Jaarverslag 2018 definitief.pdf

3.6 | Verbonden partijen Op 9 februari 2016 heeft de raad de nota “Verbonden partijen” vastgesteld. Het proces van deelnemingen is echter een dynamisch gebeuren. Regelmatig moet deze nota dan ook worden herzien. Hieronder treft u de belangrijkste resultaten en wijzigingen aan welke binnen de kaders van de reeds vastgestelde nota passen. Bij de begroting is al aangegeven welke voornemens de gemeente had met haar aandelenbezit, namelijk het streven naar een zo hoog mogelijk rendement in de vorm van dividend. De visie van ons certificatenbezit bij Dataland moet leiden tot het op korte termijn verlagen van de lastendruk bij verzoeken om gebouwgegevens en het verbeteren van de kwaliteit van de eigen vastgoedgegevens. Landelijke, regionale of plaatselijke ontwikkelingen hebben in 2018 geen aanleiding gegeven bovengenoemde standpunten los te laten en over te gaan tot vervreemding. Afhankelijk van de mate van verbondenheid (bijv. geplaatst aandelenkapitaal) zijn we in staat om invloed op het beleid van de betreffende verbonden partij uit te oefenen. De genoemde verbonden partijen kennen hun eigen risicopositie. Daar waar sprake is van een aanzienlijk, niet afgedekt, risico wordt dit meegenomen bij de paragraaf weerstandsvermogen. De op 29 april 2019 ontvangen jaarstukken van verbonden partijen zijn opgenomen.

Van enkele verbonden partijen zijn nog geen jaarstukken 2018 beschikbaar en deze ontbreken dan ook in deze paragraaf. De bijlage is conform het raadsvoorstel van 9 februari 2016 opgesteld en worden in de volgende categorieën gepresenteerd (zie ook paragraaf 3.2): o | vennootschappen en coöperaties o | stichtingen en verenigingen o | gemeenschappelijke regelingen en De 4e categorie, de “overige verbonden partijen” is momenteel niet voorradig. 1. | Vennootschappen en coöperaties 1.1. BNG Verbonden partij | Bank Nederlandse Gemeenten N.V. Activiteiten | De kerntaak van de BNG is om tegen lage tarieven te voorzien in kredietverlening aan decentrale overheden en in kredietverlening onder garantie van overheden. Inhoudelijk belang | Het is een publiek belang dat de gemeente op een zo goedkoop mogelijke manier kan lenen om de rentekosten zo laag mogelijk te houden. Ook zijn de financiële zekerheden en stabiliteit van maatschappelijk belang. Bestuursprogramma | Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen | Nederlandse overheden (50% rijk, 50% gemeenten, provincies en waterschappen) Aandeel en zeggenschap | De gemeente bezit 129.675 aandelen à € 2,50. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 0,24% Vertegenwoordiger | Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Scheringa bedragen x € 1.000 Bank Nederlandse Gemeenten N.V.

Jaar | Dividend | Eigen | Vreemd | Tier-1 ratio | Bedrijfs- vermogen | vermogen | resultaat 2014 | 74 | 3.582.000 | 149.891.000 | 24% | 126.000 2015 | 132 | 4.163.000 | 145.317.000 | 27% | 226.000 2016 | 213 | 4.486.000 | 149.483.000 | 32% | 369.000 2017 | 328 | 4.953.000 | 135.041.000 | 37% | 393.000 2018 | 370 | 4.991.000 | 132.518.000 | 38% | 337.000 75

Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2018 in 2019 worden ontvangen. Ontwikkelingen | De bank verwacht toenemende investeringen door woningcorporaties in nieuwe woningen en een toename van duurzaamheidsinvesteringen, zoals die in hernieuwbare energie. Deze ontwikkelingen zullen de kredietaanvraag van de klanten positief beïnvloeden. Het renteresultaat zal naar verwachting uitkomen binnen een bandbreedte van € 410 tot € 450 miljoen. Gegeven de afhankelijkheid van marktomstandigheden is een betrouwbare prognose over de financiële transacties niet te geven. De bank acht het niet verantwoord om nu al een uitspraak te doen over de te verwachten nettowinst over 2019. Het uitkeringspercentage van de nettowinst bedraagt de komende jaren weer 50%. Risico’s | Beperkt, tot deelname aandelenkapitaal. Financiers hebben vertrouwen in de bank dat het risico van kredietverlening aan de BNG bank beperkt is, gezien het eigenaarschap van gemeenten, provincies en de staat. 1.2. Enexis Verbonden partij | Enexis Holding N.V. Activiteiten | Enexis is verantwoordelijk voor: - Distribueren en transporteren van energie. - Het in stand houden, beheren, exploiteren en uitbreiden van distributie en transportnetten in relatie tot energie.

- Het ontplooien van andere operationele en ondersteunende activiteiten mits deze binnen de wettelijke grenzen vallen. Inhoudelijk belang | Om de consument te beschermen tegen een monopolist is wettelijk bepaald dat netbeheerders in publieke handen moeten blijven. Bestuursprogramm | Financiën en bedrijfsvoering a Deelnemende | Provincies Noord-Brabant, Limburg, Overijssel, Drenthe, Groningen, Flevoland, Friesland en diverse partijen | gemeenten in deze provincies. Aandeel en | De gemeente bezit 304.012 aandelen à € 1. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 0,207%. zeggenschap Vertegenwoordiger | Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Scheringa bedragen x € 1.000 Enexis Holding N.V. Jaar | Dividend | Rente | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- inkomsten | vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | 258 | 37 | 3.517.000 | 2.593.000 | 55% | 265.500 2015 | 218 | 37 | 3.608.000 | 2.532.000 | 51% | 223.100 2016 | 210 | - | 3.704.000 | 3.173.000 | 51% | 207.000 2017 | 210 | - | 3.808.000 | 3.234.000 | 51% | 207.000 2018 | 249 | - | 4.024.000 | 3.691.000 | 52% | 319.000 Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2018 in 2019 worden ontvangen. In 2018 is een suppletie-uitkering ontvangen in verband met aflossing van de zgn. Edon-leningen ad € 25.555.

Ontwikkelingen | De verwachting is dat de vraag naar elektriciteit blijft stijgen door toenemende elektrificatie van mobiliteit en verwarming. Een andere ontwikkeling is dat steeds meer particuliere klanten zelf energie opwekken. Ook leveren zij energie terug aan het netwerk. De verduurzaming van de gebouwde omgeving is één van de grootste uitdagingen in de energietransitie. Gezocht wordt naar 76

geschikte en betaalbare oplossingen met als uiteindelijk doel een CO2-neutraal gebouwde omgeving in 2050. Op wijkniveau adviseert het netwerkbedrijf over de beste en meest kostenefficiënte oplossing, waarbij rekening wordt gehouden met de lokale situatie. Een radicale omslag naar all-electric is niet in alle gevallen de beste keuze. Om recht te doen aan de lokale situatie wordt geadviseerd een pragmatische aanpak die flexibel is voor nieuwe technologische ontwikkelingen. Zo kunnen verduurzamingsplannen worden gerealiseerd en blijven de kosten beheersbaar. Risico’s | De aandeelhouders lopen het risico (een deel van) de boekwaarde ad | € 6,2 miljoen te moeten afwaarderen. Het risico voor de aandeelhouders is gering omdat Enexis opereert in een gereguleerde (energie)markt, onder toezicht van de Energiekamer. Daarnaast is het risico gering in relatie tot de (intrinsieke) waarde van Enexis Holding N.V. Wettelijk is minimaal 40% eigen vermogen vereist, Enexis heeft op dit moment 50% eigen vermogen. Gecombineerd met de achtergestelde status van de ‘Vordering op Enexis ven- nootschap’ die loopt tot september 2019, levert dit een laag risico op voor de aandeelhouders van Enexis Holding N.V. Een aanvullend risico is het achterblijven van de geraamde dividendinkomsten. Het risico is echter gemitigeerd middels een overeengekomen streefwaarde van € 100 miljoen voor het jaarlijkse dividend.

1.3. Rendo Holding N.V. Verbonden partij | Rendo Holding N.V. Activiteiten | Rendo houdt zich als regionale netbeheerder van elektriciteit- en gasnetten primair bezig met het ontwerp, de bouw en het beheer van energienetwerken. Daarnaast houdt zij zich bezig met activiteiten gericht op onderhoud, verhuur en verkoop van energieverbruikstoestellen en adviseert of participeert o.a. in duurzaamheids- en innovatieprojecten op gebied van energie. Inhoudelijk belang | Het is van een publiek belang dat er een betrouwbare, betaalbare en schone energievoorziening is op de korte en lange termijn. De wet verplicht een splitsing van gasbedrijven in een leverings- en productiedeel, waarbij het leveringsdeel in publieke handen moet blijven. Het publiek belang kan het best behartigd worden in een privaatrechtelijke deelname. Bestuursprogramm | Financiën en bedrijfsvoering a Deelnemende | Gemeenten Hoogeveen, Meppel, Staphorst, Zwartewaterland, Steenwijkerland, Coevorden, Hardenberg, partijen | Westerveld en De Wolden. Aandeel en | De gemeente bezit 198 aandelen à € 453,78. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 19,98%. zeggenschap Vertegenwoordiger | Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Scheringa bedragen x € 1.000 N.V.

Rendo Holding Jaar | Dividend | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | 1.498 | 57.501 | 76.959 | 40% | 10.443 2015 | 1.498 | 61.015 | 71.970 | 45% | 11.014 2016 | 1.498 | 67.246 | 67.910 | 50% | 13.700 2017 | 1.498 | 70.342 | 66.962 | 51% | 10.596 2018 | 1.498 | 72.404 | 72.027 | 50% | 10.001 Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2016 in 2017 worden ontvangen. 77

Ontwikkelingen | In de komende periode gaan de wettelijk gemaximeerde tarieven omlaag. Dit is een stimulans voor de Rendo om kosten te besparen. De komende jaren houdt Rendo rekening met een dividenduitkering van € 7,5 miljoen. In verband met aanpassing van de Algemene Voorwaarden tot toetreding tot NV Rendo Holding is het mogelijk dat deze wordt bijgesteld. De intentie is om een voorstel hierover in de aandeelhoudersvergadering van december 2019 te behandelen. Risico’s | N.V. Rendo Holding bestaat uit Rendo Netwerken. Rendo Netwerken beheert en onderhoudt het gas- en elektriciteitsnetwerk. Gezien de aard van de activiteiten is Rendo Netwerken een vrij stabiele vennootschap. Bij een eventuele overname in verband met sectorordening vervalt het dividend. De opbrengst is naar verwachting (aanzienlijk) lager dan de huidige dividendopbrengst. 1.4. Vitens N.V. Verbonden partij | Vitens N.V. Activiteiten | Het doel van Vitens is een betrouwbare en onafhankelijke watervoorziening tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten. Inhoudelijk belang | Het is wettelijk vastgelegd dat de aandelen van waterbedrijven alleen in publieke handen mogen zijn, omdat de drinkwatervoorziening een publiek belang is. Het belang wordt het beste verwezenlijkt door middel van een privaatrechtelijke deelname.

Bestuursprogramma | Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen | Provincies Overijssel, Utrecht, Flevoland, Gelderland, Drenthe en Friesland en gemeenten in deze provincies. Aandeel en | De gemeente bezit 60.227 aandelen á € 56,50. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is zeggenschap | 1,042%. Vertegenwoordiger | Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Scheringa bedragen x € 1.000 Vitens N.V. Jaar | Dividend | Rente | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- inkomsten | vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | 174 | 87 | 421.200 | 1.292.500 | 24,6% | 42.100 2015 | 231 | 71 | 471.700 | 1.242.700 | 27,5% | 55.400 2016 | 202 | 52 | 489.100 | 1.249.200 | 28,1% | 48.500 2017 | 199 | 37 | 533.700 | 1.194.400 | 30,9% | 47.700 2018 | 54 | 26 | 533.000 | 1.233.500 | 30,2% | 13.000 Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2018 in 2019 worden ontvangen. Ontwikkelingen | Vitens zal de komende jaren nadrukkelijk verder bouwen op het fundament dat de afgelopen jaren is gelegd. Zowel in de klantbeleving als in de zorg voor het milieu en de maatschappij hebben we flinke stappen gezet. De verwachting is dat het uit te keren dividend de komende periode zal dalen. Dit wordt veroorzaakt door een daling van het verwachte jaarlijkse resultaat en een hoger investeringsniveau.

Inmiddels is de WACC (maximaal te behalen rendement) voor de jaren 2018 en 2019 vastgesteld op 3,4%. Risico’s | De deelneming brengt voor de gemeente een gering risico met zich mee. Vitens opereert maar zeer beperkt in een concurrerende omgeving, de marktrisico’s zin daarom beperkt. De operationele risico’s zijn niet klein omdat het product moet voldoen aan hoge kwaliteitseisen. 1.5. Rova N.V. 78

Verbonden partij | Rova Holding N.V. Activiteiten | Het op financieel, milieutechnisch en maatschappelijk verantwoorde wijze exploreren en exploiteren van afvalzorgplicht van gemeenten. Inhoudelijk belang | Het is van een publiek belang dat de gemeente de afvalverwerking tegen de zo laag mogelijke maatschappelijke kosten uitvoert. Het publiek belang kan behartigd worden door middel van een publieksrechtelijk deelname op basis van de Wgr. Bestuursprogramma | Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen | Afvalverwijdering Utrecht, gemeenten in West Overijssel, Amersfoort, Meppel, Apeldoorn, Oost- Gelre, Twenterand, Urk, Aalten, Olst-Wijhe, Winterswijk en Westerveld. Aandeel en | De gemeente bezit 579 aandelen á € 113,45. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 8,24%. zeggenschap Vertegenwoordiger | Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Scheringa bedragen x € 1.000 N.V. Rova Holding Jaar | Dividend | Rente | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- inkomsten | vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | 281 | 81 | 23.620 | 54.517 | 30,2% | 5.697 2015 | 324 | 81 | 25.785 | 56.127 | 31,5% | 6.819 2016 | 430 | 81 | 28.886 | 57.368 | 33,5% | 9.142 2017 | 348 | 81 | 36.516 | 47.091 | 36,9% | 7.441 2018 | 252 | 81 | 36.742 | 53.791 | 35,9% | 5.784 Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop.

Zo zal de dividenduitkering over 2017 in 2018 worden ontvangen. Ontwikkelingen | De behaalde resultaten in de transitie van afval naar grondstoffen (omgekeerd inzamelen) en de implementatie van de BOR-dienstverlening zijn positief te noemen. De Rova zal zich hierop blijven inzetten. Verder wordt gezocht door het uitbreiden van samenwerking met gemeenten, bijvoorbeeld op het terrein van beheer openbare ruimte en groenbeheer en is Rova actief rondom de implementatie van de participatiewet (bijvoorbeeld door het bieden van leerwerktrajecten voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt). Verbrandingsbelasting | ------- Risico’s | Beperkt tot deelname aandelenkapitaal. 1.6. Wadinko N.V. Verbonden partij | Wadinko N.V. Activiteiten | Het deelnemen in en het directie voeren over andere ondernemingen die bij voorkeur werkzaam zijn in de provincie Overijssel, waaronder bedrijven die werkzaam zijn op het gebied van kunststoffen en milieutechnieken en het bevorderen van de werkgelegenheid in de provincie, één en ander in de ruimste zin van het woord. Inhoudelijk belang | Wadinko heeft tot doel het creëren van werkgelegenheid door middel van het stimuleren van bedrijvigheid. Dit is van maatschappelijk belang, maar strikt genomen geen publiek belang omdat het een normale economische activiteit betreft.

Er zijn concurrerende particuliere initiatieven die met vergelijkbare participaties hetzelfde doel bereiken. Het is daarmee niet optimaal om als gemeente in een privaatrechtelijke partij te participeren. Bestuursprogramma | Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen | Provincie Overijssel en 20 gemeenten in Overijssel plus gemeenten Meppel, Noordoostpolder, Urk en 79

Westerveld. Aandeel en | De gemeente bezit 130 aandelen á € 100. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 5%. zeggenschap Vertegenwoordiger | Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Scheringa bedragen x € 1.000 Wadinko N.V. Jaar | Dividend | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | 65 | 60.460 | 1.639 | 7.362 2015 | 65 | 65.284 | 1.536 | 6.018 2016 | 65 | 65.626 | 1.441 | 1.537 2017 | 65 | 67.657 | 1.521 | 3.225 2018 | 65 | 67.999 | 1.512 | 1.537 Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2016 in 2017 worden ontvangen. Ontwikkelingen | Het beleid voor de komende zal worden voortgezet met als doelstelling: - | 5.000 arbeidsplaatsen in 2021 bij Wadinko participaties en - | gemiddeld 4% rendement op eigen vermogen. Risico’s | Verbonden met de taken van Wadinko zijn er ondernemingsrisico’s. De participatiemaatschappij zorgt dat zij invloed uitoefent op de ondernemingen waarin zij participeert via een Raad van Commissarissen of een aandeelhoudersovereenkomst. Het is echter niet te zeggen welke risico’s Wadinko precies loopt met betrekking tot de aangegane participaties. De afgelopen jaren is een positief financieel resultaat gedraaid.

Dit wil echter niet zeggen dat het bedrijf financieel gezond blijft, vanwege de afhankelijkheid | van de financiële posities van de participerende partijen. Vooralsnog is het eigen vermogen (liquide middelen) hoog genoeg om risico’s op te vangen. 1.7. Noordwestgroep N.V. Verbonden partij | Noordwestgroep N.V. Activiteiten | Het doel van de vennootschap is op sociaal-economisch verantwoorde wijze inwoners van de gemeente Steenwijkerland met een grote afstand tot de arbeidsmarkt toe te leiden naar betaalde arbeid. Inhoudelijk belang | Het publiek belang, mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking aan het arbeidsproces laten deelnemen, is wettelijk gezien een taak van de gemeente en wordt verwezenlijkt via de Noordwestgroep N.V. Bestuursprogramma | Steenwijkerlanders zijn actief Deelnemende partijen | Gemeente Steenwijkerland Aandeel en zeggenschap | De gemeente bezit thans 100% van de uitgegeven aandelen, zijnde 1.200 à € 453,78 per aandeel. Vertegenwoordiger | Wethouder Bijl-Oord 80

bedragen x € 1.000 Noordwestgroep N.V. Jaar | Bijdrage | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | 548 | 1.045 | 2.450 | 30% | - 2015 | 298 | 1.045 | 2.373 | 31% | - 2016 | 621 | 1.045 | 1.951 | 35% | - 2017 | 970 | 1.045 | 1.740 | 38% | - 2018 | 508 | 1.045 | 2.111 | 33% | - Ontwikkelingen | Vanaf 1 januari 2015 vindt er geen nieuwe instroom meer plaats in de sociale werkvoorziening bij NoordWestGroep. Op lange termijn zal de sociale werkvoorziening worden teruggebracht tot 30% van het huidige niveau. Alleen voor personen die zijn aangewezen op beschut werken zal dan nog een vergoeding worden ontvangen. Naast deze afbouw wordt ook de jaarlijkse subsidie vanaf 2015 tot en met 2020 gefaseerd verlaagd met in totaal € 2.500 per fte. Naast deze afbouw neemt ook de verdiencapaciteit van het resterende sw-bestand af. Mochten er geen maatregelen getroffen worden dan zou de gemeentelijke bijdrage in 2020 uitkomen op circa € 2 miljoen per jaar. NoordWestGroep heeft daarom in 2018 een herstructureringsplan opgesteld om deze verwachte tekorten terug te brengen tot circa € 1,2 miljoen. Hierbij moet met name gedacht worden aan kostenreductie en omzetverhoging door een bredere inzet van het bedrijf voor andere doelgroepen (met name voor de Participatiewet). De eerste resultaten van deze herstructurering laten in 2018 een positief beeld zien.

| Het | uiteindelijke | tekort | over | 2018, | inclusief | de | getroffen | voorziening | voor herstructureringskosten, ligt lager dan in 2017. In 2019 zal dan ook gekeken worden naar de toekomstscenario’s van NoordWestGroep voor de middellange termijn. Risico’s | De jaarlijkse verlaging van de rijkssubsidie betekent een financieel risico voor de gemeente, zeker als Noordwestgroep hier geen nieuwe inkomsten tegenover zet. 1.8. Vennootschappen na verkoop Essent In 2009 werd het productie- en leveringsdeel van Essent verkocht aan RWE. Bij de verkoop is een aantal tijdelijke B.V.’s opgericht om de belangen van de aandeelhouders te behartigen. In 2016 zullen CBL Vennootschap B.V., Verkoop Vennootschap B.V. en Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. naar verwachting worden opgeheven. Verbonden partij | Vordering op Enexis B.V. Activiteiten en | Essent heeft eind 2007 een herstructurering doorgevoerd waarbij de economische eigendom van de inhoudelijk belang | gas- en elektriciteitsnetten binnen de Essent-groep zijn verkocht en overgedragen aan Enexis. Enexis beschikte over onvoldoende contante middelen om de koopprijs te kunnen betalen. Dit bedrag is omgezet in een lening van de aandeelhouders van Essent. De B.V. is in het leven geroepen om de Aandeelhouderslening aan Enexis doelmatig en efficiënt te kunnen beheren.

Bestuursprogramma | Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen | Provincies Noord-Brabant, Limburg, Overijssel, Drenthe, Groningen, Flevoland, Friesland en diverse gemeenten in deze provincies. Aandeel en | De gemeente bezit 4.236 aandelen, zijnde een aandeel in het totaal aandelenvermogen van 0,20%. zeggenschap | De gemeente heeft nog 1 lening uitstaan: - Lening D, einddatum 30/9/2019, rente 7,20% € 680.000 Vertegenwoordiger | Wethouder Scheringa 81

bedragen x € 1.000 Vordering op Enexis B.V. Jaar | Rente | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- inkomsten | vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | 94 | 66 | 860.000 | 0% | - 17 2015 | 94 | 45 | 860.000 | 0% | - 22 2016 | 90 | 24 | 356.000 | 0% | - 20 2017 | 51 | 9 | 350.000 | 0% | - 15 2018 | - | - 2 | 356.324 | 0% | - 11 bedragen x € 1.000 Verkoop Vennootschap B.V. Jaar | Agio | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- uitkering | vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | - | 363.305 | 80.000 | 17.290 2015 | 635 | 84.803 | 30.139 | 48.900 2016 | 162 | 1.243 | 37 | - 524 2017 | 2 | 151 | 6 | - 67 2018 | - | 112 | 30 | - 39 bedragen x € 1.000 CSV Amsterdam B.V. Jaar | Agio | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- uitkering | vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | - | 9 | 36 | - 44 2015 | - | 42 | 50 | - 50 2016 | - | 3.209 | 171 | 3.251 2017 | 4 | 870 | 53 | - 110 2018 | - | 746 | 45 | - 124 bedragen x € 1.000 Publiek Belang Electriciteitsproductie B.V. Jaar | Agio | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- uitkering | vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | - | 1.598 | 108 | - 19 2015 | - | 1.580 | 118 | - 18 2016 | - | 1.639 | 51 | 59 2017 | - | 1.620 | 18 | - 18 2018 | - | 1.605 | 24 | - 15 bedragen x € 1.000 CBL Vennootschap B.V..

Jaar | Agio | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- uitkering | vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | - | 9.811 | 107 | - 67 2015 | - | 9.460 | 445 | - 351 2016 | 15 | 788 | 149 | - 270 2017 | 1 | 147 | 17 | - 19 2018 | - | 137 | 22 | - 9 82

83 Ontwikkelingen Vordering op Enexis B.V. Op dit moment resteert alleen nog lening D. Deze ma g niet vervroegd worden afgelost. Afhankelijk van het resultaat van een aantal financiële ratio’s zou deze lening eventueel geconverteerd kunnen worden in eigen vermogen. Naar verwachting zal de vennootschap eind 2019/begi n 2020 kunnen worden ontbonden na de aflossing van de lening op 30 september 2019. Verkoop Vennootschap B.V. Het initieel vermogen in het General Escrow Fonds was bij de oprichting in 2009 € 800 mln.. Eind juni 2016 is het General Escrow Fonds geliquid eerd. Het restantbedrag is volledig uitgekeerd aan de aandeelhouders naar rato van het aandelenbelang in de vennootschap. Ondanks dat het General Escrow Fonds in juni 2016 i s geliquideerd, dient de vennootschap als gevolg van contractuele verplichtingen nog in stand gehouden te worden. Het bestuur van de vennootschap is in overleg met de andere contractue le partijen om na te gaan wanneer de contractuele verplichtingen voortijdig kunnen worden beëindigd en de vennootschap vervolgens kan worden ontbonden. CBL Vennootschap B.V. Het initieel vermogen in het General Escrow Fonds was bij de oprichting in 2009 $ 275 mln.. Eind juni 2016 is het General Escrow Fonds geliquid eerd. Het restantbedrag is volledig uitgekeerd aan de aandeelhouders naar rato van het aandelenbelang in de vennootschap.

Ondanks dat het General Escrow Fonds in juni 2016 i s geliquideerd, dient de vennootschap als gevolg van contractuele verplichtingen nog in stand gehouden te worden. Het bestuur van de vennootschap is in overleg met de andere contractue le partijen om na te gaan wanneer de contractuele verplichtingen voortijdig kunnen worden beëindigd en de vennootschap vervolgens kan worden geliquideerd. De verwachting is dat de vennootschap in 2019 of be gin 2020 zal kunnen worden ontbonden en/of zal kunnen fuseren met één van de andere vennootsch appen die bij de verkoop van Essent zijn opgericht. CSV Amsterdam B.V. In het kader van de verkoop van Attero aan Waterlan d hebben de verkopende aandeelhouders van Attero een aantal garanties en vrijwaringen gegeven aan Waterland. Het merendeel van deze garanties en vrijwaringen is door de verkopende aan deelhouders overgedragen aan CSV Amsterdam B.V. Ter verzekering van de betaling van eventuele schadeclaims heeft Waterland bedongen dat een deel van de verkoopopbrengst, zijn de € 13,5 miljoen, door de verkopende aandeelhouders gedurende een bepaalde tijd op een e scrow-rekening wordt aangehouden. Buiten het bedrag dat op deze rekening wordt aangehouden, zijn de verkopende aandeelhouders niet aansprakelijk voor inbreuken op garanties en vrijwaringen.

Waterland heeft op 22 mei 2015 een claim van ten mi nste € 9,5 miljoen ingediend bij de CSV Amsterdam B.V. Vanwege die claim, diende - conform de afspraken vastgelegd in de koopovereenkomst - het gehele in escrow geplaatste bedrag ter beschikking te blijven ter afwikkeling van deze claim. De contractuele beoogde verlaging per 27 mei 2015 van het escrow bedrag (lees: betaling door de notaris van € 9,5 mi ljoen aan de CSV Amsterdam B.V. en daarmee aan de verkopende aandeelhouders) heeft daarom niet plaatsgevonden. In juni 2016 is een compromis bereikt tussen Waterland en de vennootschap voor een bedrag van € 5.464.217 over de belastingclaims tot en met de per iode waarin Attero integraal onderdeel, als Essent Milieu, uitmaakte van de Essent-organisatie. Het bedrag is betaald uit het escrow fonds van € 13,5 miljoen. Daarnaast is door Attero een bedrag betaald aan de vennootschap van EUR 3.406.063 voor de (eventuele) belastingteruggaven o ver deze periode. Het bedrag is toegevoegd aan de overige reserves van de vennootschap. Het resterend vermogen op de escrow-rekening is € 8 .035.783,--. De escrow-rekening wordt aangehouden bij de notaris. De verkopende aandeelho uders en Waterland zijn niet zonder meer gerechtigd tot het voornoemde bij de notaris in esc row gestorte bedrag. De verkopende aandeelhouders en Waterland hebben enkel een voorwa ardelijke aanspraak op dat bedrag.

Zodra aan de in de escrow overeenkomst opgenomen voorwaar den is voldaan, zal de notaris het desbetreffende bedrag betalen aan hetzij de CSV Ams terdam B.V., hetzij aan Waterland. Het in

84 escrow gestorte bedrag maakt geen onderdeel uit van de balans van CSV Amsterdam B.V.. De looptijd van deze vennootschap is afhankelijk va n de periode dat claims worden afgewikkeld. Eventuele claims kunnen door Waterland tot 5 jaar na completion (mei 2019) worden ingediend. Na afwikkeling van deze eventuele claims van Waterl and zal de escrow-rekening kunnen worden opgeheven en het restant op deze rekening kan worden uitgekeerd aan de aandeelhouders. Naar verwachting zal de vennootschap eind 2019/begin 2020 kunnen worden ontbonden. Echter is er een dispuut tussen de vennootschap en Waterland/Attero over een belastingteruggave over het boekjaar 2011. De vennootschap is van meni ng dat zij recht heeft op doorbetaling van de belastingteruggave en Waterland/Attero is van menin g dat de teruggave verrekend moet worden met de belasting die vervolgens later weer wordt ge heven. Echter heeft deze belastingheffing betrekking op een jaar na verkoopdatum. Publiek Belang Elektricititeitsproductie B.V. Ondanks dat het General Escrow Fond sinds juni 2016 is geliquideerd, dient de vennootschap als gevolg van contractuele verplichtingen nog in stand gehouden te worden. Het bestuur van de vennootschap is in overleg met de andere contractue le partijen om na te gaan wanneer de contractuele verplichtingen voortijdig kunnen worden beëindigd en de vennootschap vervolgens kan worden ontbonden.

De verwachting is dat de vennootschap in 2019 of be gin 2020 zal kunnen worden ontbonden en/of zal kunnen fuseren met één van de andere vennootsch appen die bij de verkoop van Essent zijn opgericht. Risico’s Als aandeelhouder loopt de gemeente zeer b eheerst risico’s op Enexis voor de niet-tijdige bet aling van rente en/of aflossing en, in het ergste geval, faillissement van Enexis. Daarnaast is het risico e n daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders relatief gering en beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap (ongeveer € 20.000). Het financiële risico is beperkt tot eventuele clai ms van Waterland als gevolg van garanties en vrijwaringen die door de verkopende aandeelhuders zijn afgegeven tot het bedrag van € 8.035,783,- - die nog resteert op de escrow-rekening en voor he t bedrag dat als werkkapitaal wordt aangehouden in de vennootschap. 2. Stichtingen en verenigingen 2.1. Stichting Dataland Verbonden partij Stichting administratiekantoor Dataland Activiteiten Dataland verzorgt de toegankelijkheid van gemeentelijke vastgoed, GEO- en WOZ-informatie voor publieke en private afnemers in Nederland. Inhoudelijk belang Deelname is een vorm van samenwe rking tussen gemeenten ter behartiging van het open baar belang en met als resultaat efficiëntie en kennisvo ordelen op het gebied van toegankelijkheid van overheidsinformatie.

Dankzij de samenwerking met de elnemende gemeenten, vele afnemers en andere betrokkenen bij de overheidsinformatievoorzi ening is Dataland uitgegroeid tot het landelijke kennis- en dataknooppunt voor vastgoed, geo- en WOZ gerelateerde gemeentelijke gegevens. Bestuursprogramma Steenwijkerl anders voelen zich welkom Deelnemende partijen Diverse Nederlandse gemeenten Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 22.640 ce rtificaten à € 0,10 per certificaat. Participatie g eschiedt door de eenmalige aankoop van certificaten naar rato van he t aantal gebouwen in de gemeente. Hiermee krijgt de gemeente zeggenschap over het beleid van Dataland. Vertegenwoordiger De gemeente is als participant ve rtegenwoordigd in de certificaathoudersvergadering. bedragen x € 1.000

Stichting administratiekantoor Dataland Jaar | Ontvangen | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- vergoeding | vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | 0 | 800 | 600 | 300 2015 | 0 | 949 | 485 | 221 2016 | 0 | 847 | 607 | - 102 2017 | 0 | 751 | 522 | - 96 2018 | - | nnb | nnb | nnb (*) vergoeding voor gemeente als verstrekker van gegevens Ontwikkelingen | Jaarlijks ontving de gemeen een bescheiden bedrag voor het aanleveren van vastgoedinformatie. Het totale bedrag bedraagt ca. €75.000,--. Per gemeente komt dit neer op gemiddeld € 260,-- per jaar. Vaak is het voor de financiële afdeling onduidelijk waar dit bedrag vandaan komt. Om die reden leidt de overboeking van het bedrag tot administratieve- en boekingskosten die eigenlijk niet in verhouding staan met het te ontvangen bedrag. Wat op het niveau van de individuele gemeente een beperkt bedrag genoemd kan worden, vormt in zijn totaliteit voor Dataland jaarlijks een zeer werkbaar bedrag om een medewerker fulltime voor het GGB in te kunnen zetten. Daarom ontvangt de gemeente geen jaarlijkse uitkering meer, zodat Dataland kan investeren in het GGB. Op deze manier kan het GGB blijven groeien en blijft de slagkracht van het beraad behouden, een gegeven dat in het voordeel werkt van alle Nederlandse gemeenten. Risico’s | Dataland is een stichting zonder winstoogmerk.

Het financieel risico is laag en beperkt zich tot het in de certificaten geïnvesteerde bedrag. 3. | Gemeenschappelijke regelingen 3.1. GGD IJsselland Verbonden partij | Gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD) IJsselland Activiteiten | De GGD IJsselland bewaakt, beschermt en bevordert de gezondheid van de ruim 500.000 inwoners van 11 gemeenten in IJsselland Inhoudelijk belang | De gemeente heeft de wettelijke taak om de gezondheid van de burgers te bevorderen en te beschermen | tegen | ziekten | en | calamiteiten. | Daarnaast | is | de | gemeente | verplicht | een gemeenschappelijke gezondheidsdienst te hebben. Het publiek belang kan het best gediend worden door middel van een publiekrechtelijke deelname op basis van de Wgr. Bestuursprogramma | Steenwijkerlanders doen het samen Deelnemende partijen | De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap | Gemeenten hebben zitting in het algemeen bestuur. Iedere gemeente heeft 1 stem. De (basis)bijdrage per gemeente wordt berekend aan de hand van het aantal inwoners. Vertegenwoordiger | Algemeen bestuur: wethouder Jongman-Smit bedragen x € 1.000 85

Gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD) IJsselland Jaar | Bijdrage | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | 700 | 1.900 | 6.300 | 16% | 400 2015 | 700 | 2.400 | 6.100 | 20% | 600 2016 | 700 | 1.500 | 10.200 | 8% | 800 2017 | 790 | 1.378 | 10.593 | 13% | 211 2018 | 1.344 | 3.171 | 8.710 | 27% | 1.848 Ontwikkelingen | De vele veranderingen op het gebied van jeugdzorg, WMO, participatie en de beweging in het onderwijs vragen van de GGD IJsselland om mee te bewegen, in te spelen op vernieuwing en aan te passen. Vanaf 2018 voert de GGD ook de jeugdgezondheidszorg 0-4 jaar uit en daarmee de gehele jeugdgezondheidszorg (jgz) van 0-18 jaar. De bijdrage aan de GGD is daardoor gestegen met € 570.000. De stijging is identiek aan de uitgave jgz 0-4 jaar in 2017 (toen nog uitgevoerd door de Zorggroep Oude en Nieuwe Land). We zien dat een uniforme uitvoering in alle 11 gemeenten die deelnemen in de GR GGD bijdraagt aan mogelijkheden tot verdere samenwerking en ontwikkeling. Het beleggen van de gehele jgz 0-18 jaar bij de GGD levert meer mogelijkheden voor samenwerking met onderwijs, het sociaal werk en zorg. Risico’s | De risico’s die de GGD in haar begroting heeft vermeld hebben niet geleid tot extra kosten. Het exploitatieresultaat 2018 is naar verwachting positief. 3.2.

Veiligheidsregio IJsselland Verbonden partij | Veiligheidsregio IJsselland Activiteiten | Veiligheidsregio IJsselland werkt met gemeenten en andere partners samen in het voorkomen, bestrijden en beperken van de gevolgen van branden, ongevallen, rampen en crisis in de regio IJsselland. Inhoudelijk belang | De brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing en het bieden van geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen zijn alle publieke belangen. Deze belangen kunnen het beste behartigd worden door middel van een gemeenschappelijke regeling op basis van de Wgr. Bestuursprogramma | Steenwijkerlanders voelen zich thuis Deelnemende partijen | De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap | Gemeenten hebben zitting in het algemeen bestuur. Iedere gemeente heeft 1 stem. Vertegenwoordiger | Algemeen bestuur: burgemeester Bats bedragen x € 1.000 Veiligheidsregio IJsselland Jaar | Bijdrage | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | 2.500 | 1.400 | 43.100 | 0,0% | 3.700 2015 | 2.625 | 2.100 | 42.270 | 7,9% | 2.034 2016 | 2.660 | 2.450 | 27.763 | 7,9% | 2.037 2017 | 2.745 | 2.745 | 33.321 | 8,5% | 556 2018 | 2.706 | 5.065 | 32.077 | 14,0% | 1.454 86

Ontwikkelingen | Voorafgaand aan de begroting 2017 is de verdeelmethodiek herzien. Door het algemeen bestuur is op 23 maart 2016 namelijk gekozen voor een combinatiemodel voor de verdeling van de kosten. De kosten worden vanaf 2017 voor 75% verdeeld op basis van de historische kosten en voor 25% op basis van een meer geobjectiveerde methodiek, te weten het gemeentefonds. Na drie jaar, dus in 2019, wordt de verdeelmethodiek opnieuw geëvalueerd waarbij in principe het gekozen combinatiemodel gehandhaafd blijft. Er wordt alleen gekeken of het geobjectiveerde aandeel van het gemeentefonds in de verdeelmethodiek kan worden vergroot. Voorafgaand aan de evaluatie wordt door het algemeen bestuur op basis van de ontwikkelingen op dat moment besloten hoe de evaluatie exact vorm zal krijgen. Risico’s | Veiligheidsregio IJsselland heeft op 31-12-2017 een weerstandsvermogen van één miljoen euro, dat geeft een betrouwbaarheid van 85%. Dit betekent dat de veiligheidsregio bij een dergelijke weerstandscapaciteit naar verwachting eenmaal in de zes à zeven jaar niet in staat zal zijn zonder aanvullende financiering een positief eigen vermogen te behouden. Op basis van het huidige risicoprofiel is de beschikbare weerstandscapaciteit als onvoldoende te beschouwen.

Het is echter wel raadzaam definitieve uitspraken pas te doen wanneer enige ervaring is opgedaan met de gevolgde werkwijze in het benoemen en inschatten van risico’s. De benoemde risico's kunnen langdurige financiële gevolgen hebben. De eventuele financiële gevolgen kunnen voor een beperkte periode worden gedekt. In die periode moet een structurele oplossing worden gevonden. De gemeente kan worden aangesproken op een eventueel exploitatietekort voor een percentage van 7,92%. 3.3. IGSD Steenwijkerland/Westerveld Verbonden partij | Intergemeentelijke Sociale Dienst (IGSD) Steenwijkerland en Westerveld Activiteiten | Uitvoering van de Wet Werk en Bijstand (WWB), de bijzondere bijstand, het minimabeleid en de participatiewet. Inhoudelijk belang | Het samenwerkingsverband is ingesteld om door middel van vergaande samenwerking op het gebied van de uitvoering van Wet Werk en Bijstand en aanverwante wetten de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren, de kwetsbaarheid te verminderen en de efficiëncy te verhogen. Een gemeenschappelijke regeling op basis van de Wgr leent zich hier het best voor.

Bestuursprogramma | Steenwijkerlanders zijn actief Deelnemende partijen | Gemeenten Steenwijkerland en Westerveld Aandeel en zeggenschap Vertegenwoordiger | Wethouders Bijl-Oord en Harmsma (DB) en wethouders Bijl-Oord, Jongman-Smit en Harmsma (allen in het AB) bedragen x € 1.000 Intergemeentelijke Sociale Dienst (IGSD) Steenwijkerland en Westerveld Jaar | Bijdrage | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | 3.300 | 9 | 2.778 | 0% | 6 2015 | 3.400 | 2 | 3.711 | 0% | - 7 2016 | 3.700 | 10 | 4.183 | 0% | 8 2017 | 3.596 | 15 | 2.599 | 0% | 4 2018 | 3.818 | 22 | 3.922 | 0% | 8 Ontwikkelingen | Het proces rond de besluitvorming van de integrale toegang sociaal domein is grotendeels afgerond in 2018. Dit heeft tot gevolg dat het grootste deel van de taken van de Participatiewet vanaf 1 januari 2020 toegevoegd worden aan de WMO/Jeugd en weer uitgevoerd worden door de gemeente. Daarvoor heeft de raad inmiddels ook besloten om de Gemeenschappelijke Regeling IGSD S-W per 1-1-2020 op te heffen. 87

De afgelopen twee jaar is er op basis van een Plan van Aanpak intensief ingezet om extra mensen uit te laten stromen naar regulier werk, dat per 1 januari 2019 heeft geleid tot een verlaging van het uitkeringenbestand van 50 uitkeringen t.o.v. 1 januari 2018. In 2018 zijn in totaal 128 mensen uitgestroomd naar regulier werk. Dit ligt op hetzelfde niveau als in 2017. Risico’s | De gemeenten zijn risicodrager voor de uitvoering van de taken van de IGSD. De belangrijkste risico’s en onzekerheden waarmee de IGSD te maken heeft vloeien voort uit de Participatiewet, de bijzondere bijstand en het minimabeleid. Het is daarom van belang een dusdanige organisatie neer te zetten, die voldoende weerstand heeft om tegenvallers op te vangen. Het gaat dan om substantiële tegenvallers. Die weerstand kan bestaan uit bijvoorbeeld reserves en/of een structuur die de flexibiliteit heeft te reageren op veranderende omstandigheden. De IGSD heeft besloten geen reserves te vormen. 3.4. Omgevingdienst (v.h. Regionale Uitvoeringsdienst) Verbonden partij | Omgevingsdienst (v.h. Regionale Uitvoeringsdienst (RUD)) IJsselland Activiteiten | De RUD is een netwerkorganisatie op het gebied van de milieuwetgeving, - regelgeving en – handhaving.

Inhoudelijk belang | Het is een publiek belang dat de gemeente de wettelijke milieutaken uitvoert op een regionale schaal om zo minder kwetsbaar en meer efficiënt te zijn. Bestuursprogramma | Steenwijkerlanders zijn actief Deelnemende partijen | Provincie Overijsel en de gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap | De gemeente heeft een zetel in het bestuur. Het bestuur bestaat uit de vertegenwoordigers van de colleges en gedeputeerde staten. Vertegenwoordiger | Wethouder Bijl-Oord bedragen x € 1.000 Omgevingsdienst Ijsselland (vh Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) Ijsselland) Jaar | Bijdrage | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | 50 | - | - | - 2015 | 54 | - | - | - 2016 | 50 | - | - | - 2017 | 65 | - | - | - 2018 | 827 | 755 | 2.102 | 26% | 755 Ontwikkelingen | We zien op het werkveld van de Omgevingsdienst veel nieuwe ontwikkelingen, zoals de komst van de Omgevingswet met het bijbehorende Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) en de opgaven op het gebied van energie, duurzaamheid en klimaatadaptatie. Ook de sanering van asbestdaken < 2024 in Overijssel is een dossier dat onze aandacht vraagt.

In overleg met de 12 deelnemers van de Omgevingsdienst zullen we onze kennis en expertise inzetten om op deze dossiers de gewenste resultaten te boeken. De primaire meerwaarde van de Omgevingsdienst is natuurlijk gelegen in de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving van de milieutaken. In het tweede jaar van ons bestaan zullen we de basis hiervan verder verstevigen en uitbouwen. In 2019 zullen we ook de | samenwerking | met | de | Veiligheidsregio | en | de | GGD | verder | intensiveren. | Beide gemeenschappelijke regelingen zijn ook actief in het fysieke domein. In 2018 is hiermee al een aanvang gemaakt door bijvoorbeeld gezamenlijk vorm te geven aan een voorlichtingsprogramma voor nieuwe gemeenteraden. 88

Risico’s | Er zijn in 2018 diverse uitdagingen geweest op het gebied van de ICT. Het opzetten van de kantoorautomatisering, enkele taak specifieke applicaties en onze applicatie voor het primaire proces IJVI. De kantoorautomatisering heeft zowel in hard- als software een goede start gekend en draait naar tevredenheid. De taak specifieke applicaties zijn in een projectvorm aangevlogen en kenden een moeizamere start. Dit heeft mede geresulteerd in het feit dat de accounts bij de partners langer in stand blijven dan de oorspronkelijke planning. Eind 2018 is het project op één applicatie na afgerond, deze wordt momenteel opgepakt. De applicatie voor het primaire proces IJVI werkt technisch naar behoren. Gedurende 2018 bleek echter dat er op het gebied van de data conversie en kwaliteit nog een inhaalslag gemaakt moet worden om bijvoorbeeld een goede planning voor de bezoeken (toezicht) te kunnen uitdraaien. Dit is in 2018 opgepakt en kent zijn vervolg in 2019, waarvoor nadere voorstellen worden ontwikkeld. 3.5. Jeugdzorg IJsselland Verbonden partij | Uitvoeringsorganisatie Jeugdzorg IJsselland Activiteiten | De uitvoeringsorganisatie fungeert als aankoopcentrale voor gemeenten. Verder beheert de uitvoeringsorganisatie namens de gemeenten de in het kader van de inkoop gesloten overeenkomsten.

Sinds januari 2018 valt ook de coördinatie van de beleidsafstemming tussen de 11 gemeenten onder de gemeenschappelijke regeling. Inhoudelijk belang | Het is een publiek belang dat voor de gemeente de wettelijke jeugdhulptaken worden uitgevoerd en de gemeente daarbij regionaal samenwerkt om zo efficiënt mogelijk te zijn. .Gekozen is voor een lichte vorm van samenwerking ofwel de uitvoerende taken en niet de beleidsvormende taken. Bestuursprogramma | Steenwijkerlanders doen het samen Deelnemende partijen | De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap | De gemeente heeft een zetel in het bestuur. Het college wijst uit haar midden één lid van het bestuur aan. Vertegenwoordiger | Wethouder Jongman-Smit bedragen x € 1.000 RSJ Ijsselland (regionaal servicepunt) (v.h.Bedrijfsvoeringsorganisatie (BVO) Jeugdzorg Ijsselland) Jaar | Bijdrage | Eigen | Vreemd | Solvabiliteits- | Bedrijfs- vermogen | vermogen | ratio | resultaat 2014 | - | - | - | - 2015 | 93 | - | 12.100 | - 2016 | 97 | - | 15.326 | - 2017 | 168 | - | 17.335 | - 2018 | nnb | nnb | nnb | nnb Ontwikkelingen | Vanaf 2018 is, met het vaststellen van de regionale visie jeugdhulp, gekozen voor een modulaire opbouw van de diensten van de RSJ.

Dit houdt in dat gemeenten kunnen kiezen sommige delen van de dienstverlening zelf uit te voeren. Steenwijkerland neemt, vanaf 2018 de administratieve afhandeling van de ontvangen facturen zelf ter hand. De inkoop van jeugdhulp is vanaf 2018 sterk aangepast. De nieuwe inkoopmethodiek maakt het sturen op resultaten makkelijker, stimuleert de samenwerking tussen aanbieders en biedt meer flexibiliteit om te veranderen van intensiteit of aard van de zorg. In 2018 geldt de nieuwe inkoopsystematiek alleen voor de lichte vormen van zorg. Vanaf 2020 gaan deze ook gelden voor de zwaardere vormen van zorg, Risico’s | De nieuwe inkoopmethodiek vergt veel inzet van de RSJ en de gemeenten. Hiervoor is extra menskracht noodzakelijk. Daarnaast kamp het RSJ structureel met onderbezetting, waardoor een uitbreiding van de begroting noodzakelijk bleek. Een ander risico betreft de financiële uitkomsten van het nieuwe inkoopmodel. Deze zullen worden gemonitord. 89

90 3.7 Uitvoering grondbeleid 2018 Het klimaat op de woningmarkt in de gemeente Steenw ijkerland heeft zich sterk verbeterd in vergelijkin g met de voorgaande jaren. Er zijn in 2018 zelfs meer kavels verkocht (75) dan verwacht (64). Definitie en doel grond- eon ontwikkelbeleid 2016-2020 Het doel van het Grond- en Ontwikkelbeleid is het u itvoeren en stimuleren van gebiedsontwikkelingen (g rondexploitaties) en planontwikkelingen (investeringsprojecten) ter bevo rdering van het maatschappelijk gewenste ruimtegebr uik en de ruimtelijke kwaliteit tegen een optimale verdeling van kosten en opbrengsten (kostenverhaal). Belangrijke gebeurtenissen 2018 In 2018 hebben zich een aantal ontwikkelingen voorg edaan die gevolgen hebben voor de financiële positi e van het gemeentelijke grondbedrijf. De grondprijzenbrief 2019 is op 18 december 2018 va stgesteld door het college en ter kennisname verstu urd naar de raad. De grondprijzen opgenomen in de grondprijzenbrief 2019 zijn verwerkt bij de herziening van de grondexploi taties per 1-1-2019. Dit heeft invloed op de hoogte van de verwachte opbrengsten en daarmee op de waardering van de grondexploitaties per 1-1-2019. Op 18 december 2018 heeft de raad besloten gemeente lijke middelen beschikbaar te stellen om de bouw va n sociale huurwoningen op locaties in de noordelijke kernen e n in Steenwijk mogelijk te maken.

Besloten is in to taal 84 sociale huurwoningen in te passen in de volgende grondexploitatieprojecten: Woldmeenthe (cpl 05); Kornputkwartier (cpl 36); Willemsoord (cpl 46); Overhavendijk (cpl 61); Scheerwolde (cpl 68). De financiële consequenties van het raadsbesluit d.d. 18 december 2018 zijn verwerkt in de grondexploitaties per 1-1-2019 en worden conform het raadsbesluit gecompenseerd vanuit de reserve volkshuisvesting. Het ingerekende uitgiftetempo van particuliere kave ls in de grondexploitatie Kornputkwartier is per 1- 1-2019 getemporiseerd. In de grondexploitatie ultimo 2017 werd nog uitgegaan van een gemiddeld uitgiftetempo van 17 particuliere kavels in de periode 2019 t/m 2023. Op basis van de gerealiseerde verkoo p van particuliere kavels in 2018 is dit in de gron dexploitatie ultimo 2018 bijgesteld naar gemiddeld circa 11 particuliere kav els in de periode 2019 t/m 2028. Het gaat in totaal om uitgifte van 106 particuliere kavels in deze periode. De verwachte e inddatum van de grondexploitatie is verzet naar 31- 12-2028 en daarmee is de resterende looptijd verlengd naar 10 jaar. De ramingssystematiek in de individuele grondexploi taties in relatie tot de doorbelasting van de koste n op het complex ‘bouwgrondexploitaties algemeen’ is gewijzigd.

Het gaat om de kosten in relatie tot grondbedrijf gerel ateerde uren en werkzaamheden geboekt op het complex ‘bouwgrondexpl oitaties algemeen’. Deze kosten worden op basis van een verdelingssystematiek doorbelast naar de verschille nde grondexploitaties. De ramingssystematiek is nu afgestemd op de wijze waarop de betreffende kosten worden doorbelast. Dit geeft een realistischer beeld van de verwachte grondexploitatieresultaten. Op 19 juli 2018 heeft de raad ingestemd met het bes temmingsplan Vollenhove Aan Boord / Steiger. Met de ze aanpassing van het bestemmingsplan is het mogelijk om een viertal levensbestendige en energie neutrale woningen te re aliseren. Bij de najaarsnota is gezien de geografische nabijheid bes loten de kosten en opbrengsten van deze ontwikkelin g administratief toe te voegen aan het grondexploitatiecomplex Noordwal. In de grondexploitatie Giethoorn Noord fase 1 en 2 is een programmatische toevoeging van 15 vrije sect or kavels aan de Vlier en de Hazelaar. Het gaat om een toevoeging van circ a 7.200 m2 uitgeefbaar gebied wat nog niet was inge rekend in de grondexploitatie. In de grondexploitatie bedrijventerrein Boterberg t e Oldemarkt is de afgelopen jaren de interesse in k avels nagenoeg nihil geweest. Dat terwijl er een nog te verkopen voorraa d uitgeefbaar bedrijventerrein ligt van circa 3,4 h ectare.

Er is voor gekozen een deel van het bedrijventerrein een tijdelijke in vulling te geven in de vorm van een zonnepark. Op c irca 1,6 hectare van het bedrijventerrein zullen zich de komende vijftien ja ar zonnepanelen bevinden. Dat betekent dat deze gro nd de komende vijftien jaar niet verkocht kan worden als bedrijventerrein.

91 Het begrote rentepercentage van 1,25% is door verpl ichte nacalculatie verlaagd naar 1% in de rekening 2018. De parameter kosten- en opbrengstenstijging is gehandhaafd op 2,-% respectievelijk 1,5%. Programma Woningbouw In 2018 zijn in totaal 72 woningbouwkavels verkocht (particulier + projectmatig), terwijl de prognose uitging van de verkoop van 64 woningbouwkavels (particulier + projectmatig). H iermee is in 2018 meer verkocht dan verwacht. Het k limaat op de woningmarkt in de gemeente Steenwijkerland heeft zich sterk verbeterd in vergelijking met de voorgaande jaren. In het project Kornputkwartier hebben de marktparti jen in 2018 meer grond afgenomen dan de contractuee l overeengekomen afnameverplichting. Ook de particuliere uitgifte loopt op dit moment goed. Programma Bedrijventerreinen De uitgifte van bedrijventerreinen loopt achter op de prognoses. De vraag is in de praktijk lager dan de geschatte vraag op basis van het document Afspraken Regionale Bedrijventerreinen Programmering West Overijssel 2017-2020. Aandachtspunt blijft dat de vraag naar bedrijventerreinen zich hoofdzakelijk manifesteert in de kern Steenwijk, terwijl het merendeel van het aanbod in de overige kernen binnen de gemeente Steenwijkerland is gelegen. Er is dus een mismatch tussen vraag en aanbod.

Daarom wordt er in sommige gevallen ook gezocht naar alternatiev e (tijdelijke) invullingen, zoals het zonnepark op het bedrijventerrein Boterberg te Oldemarkt. Resultaten De prognose van het gezamenlijk resultaat tot en met 2027 van de onderhanden grondexploitaties was per ultimo 2017 € 6,8 miljoen positief op eindwaarde. De prognose v an het gezamenlijk resultaat tot en met 2037 van de onderhanden grondexploitaties was per ultimo 2018 € 5,8 miljoen positief op eindwaarde. Dat is een verslechtering van circa 1,0 miljoen, mede veroorzaakt door de financiële consequenties v an de sociale investeringsopgave, de afstemming van de ramingssystematiek op de wijze van doorbelasting va n de kosten op ‘bouwgrondexploitaties algemeen’, te mporisering van het uitgiftetempo Kornputkwartier en de effecten van he t zonnepark als tijdelijke invulling op het bedrijv enterrein Boterberg te Oldemarkt. Door de mutaties in de grondexploitaties en de invoering van de POC-methode kunnen en moeten er in verschillende complexen winsten genomen worden, terwijl in andere complexen verliezen moeten worden genomen. Per saldo betekent dit voor 2018 een verlies binnen het grondbedrijf van circa € 1,3 mil joen. Voorgesteld wordt dit verlies te verrekenen met de Algemene Reserve vrij besteedbaar.

Met de vaststelling van de Nota Reserves en voorzieningen op 19 december 2017 is de Algemene Reserves Grondexploitatie (ARG) opgegaan in de Algemene Rese rve vaste Buffer. Hiermee wordt benadrukt dat het g rondbedrijf deel uitmaakt van de algemene dienst en geen apart onder deel is binnen de financiële huishouding van de gem eente. Het totale risico binnen de grondexploitaties is op basis van de jaarrekening 2018 ca. € 3,5 miljoen (2017: € 3,8 miljoen). De effecten van de sociale investeringsopgave zijn bij de jaarreken ing 2018 ingerekend in de grondexploitaties en vall en daarmee vrij in het risicoprofiel. Ten tweede is door het goede klimaat op de woningmarkt het afzetrisico in een aantal in dividuele grondexploitaties afgenomen. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt het totale pakket aan risico’s gepresenteerd.

92 4. Verklaring Ensia Gemeenten worden steeds afhankelijker van digitale informatievoorziening die veelal tijd en plaatsonaf hankelijk toegankelijk moet zijn. Dit heeft tot gevolg dat ook informatiebeveiliging binnen de gemeente steeds belangrijker wordt. Het College van B&W legt verantwoording af over de kwaliteit van de informatieveiligheid. Hierbij word t gebruik gemaakt van de zogenaamde ENSIA methode. De horizontale verantwoor ding die hieruit ontstaat bestaat uit een zelfevalu atie en een verklaring van het College van B&W over de (informatie)veiligheid van diverse informatiesystemen. Het gaat dan om over de geselecteerde informatiebeveiligingsnormen inzake DigiD, Suwinet, BAG, BGT en BRP. IB beleid, doelstellingen en afspraken Informatiebeveiliging gaat verder dan alleen ICT. B eveiliging van gegevens en systemen is een zaak van de hele organisatie. Het gaat om mensen in de organisatie, om de manier waarop zij met risico’s omgaan. Het gaat om het inr ichten van processen en procedures, om kennis en bewustzijn. En in de la atste plaats om techniek. Of de bedreiging nu komt van een onbewuste medewerker, een criminele organisatie of een stroom storing: de technische en organisatorische maatrege len om schade te voorkomen of te beperken zijn hetzelfde. Risicomanagement is de basis van een goede informatiebeveiliging.

Informatiebeveiliging kan dan ook niet zonder syste matische en actuele risicoanalyses. Bij de risico’s horen maatregelen om die risico’s te verminderen en plannen om met incidenten om te gaan. Algemeen beeld en resultaten afgelopen periode In 2017 is het informatiebeveiligingsbeleid 2017-20 20 vastgesteld. Voorafgaand aan een volgende actual isatie van het informatiebeveiligingsbeleid en verankering hiervan in een jaarplan, is het uitvoeren van een integra le risicoanalyse gewenst. In november 2018 is een integrale risicoanalyse uitgev oerd. Op basis hiervan zijn speerpunten en priorite iten gekozen die zijn opgenomen in het vastgestelde informatiebeveiligingsplan 2019. Algemene Verordening gegevensbescherming (AVG ) Met de komst van de AVG in mei 2018 is er ( hernieu wde) aandacht voor de bescherming van persoonsgegev ens (privacy) gekomen. Informatiebeveiliging en privacybeschermin g zijn aandachtspunten die nauw met elkaar zijn ver weven. Binnen de organisatie is een Privacy Officer (PO) aangesteld en in samenwerking met de gemeenten Westerveld, Sta phorst en Zwartewaterland zijn voor deze 4 gemeenten twee functionarissen gegevensbescherming (FG’s) aangesteld die verantwoordelijk zijn voor het toezicht op de bescherming van persoonsgegevens. In 2018 is gestart gemaakt met het bewust maken van de organisatie.

Zo zijn er bewustwordingssessies g ehouden, is er een register van verwerkingsactiviteiten gerealiseerd, zijn verwerkingsovereenkomsten afgesloten en is een register aangelegd waarin datalekken/ beveiligingsincidenten worden vastgelegd. Collegeverklaring ENSIA Als bijlage is de vastgestelde Collegeverklaring EN SIA 2018 bijgevoegd. Daarnaast is het hierop afgege ven assurance-rapport van de onafhankelijke IT auditor toegevoegd. Meerjarenperspectief De belangrijkste trends en ontwikkelingen voor de gemeentelijke informatieveiligheid voor 2019 zijn: 1. Informatiebeveiligingsplan 2019 Uitvoering geven aan het informatiebeveiligingsplan 2019 2. Aandacht voor privacy De invoering van de Algemene Verordening Gegevensbe scherming (AVG) heeft een impuls gegeven in de aand acht voor de bescherming van persoonsgegevens. Een posit ieve ontwikkeling die tevens helpt de informatievei ligheid te vergroten. 3. Baseline informatieveiligheid Met ingang van 1 januari 2020 zal de Baseline Infor matiebeveiliging Overheid (BIO) van kracht worden a ls vervanger van de BIG en wordt het normenkader voor alle overheden. 4. Common Ground Vanuit het principe Common Ground werken gemeenten gezamenlijk aan de doelstelling om grip te hebben e n te houden op de gemeentelijke informatievoorziening.

H iermee wordt een grote stap gezet in de richting va n een open, transparante overheid waarbinnen gegevens sneller e n veiliger kunnen worden uitgewisseld. Zo wordt van uit het programma Gemeentelijke Gemeenschappelijke Infrastr uctuur (GGI) stapsgewijs gewerkt aan de moderniseri ng van de ICT- infrastructuur zoals het aanleggen van een GGI-netwerk.

93 Bijlagen:

94

95

96

97

98

99