Jaarverslag 2016.pdf

Daar waar sprake is van een aanzienlijk, niet afgedekt, risico wordt dit meegenomen bij de paragraaf weerstandsvermogen . Inmiddels zijn van de BNG, Enexis en Vitens de jaar resultaten over 2016 bekend. In de eerstkomende aandeelhoudersvergaderingen van 2017 zullen deze st ukken worden vastgesteld. Van deze verbonden partij en zullen dan ook de laatst bekende cijfers worden meegenomen. Bij de overige verbonden partijen moeten de jaarstukken o ver 2016 nog worden ontvangen. Daarom zijn bij het onderdeel vermogensp ositie en resultaat de gegevens over 2015 vermeld. De bijlage is conform het raadsvoorstel van 9 febru ari 2016 opgesteld en worden in de volgende categor ieën gepresenteerd (zie ook paragraaf 3.2): o vennootschappen en coöperaties o stichtingen en verenigingen o gemeenschappelijke regelingen en De 4 e categorie, de “overige verbonden partijen” is momenteel niet voorradig. 78 1. Vennootschappen en coöperaties 1.1. BNG Verbonden partij Bank Nederlandse Gemeenten N.V. Activiteiten De kerntaak van de BNG is om tegen lag e tarieven te voorzien in kredietverlening aan decentrale overheden en in kredietverlening onder garantie van overheden. Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente op een zo goedkoop mogelijke manier kan l enen om de rentekosten zo laag mogelijk te houden. Ook zijn de financiële zekerheden en stabiliteit van maatschappelijk belang.

Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Nederlandse overheden (50% rij k, 50% gemeenten, provincies en waterschappen) Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 129.675 aandelen à € 2,50. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 0,24% Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhoude rs: wethouder Brus Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Dividend (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2013 165 3.430 127.721 24% 283 2014 74 3.582 149.891 24% 126 2015 132 4.163 (**) 145.317 27% 226 2016 (*) 212 4.486(**) 149.514 32% 365 (*) verwacht (**) incl. hybride kapitaal Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2016 in 2017 worden ontvangen. Ontwikkelingen De kosten voor toezicht, informatiet echnologie en personeel blijven een stijgende lijn vertonen. Grote inspanningen blijven nodig om te kunnen voldo en aan de snel veranderende wet- en regelgeving en de uitgebreide rapportagevereisten die hieruit voortvloeien. Gezien de aanhoudende onzekerheden acht de bank het niet verantwoord een uitspraak te doen over de te verwachten nettowinst over 2017. Risico’s Beperkt, tot deelname aandelenkapitaal.

Fi nanciers hebben vertrouwen in de bank dat het risico van kredietverlening aan de BNG bank beperkt is, gezien het eigenaarschap van gemeenten, provincies en de staat. 1.2. Enexis Verbonden partij Enexis Holding N.V. Activiteiten Enexis is verantwoordelijk voor: - Distribueren en transporteren van energie. - Het in stand houden, beheren, exploiteren en uitbreiden van distributie en transportnetten in relatie tot energie. - Het ontplooien van andere operationele en ondersteunende activiteiten mits deze binnen de wettelijke grenzen vallen. Inhoudelijk belang Om de consument te beschermen te gen een monopolist is wettelijk bepaald dat netbeheerders in publieke handen moeten blijven. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering 79 Deelnemende partijen Provincies Noord-Brabant, Limb urg, Overijssel, Drenthe, Groningen, Flevoland, Fri esland en diverse gemeenten in deze provincies. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 290.983 aandelen à € 1. Het aande el in het totale aandelenvermogen is 0,20%.

Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhoude rs: wethouder Brus Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Dividend (*1.000) Eigen vermoge n (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2013 232 3.370 2.895 53,8% 239.1 2014 258 3.517 2.900 54,8% 265,5 2015 217 3.608 3.472 51,0% 223,1 2016 (*) 201 3.704 3.580 50,9% 207 (*) werkelijk Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2016 in 2017 worden ontvangen. Ontwikkelingen De zgn. Edon-leningen zijn eind dece mber omgezet in aandelen. Hierdoor is het aandelenvermogen met 13.029 stuks uitgebreid. Over 2016 is nog wel de rente-ontvangst ad € 36.756,-- ontvangen. In de aandeelhoudersvergaderi ng van april 2017 zal Enexis, haar nieuwe strategie vast stellen. Risico’s De afgelopen jaren zijn de financiële pres taties stabiel geweest. Conclusie is dat Enexis een financieel gezond bedrijf is. Wettelijk is minimaal 40% eigen vermogen vereist. Enexis heeft op dit moment meer dan 50% eigen vermogen. Gecombineer d met de achtergestelde status van de “Vordering op Enexis Vennootschap” levert dit een laag risico op voor de aandeelhouders. 1.3. Rendo Holding N.V. Verbonden partij Rendo Holding N.V.

Activiteiten Rendo houdt zich als regionale netbehe erder van elektriciteit- en gasnetten primair bezig met het ontwerp, de bouw en het beheer van energienetwe rken. Daarnaast houdt zij zich bezig met activiteiten gericht op onderhoud, verhuur en verko op van energieverbruikstoestellen en adviseert of participeert o.a. in duurzaamheids- en innovatieprojecten op gebied van energie. Inhoudelijk belang Het is van een publiek belang da t er een betrouwbare, betaalbare en schone energiev oorziening is op de korte en lange termijn. De wet verplicht een splitsing van gasbedrijven in een leverings- en productiedeel, waarbij het leveringsdeel in publieke handen moet blijven. Het publiek belang kan het best behartigd worden in een privaatrechtelijke deelname. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Gemeenten Hoogeveen, Meppel, S taphorst, Zwartewaterland, Steenwijkerland, Coevorden, Hardenberg, Westerveld en De Wolden. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 198 aandelen à € 453,78. Het aand eel in het totale aandelenvermogen is 19,98%.

Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhoude rs: wethouder Brus Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Dividend (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2013 1.998 57 86 40% 13,5 2014 1.498 58 77 40% 10,4 80 2015 1.498 61 76 45% 11,0 2016 (*) 1.498 62 72 (*) verwacht Ontwikkelingen In de komende periode gaan de wettel ijk gemaximeerde tarieven omlaag. Dit is een stimulans voor de Rendo om kosten te besparen. De komende jar en houdt Rendo rekening met een dividenduitkering van € 7,5 miljoen. Risico’s N.V. Rendo Holding bestaat uit Rendo Netwe rken. Rendo Netwerken beheert en onderhoudt het gas- en elektriciteitsnetwerk. Gezien de aard van d e activiteiten is Rendo Netwerken een vrij stabiele vennootschap. Bij een eventuele overname in verband met sectorord ening vervalt het dividend. De opbrengst is naar verwachting (aanzienlijk) lager dan de huidige dividendopbrengst. 1.4. Vitens N.V. Verbonden partij Vitens N.V. Activiteiten Het doel van Vitens is een betrouwbare en onafhankelijke watervoorziening tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten. Inhoudelijk belang Het is wettelijk vastgelegd dat de aandelen van waterbedrijven alleen in publieke h anden mogen zijn, omdat de drinkwatervoorziening een publiek belang is.

Het belang wordt het beste verwezenlijkt door middel van een privaatrechtelijke deelname. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Provincies Overijssel, Utrecht , Flevoland, Gelderland, Drenthe en Friesland en ge meenten in deze provincies. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 60.227 aandelen á € 56,50. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 1,042%. Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhoude rs: wethouder Brus Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Dividend (*1.000) Eige n vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2013 164 438,3 1.273,5 25,6% 39,3 2014 174 421,2 1.292,5 24,6% 42,1 2015 231 471,7 1.242,7 27,5% 55,4 2016 (*) 202 489,1 1.249,2 28,1% 48,5 (*) werkelijk Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2016 in 2017 worden ontvangen. Ontwikkelingen Vitens werkt aan een verbeterde dien stverlening aan klanten, een grotere waardering voo r het product en een goede bescherming van de drinkwaterbronnen. Verder werkt het bedrijf onder meer aan de implementatie van de nieuwe Omgevingswet. Eind november 2016 heeft de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILG) de “prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2015” opgeleverd.

In deze driejaarlijkse prestatievergelijking worden de prestaties van de drinkwaterbedrijven onderling vergeleken. Het doel hiervan is de prestaties van de sectoren te verbeteren, de doelmatigheid te bevorderen en de transparatie te vergroten. Binnen zes maanden nadat de rapportage is uitgebracht maken de drinkwaterbedrijven hun voornemens om de prestat ies te verbeteren aan de minister bekend, evenals de termijn waarbinnen ze dat zullen doen. Eén en ander is verwoord in het verbeterplan. Naast de eis van kostendekkendheid op totaalniveau moeten de tarieven op individueel niveau in ieder geval in redelijke verhouding staan tot de kosten. Een wijziging van de tarieven heeft effect op de tarieven die klanten in rekening worden gebracht. Het jaar 2018 is een goed 81 moment om een wijziging door te voeren, aangezien d e tarieven voor 2018 op totaal niveau een significante daling laten zien. De verwachting is dat het uit te keren dividend voor de periode 2017-2019 zal dalen. Dit wordt veroorzaakt door een daling van het verwachte jaarlijkse resultaat. Inmiddels is de WACC (maximaal te behalen rendement) voor de jaren 2016 en 2017 vastgesteld op 4,2% (2014 en 2015: 4,8%). Daarnaast is de verwachting dat de WACC voor de jaren 2018 en 2019 nog verder zal dalen als gevolg van de lage langlopende marktr ente. Risico’s De deelneming brengt voor de gemeente een gering risico met zich mee.

Vitens opereert maar zeer beperkt in een concurrerende omgeving, de mark trisico’s zin daarom beperkt. De operationele risico’s zijn niet klein omdat het product moet voldoen aan hoge kwaliteitseisen. 1.5. Rova N.V. Verbonden partij Rova N.V. Activiteiten Het op financieel, milieutechnisch en maatschappelijk verantwoorde wijze exploreren en exploiteren van afvalzorgplicht van gemeenten. Inhoudelijk belang Het is van een publiek belang da t de gemeente de afvalverwerking tegen de zo laag m ogelijke maatschappelijke kosten uitvoert. Het publiek belang kan behartigd worden door middel van een publieksrechtelijk deelname op basis van de Wgr. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Afvalverwijdering Utrecht, gem eenten in West Overijssel, Amersfoort, Meppel, Apel doorn, Oost- Gelre, Twenterand, Urk, Aalten, Olst-Wijhe, Winterswijk en Westerveld. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 579 aandelen á € 113,45. Het aand eel in het totale aandelenvermogen is 8,24%.

Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhoude rs: wethouder Brus Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Dividend (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2013 406(*) 22,1 32 27,5% 5,4 2014 281 23,6 31 30,2% 5,7 2015 324 25,8 31 31,5% 6,8 2016 (*) 270 30 28 4,3 (*) verwacht Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2016 in 2017 worden ontvangen. Ontwikkelingen De behaalde resultaten in de transit ie van afval naar grondstoffen (omgekeerd inzamelen ) en de implementatie van de BOR-dienstverlening zijn positief te noemen. De Rova zal zich hierop blijven inzetten. Verder wordt gezocht door het uitbreiden van samenwerking met gemeenten, bijvoorbeeld op het terrein van beheer openbare ruimte en groenbeheer en is Rova actief rondom de implementatie van de participatiewet (bijvoorbeeld door het bieden van leerwerktrajecten voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt). Risico’s Beperkt tot deelname aandelenkapitaal. 82 1.6. Wadinko N.V. Verbonden partij Wadinko N.V.

Activiteiten Het deelnemen in en het directie voere n over andere ondernemingen die bij voorkeur werkzaam zijn in de provincie Overijssel, waaronder bedrijve n die werkzaam zijn op het gebied van kunststoffen en milieutechnieken en het bevorderen van de werkgelegenheid in de provincie, één en ander in de ruimste zin van het woord. Inhoudelijk belang Wadinko heeft tot doel het creër en van werkgelegenheid door middel van het stimuler en van bedrijvigheid. Dit is van maatschappelijk belang, maar strikt genomen geen publiek belang omdat het een normale economische activiteit betreft. Er zijn concurrerende particuliere initiatieven die met vergelijkbare participaties hetzelfde doel bereiken. Het is daarmee niet optimaal om als gemeente in een privaatrechtelijke partij te participeren. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Provincie Overijssel en 20 gem eenten in Overijssel plus gemeenten Meppel, Noordoo stpolder, Urk en Westerveld. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 130 aandelen á € 100. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 5%. Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhoude rs: wethouder Brus Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Dividend (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2013 65 54 n.v.t.

1,6 2014 65 60 n.v.t. 7,4 2015 65 65 n.v.t. 6,0 2016 (*) 65 63 n.v.t. 2,4 (*) verwacht Ontwikkelingen Het beleid voor de komende zal worde n voortgezet met als doelstelling: - 5.000 arbeidsplaatsen in 2021 bij Wadinko participaties en - gemiddeld 4% rendement op eigen vermogen. Risico’s Verbonden met de taken van Wadinko zijn er ondernemingsrisico’s. De participatiemaatschappij zorgt dat zij invloed uitoefent op de ondernemingen waarin zij participeert via een Raad van Commissarissen of een aandeelhoudersovereenkomst. Het is echter niet te zeggen welke risico’s Wadinko precies loopt met betrekking tot de aangegane participaties. De afgelopen jaren is een positief financieel resultaat gedraaid. Dit wil echter niet zeggen dat het bedrijf financieel gezond blijft, vanwege de afhankelijkheid van de financiële posities van de participerende partijen. Vooralsnog is het eigen vermogen (liquide middelen) hoog genoeg om risico’s op te vangen. 1.7. Noordwestgroep N.V. Verbonden partij Noordwestgroep N.V. Activiteiten Het doel van de vennootschap is op soc iaal-economisch verantwoorde wijze inwoners van de gemeente Steenwijkerland met een grote afstand tot de arbeidsmarkt toe te leiden naar betaalde arbeid.

Inhoudelijk belang Het publiek belang, mensen met e en lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking aan het arbeidsproces laten deelnemen, is wettelijk gezien een taak van de gemeente en wordt verwezenlijkt via de Noordwestgroep N.V. 83 Bestuursprogramma Steenwijker landers zijn actief Deelnemende partijen Gemeente Steenwijkerland Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit thans 100% van de uitgegeven aand elen, zijnde 1.200 à € 453,78 per aandeel. Vertegenwoordiger Wethouder Dedden Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2013 0,4 2014 0,5 1,0 2,4 0 0 2015 0,3 1,0 2,4 0,31 0 2016 (*) 0,7 1,0 2,4 0,35 0 (*) verwacht Ontwikkelingen Voor de komende jaren wordt geen rek ening gehouden met een dividenduitkering. Wel wordt rekening gehouden met een te betalen bijdrage van € 220.000 in 2015 oplopend tot € 745.000 in 2018. Op termijn zal de sociale werkvoorziening worden teruggebracht tot 30% van het huidige budget. Alleen voor personen die zijn aangewezen op beschut werken zal dan nog een vergoeding worden ontvangen. Risico’s De jaarlijkse verlaging van de rijkssubsid ie betekent een financieel risico voor de gemeente, zeker als Noordwestgroep hier geen nieuwe inkomsten tegenover zet. 1.8.

Vennootschappen na verkoop Essent In 2009 werd het productie- en leveringsdeel van Essent verkocht aan RWE. Bij de verkoop is een aantal tijdelijke B.V.’s opgericht om de belangen van de aandeelhouders te b ehartigen. In 2016 zullen CBL Vennootschap B.V., Verkoop Vennootschap B.V. en Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. naar verwachting worden opgeheven. Verbonden partij Vordering op Enexis B.V. Activiteiten en inhoudelijk belang Essent heeft eind 2007 een herstructurering doorgev oerd waarbij de economische eigendom van de gas- en elektriciteitsnetten binnen de Essent-groep zijn verkocht en overgedragen aan Enexis. Enexis beschikte over onvoldoende contante middelen om de koopprijs te kunnen betalen. Dit bedrag is omgezet in een lening van de aandeelhouders van Essent. De B.V. is in het leven geroepen om de Aandeelhouderslening aan Enexis doelmatig en efficiënt te kunnen beheren. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Provincies Noord-Brabant, Limb urg, Overijssel, Drenthe, Groningen, Flevoland, Fri esland en diverse gemeenten in deze provincies. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 4.062 aandelen, zijnde een aandeel in het totaal aandelenvermogen van 0,20%.

De gemeente heeft nog 2 leningen uitstaan: - Lening C, einddatum 30/9/2016, rente 4,65% € 970.000 - Lening D, einddatum 30/9/2019, rente 7,20% € 680.000 Vertegenwoordiger Wethouder Brus Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Rente-inkomsten (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 84 2013 134 2014 94 2015 94 0,045 860 2016 90 0,025 355 -0,02 Ontwikkelingen Lening C is in 2016 vervroegd afgelo st. Lening D mag niet vervroegd worden afgelost. In verband met aflossing van de zgn. EDON-leningen ontvangt de gemeente over een bedrag van € 30.466 de rentevergoeding. Verder is het aandelenvermogen met 174 stuks toegenomen. In verband met liquidatie van de Verkoop Vennootschap B.V. is in 2016 een finale agio uitkering ontvangen van € 161.528. Eind juni 2016 is het CBL Escrow Fonds geliquideerd. Het restantbedrag afgerond $ 19,1 mln. is door JP Morgan in de verhouding 50%-50% uitbetaald aan RWE en aan de vennootschap. Het restant bedrag is onder inhouding van $ 1 mln. en 15% dividendbelasting naar rato van het belang in CBL Vennootschap B.V. uitbetaald aan de aandeelhouders. In 2016 is een finale dividenduitkering uit het Escrow Fonds van € 14.969 ontvangen. Verder is er een bedrag van $ 1 mln. aangehouden voor eventuele nakomende advies- en afwikkelingskosten.

De verwachting is dat dit bedrag medio 2017 nog grotendeels vrijvalt en uitgekeerd kan worden aan de aandeelhouders. Eind juni 2016 zijn RWE en Verkoop Vennootschap B.V. tot een compromis gekomen voor de afwikkeling van alle (fiscale) claims, te weten € 29.768.308,-. Het restbedrag in het General Escrow Fonds van € 83.090.962,93 is door JP Morgan uitbetaald aan Verkoop Vennootschap B.V. Dit bedrag is vervolgens aan de aandeelhouders naar rato van hun belang in Verkoop Vennootschap B.V. uitbetaald. In het kader van de verkoop van Attero aan Waterland hebben de verkopende aandeelhouders van Attero een aantal garanties en vrijwaringen gegeven aan Waterland. Het merendeel van deze garanties en vrijwaringen is door de verkopende aandeelhouders overgedragen aan CSV Amsterdam B.V. Ter verzekering van de betaling van eventuele schadeclaims heeft Waterland bedongen dat een deel van de verkoopopbrengst, zijn de € 13,5 miljoen, door de verkopende aandeelhouders gedurende een bepaalde tijd op een escrow-rekening wordt aangehouden. Buiten het bedrag dat op deze rekening wordt aangeh ouden, zijn de verkopende aandeelhouders niet aansprakelijk voor inbreuken op garanties en vrijwaringen. Waterland heeft op 22 mei 2015 een claim van ten minste € 9,5 miljoen ingediend bij de CSV Amsterdam B.V.

Vanwege die claim, diende - conform de afspraken vastgelegd in de koopovereenkomst - het gehele in escrow geplaatste bedrag ter beschikking te blijven ter afwikkeling van deze claim. De contractuele beoogde verlaging per 27 mei 2015 van het escrow bedrag (lees: betaling door de notaris van € 9,5 miljoen aan de CSV Amsterdam B.V. en daarmee aan de verkopende aandeelhouders) heeft daa rom niet plaatsgevonden. In juni 2016 is een compromis bereikt tussen Waterland en de vennootschap voor een bedrag van € 5.464.217 over de belastingclaims tot en met de periode waarin Attero integraal onderdeel, als Essent Milieu, uitmaakte van de Essent-organisatie. Het bedrag is betaald uit het escrow fonds van € 13,5 miljoen. Daarnaast is door Attero een bedrag betaald aan de vennootschap van EUR 3.406.063 voor de (eventuele) belastingteruggaven over deze periode. Het bedrag is toegevoegd aan de overige reserves va n de vennootschap. De looptijd van deze vennootschap is afhankelijk van de periode dat claims worden afgewikkeld. Eventuele claims kunnen door Waterland tot 5 jaar n a completion (mei 2019) worden ingediend. Na afwikkeling van deze eventuele claims van Waterland zal de escrow-rekening kunnen worden opgeheven en het restant op deze rekening kan worden uitgekeerd aan de aandeelhouders.

De diverse vennootschappen moeten nog in stand worden gehouden tot en met 2019 in verband met een aantal juridische overeenkomsten, die in het verleden zijn afgesloten. Risico’s Als aandeelhouder loopt de gemeente zeer b eheerst geachte risico’s op Enexis voor de niet- tijdige betaling van rente en/of aflossing en, in het ergste geval, faillissement van Enexis. Daarnaast is het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders relatief gering en beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap (ongeveer € 20.000,--). 85 2. Stichtingen en verenigingen 2.1. Stichting Dataland Verbonden partij Stichting administratiekantoor Dataland Activiteiten Dataland verzorgt de toegankelijkheid van gemeentelijke vastgoed, GEO- en WOZ-informatie voor publieke en private afnemers in Nederland. Inhoudelijk belang Deelname is een vorm van samenwe rking tussen gemeenten ter behartiging van het open baar belang en met als resultaat efficiëntie en kennisvoordelen op het gebied van toegankelijkheid van overheidsinformatie. Dankzij de samenwerking me t deelnemende gemeenten, vele afnemers en andere betrokkenen bij de overheidsinformatievoorziening is Dataland uitgegroeid tot het landelijke kennis- en dataknooppunt voor va stgoed, geo- en WOZ gerelateerde gemeentelijke gegevens.

Bestuursprogramma Steenwijkerl anders voelen zich welkom Deelnemende partijen Diverse Nederlandse gemeenten Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 22.640 certificaten à € 0,10 per certificaat. Participatie geschiedt door de eenmalige aankoop van certificaten naar rato van he t aantal gebouwen in de gemeente. Hiermee krijgt de gemeente zeggenschap over het bel eid van Dataland. Vertegenwoordiger De gemeente is als participant ve rtegenwoordigd in de certificaathoudersvergadering. Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1.000) (*) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2013 0,0 0,5 0,6 2014 0,4 0,8 0,6 0,3 2015 0,3 2016 0,2 (*) vergoeding voor gemeente als verstrekker van ge gevens Ontwikkelingen Jaarlijks wordt een (zeer geringe) v ergoeding aan deelnemende gemeenten uitgekeerd voor het leveren van de gemeentelijke gegevens. Het eventuele overschot aan inkomsten wordt daarnaast aan de certificaathoudende gemeenten uitg ekeerd. Risico’s Dataland is een stichting zonder winstoogm erk. Het financieel risico is laag en beperkt zich tot het in de certificaten geïnvesteerde bedrag. 2.2 .

Stichting GovUnited Verbonden partij Stichting GovUnited Activiteiten Door expertise en slagkracht van afzon derlijke gemeenten te bundelen en samen te werken werkt GovUnited aan de ambities van de e-overheid. Inhoudelijk belang Doelstelling is door samenwerkin g met andere gemeenten lagere ICT-kosten te realise ren. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Gemeenten Aa en Hunze, Berkell and, Hilversum, Middelburg, Rheden, Renkum, Steenwijkerland, Terneuzen, Teylingen, Uithoorn, Utrecht, Werkendam, Westerveld, Winterswijk en Zutphen. Aandeel en zeggenschap Vertegenwoordiging in de programmaraad Vertegenwoordiger Gemeentesecretaris S. Weistra Financieel In begroting Vermogenspositie en bedrijf sresultaat 86 opgenomen Jaar Bijdrage (*1.000) (*) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2013 10 2014 10 2015 10 2016 10 (*) gemeente betaalt daarnaast een bedrag per inwoner afhankelijk van productafname Ontwikkelingen GovUnited is gestopt per 13 oktober 2016. Risico’s In 2016 konden gemeenten rechtstreeks, of via de stichting als rechtspersoon, betrokken raken in juridische trajecten ingezet door derden. De eventuele kosten direct daaraan verbonden zijn niet in de begroting verdisconteerd.

In dit kader dient het weerstandsvermogen van de stichting € 200.000,-- te bedragen om zeker te kunnen stellen, dat de stichting onbezwaard kan worden geliquideerd. Met ingang van 14 oktober 2016 is er een contract a angegaan met Greenvalley voor de betreffende applicaties. Hiermee is het financiële risico met stichting GovUnited van de baan. 3. Gemeenschappelijke regelingen 3.1. GGD IJsselland Verbonden partij Gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD) IJssella nd Activiteiten De GGD IJsselland bewaakt, beschermt e n bevordert de gezondheid van de ruim 500.000 inwoners van 11 gemeenten in IJsselland Inhoudelijk belang De gemeente heeft de wettelijke taak om de gezondheid van de burgers te bevorderen en te beschermen tegen ziekten en calamiteiten. Daarnaast is de gemeente verplicht een gemeenschappelijke gezondheidsdienst te hebben. Het publiek belang kan het best gediend worden door middel van een publiekrechtelijke deelname op basis van de Wgr. Bestuursprogramma Steenwijker landers doen het samen Deelnemende partijen De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap Gemeenten hebben zitting in het algemeen bestuur. I edere gemeente heeft 1 stem. De (basis)bijdrage per gemeente wordt berekend aan de hand van het aantal inwoners.

Vertegenwoordiger Algemeen bestuur: wethouder Frant zen Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2013 0,7 1,4 6,5 11% 0,2 2014 0,7 1,9 6,3 16% 0,4 2015 0,7 2,4 6,1 20% 0,6 2016 0,7 1,5 10,2 0,8 Ontwikkelingen De vele veranderingen op het gebied van jeugdzorg, WMO, participatie en de beweging in het onderwijs vragen van de GGD IJsselland om mee te be wegen, in te spelen op vernieuwing en aan te passen. In 2016 is de verdeelsleutel voor de bijdrage jeugdzorg aangepast. De communicatie hieromtrent richting de gemeente Steenwijkerland was niet altijd even duidelijk. Uiteindelijk is met het bestuur een overgangsregeling overeengekome n voor de jaren 2017 en 2018. 87 In 2017 zal nagegaan worden of het mogelijk is de Jeugdgezondheidszorg onder te brengen bij de GGD. Een extern bureau ondersteunt de gemeente b ij het onderzoek hiernaar. Risico’s In de begroting van de GGD worden de volge nde risico’s vermeld: publieke gezondheid asielzoekers, risico’s voormalig regio IJssel-Vecht, forensische geneeskunde, extra inzet van medewerkers bij uitbraak infectieziekte en boventalligheid van personeel vanwege afnemende activiteiten. GGD IJsselland voert een actief financieel risicobeleid.

De weerstandscapaciteit wordt geëvalueerd op basis van een financiële risico-inventarisatie. Op basis van de meerjarenraming is het risico voor de gemeente Steenwijkerland klein. 3.2. Veiligheidsregio IJsselland Verbonden partij Veiligheidsregio IJsselland Activiteiten Veiligheidsregio IJsselland werkt met gemeenten en andere partners samen in het voorkomen , bestrijden en beperken van de gevolgen van branden, ongevallen, rampen en crisis in de regio IJsselland. Inhoudelijk belang De brandweerzorg, rampenbestrijd ing en crisisbeheersing en het bieden van geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen zijn alle publieke belangen. Deze belangen kunnen het beste behartigd worden door middel van een gemeenschappelijke regeling op basis van de Wgr. Bestuursprogramma Steenwijker landers voelen zich thuis Deelnemende partijen De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap Gemeenten hebben zitting in het algemeen bestuur. I edere gemeente heeft 1 stem.

Vertegenwoordiger Algemeen bestuur: burgemeester Ba ts Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2013 2014 2,5 1,4 43,1 3,7 2015 2,7 2,1 42,3 2 2016 2,7 2,5 27,8 2 Ontwikkelingen Voorafgaand aan de begroting 2017 is de verdeelmethodiek herzien. Door het algemeen bestuur is op 23 maart 2016 namelijk gekozen voor een combinatiemodel voor de verdeling van de kosten. De kosten worden vanaf 2017 voor 75% verdeeld op basis van de historische kosten en voor 25% op basis van een meer geobjectiveerde methodiek, te weten het gemeentefonds. Na drie jaar, dus in 2019, wordt de verdeelmethodiek opnieuw geëvalueerd waarbij in principe het gekozen combinatiemodel gehandhaafd blijft. Er wordt alleen gekeken of het geobjectiveerde aandeel van het gemeentefonds in de verdeelmethodiek kan worden vergroot. Voorafgaand aan de evaluatie wordt door het algemee n bestuur op basis van de ontwikkelingen op dat moment besloten hoe de evaluatie exact vorm zal krijgen. Risico’s Veiligheidsregio IJsselland heeft op 31-12 -2016 een weerstandsvermogen van één miljoen euro, dat geeft een betrouwbaarheid van 85%.

Dit betekent dat de veiligheidsregio bij een dergelijke weerstandscapaciteit naar verwachting eenmaal in de zes à zeven jaar niet in staat zal zijn zonder aanvullende financiering een positief eigen vermogen te behouden. Op basis van het huidige risicoprofiel is de beschikbare weerstandscapaciteit als onvoldoende te beschouwen. Het is echter wel raadzaam definitieve uitspraken pas te doen wanneer enige ervaring is opgedaan met de gevolgde werkwijze in het benoemen en inschatten van risico’s. De benoemde 88 risico's kunnen langdurige financiële gevolgen hebben. De eventuele financiële gevolgen kunnen voor een beperkte periode worden gedekt. In die periode moet een structurele oplossing worden gevonden. De gemeente kan worden aangesproke n op een eventueel exploitatietekort voor een percentage van 7,92%. 3.3. IGSD Steenwijkerland/Westerveld Verbonden partij Intergemeentelijke Sociale Dienst (IGSD) Steenwijkerland en Westerveld Activiteiten Uitvoering van de Wet Werk en Bijstand (WWB), de bijzondere bijstand, het minimabeleid en de participatiewet. Inhoudelijk belang Het samenwerkingsverband is inge steld om door middel van vergaande samenwerking op het gebied van de uitvoering van Wet Werk en Bijstand en aanverwante wetten de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren, de kwetsbaarheid te verminderen en de efficiëncy te verhogen.

Een gemeenschappelijke regeling op basis van de Wgr leent zich hier het best voor. Bestuursprogramma Steenwijker landers zijn actief Deelnemende partijen Gemeenten Steenwijkerland en W esterveld Aandeel en zeggenschap Vertegenwoordiger Wethouder Dedden (DB) en wethoude rs Frantzen en Brus (beiden in het AB) Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1 mln) Eigen vermogen (31/12; * 1.000) Vreemd vermogen (31/12; * 1.000) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1.000) 2013 2,8 3,8 453 0 -9,0 2014 3,3 9,3 384 0 5,5 2015 3,4 2,0 302 0 -7,2 2016(*) 3,7 10,4 235 0 8 (*) voorlopige cijfers Ontwikkelingen Op uitvoeringsniveau werkt de IGSD s amen met de Noordwestgroep. Daarnaast wordt op dit moment gekeken naar de toekomst van de IGSD. Tevens is en wordt er aandacht besteed aan een plan om extra personen te laten uitstromen naar werk. Risico’s De gemeenten zijn risicodrager voor de uit voering van de taken van de IGSD. De belangrijkste risico’s en onzekerheden waarmee de IGSD te maken heeft vloeien voort uit de Participatiewet, de bijzondere bijstand en het minimabeleid. Het is daarom van belang een dusdanige organisatie neer te zetten, die voldoende weerstand heeft om tegenvallers op te vangen. Het gaat dan om substantiële tegenvallers.

Die weerstand kan bestaan uit bijvoorbeeld reserves en/of een structuur die de flexibiliteit heeft te reageren op veranderende omstandigheden. De IGSD heeft besloten geen reserves te vormen. 3.4. Regionale Uitvoeringsdienst Verbonden partij Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) IJsselland Activiteiten De RUD is een netwerkorganisatie op he t gebied van de milieuwetgeving, - regelgeving en – handhaving. Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente de wettelijke milieutaken uitvoert op een regionale schaal om zo minder kwetsbaar en meer efficiënt te zijn. Bestuursprogramma Steenwijker landers zijn actief Deelnemende partijen Provincie Overijsel en de geme enten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-W ijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. 89 Aandeel en zeggenschap De gemeente heeft een zetel in het bestuur. Het bestuur bestaat uit de vertegenwoordigers van de colleges en gedeputeerde staten. Vertegenwoordiger Wethouder Wagteveld Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2013 50 2014 50 2015 54 (*) 2016 50 (*) inclusief een bedrag van € 3.608 voor het strategisch opleidingsplan bij de RUD.

Daarnaast is nog een bijdrage betaald voor frictiekosten SEPH aan de provincie Overijssel van € 1.644. Verder zijn er kosten en/of opbrengsten geweest voor de jaarlijkse detachering en inlening van personeel. Ontwikkelingen Wettelijke wijzigingen in september 2015 hebben een aantal consequenties voor de RUD IJsselland. Eén ervan betreft de organisatievorm. De huidige netwerkorganisatie zal per 1 januari 2018 veranderen naar een Omgevings-dienst m et een eigen gemeenschappelijke regeling. Risico’s De netwerk RUD kan alleen goed functionere n als er voldoende (gelijk-gestemde) ambitie en actieve deelname is, voldoende mandaat voor regiona le aansturing en coördinatie, niet alleen gericht op de eigen opgaven maar op de regionale op gaven. Zoals hierboven gesteld wordt de organisatievorm va n de RUD aangepast. De omzetting naar een openbaar lichaam vergt een vergelijkbaar traject als dat van de brandweer naar de veiligheidsregio, met aanverwante financiële consequenties. 3.5. Jeugdzorg IJsselland Verbonden partij Uitvoeringsorganisatie Jeugdzorg IJsselland Activiteiten De uitvoeringsorganisatie fungeert als aankoopcentrale voor gemeenten. Verder beheert de uitvoeringsorganisatie namens de gemeenten de in he t kader van de inkoop gesloten overeenkomsten.

Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente de wettelijke jeugdzorgtaken uitvoert en daarbij regionaal samenwerkt om zo efficiënt mogelijk te zijn. Bestuursprogramma Steenwijker landers doen het samen Deelnemende partijen De gemeenten Dalfsen, Deventer , Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap De gemeente heeft een zetel in het bestuur. Het college wijst uit haar midden één lid van het bestuur aan. Vertegenwoordiger Wethouder Frantzen Financieel In begroting opgenomen Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2015 93 0 12,1 0 0 2016 (*) 97 0 10,0 0 0 (*) verwacht Ontwikkelingen In 2016 is de gemeenschappelijke reg eling geëvalueerd. In november 2016 heeft de raad ermee ingestemd de regeling met 1 jaar (2017 (te verlengen). 90 Risico’s De financiële solidariteit (verevening) wo rdt met de verlenging van de gemeenschappelijke regeling losgelaten. Voor uitzonderlijke situaties (onvoorzienbaar, onontkoombaar, onuitstelbaar en niet beïnvloedbaar) is een aparte regeling in he t leven geroepen. Een tijdige managementinformatie is belangrijk omdat de facturering van de jeugdhulp via de BVO loopt.

Over- en onderschrijdingen komen naar voren bij de managementinformatie. 91 3.7 Uitvoering grondbeleid 2016 In 2016 is de verkoop van kavels iets boven de gema akte planning verlopen. Wat nog belangrijker is, is het feit dat er ook meer kavels in de vrije sector zijn verkocht. Waar de af gelopen jaren vooral kavels voor rijwoningen werden verkocht aan projectontwikkelaars, zijn in 2016 ook meer kavels verkocht aan particulieren voor de bouw van twee-on der-één-kapwoningen of vrijstaande woningen. Definitie grondbeleid Het grondbeleid van de gemeente Steenwijkerland is als volgt gedefinieerd: Het op verantwoorde wijze handhaven dan wel wijzige n van het bestaande grondgebruik ten behoeve van ge biedsontwikkeling (het ontwikkelen van nieuwe gebieden om in te wonen , werken en recreëren) en onroerende zaken (tijdeli jk beheer), dan wel het op een actieve manier realiseren van gewenste veran deringen in het grondgebruik, waarbij het steeds me er gaat om het stimuleren van derden om te investeren in onroerend goed en openbare ruimte tegen een goede prijs/kwal iteit verhouding, binnen de daarvoor te stellen termijnen en tegen ma atschappelijk aanvaardbare offers, opdat dit past i n de door de gemeente geformuleerde doelstellingen op het gebied van het ruimtelijk beleid, gebaseerd op de behoefte aan woo n-, werk- en utiliteitsvoorzieningen met bijbehorende infrastruc tuur en

leefomgeving. Belangrijke gebeurtenissen 2016 In 2016 hebben zich binnen het grondbedrijf een aan tal belangrijke ontwikkelingen voorgedaan. De belan grijkste wijziging is het project Eeserwold. Door de commissie BBV is in maar t 2016 de notitie faciliterend grondbeleid bekendge maakt. Er zijn wijzigingen geweest in de regels voor faciliterend grondbeleid en deze hebben effect op het project Ee serwold. In het project heeft de gemeente geen grondpositie. In het verlede n is het project (door een kleine verkoop van grond met functiewijziging) toch aangemerkt als actief grondbeleid en opgenomen in het grondbedrijf. Door de aangescherpte regels is dit niet meer mogelijk. Het financiële gevolg is dat de totale bo ekwaarde van het project in de jaarrekening 2016 al s verlies moet worden genomen. Dit betekent een verliesneming van € 2.144 .000. Hiermee is het project geen onderdeel meer va n het grondbedrijf. Uiteraard zal het project wel worden doorgezet binn en de gemeentelijke organisatie. Op het moment van schrijven wordt er gewerkt aan een herziening van het bestemmingsplan. Ook worden er overleggen gevoerd met de ontwikkela ars over de toekomstige ontwikkelingen en over de financiële afspraken. Verder is het rentepercentage wat aan de grondexplo itaties wordt doorberekend verlaagd naar 0,6%. Dit heeft een gunstig effect op het resultaat van diverse grondexploitaties.

Programma Woningbouw In 2016 zijn in totaal 41 woningbouwkavels verkocht , terwijl er 35 kavels begroot waren. De fasering i n de diverse projecten komen nu in lijn met de gerealiseerde verkoop. Ook voor de komende jaren is het aantal geprognosticeer de kavelverkopen behouden ingeschat. Van belang is om de projecten g oed aan te laten sluiten op de vraag uit de markt, zodat de verkoop van kavels op niveau blijft. Programma Bedrijventerreinen Voor het te realiseren programma bedrijventerreinen is in 2016 ruim 7.000 m2 aan grond verkocht. In de voorgaande jaren was dit beduidend minder (2014: 2.600 m2 en 2015: 1.700 m2). De markt trekt weer langzaam aan, als gevolg van wat grotere investeringsruimte bij bedrijven. Ook voor de komende jaren wordt een voorzichtig positieve ontwikkeli ng verwacht. Resultaten De prognose van het gezamenlijk resultaat 2016 tot en met 2035 van de onderhanden grondexploitaties was per ultimo 2015 € 7,6 miljoen positief. In 2016 is conform Besluit Begroting en Verantwoording per saldo circa € 2.150 .000,- verlies genomen. In een aantal grondexploitaties is winst genomen. Daar naast is er een groot verlies genomen door het afsl uiten van het project Eeserwold, als gevolg van wijzigingen in het Beslui t Begroting en Verantwoording.

Mede door een verlag ing van het rentepercentage, de gedane verliesnemingen en posit ieve ontwikkelingen binnen de projecten is het resu ltaat van de diverse grondexploitaties op eindwaarde verbeterd met € 310 .000. De prognose van het gezamenlijk resultaat tot en met 2035 van de onderhanden grondexploitaties is per ultimo 2016 € 7.959.000 positief. Bij het bepalen van dit gezamen lijk resultaat is uitgegaan van marktconforme prijsniveaus. Door de veranderingen in de grondexploitaties kunne n er in verschillende projecten winsten genomen wor den en moeten in andere projecten verliezen worden genomen. Per sald o betekent dit voor 2016 een verlies binnen het gro ndbedrijf van € 2.150.000. Dit verlies wordt verrekend met de Alg emene Reserve Grondexploitatie (ARG). De ARG zakt h ierdoor onder de minimaal gewenste buffer van € 3.500.000. Het total e risico binnen de grondexploitaties is op basis va n de jaarrekening 2016 ca. € 3.094.000. Bij de vorige jaarrekening was dit ris icoprofiel € 3.183.000. Dit verschil is met name te verklaren door het afsluiten van het project Eeserwold. Voor dit project is geen risicobuffer meer nodig. In principe is de omvang van de ARG dus voldoende om de risico’s binnen het grondbedrijf op te vangen. Echter is in het grondbeleid bepaald dat de minim ale omvang van de ARG € 3.500.000 moet bedragen.

Derhalve wordt de ARG do or de Algemene dienst aangevuld.