Programmabegroting 2023-2026 gemeente Steenwijkerland.pdf

Programmabegroting 2023 - 2026 Gemeente Steenwijkerland 2 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, Nummer voorstel: Voor de raadsvergaderingen van 1 november en 8 november 2022 Agendapunt: Onderwerp: Nota van Aanbieding en besluiten Programmabegroting 2023-2026 Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2023-2026 aan. In de Nota van Aanbieding treft u een nadere uiteenzetting aan van de b estuursprogramma’s en de daarbij behorende doelstellingen en resultaten voor 2023. Wij stellen u voor de volgende besluiten te nemen: 1. In te stemmen met de kaders voor de samenstelling van de Programmabegroting 2023-2026 zoals opgenomen in hoofdstuk 3.2. 2. De tarieven voor gemeentelijke belastingen en rechten vast te stellen overeenkomstig onderstaande voorstellen: a. de onroerende-zaakbelastingen in 2023 te verhogen met 0,8% ten opzichte van 2022; b. de afvalstoffenheffing in 2023 met 0,8% te verhogen ten opzichte van 2022 en het dekkingspercentage voor 2023 te bepalen op 76,9%, waarbij het dividend van de ROVA vanaf 2023 onderdeel is van de gesloten huishouding afval; c. de rioolheffing in 2023 met 0,8% verhogen ten opzichte van 2022 en het dekkingspercentage voor 2023 te bepalen op 78,1%; d. de lijkbezorgingsrechten in 2023 met 0,8% te verhogen ten opzichte van 2022 en het dekkingspercentage voor 2023 te bepalen op 75,3%.

3. Een krediet van € 10.520.000 beschikbaar te stellen voor het bestedingsplan 202 3-2026 zoals opgenomen in hoofdstuk 3.4. 4. Een krediet van € 2.456.840 beschikbaar te stellen voor het uitvoeringsplan riolering 202 3 zoals opgenomen in paragraaf 4.1.8. 5. Een krediet van € 765.500 beschikbaar te stellen voor de in bijlage 1 vermelde aanschaf/vervanging van bedrijfsmiddelen in 2023. 6. Op basis van de ‘Meerjaren Begroting Grondexploitaties 2022 e.v.’: a. de grondexploitaties voor woningbouwprojecten en bedrijventerreinen die onderhanden zijn gewijzigd vast te stellen; b. het college te machtigen, indien de markt - en economische omstandigheden daartoe aanleiding geven, tegen andere grondprijzen te verkopen dan opgenomen in de desbetreffende grondexploitaties onder de voorwaarde van een blijvend minimaal sluitende grondexploitatie. 7. Een bedrag van € 1.398.000 te storten in de ‘Algemene reserve vaste buffer’ en dit bedrag ten laste te brengen van de ‘Algemene reserve vrij besteedbaar’. 3 8. De bedrijfsreserve met ingang van 1 januari 2023 op te heffen. 9. De bestuursprogramma’s vast te stellen.

Burgemeester en wethouders van Steenwijkerland, de waarnemend secretaris, de burgemeester, Henriëtte de Jong Rob Bats 4 Inhoudsopgave Lijst met afkortingen ................................................................................................................................................... 6 1. Inleiding ................................................................................................................................................................... 8 2. De bestuursprogramma’s ....................................................................................................................................... 9 2.1. Inleiding .............................................................................................................................................................. 9 2.2. Uitgaven en inkomsten per programma....................................................................................................... 10 2.3. Meerjarenbeeld ................................................................................................................................................. 11 2.4. ‘Dashboard’ met financiële kengetallen ........................................................................................................ 11 2.5.

Bestuursprogramma ‘Woningbouw’ ............................................................................................................. 14 2.6. Bestuursprogramma ‘Werk en economie’ .................................................................................................... 17 2.7. Bestuursprogramma ‘Samenredzaam’ .......................................................................................................... 20 2.8. Bestuursprogramma ‘Vitaal Platteland’ ....................................................................................................... 25 2.9. Bestuursprogramma ‘Duurzaam’ .................................................................................................................. 29 2.10. Bestuursprogramma ‘Leefbare steden en kernen’ ..................................................................................... 32 2.11. Bestuursprogramma ‘Financiën en dienstverlening’ ................................................................................ 43 2.12. Overzicht totale programmabegroting ....................................................................................................... 49 2.13. Overzicht algemene dekkingsmiddelen ..................................................................................................... 50 2.14.

Overhead ......................................................................................................................................................... 51 3. Financiële positie ................................................................................................................................................... 52 3.1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 52 3.2. Uitgangspunten programmabegroting ......................................................................................................... 52 3.3. Financiële ontwikkelingen .............................................................................................................................. 52 3.3.1. Financiële ontwikkelingen Gemeentefonds .......................................................................................... 52 3.3.2. Raadsbesluiten .......................................................................................................................................... 53 3.3.3. Financiële ontwikkelingen na de PPN 2022-2026 ................................................................................. 53 3.3.4. Structurele doorwerking mutaties Najaarsnota 2022 ...........................................................................

54 3.3.5. Maatregelen om de financiële ruimte te vergroten .............................................................................. 55 3.4. Bestedingsplan 2023-2026 ............................................................................................................................... 56 3.5. Vervangingsinvesteringen .............................................................................................................................. 59 3.6. Financiering ...................................................................................................................................................... 59 3.7. Reserves en voorzieningen ............................................................................................................................. 59 3.7.1. Verloop algemene en bestemmingsreserves ......................................................................................... 60 3.7.2. Verloop voorzieningen ............................................................................................................................. 61 3.8. Meerjaren Investerings Planning (MIP) ........................................................................................................ 62 4.

Specifieke paragrafen ........................................................................................................................................... 63 4.1. Paragraaf Lokale heffingen ............................................................................................................................. 63 4.1.1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 63 4.1.2. Belastingen en heffingen .......................................................................................................................... 63 4.1.3. Uitgangspunten ......................................................................................................................................... 64 4.1.4. Overzicht belastingopbrengsten ............................................................................................................. 64 4.1.5. Lokale belastingdruk ................................................................................................................................ 65 4.1.6. Onroerende-zaakbelastingen .................................................................................................................. 66 4.1.7.

Afvalstoffenheffing ................................................................................................................................... 66 4.1.8. Rioolheffing ............................................................................................................................................... 69 4.1.9. Lijkbezorging ............................................................................................................................................. 70 4.1.10. Onderbouwing kostendekkendheid leges ........................................................................................... 71 4.1.11. Kwijtschelding gemeentelijke belastingen .......................................................................................... 72 4.2. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................. 74 4.2.1. Algemeen ................................................................................................................................................... 74 4.2.2. Inventarisatie weerstandscapaciteit ....................................................................................................... 74 5 4.2.3. Inventarisatie risico’s ................................................................................................................................ 75 4.2.4.

Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s ................................................................. 88 4.2.5. Diverse kengetallen .................................................................................................................................. 89 4.3. Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................................................... 96 4.3.1. Algemeen ................................................................................................................................................... 96 4.3.2. Assetmanagement ..................................................................................................................................... 96 4.3.3 Door de raad vastgestelde beleids- en beheerplannen ......................................................................... 96 4.4. Paragraaf Financiering .................................................................................................................................. 105 4.5. Paragraaf Bedrijfsvoering ............................................................................................................................. 113 4.6. Paragraaf Verbonden partijen ...................................................................................................................... 117 4.7.

Paragraaf Grondbeleid en ontwikkelingsinvesteringen ........................................................................... 119 5. Raadsbesluit.......................................................................................................................................................... 122 Bijlage 1. Vervangingsinvesteringen .................................................................................................................. 123 Bijlage 2. Resultaat programmabegroting per taakveld .................................................................................. 124 Bijlage 3. Meerjarig audit-programma, jaarschijf 2023 .................................................................................... 128 Bijlage 4. Verloop reserves en voorzieningen ................................................................................................... 131 Bijlage 5. Incidentele baten en lasten per programma ..................................................................................... 132 Bijlage 6. Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves per programma .................................. 140 Bijlage 7. Verbonden partijen .............................................................................................................................. 141 Bijlage 8.

Beleidsindicatoren ................................................................................................................................ 157 6 Lijst met afkortingen Afkorting Uitleg ACM Autoriteit Consument & Markt AGW Activiteitgericht Werken AMvB Algemene Maatregel van Bestuur AOW Algemene Ouderdomswet Apv Algemene plaatselijke verordening AVG Algemene verordening gegevensbescherming BBL Besluit Bouwwerken BBV Besluit begroting en verantwoording BCF BTW-compensatiefonds BNG Bank Nederlandse Gemeenten BUIG Gebundelde Uitkering BZK Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties CAO Collectieve arbeidsovereenkomst Coelo Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden CPB Centraal Planbureau DUV&V Doeluitkering verkeer en vervoer EMU Economische en Monetaire Unie ENSIA Eenduidige Normatiek Single Information Audit fte Fulltime equivalent of voltijdsequivalent FVW Financiële-verhoudingswet GGD (IJsselland) Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (IJsselland) GGZ Geestelijke gezondheidszorg GI Gecertificeerde instelling HT Horizontaal Toezicht IB Inkomstenbelasting IHP Integraal huisvestingsplan (Onderwijs) IPO Interprovinciaal Overleg IVOR Integrale Visie Openbare Ruimte IVP Integraal Veiligheidsprogramma JB-OV Jeugdbescherming Overijssel KDC Kinderdagcentrum KIDO Kwaliteitssysteem Informatiebeheer Decentrale Overheid LAS Lokale Adaptatie Strategie LIOR Leidraad

inrichting openbare ruimte LTO Land- en Tuinbouw Organisatie MBG Meerjaren Begroting Grondexploitaties MHC Mixed Hockey Club MIP Meerjaren Investerings Planning MKB Midden- en kleinbedrijf MOR Meldingen openbare ruimte MTO Medewerkerstevredenheidsonderzoek OZB Onroerende zaakbelastingen P&C Planning & Control PM-post Pro memorie post 7 PMD Plastic verpakkingen, metalen verpakkingen (blik) en drankpakken PPN Perspectiefnota RES Reginonale Energiestrategie RHS Royal Huisman Shipyard RIJM Regionale IJssellandse Monitor RO Ruimtelijke Ordening RPA Regionale Praktijk Academie RSJ (IJsselland) Regionaal Serviceteam Jeugd (IJsselland) RvdK Raad voor de Kinderbescherming RWP Riolering en Water Programma SCP Sociaal en Cultureel Planbureau SDG Sustainable Development Goal SISA Single information, Single audit SMART Specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden SWdK Sociaal Werk de Kop VNG Vereniging van Nederlandse Gemeenten VO Voortgezet Onderwijs WACC Weighted average cost of capital (vermogenskostenvoet) WCDM Werkcoöperatie de Middelcirkel Wet APPA Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers Wet fido Wet financiering decentrale overheden Wet Hof Wet Houdbare overheidsfinanciën Wet WOZ Wet Waardering Onroerende Zaken WGR Wet gemeenschappelijke regelingen Wkb Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen WKR Werkkostenregeling Wmo Wet Maatschappelijke Ondersteuning Wnb Wet

natuurbescherming WNT Wet normering topinkomens Wob Wet openbaarheid van bestuur Woo Wet open overheid WPG Wet politiegegevens WSW Wet sociale werkvoorziening WvGGZ Wet verplichte Geestelijke Gezondheidszorg 8 1. Inleiding Voor u ligt de begroting 2023-2026. Met deze eerste begroting als nieuw college geven we vorm en inhoud aan ons coalitieakkoord. Op 19 mei jl. hebben we dit akkoord, ‘Duurzaam Doorbouwen, Samen werken aan een vitaal Steenwijkerland’, aan u gepresenteerd. In de tijd die sindsdien is verstreken zijn de opgaven, zoals we die in dit akkoord hebben benoemd, niet veranderd. Sterker nog, de relevantie is in die korte tijd alleen maar toegenomen. Het belang om te verduurzamen is met het oog op de extreem gestegen (energie)prijzen prominenter geworden. De hoog opgelopen inflatie maakt dat armoede en schulden voor steeds meer mensen op de loer liggen. Tel daarbij op het tekort aan (betaalbare) woningen, de energietransitie, de asielcrisis, de stikstofproblematiek, ee n arbeidsmarkt die onder druk staat… De opdracht om samen te werken aan een vitaal Steenwijkerland is inspirerend, maar noodzakelijker dan ooit tevoren. Brede welvaart We hebben onszelf de opdracht gegeven om voor Steenwijkerland, de kernen en het buiten gebied, een duidelijk toekomstperspectief te schetsen over wat brede welvaart is, wat we daarin belangrijk vinden.

In deze begroting maken we daarin een eerste aanzet. En dat waar mogelijk zo concreet mogelijk geformuleerd: in doelen en acties. Inhoudelijk doen we in deze begroting voorstellen die zich richten op voldoende woningen, voldoende inkomen en een goede en veilige leefomgeving. We zoeken daarbij naar een goede balans tussen de verschillende deelbelangen. Daarbij richten we ons niet alleen op het hier en nu, maar ook op de consequenties daarvan voor toekomstige generaties en op mensen die (nu nog) niet in onze gemeente wonen. Gebiedsgericht en integraal werken is daarbij een belangrijk speerpunt om die balans tussen de verschillende belangen en domeinen te vinden. Eerst onderzoeken we samen met onze inwoners wat de opgaven en wensen zijn en wat dat betekent voor een straat, buurt of kern. Met het aan elkaar knopen van opgaven (o.a. sociaal, duurzaam, leefbaarheid, woningbouw) zijn we gestart (Ossen zijl, straks Vollenhove) en deze wijkgerichte aanpak werken we verder uit naar andere kernen. Menselijke maat De leefwereld van onze inwoners staat voorop bij wat we willen bereiken. Dat betekent dat we inwoners snel antwoord geven, minder redeneren vanuit de regels, initiatieven vanuit de samenleving faciliteren en maatwerk leveren. We willen een gemeente zijn die naast onze inwoners staat en uitgaat van onderling vertrouwen.

Dat is het uitgangspunt in ons handelen en in onze gesprekken met inwoners toetsen we onze voortgang hierin. Samen Bij het inhoud geven aan ons coalitieakkoord staan we voor een koers waarin iedereen meedoet. Waar ruimte is om initiatieven te nemen. Waarbij mensen hun lokale bestuur als ‘dichtbij’ ervaren. Niet alleen is dat de ambitie voor de komende jaren, maar is ook de manier van werken geweest bij de totstandkoming van deze begroting. Op 30 juni hebben we daarom met inwoners, bedrijv en, instellingen en verenigingen uit onze gemeente gesproken over de opgaven en de gekozen prioriteiten. In deze open gesprekken hebben we niet alleen steun geproefd voor de insteek, maar ook kritische kanttekeningen en verbeteringen meegekregen. Een mooi voorbeeld hiervan is dat we bij het realiseren van duurzaamheidsambities niet alleen moeten kijken naar grootschalige ontwikkelingen maar zeker ook dat elk huis, elke straat of elke wijk telt. Of onze Plaatselijk Belangverenigingen die aangegeven hebben graag een bredere rol te willen spelen, bijvoorbeeld ook betekenisvol willen zijn bij thema’s binnen het sociaal domein (armoede, eenzaamheid). Deze andere stijl van besturen en ‘dichtbij’ zijn, geldt niet alleen voor onze inwoners, maar ook voor onze verhouding met u.

Op 31 augustus hebben we daarom met vertegenwoordigers van alle raadsfracties gesproken over de ambities en prioriteiten en de dilemma’s die daarbij spelen. We hebben deze gesprekken als erg prettig en nuttig ervaren en hebben bij de opstellin g van deze begroting dankbaar gebruik gemaakt van de door u gegeven input. Graag zetten we deze werkwijze de komende jaren voort. 9 2. De bestuursprogramma’s 2.1. Inleiding Een belangrijk onderdeel van de begroting is het programmagedeelte. Ambities en acties voor de komende periode worden hier vermeld. De bestuursprogramma’s zijn afgeleid uit het coalitieakkoord: - Woningbouw - Werk en economie - Samenredzaam - Vitaal Platteland - Duurzaamheid - Leefbare steden en kernen - Financiën en dienstverlening De programma’s kennen een koppeling met de werelddoelen voor duurzame ontwikkeling (Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties). De kern van deze doelen: beëindig extreme armoede, ongelijkheid, onrecht en klimaatverandering. Per werelddo el volgt hieronder een beeld van de relatie met onze bestuursprogramma’s: Werelddoel (SDG) Bestuursprogramma 1. Uitbannen van alle vormen van (extreme) armoede Samenredzaam 2. Einde aan honger, zorgen voor voedselzekerheid en duurzame landbouw Werk en economie, Samenredzaam, Vitaal Platteland en Duurzaamheid 3. Gezondheidszorg voor iedereen Samenredzaam 4.

Inclusief, gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs voor iedereen Samenredzaam en Leefbare steden en kernen 5. Gelijke rechten voor mannen en vrouwen en empowerment van vrouwen en meisjes Samenredzaam 6. Schoon water en sanitaire voorzieningen voor iedereen Duurzaamheid en Leefbare steden en kernen 7. Toegang tot betaalbare en duurzame energie voor iedereen Samenredzaam, Vitaal Platteland en Duurzaamheid 8. Inclusieve, economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen Werk en economie en Samenredzaam 9. Infrastructuur voor duurzame industrialisatie Werk en economie, Duurzaamheid en Leefbare steden en kernen 10. Verminderen ongelijkheid binnen en tussen landen Samenredzaam 11. Maak steden veilig, veerkrachtig en duurzaam Woningbouw, Vitaal Platteland en Leefbare steden en kernen 12. Duurzame consumptie en productie Werk en economie, Vitaal Platteland, Duurzaamheid en Leefbare steden en kernen 13. Aanpak klimaatverandering Vitaal Platteland, Duurzaamheid en Leefbare steden en kernen 14. Beschermen en duurzaam gebruik van de oceanen en zeeën Duurzaamheid en Leefbare steden en kernen 15. Beschermen van ecosystemen, bossen en biodiversiteit Duurzaamheid en Leefbare steden en kernen 16. Bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen Financiën en dienstverlening 17.

Versterken van het mondiaal partnerschap om doelen te bereiken Duurzaamheid en Financiën en dienstverlening De komende periode werken we relatie tussen de werelddoelen en onze bestuursprogramma’s verder uit. In het leveren van onze bijdrage aan de SDG’s zoeken we de verbinding met maatschappelijke organisatie s, bedrijven, scholen en inwoners die zich hier lokaal al voor inzetten. 10 2.2. Uitgaven en inkomsten per programma In onderstaande tabellen en cirkeldiagram presenteren we de budgetten per bestuursprogramma voor zowel de inkomsten als de uitgaven over 2023. Het totaal van de bestuursprogramma’s betreft het resultaat voor bestemming. Er is geen rekening gehouden met de mutaties in de reserves. Grafisch weergegeven ziet de verdeling van de inkomsten er als volgt uit : Uit het overzicht blijkt dat het grootste gedeelte van de inkomsten betrekking heeft op het programma ‘Financiën en dienstverlening’. Dit heeft vooral te maken met de inkomsten van het Rijk via de algemene uitkering van het gemeentefonds en de gemeentelijke belastingen.

11 Grafisch weergegeven ziet de verdeling van de uitgaven er als volgt uit: De gemeente geeft het meeste geld uit binnen het bestuursprogramma Samenredzaam, het sociaal domein. Voorbeelden zijn het verstr ekken van uitkeringen in het kad er van de Participatiewet, de W et Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo), de Jeugdzorg en de Wet sociale werkvoorziening (Wsw). 2.3. Meerjarenbeeld In onderstaande tabel is het financieel mee rjarenbeeld gepresenteerd. Alle begrotings jaren laten een positief saldo zien. In hoofdstuk 3 zijn alle posten afzonderlijk toegelicht. 2.4. ‘Dashboard’ met financiële kengetallen Een deugdelijke en transparante begroting is in het belang van een goede controle door de raad op de financiële positie van onze gemeente. Dat gaat verder dan het meerj arig saldo van de begroting zoa ls dat in de vorige paragraaf is gepresenteerd. Financiële kengetallen helpen daarbij. Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans.

12 De kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel financiële ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of op te vangen. Ze geven dus inzicht in de financiële weerbaar - en wendbaarheid. Naast een aantal verplichte kengetallen kennen we sinds vorig jaar een nieuw ‘eigen’ kengetal, de weerstandsratio1. De weerstandsratio is een hulpmiddel waarbij de beschikbare weerstandscapaciteit wordt afgezet tegen de benodigde weerstandscapa citeit in relatie tot de risico’s die we lopen . Het zegt i ets over het vermogen van de gemeente om financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Alle kengetallen treft u aan in hoofdstuk 4.2.5, inclusief een nadere toelichting. Hieronder wordt een totaaloverzicht gegeven dat kan dienen als ‘dashboard’ om te bepalen of we financieel gezien ‘op koers’ liggen. De gezamenlijke provinciale toezichthouders en het Rijk hebben signaleringswaarden opgesteld voor de verplichte kengetallen. Zij hebben gekozen voor een indeling in drie categorieën, waarbij kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en C het meest risicovol. In onderstaande tabel zijn de signaleringswaarden opgenomen. De scores op de kengetallen moeten in samenhang worden bekeken. Voor de financieel toezichthouder hebben de kengetallen een signaleringswaarde.

Het helpt bij het verkrijgen van een completer inzicht in de financiële situatie van een gemeente, ook voor raadsleden. De waarden worden niet gebruikt als norm bij het be oordelen van het materieel evenwicht van de meerjarenbegroting. Hieronder zijn de ‘scores’ voor 2023 opgenomen: 1 Bij de vaststelling van de ‘Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement 2019’ is afgesproken dat de signaleringswaarde voor d e weerstandsratio minimaal 1,0 is. Beoogd resultaat voor 2023 is > 2 (zie bestuursprogramma ‘Financiën en dienstverlening’ in hoofdstuk 2.11).

13 Meerjarig ziet het beeld er vanaf 2021 als volgt uit: Voor vijf van de zes gepresenteerde kengetallen geldt dat we ‘groen’ scoren. Alleen voor de solvabiliteitsratio begeven we ons in het ‘oranje segment’. Financieel gezien staan we er goed voor, al zien we wel dat we worden geconfronteerd met toegenomen financiële risico’s (onder andere inflatie, hoge energieprijzen, hoge looneisen etc.).

14 2.5. Bestuursprogramma ‘Woningbouw’ We gaan de komende jaren meer woningen bouwen zodat onze huidige en nieuwe inwoners een passende woning kunnen krijgen en kunnen houden. Daarbij bundelen we onze activiteiten en richten die op de realisatie buiten. Ook zetten we de reserve Volkshuisvesting waar nodig in voor de realisatie van sociale woningbouw. AMBITIE VOLDOENDE PASSENDE WONINGEN: - 1.735 woningen erbij tot 2031, waarvan 2/3 voor 2027 - 30% van de nieuwbouwwoningen is een sociale huur- of koopwoning - Stimuleren van lokale initiatieven - Benutten van kansen om voor de bovenregionale woonbehoefte te bouwen Om de 1.735 woningen te bouwen conform de Woonagenda, moet het tempo drastisch omhoog. We zorgen dat lokale woningbouwinitiatieven gestimuleerd worden. De kennis, ervaring en passie die onze inwoners hebben om hun (eigen) woningen te realiseren, combineren we met de e rvaring en professionele kennis van de gemeente en andere bouwende partijen. Daarom zetten we daar extra aanjaagcapaciteit op in. Hoewel we zelf geen woningen bouwen, maken we dit voor inwoners en andere initiatiefnemers zo makkelijk mogelijk. Dit doen we door zoveel mogelijk de belemmeringen weg te nemen. We maken gebruik van kansen die ontstaan door vrijkomende agrarische gebouwen. We zetten bestaande én nieuwe instrumenten en maatregelen gericht in voor onze lokale woningvraag.

Daarmee zorgen we er niet alleen voor dat de woningen voldoen aan de vraag van onze inwoners, maar ook dat woningbouwplannen rekening houden met natuur, sociale inclusie, veiligheid, klimaatmaatregelen, en energiebesparing. Dit alles doen we tegen een achtergrond van een groot wo ningtekort, stijgende grondstof - en bouwprijzen, stikstofproblematiek en een krappe arbeidsmarkt. Hoe gaan we dat doen? Doel Voldoende woningen voor onze inwoners Beoogd resultaat Voor 2027 is 2/3 van de benodigde 1.735 woningen tot 2031 gerealiseerd. Actie 2023 • We realiseren in 2023 voor 230 woningen harde plancapaciteit. • We zetten gericht actief grondbeleid in op basis van de woonbehoefte en daar waar geen gronden in bezit zijn. • We stellen een toetsingskader voor Tiny houses en een beleidslijn voor vrijkomende agrarische bebouwing op. Doel Voldoende passende en betaalbare woningen Beoogd resultaat Tenminste 30% van de nieuwbouwwoningen is een sociale huur- of koopwoning. Actie 2023 • We voeren samen met de woningcorporaties de jaarschijf 2023 van de Prestatieafspraken Steenwijkerland 2023-2027 uit. • We voeren de rijkstaakstelling voor de huisvesting van statushouders uit . • We realiseren huisvesting voor specifieke doelgroepen zoals standplaatsen voor de huisvesting van woonwagenbewoners. • We voeren pilots wonen en zorg uit.

15 Doel Faciliteren van eigen inwoners initiatieven in de kernen Beoogd resultaat Het realiseren van eigen woningbouwinitiatieven voor en door eigen inwoners . Actie 2023 • We faciliteren (collectieve) wooninitiatieven van eigen inwoners, zodat onder andere starters en ouderen in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen. • We maken met 2 kernen afspraken over de invulling van woningbouwmogelijkheden. Wat mag het kosten? Hieronder treft u het best edingsplan aan voor het bestuursprogramma ‘Woningbouw’ met de bijbehorende toelichtingen. In hoofdstuk 3.4 is het volledig bestedingsplan opgenomen voor alle bestuursprogramma’s, inclusief de bijbehorende toelichtingen. 1.1 Woningbouw: uitbreiding team met 2fte en werkbudget De opgave en de noodzaak om het bouwen van woningen te versnellen is groot. Om aan de lokale woningvraag te kunnen voldoen moeten er tot en met 2031 nog 1.735 woningen worden toegevoegd, waarvan 1.435 koopwoningen en 300 huurwoningen, waarvan tenminste 140 sociale huur. Dit betekent dat er naast realisatie van de ‘harde’ (515 woningen) en ‘zachte’ plancapaciteit (511 woningen) voor circa 700 woningen verspreid over de diverse kernen nieuwe plannen moeten worden ontwikkeld. Dit vraagt om extra capaciteit en werkbudget op het gebied van ruimtelijke ordening, inclusief een goede monitoring van de voortgang.

De woningvraag is het grootst in de voorzieningenkernen Steenwijk (inclusief Tuk), Vollenhove en Oldemarkt en in de basiskernen Steenwijkerwold, Blokzijl , Sint Jansklooster en Giethoorn. Om w ooninitiatieven uit en in de woonkernen aan te wakkeren en te ondersteunen stellen we een ‘aanjager’ aan zodat meer starters en ouderen in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen. De woningbouwopgave wordt uitgevoerd met de ‘Woonagenda Steenwijkerland 2022-2026’ als kompas. Naast de lokale woonbehoefte zien we kansen om een bijdrage te leveren aan de bovenre gionale behoefte. Met de hiervoor benodigde personele capaciteit is in het bestedingsplan vooralsnog geen rekening gehouden.

16

17 2.6. Bestuursprogramma ‘Werk en economie’ We zien een aantal ontwikkelingen die invloed hebben op het ondernemersklimaat van Steenwijkerland. Dit zijn met name de ruimtebehoefte van ondernemers, de krapte op de arbeidsmarkt en de mate waarin wij als gemeente ondernemers kunnen faciliteren om initiatieven te ontplooien. We zorgen ervoor dat het vestigingsklimaat van onze gemeente verbetert en dat we een aantrekkelijke gemeente voor ondernemers zijn om zich te vestigen en te blijven. AMBITIE EXCELLENT VESTIGINGSKLIMAAT: - Initiatieven faciliteren die de mismatch op de arbeidsmarkt tegengaan - Versterken van de werkgelegenheid - Ruimte voor ondernemersinitiatieven - Een optimale dienstverlening - Voorzien in de (duurzame) ruimtebehoefte van bedrijven Hoe gaan we dat doen? Doel Versterken van de werkgelegenheid door opleid en gekwalificeerd personeel en mismatch arbeidsmarkt tegengaan Beoogd resultaat Economische sectoren die van belang zijn voor onze economie, hebben meer arbeidspotentieel beschikbaar. Actie 2023 • Het ondernemersinitiatief Horeca College Weerribben-Wieden wordt aangejaagd en opgeleverd. • Regionale Praktijk Academie wordt doorontwikkeld en er wordt een verkenning gedaan naar de mogelijkheden voor uitbreiding met sectoren metaal, bouw en autotechniek. • Vernieuwing aanpak Arbeidsmarktbeleid ‘’Actieplan Werk(t) 2.0’’.

• De Stapelbanen worden bij meer bedrijven ingezet en de werkzaamheden daarvoor worden overgedragen aan De Werkcoöperatie de Middelcirkel (WCDM). Doel Verbetering externe en interne dienstverlening aan ondernemers Beoogd resultaat Verhoging tevredenheid dienstverlening aan ondernemers en meer ruimte voor ondernemersinitiatieven. Actie 2023 • We richten een fonds in voor aanjaagbudget voor initiatieven van ondernemers, op het gebied van bijvoorbeeld arbeidsmarkt, circulariteit, vitale kernen of verduurzaming bedrijventerreinen. • Opstellen en uitvoeren prestatieafspraken Business Club Steenwijkerland. • Opstellen en uitvoeren Regionale Economische agenda. • We stellen een integraal draaiboek op voor de ondernemersdienstverlening en voeren deze uit. • Verbetering communicatie en vindbaarheid accountmanagement. • Nieuwsbrief Economie wordt opgezet. • Uitvoering ‘rode loper’-beleid voor het MKB. • Om ondernemersinitiatieven te bekijken bezoeken we minimaal 20 bedrijven . 18 Doel Voldoende ruimtelijke mogelijkheden voor bedrijven Beoogd resultaat Voldoende mogelijkheden voor bedrijven om uit te breiden en bestaande ruimte te intensiveren. Actie 2023 • Opstellen plan van aanpak voor bedrijventerreinen met een acute ruimtebehoefte of revitaliseringvraag. • Verbeteren van de kwaliteit op de bedrijventerreinen.

We voeren projecten uit om de veiligheid v an de bedrijfsterreinen te verbeteren en deze toekomstbestendig te maken. • We maken bestuurlijke afspraken met de provincie over uitbreiding van werklocaties voor de lokale behoefte. Doel Duurzame bedrijven Beoogd resultaat Zoveel mogelijk bedrijven hebben een ’groen-verdienmodel’. Actie 2023 • Starten inventarisatie van de stand van zaken en ambities van ondernemers (hoe circulair is ondernemend Steenwijkerland?). • Opstellen van een actie -agenda voor circulaire projecten voor een of meerdere bedrijfssectoren (2024 gereed). Wat mag het kosten? Hieronder treft u het best edingsplan aan voor het bestuursprogramma ‘Werk en economie ’ met de bijbehorende toelichtingen. In hoofdstuk 3.4 is het volledig bestedingsplan opgenomen voor alle bestuursprogramma’s, inclusief de bijbehorende toelichtingen. 2.1 Arbeidsmarktbeleid, extra bedrijventerreinen en ondersteuning ondernemersinitiatieven De krapte op de arbeidsmarkt blijft de komende jaren een probleem. Er zijn meer vacatures dan dat er arbeidskrachten zijn. Dit is zichtbaar in diverse voor onze economie belangrijke sectoren. Niet dat we in dit vraagstuk het verschil kunnen maken, maar we willen ons in ons arbeidsmarkt beleid richten op meerdere doelgroepen en sectoren.

Tegen de verw achting in is de kavelverkoop voor bedrijventerreinen tijdens de coronacrisis niet teruggelopen, integendeel we hebben de afgelopen jaren veel verkocht. De laatste kavels worden op dit moment verkocht. We zien wel dat er bij ondernemers (enquête B usiness Club Steenwijkerland ) de wens leeft om uit te breiden. Hier willen we op inspelen de komende jaren. Uit onderzoek (Stec 2022) blijkt ook dat de toekomstige vraag groter is dan het aanbod. De methodiek om samen met ondernemers systeem doorbrekend en innov atief problemen te benoemen en op te lossen, zoals we hebben gedaan bij het Actieplan Werk(t) willen we wegens succes voortzetten. Omdat we zien dat

19 dit concreet een deel van de problemen van ondernemers oplost en de ondernemersbetrokkenheid groot is. Daarom stellen we met ondernemers een nieuw actieplan op om in te spelen op dit vraagstuk. De projecten van het Actieplan Werk(t) zijn vol in de uitvoeringsfase en we werken toe naar zelfstandigheid. Dit heeft geleid tot succesvolle projecten zoals de Region ale Praktijk Ac ademie (RPA), dat is gestart met opleidingen installatietechniek en procestechnologie. Andere succesformules uit dit actieplan zijn de Stapelbanen en NExT. Laatstgenoemde gaat om het aanboren van internationaal toptalent. Momenteel wordt dit opgeschaald in de regio. Regionale opschaling is van belang om de juiste schaalgrootte te krijgen en omdat arbeidsmarktbeleid per definitie niet lokaal is. 2.2 Renovatie Kadoelerbrug (gemeentelijke bijdrage) De Kadoelerbrug is naast de Vollenhoverbrug een belangrijke wegverbinding tussen het ‘oude & nieuwe’ land en tevens een toekomstige bottleneck voor Royal Huisman Shipyard (RHP). Royal Huisman is een toonaangevend bedrijf, een icoon in de gemeente, dat veel werkgelegenheid biedt. Om het bedrijf beter te faciliteren en te verankeren, dient het ondernemersklimaat én dus ook de fysieke infrastructuur op orde te zijn.

Om die reden stellen we voor om mee te investeren in het groot onderhoud van de Kadoelerbrug, zodat de doorvaart van (steeds) grotere schepen en dus het bestaan van Huisman wordt gewaarborgd. Ook vormt de brug in Vollenhove voor zowel beroeps als recreatieverkeer een goede verbinding tussen omgeving Zwartewaterland en de N50/A6. Na de renovatie kan Royal Huisman Shipyard dit brugdeel eenvo udig uitnemen ten tijde van hun bijzonder transport. Dit is positief voor hun toekomstbestendige bedrijfsvoering. 2.3 Ontwikkeling verduurzaming/transitie defensie Het defensieterrein van de 43 e gemechaniseerde brigade wordt verduurzaamd. Grootse plannen voor waterstof, energietransitie, nieuw - verbouw enz. Dit biedt kansen voor lokale bedrijven in bijvoorbeeld een consortiumverband. De ontwikkeling zelf zorgt voor verankering van defensie in dit gebied en met de komst van meerdere eenheden naar de brigade levert dit veel extra banen en vraag naar woningen op. In samenwerking met de gemeente Westerveld en andere partijen willen we hier fors op inzetten.

20 2.7. Bestuursprogramma ‘Samenredzaam’ Samenredzaam richt zich op onze gemeentelijke verantwoordelijkheid in het welbevinden en veerkracht van onze inwoners. Vooral voor wie dat (al dan niet tijdelijk) niet vanzelfsprekend is. Of het nu gaat over ondersteuning, werk, gezondheid, basisvaardigheden, meedoen, rondkomen, opgroeien, wonen of leefomgeving. Het is onze taak om te zorgen dat mensen in een kwetsbare positie op ons kunnen rekenen. Daarbij moeten we oog hebben en houden voor de mogelijkheden en onmogelijkheden van mensen en daarbij de mens elijke maat niet uit het oog verliezen. De activiteiten die in dit programma thuishoren hebben met veel wetten te maken. Geredeneerd vanuit de bedoeling van deze wetten realiseren we individueel en collectief passende duurzame oplossingen met en voor inwoners. Daarbij staan niet de wetten en onze regels voorop, maar wat we voor onze inwoners willen bereiken. Voor ‘de bedoeling’ in het sociaal domein nemen we positieve gezondheid als uitgangspunt: a. Inwoners hebben het vermogen om zich aan te passen en (zo veel mogelijk) zelf regie te voeren in het licht van de sociale, emotionele, fysieke uitdagingen en kansen van het leven; b. Daar waar dit vermogen tijdelijk of langdurig ontbreekt, heeft men toegang tot hulpbronnen die het leven hanteerbaarder maken.

De afgelopen collegeperiode hebben we vol ingezet op het combineren van passende zorg binnen de financiële randvoorwaarden. Hiervoor hebben we de Transformatie Sociaal Domein in gang gezet. Deze transformatie vervolgen we op de volgende manier: dichtbij inwoners , integraal, werkend vanuit de omgekeerde toets en met positieve gezondheid als uitgangspunt. Dit bestuursprogramma pakken we via zes verschillende opgaven op: - als rondkomen niet (meer) lukt - passende ondersteuning op de juiste plek - thuis in de wijk - gezond leven makkelijker maken - een goed begin - vitaal ouder worden In 2023 hebben we 4 specifieke aandachtspunten waarop we gaan intensiveren: vroegsignalering en preventie van schulden, voorkomen van uithuisplaatsing van kinderen, mantelzorgers/respijtzorg en beschermd wonen. AMBITIE KWETSBARE INWONERS KUNNEN OP ONS REKENEN: Voorkomen (ernstige) geldzorgen bij inwoners Kinderen kunnen veilig thuis opgroeien (beweging naar nul) Voorkomen overbelasting van mantelzorgers Psychische kwetsbare inwoners kunnen zelfstandig wonen Geldzorgen bij inwoners De gevolgen van de coronacrisis, de stijgende energiekosten en de kosten voor het levensonderhoud, maakt dat meer inwoners te maken krijgen met schulden. Onze ondersteuning zal daarom geïntensiveerd worden en gericht op het snel bieden van zorg voor meer inwoners.

Dit naast de inspanningen die we verrichten om eventuele rijksbijdragen en maatregelen ten gunste van onze inwoners te laten komen. Kinderen kunnen veilig thuis opgroeien (beweging naar nul) We zetten met name in op het eenvoudiger, goedkoper en minder zwaar organiseren van de formele zorg. Met name bij (dreigende) uithuisplaatsingen van kinderen en voor mensen met een psychische kwetsbaarheid, die (weer) in Steenwijkerland wonen. 21 Voorkomen overbelasting van mantelzorgers Door de vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt wordt de druk op mantelzorgers waarschijnlijk alleen maar groter. Dit is onwenselijk. Daarom zetten we in op het verminderen van die druk. Psychische kwetsbare inwoners kunnen zelfstandig wonen We zetten met name in op het eenvoudiger, goedkoper en minder zwaar organiseren van de formele zorg. Daarvoor is het ook nodig om het sociale netwerk rondom mensen met een psychische kwetsbaarheid te versterken. Hoe gaan we dat doen? Doel Voorkomen van (ernstige) geldzorgen Beoogd resultaat Minimaal 50% van de doelgroep voor het minimabeleid maakt gebruik van de minimavoorzieningen (2022: 30%). Actie 2023 • We maken een actie plan met onze aanpak richting werkgevers over schuldensignalering en schuldhulp voor werkgevers. • In het kader van vroegsignalering hebben we met minimaal 25 inwoners per maand intensief persoonlijk contact.

• We vergroten bekendheid van het Geldloket Steenwijkerland bij inwoners en werkgevers. Doel Alle kinderen kunnen veilig thuis opgroeien (beweging van nul) Beoogd resultaat Het aantal uithuisplaatsingen terugbrengen van 1,6% naar het landelijk gemiddelde van 1,1%. Actie 2023 • Het aantal huisartspraktijken met een spreekuur van een jeugdconsulent breiden we uit van 2 naar 4. • Vanaf het schooljaar 2023 -2024 hebben alle scholenkoepels 1 of meer jeugdconsulenten ter beschikking. • Met onze (lokale) ketenpartners smeden we een coalitie om uithuisplaatsingen te voorkomen. Doel Voorkomen van overbelasting van mantelzorgers Beoogd resultaat Vermindering van het aandeel mantelzorgers dat zich zwaar belast voelt (2020: 12%). Actie 2023 • Onderzoeken van de ondersteuningsbehoefte onder mantelzorgers. • Het aanbod voor respijtzorg (iemand of een organisatie die de zorg overneemt van de mantelzorger) actualiseren met nieuwe vormen. Doel Mensen met een psychische kwetsbaarheid kunnen zelfstandig wonen Beoogd resultaat Via de opbouw van beschermd -thuis formules verminderen van het gebruik van beschermd-wonen plekken met 30% (2026 t.o.v. 2022). Actie 2023 • Aanstellen kwartiermaker. • Actieplan opstellen om de Toekomstvisie Beschermd wonen uit te voeren.

In dit plan wordt opgenomen: - de ontwikkeling van lokaal beschermd thuis -formules in overleg met zorgpartijen en; - de ontwikkeling van vernieuwend woonzorg-aanbod; - en de doorontwikkeling Wmo. 22 Doel Vitaal ouder worden Beoogd resultaat Toename van het percentage ouderen dat een goede gezondheid ervaart (2022:72%). Actie 2023 • Uitvoering project Samen in beweging Clingenborgh. • Uitvoering van de plannen vanuit het sport - en beweegakkoord, zoals de inzet van de buurt-sport coach. Wat mag het kosten? Na het verschijnen van de PPN 2022-2026 heeft zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan met financiële gevolgen voor het meerjarenbeeld. Deze ontwikkeling zijn hieronder geschetst. Indexering 5% Jeugd De huidige economische situatie maakt dat de inflatie op een historisch hoog niveau ligt. Het RSJ heeft recent een inkooptraject afgerond van de GI’s 2 wat resulteert in een kostenstijging van 17% (nadeel van € 165.000, prijspeil 2021). In de PPN is geanticip eerd op een kostenstijging van 4%. De verwachting is dat 4% niet voldoende is voor de prijsstijgingen in 2023. Voorgesteld wordt deze te verhogen naar 5% voor Scala, Jeugd - en Wmo-aanbieders. Indexering 5% WMO Zie toelichting onder het vorig punt.

Uitkeringen (koppeling minimumloon) Er is een voorschot genomen op het koopkrachtpakket van Prinsjesdag voor wat betreft de eenmalige stijging van het minimumloon en de daaraan gekoppelde uitkeringen met 10%. Dit betekent bij een gelijk blijvend uitkeringsbestand een aanvullend nadeel van € 1,0 miljoen structureel. Stelpost aan de inkomstenkant: BUIG (75% van de uitgaven) Tegenover de hogere uitkeringen staat een hogere verwachte BUIG uitkering van € 0,75 miljoen structureel. Daarvoor stellen we voor vanaf 2023 een stelpost aan de inkomstenkant in de begroting op te nemen. Minimabeleid De huidige economische situatie raakt met name de minima. Door de stijgende normen van het minimabeleid en de achterblijvende loonstijgingen neemt het aantal personen dat een beroep op de minimaregelingen kan doen toe 2 Gecertificeerde instellingen (Bijvoorbeeld: jeugdbescherming overijssel, JBOV).

23 (€ 200.000 structureel). Daarnaast zijn de regelingen van het minimabeleid door de huidige prijsstijgingen ‘achterhaald’. Voorgesteld wordt de regelingen aan te passen naar het huidige prijspeil 2022 -2023 (€ 80 .000 structureel). De gemeente heeft als uitvoerend orgaan als belangrijke taak de minima te ondersteunen vanuit de energiecompensatiegelden. In 2022 ontvangen we incidenteel extra budget voor deze doelgroep. De geraamde kosten van € 363.000 worden gedekt door een bijdrage van het rijk. Stelpost aan de inkomstenkant: compensatie Jeugdzorg De afspraken tussen het Rijk en de V NG over de budgetten Jeugdzorg hebben we vertaald naar onze situatie. Dit betreft een eenmalig voordeel in 2024 van € 625.000 en een nadeel in 2025 van € 475.000 en 2026 van € 730.000. Evenredig aan deze voor- en nadelen wordt voorgesteld het budget van de jeugdzorg aan te passen. Zie hoofdstuk 3.5.5. voor een nadere toelichting. Hieronder treft u het best edingsplan aan voor het bestuursprogramma ‘Samenredzaam’ met de bijbehorende toelichtingen. In hoofdstuk 3.4 is het volledig bestedingsplan opgenomen voor alle bestuursprogramma’s, inclusief de bijbehorende toelichtingen. 3.1 Als rondkomen niet (meer) lukt Een groeiend groep inwoners in Steenwijkerland wordt geconfronteerd met financiële problematiek. Stijgende energieprijzen en de algehele inflatie zijn hier de belangrijkste redenen voor.

De werkloosheid is historisch laag. De inflatie zeer hoog. Daardoor zijn er steeds meer werkende armen. We streven naar het: - voorkomen van (ernstige) geld zorgen; - vergroten bereik minimabeleid voor andere uitkeringsgerechtigden zoals AOW-ers en voor werkende armen; - toegankelijk maken van minimabeleid en schuldhulp. En het vergroten van de bekendheid van het ‘Geldloket Steenwijkerland’ om laagdrempeliger hulp te bieden. 3.2 Mantelzorg/respijtzorg De Nederlandse bevolking wordt gemiddeld steeds ouder. Daarnaast willen of moeten ouderen langer, zelfstandig thuis wonen, waardoor mantelzorg belangrijker wordt. Het mantelzorgpotentieel (beschikbare mantelzorgers per zorgvrager) zakt de komende jaren drastisch. In 2015 waren voor iedere 85 -plusser nog 15 mantelzorgers beschikbaar, in 2040 zijn dit er nog geen zes (SCP, 2019). Door deze daling zal de druk op de mensen die mantelzorg geven, toenemen. Met als dreigend gevolg dat mantelzorgers overbelast raken (Movisie, 2021). Extra aandacht

24 geven aan mantelzorg doen we door het aanbod van respijtzorg (iemand of een organisatie die de zorg overneemt van de mantelzorger) en mantelzorgondersteuning te actualiseren en meer passend te maken. 3.3 Beweging van nul De ‘Beweging van nul’ is van oorsprong een groep jeugdhulpprofessionals die wil werken aan permanente verbetering in de jeugdhulp. Doel is h et realiseren van een structurele verbetering van de lokale jeugdhulp in de breedte, met als doel dat alle kinderen optimaal thuis opgroe ien (nul uit -huisplaatsingen)3. Onderliggend doel is dat ouders om hulp durven te vragen in geval van huiselijk geweld en/of kindermishandeling. Het bestaande lokale netwerk van ketenpartners zoals Sociaal Werk de Kop ( SWdK), Veilig Thuis, Jeugdbescherming Overijssel ( JB-OV), Accare, Raad voor de Kinderbescherming (R vdK), GGD, onderwijs, en kinderopvang zullen we betrekken en informeren over De ‘Beweging van Nul’. Dat moet in 2024 leiden tot een plan van aanpak dat gedragen wordt door de betrokken ketenpa rtners waarin de ambitie van de gemeente en de bijdragen van ketenpartners concreet is beschreven. Concreet: I n 2023 en 2024 wordt bij meer huisartspraktijken een spreekuur van een jeugdconsulent gestart en hebben alle bovenschoolse koepels 1 of meer jeug dconsulenten ter beschikking. We verwachten dat dit zal leiden tot een daling van de aantallen uit-huisplaatsingen.

3.4 Van beschermd wonen naar beschermd thuis We willen dat wijken/kernen in Steenwijkerland een sterkere sociale cohesie hebben en een fijne en veilige woon - en leefplek vormen voor iedereen: juist voor mensen met een ondersteuningsvraag. Dit doen we onder andere door integraal samen te werken met partijen en inwoners in wijken en het ontwikkelen van vernieuwend woonzorgaanbod. De doelen hebben nadrukkelijk verbinding met het programma leefbare steden en kernen (gebiedsgericht werken). In 2023 gaan we: 1. Een kwartiermaker sociaal domein aanstellen, die de door de gemeenteraad vastgestelde toekomstvisie naar uitvoering vertaalt en verbinding legt tussen domeinen. 2. Een plan van aanpak opstellen en uitvoeren voor het inregelen van de nieuwe wettelijke taken (decentralisatie per 2024) dat minimaal bestaat uit: - Uitbreiding formatie/kennis bij uitvoering sociaal domein (toegang en back office); - Ontwikkeling van lokaal beschermd thuis-constructies i.o.m. zorgpartijen; - Ontwikkeling van vernieuwend woonzorg-aanbod en doorontwikkeling Wmo. 3 Zie www.bewegingvannul.nl.

25 2.8. Bestuursprogramma ‘Vitaal Platteland’ De landelijke opgaven rondom klimaat, stikstof, natuur e n water hebben grote impact op ons gebied. Met ‘Vitaal platteland’ gaat het om het realiseren van een goede balans tussen economie, ecologie en de leefbaarheid in het landelijk gebied. Samen met lokale initiatiefnemers en onze partners (o.a. de Stichting W eerribben-Wieden en de partijen die hierin vertegenwoordigd zijn) willen we meer regie op het bieden van ruimte en perspectief aan onze (agrarische) ondernemers. Dit in aanvulling op en in samenhang met de opgaven die in het bestuursprogramma Werk en Economie worden benoemd. Innovatie, gebiedsontwikkeling en regie zijn daarbij belangrijke sporen. We zien voor de gemeente een rol om, samen met de gebiedspartijen, lokale initiatieven te faciliteren en te stimuleren. Deze lokale initiatieven gaan we verbinden met de grote opgaven in het landelijk gebied. In dit kader zien we kansen voor gebiedsprocessen en gebiedsontwikkelingen. De noodzakelijke financiering zal in onze optiek grotendeels beschikbaar moeten komen vanuit door het Rijk beschikbaar te stellen midd elen. Dit alles vraagt om lokale regie. Lokaal hebben we specifieke gebiedskennis, werken we samen met gebiedspartners en kunnen we inspelen op initiatieven. De opgaven gaan gepaard met grote financiële inspanningen.

Hierop goed inspelen is cruciaal, net als het daarbij maken van goede (werk -)afspraken. Het jaar 2023 zal dan ook in het teken staan van het goed neerzetten van dit belangrijke programma. De doorontwikkeling van toerisme, als economisch drager van het gebied, speelt een belangrijke rol bij het realiseren van de doelen van dit bestuursprogramma. AMBITIE VITAAL PLATTELAND: - Het buitengebied van Steenwijkerland neerzetten als dé proeftuin van Nederland - Ruimte en economisch perspectief bieden aan (agrarische) ondernemers - Gebiedsontwikkeling en randwegen Ossenzijl en Blokzijl - Versterking toerisme als economisch drager van het gebied Hoe gaan we dat doen? Doel Balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid in het landelijk gebied Beoogd resultaat Het buitengebied van Steenwijkerland neerzetten als dé proeftuin van Nederland . Actie 2023 • Samen met onze partners faciliteren, stimuleren en ondersteunen van lokale initiatieven en experimenten die bijdragen aan het behoud van een gezonde balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid. De huidige pilot in de Baarlingerpolder is hierbij een voorbeeld. • Faciliteren van coaching en begeleiding van agrarische ondernemers door de inzet van erfcoaches.

• Bij elkaar brengen van gebiedskennis en (provinciale) opg aven per deelgebied, en het op hooflijnen, door een ruimtelijke verkenning, bepalen van ontwikkelperspectieven per deelgebied. Deze verkenning is een bouwsteen voor een omgevingsvisie. • Opstellen plan van aanpak waarmee regie op gebiedsprocessen met de gebiedspartners kan worden gepakt. • Uitbreiden van het aantal hubs via subsidieregeling en uitbreiden van het aanbod van duurzame voertuigen (zoals elektrische scooters). • Faciliteren van riettelers om tot nieuwe technologieën te komen die bijdragen aan het behoud van de balans. Hiertoe zullen we onder andere een bijeenkomst organiseren met de rietsector, belanghebbenden en deskundigen met de insteek om het rietbranden de kom ende jaren sterk te verminderen. Daarnaast sporen we de rietsector en belanghebbenden aan om te komen tot een proeftuin riet. 26 Doel Vergroten van de leefbaarheid in Ossenzijl Beoogd resultaat De realisatie van een nieuw bezoekerscentrum in 2026 (door Staatsbosbeheer) inclusief de koppeling met de ecologische verbindingszone, randweg, woningbouw en mogelijke overige ontwikkelingen in Ossenzijl. Actie 2023 • Sluiten van een intentieovereenkomst gebiedsontwikkeling Ossenzijl met de provincie Overijssel en Staatsbosbeheer. • Uitvoeren van haalbaarheidsstudies naar de realisatie van een randweg in Ossenzijl.

• Start ontwerpproces voor de randweg Ossenzijl. • Duidelijk krijgen van de mogelijkheden voor financiering van een randweg. • Definitief gereed krijgen van o ntwerp en planning van het European Wetland Center door Staatsbosbeheer. Doel Vergroten van de leefbaarheid in Blokzijl Beoogd resultaat Aanleg randweg Blokzijl. Actie 2023 • Opstelling stadsvisie Blokzijl, met daarin o.a. opgenomen de thema’s verkeersproblematiek, wonen, werk en duurzaamheid. • Duidelijkheid krijgen over de mogelijkheden voor het verbinden van opgaven in Blokzijl en de mogelijke financiering. Doel Toerisme als economisch drager van het gebied Beoogd resultaat Verhoging van het aandeel van toerisme in de werkgelegenheid (nu 12,5%) . Actie 2023 • Het spreiden en verleiden van toeristen in de regio Weerribben-Wieden, onder meer door doorontwikkelen van innovatie in mobiliteit en gastvrijheid (e-bikes, hubs, apps etc.) en ontwikkeling Station Steenwijk als poort. • Het doorontwikkelen van de toeristische gebiedspromotie door de Stichting Weerribben-Wieden. Doel Vereenvoudiging regels voor ruimtelijke projecten Beoogd resultaat Medewerkers werken conform de nieuwe Omgevingswet. Actie 2023 • Doorontwikkelingen en verbetering van werkprocessen en dienstverlening zodat conform Omgevingswet wordt gewerkt (brieven, verordeningen, opleidingen etc.). • Voorbereidingen om omgevingsvisie in 2024 vast te stellen.

• Starten opstelling omgevingsplan. • Opstelling luchtkwaliteitsplan. Wat mag het kosten? Hieronder treft u het bestedingsplan aan voor het bestuursprogramma ‘Vitaal Platteland’ met de bijbehorende toelichtingen. In hoofdstuk 3.4 is het volledig bestedingsplan opgenomen voor alle bestuursprogramma’s, inclusief de bijbehorende toelichtingen. 27 4.1 Gebiedsontwikkeling en ontsluiting Ossenzijl (project uit het Coalitieakkoord) We streven naar de realisatie van een nieuw bezoekerscentrum (door Staatsbosbeheer) en de koppeling met de ecologische verbindingszone, randweg, woningbouw en mogelijke overige ontwikkelingen in Ossenzijl. Daartoe willen we in 2023 onder andere een intentieovereenkomst gebiedsontwikkeling Ossenzijl met de provincie Overijssel en Staatsbosbeheer afsluiten en haalbaarheidsstudies naar de realisatie van een randweg uitvoeren. Ook willen we duidelijk krijgen wat de mogelijkheden zijn voor financiering van deze randweg. In de zoektocht naar cofinanciering is het belangrijk om aan te kunnen tonen dat de raad een investeringskrediet beschikbaar heeft gesteld. We vragen u daarom een bedrag van € 5 miljoen aan krediet beschikbaar te stellen. Uiteraard kunnen we in dit stadium de bijbehorende kapitaallasten nog niet in beeld brengen en vertalen in voorliggende begroting. In een latere Perspectiefnota of begroting komen we daarop terug.

Ook zullen de kapitaallasten dan onderdeel worden van een nog op te stellen Meerjaren Investerings Planning (MIP). In hoofdstuk 3.8 gaan we nader in op het ‘instrument’ MIP. 4.2 Ontsluiting Blokzijl (project uit het Coalitieakkoord) In 2023 willen we meer duidelijkheid krijgen over de mogelijkheden voor het verbinden van opgaven in Blokzijl en de mogelijke financiering van een randweg. Net als voor Ossenzijl vragen we u om alvast krediet be schikbaar te stellen om zo de kans op cofinanciering door andere partijen te vergroten. Voor Blokzijl vragen we om een krediet van € 4,5 miljoen. Voor beide randwegen geldt dat w anneer financiering helder is , de realisatie vanaf 2024 kan worden voorbereid inclusief de (planologische) procedures. In een positief scenario kan dan in 2026 een aanvang worden gemaakt met realisering. 4.3 Regie op gebiedsinitiatieven Het programma Regie Vitaal Platteland kent in de beoogde opzet drie sporen: 1. innovatie; 2. gebiedsontwikkeling; 3. regie. De landelijke opgaven in relatie klimaat, stikstof, natuur, en water zullen grote impact hebben op ons gebied. De landelijke opgave om alleen al de stikstofdoelen te behalen (gepresenteerd op 10 juni 2022) zijn al fors, maar slechts

28 een deel van de totale opgave. We zien voor de gemeente, samen met ander gebiedspartijen zoals de Stichting Weerribben-Wieden, een rol om lokale initiatieven te faciliteren en te stimuleren. Dit zal in onze optiek grotendeels moeten worden gefinancierd vanuit de beschikbaar gestelde landelijke middelen. De betrokkenheid van de gemeente (en samenwerkende partijen) zal zich vooral toespitsen op het bieden van een loket en het faciliteren en stimuleren van lokale initiatieven. Voor het spoor ‘Regie’ gaan we in 2023 ruimte en perspectief geven aan onze (agrarische) ondernemers door tenminste 5 per jaar te faciliteren en ondersteunen. Het gaat dan om initiatieven die bijdragen aan het behoud van een gezonde balans. Hierbij gaan we uit van een bijdrage van € 10.000 per initiatief (exclusief ambtelijke kosten). Daarnaast blijven we de erfgoedcoaches financieel ondersteunen voor een bedrag van € 7.500 per jaar. 4.4. Transitie Omgevingswet Op 1 januari 2023 treedt de Omgevingswet in werking. Vanaf die datum vallen ruimtelijke ontwikkelingen onder de Omgevingswet. De ontwikkeling van een Omgevingsvisie en het Omgevingsplan zijn daarbij van belang. Het is daarom van belang dat medewerkers conform de Omgevingswet werken per 1-1-2023. In de wet is vastgelegd dat de Omgevingsvisie uiterlijk 31-12-2024 moet zijn vastgesteld.