan de geel gemarkeerde vakjes voor het absolute aantal verkeersbewegingen gemeten op dat punt die onderdeel zijn van een doorgaand verkeer rit. Zoals uit de eerste tabel blijkt is het op de Kreitenmolenstraat veruit het drukste met totaal aantal verkeersbewegingen. Hier zien we dat de Schoorstraat en Kreitenmolenstraat beide evenveel gebruikt worden door doorgaand verkeer, in absolute zin. De route langs de Kuil volgt hier net achter. Tabel 8 Aandeel doorgaand verkeer in Udenhout in absolute cijfers

In tabel 4 zien we per meetpunt hoeveel procent van een type voertuig doorgaand verkeer is. Onder overig verstaan we: motoren, bromfietsen, defensievoertuigen, aanhangers en landbouwvoertuigen. Opvallend is dat 77% van de vrachtwagens die door de Groenstraat rijden onderdeel is van doorgaand verkeer. Deze 77% staat gelijk aan zo’n 20 ritten gedurende week. Op alle andere wegen zijn de absolute getallen van het doorgaande zware vracht lager dan 20. Tabel 9 Doorgaand verkeer uitgesplitst naar type voertuig

Pagina 29 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Tabel 10 Intensiteit per uur per richting op ieder meetpunt (maandag)

Pagina 30 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Tabel 11 Intensiteit per uur per richting op ieder meetpunt (dinsdag)

Pagina 31 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Tabel 12 Intensiteit per uur per richting op ieder meetpunt (woensdag)

Pagina 32 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Tabel 13 Intensiteit per uur per richting op ieder meetpunt (donderdag)

Pagina 33 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Tabel 14 Intensiteit per uur per richting op ieder meetpunt (vrijdag)

Pagina 34 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Tabel 15 Intensiteit per uur per richting op ieder meetpunt (zaterdag)

Pagina 35 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Tabel 16 Intensiteit per uur per richting op ieder meetpunt (zondag)

Pagina 36 van 37

Verkeersveiligheid Udenhout

Pagina 37 van 37