Presentatie Terneuzen - Integriteit in verkiezingstijd

Integriteit in verkiezingstijd 18 september 2025

Jaap Paans Gemeente Terneuzen

Programma vanavond • Het begrip integriteit • Belang integriteit raadsleden • Omgangsvormen in verkiezingstijd • Tools voor integriteitsbevordering in kandidatenselectie

Het begrip integriteit

? ?

Integriteit?

?

?

Wat is integriteit? •

•

Je gedrag is in lijn met regels en algemeen geldende waarden, ook wanneer er druk uitgeoefend wordt of als regels onduidelijk zijn. Je laat je niet door oneigenlijke motieven leiden, maar door het algemeen belang.

•

Dienstbaarheid

•

Functionaliteit

•

Onafhankelijkheid

•

Openheid

•

Terughoudendheid

•

Vertrouwelijkheid

•

Zorgvuldigheid

Waarom is integriteit belangrijk voor raadsleden? •

Integriteit raadsleden voorwaarde voor de geloofwaardigheid van het lokaal bestuur

•

Integere raadsleden zorgen voor betrouwbare en rechtmatige besluitvorming

•

Juist als raadslid kunnen persoonlijke belangen en het algemeen belang schuren

•

Als raadslid lig je onder een vergrootglas / heb je een voorbeeldfunctie

Waarom is integriteit belangrijk voor raadsleden? •

Je belooft integer te zijn in de eed/belofte die je aflegt als raadslid

•

Niet integer handelen kan consequenties hebben voor besluitvorming en voor eigen positie

Waarom als partijbestuur stilstaan bij integriteit? • Kandidaten verantwoordelijk voor eigen integriteit • Politieke groepering verantwoordelijk voor

samenstelling en kwaliteit kandidatenlijst

• Niet-integere kandidaten kunnen beeld van partij

negatief beïnvloeden

Eed of belofte​ Ik zweer (beloof) dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als lid van de raad naar eer en geweten zal vervullen.

Omgangsvormen in verkiezingstijd •

Verkiezingen en de aanloop naar de verkiezingen zijn een bijzondere tijd met ruimte om politieke verschillen uit te vergroten.

•

Na de verkiezingen met er echter opnieuw een coalitie komen.

Stelling: We hebben in de gemeenteraad een gedeeld beeld van wat wenselijke omgangsvormen zijn.

Dilemma: Fractievoorzitter Jonathan is de afgelopen vier jaar onderdeel geweest van de coalitie. Zijn partij is helemaal klaar met de andere coalitiepartijen en zet de aanval in. In het heetst van de verkiezingsstrijd roept hij met enige frustratie: “De andere coalitiepartijen verbraken hun verkiezingsbeloften op dag één van de onderhandelingen, de coalitiegenoten hebben structureel dwarsgelegen bij iedere verbetering en het sociaal domein is een puinhoop geworden. Sorry dat ik het zeg, maar wat een prutsers. Stem niet op ...”

Kandidatenselectie

Noot vooraf: Raadswerk steeds minder populair

Tools integriteitsbevordering in kandidatenselectie 1. Start werving: integriteitsbeginselen en zelf-assessment 2. Selectieprocedure: vragenlijst, antecedentencheck, selectiegesprek en bewilligingsverklaring

3. Begeleiding tot benoeming: van aandachtspunten naar actie

Fase 1: Start werving Integriteitsbeginselen – zelf-assessment

1. Stel als partij integriteitsbeginselen op: •

Gelden voor de hele partij en al haar leden

•

Geven de eigen visie op integriteit en kernwaarden weer

•

Kunnen verder gaan dan wettelijke bepalingen

•

Vaststellen kan in Algemene Ledenvergadering

•

Potentiële kandidaten ondertekenen de integriteitsbeginselen

Fase 1: Start werving Integriteitsbeginselen – zelf-assessment

2. Laat potentiële kandidaten een zelf-assessment integriteit doen via een vragenlijst: •

Vragen over bijvoorbeeld onverenigbare betrekkingen (bijv. lid rekenkamer, werkzaam bij gemeente) en verboden handelingen (bijv. advocaat/adviseur in geschil voor of tegen de gemeente)

•

Geeft zicht op mogelijke risico’s en kwetsbaarheden als raadslid

•

Kan besproken worden in selectiegesprek

Fase 2: Selectieprocedure

vragenlijst – antecedentencheck – selectiegesprek – bewilligingsverklaring

1. Laat kandidaten een vragenlijst invullen: •

Stap verder dan zelf-assessment

•

Potentiële kandidaten vullen vooraf vragenlijst in die zicht geeft op mogelijke risico’s

•

Uitkomsten bespreken tijdens selectiegesprek

Fase 2: Selectieprocedure

vragenlijst – antecedentencheck – selectiegesprek – bewilligingsverklaring

•

Let bij vragenlijst op AVG: •

Potentiële kandidaten delen (bijzondere) persoonsgegevens

•

Kandidaat moet vooraf toestemming geven en weten wat met de informatie gebeurt

•

Deel informatie niet met derden

•

Vraag alleen wat relevant is

•

Bewaar gegevens niet langer dan nodig (richtlijn: vier weken na benoeming indien niet gekozen)

Fase 2: Selectieprocedure

vragenlijst – antecedentencheck – selectiegesprek – bewilligingsverklaring

2. Voer een antecedentencheck uit: •

Openbare bronnen onderzoek (zoekmachines, social media)

•

VOG aanvragen

•

Opvragen uitgebreid CV

•

Referenties opvragen en checken

•

Ook hier: verzameling persoonsgegevens, dus let op AVG

Casus: Als politieke partij zoek je in aanloop naar de verkiezingen nieuwe raadsleden. Al enige tijd maakt Frits van Egters kenbaar interesse te hebben. Tijdens het selectieproces blijkt Frits een bevlogen politicus. Ondanks dat hij geen baan heeft, is het niet onopgemerkt gebleven dat Frits wel telkens in een dure auto naar bijeenkomsten van de partij komt.

Wat doe je?

‘Rode vlaggen’ voor kandidaat-raadsleden •

Afkomstig uit het buitengebied met veel opslagruimtes;

•

Taxateur van onroerende zaken;

•

Eigenaar of huurder van vrijplaats

•

Exploitant van pandhuizen en domicilieverleners;

•

Lid van een outlaw motorgang (OMG);

•

‘Windhapper’ (geen inkomen, veel geld);

•

Eigenaar horecaonderneming (bijv. in verband met mogelijke financiering met zwart geld);

•

•

Legale financiële dienstverlener om criminele winsten wit te wassen zoals banken, verzekeraars en financieel adviseurs;

Ondernemer in het bezit van een of meer loodsen;

•

Lid van harde kern van een voetbalclub;

•

Eigenaar van een garagebedrijf (bijv. in relatie tot witwaspraktijken);

•

Eigenaar van een massagesalon (bijv. in relatie tot mensenhandel, -smokkel en uitbuiting);

Fase 2: Selectieprocedure

vragenlijst – antecedentencheck – selectiegesprek – bewilligingsverklaring

3. Behandel integriteit als thema in het selectiegesprek: •

Bespreek de bevindingen van de vragenlijst

•

Vraag naar de visie van de kandidaat op integriteit en hoe dit het openbaar bestuur raakt

•

Checkvragen over persoonlijke omstandigheden

•

Dilemma’s voorleggen

Fase 2: Selectieprocedure

vragenlijst – antecedentencheck – selectiegesprek – bewilligingsverklaring

•

Voorbeeldvragen: •

Welke raakvlakken zijn er tussen je hoofd-/nevenfuncties en de gemeente?

•

Als we je googelen, komen we dan iets tegen wat aan je integriteit kan raken? Heb je ooit iets gepost waardoor je in opspraak kunt raken?

•

Heb je conflicten gehad met organisaties of personen binnen de gemeente? Zo ja, welke en waarover? Kan dit je functioneren beïnvloeden?

•

Zijn er zaken waarop je risico loopt gechanteerd te worden (bijv. forse schulden, geheime relatie, verslaving)? Ben je wel eens gechanteerd? Zo ja, wanneer en waarover?

•

Zijn er mensen die je – terecht of onterecht –in een negatief daglicht willen stellen als je kandidatuur bekend wordt?

Fase 2: Selectieprocedure

vragenlijst – antecedentencheck – selectiegesprek – bewilligingsverklaring

•

Dilemma’s voorleggen: •

Voorleggen hypothetische situaties aan kandidaten: wat doe je?

•

Bereid een aantal dilemma’s voor en kies waar mogelijk/van toepassing de dilemma(’s) die het beste bij de risico’s van de kandidaat passen

Fase 2: Selectieprocedure

vragenlijst – antecedentencheck – selectiegesprek – bewilligingsverklaring

Een raadslid is ook zzp'er. Hij verzorgt als trainer onder meer trainingen 'De klant is koning'. De afdeling Sport en Cultuur van de gemeente vraagt hem deze training te verzorgen voor medewerkers van deze afdeling. Mag hij de opdracht aannemen? ..en als hij nu niet zelf voor de groep staat, maar iemand inhuurt die dat namens zijn eenmanszaak doet?

Fase 2: Selectieprocedure

vragenlijst – antecedentencheck – selectiegesprek – bewilligingsverklaring

De gemeente subsidieert een jaarlijks wielerevenement. De organisatie van het wielerevenement biedt de gemeente dertig VIP-kaartjes aan voor college- en raadsleden plus partners. De organisatie geeft daarbij aan dat ze graag achtergrondinformatie wil geven over het evenement en ook een rondleiding achter de schermen wil geven. Na afloop van dit informatieve deel mogen de genodigden als VIP onder het genot van een hapje en drankje het evenement bijwonen. Gaat u naar de rondleiding? / Woont u het VIP-gedeelte bij? / Neemt u uw partner mee?

Fase 2: Selectieprocedure

vragenlijst – antecedentencheck – selectiegesprek – bewilligingsverklaring

•

Laat de geselecteerde kandidaten een bewilligingsverklaring ondertekenen: •

Verklaring waarin kandidaten voor de kieslijst van een politieke partij instemmen met de voorwaarden die de partij stelt

•

Kandidaten committeren zich aan verplichtingen die horen bij het ambt

•

Geen juridische status, maar draagt bij aan bewustzijn

Fase 2: Selectieprocedure

vragenlijst – antecedentencheck – selectiegesprek – bewilligingsverklaring

Fase 3: Begeleiding tot benoeming Van aandachtspunten naar actie

•

Follow-up van de punten die uit het selectiegesprek zijn gekomen

•

Denk na over nevenfuncties, belangenverstrengeling en stemonthouding

•

Zorg dat het duidelijk is voor de kandidaat dat hij/zij twijfelpunten met de burgemeester bespreekt