8.0 GGD - Jaarstukken GGD IJsselland 2018 (jaarverslag en jaarrekening 2018) versie 1.0.pdf

Jaarstukken GGD IJsselland 2018 20187 1 Jaarstukken 2018 Jaarverslag en Jaarrekening over 2018 17 mei 2019 2 Versiebeheer Versie Versienr Auteur Opmerkingen 0.1 H. Claus 0.2 H. Claus / J. Homburg 0.3 H. Claus / J. Homburg 0.4 M. Dekker / J. van Gastel 0.5 M. Dekker / J. van Gastel Versie verstuurd aan de accountant 0.6 J. van Gastel Aanpassingen n.a.v. controle 0.7 M. Dekker / J. van Gastel Aanpassingen n.a.v. controle 1.0 J. van Gastel Distributie Versienr Datum Verspreid aan 0.1 23-01-2019 Jeroen Homburg 0.2 21-02-2019 Rianne van den Berg 0.3 25-02-2019 0.7 16-05-2019 Accountant 1.0 28-05-2019 Gemeenten en algemeen bestuur Documenteigenaar Jeroen Homburg Vastgesteld door algemeen bestuur Datum vaststelling 20 juni 2019 Geplande evaluatiedatum n.v.t. Digitale vindplaats G19.000954 3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Samenvatting 5 1. Inleiding 13 1.1 Toelichting op de jaarstukken 13 Deel A: Jaarverslag 2018 15 2. Algemene ontwikkelingen GGD IJsselland 17 2.1 Governance en bestuursagenda 17 2.2 Ontwikkeling van de organisatie 17 2.3 Samenstelling van het bestuur 18 3 Activiteiten van GGD IJsselland 2018 19 3.1 Inleiding 19 3.2 Programma Gezondheid 19 3.3 Programma Service en Samenwerking 30 4. Medewerkers (sociaal jaarverslag) 32 4.1 Opleiden en ontwikkelen 32 4.2 Personeel in cijfers 32 4.3 Arbeidsomstandigheden 34 5.

Kwaliteit 35 5.1 Inleiding 35 5.2 Kwaliteitsbeleid 35 5.3 Het kwaliteitsmanagementsysteem 35 5.4 Doelstellingen en resultaten 2018 35 5.5 Klachten 36 5.6 Bezwaarschriften 37 6. Specifieke paragrafen 39 6.1 Algemeen 39 6.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 39 6.3 Financiële kengetallen 40 6.4 Onderhoud kapitaalgoederen 41 6.5 Bedrijfsvoering 41 6.6 Verbonden partijen 41 6.7 Financiering 42 Deel B: Jaarrekening 2018 45 7. Balans 47 7.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepalingen 48 7.2 Toelichting op de balans 49 8. Overzicht van baten en lasten 57 8.1 Totaaloverzicht baten en lasten GGD IJsselland 57 8.2 Financiële toelichting per programma 59 8.3 Algemene dekkingsmiddelen 60 Bijlagen bij de jaarrekening 65 Bijlage 1: Baten en lasten per taak 67 4 Bijlage 2: Verantwoording Projecten 68 Bijlage 3: Kapitaallasten 89 Bijlage 4: Staat van activa 90 Bijlage 5: Staat van reserves en voorzieningen 91 Bijlage 6: Toelichting reserves en voorzieningen 92 Bijlage 7: Langlopende geldleningen 94 Bijlage 8: Overzicht gemeentelijke bijdragen 95 Bijlage 9: Overzicht overlopende activa en passiva 96 Bijlage 10: Incidentele baten en lasten 99 Bijlage 11: Publicatie bezoldiging topfunctionarissen 2018 100 Bijlage 12: Controleverklaring 103 5 Samenvatting Jaarrekening in één oogopslag De jaarrekening van GGD IJsselland heeft betrekking op alle uitgaven en inkomsten in 2018.

Het gaat om: 1. Producten die worden gefinancierd uit de algemene gemeentelijke bijdrage; 2. Dienstverlening die uit rijksbijdragen wordt gefinancierd; 3. Dienstverlening die met afzonderlijke gemeenten is overeengekomen; 4. Inkomsten en uitgaven voor diensten die door derden worden betaald (via een klanttarief voor burgers of andere partijen). De totale Programma 2018 omvat afgerond € 28,8 miljoen en kent de volgende inkomsten en uitga- ven: Inkomsten Uitgaven (inclusief overhead) Algemene gemeentelijke bijdrage 17.247 Programma Gezondheid 25.483 Inkomsten uit DVO 1.504 Inkomsten uit projecten 3.074 Rijksbijdrage 2.095 Programma Service en Samenwer- king 1.371 Inkomsten d.m.v. klanttarief 2.458 Overige 2.216 Overige uitgaven 279 Onttrekking reserve 231 Totaal 28.825 Totaal 27.133 Het resultaat bedraagt € 1,7 miljoen positief. Dit resultaat wordt in de jaarrekening nader toegelicht. Wat betaalde mijn gemeente? De bijdrage per gemeente is gespecificeerd weergegeven in bijlage 8. De bijdragen zijn afgerond op- genomen in de onderstaande tabel. Gemeente gemeentelijke bijdrage (x€1.000) Dalfsen 924 Deventer 3.162 Hardenberg 2.066 Kampen 1.845 Olst-Wijhe 575 Ommen 578 Raalte 1.126 Staphorst 622 Steenwijkerland 1.344 Zwartewaterland 871 Zwolle 4.134 Totaal 17.247 6 Beleidsindicatoren De gegevens uit de programmarekening 2018 zijn vertaald in de volgende BBV - beleidsindicatoren.

Naam indicator Eenheid Resultaat Formatie1 FTE per 1.000 inwoners 0,40 FTE per 1000 inwoners Formatie2 FTE per 1.000 inwoners 0,48 FTE per 1000 inwoners Apparaatskosten3 Kosten per inwoner € 40 / per inwoner Externe inhuur4 Kosten als % totale loonsom + totale kosten in- huur externen 7% Overhead5 % van totale lasten 24% Toelichting: 1: Dit betreft de begrote formatie in fte van het ambtelijk apparaat voor het begrotingsjaar 2018 op peildatum 1 januari. 2: Dit betreft de werkelijke formatie (ultimo 2018) in fte van het ambtelijk apparaat. De bezetting is hoger door uitbereiding van taken (onder meer JGZ 0-4 Steenwijkerland) 3: Apparaatskosten zijn alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het function e- ren van de organisatie (exclusief griffie en bestuur). 4: Onder externe inhuur wordt verstaan: de begrote kosten voor het uitvoeren van werkzaamhe- den in opdracht van een bij de organisatie in dienst zijnde opdrachtgever, door een private o r- ganisatie met winstoogmerk, door middel van het tegen betaling inzetten van personele capac i- teit en deskundigheid, zonder dat daar een arbeidsovereenkomst of aanstelling tussen organi- satie en de daarbij ingezette personen aan ten grondslag ligt.

7 5: Overheadkosten: Dit betreft alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces conform de definitie van het BBV. Inhoudelijke resultaten De GGD in de samenleving Het ‘landschap’ waarbinnen de GGD haar werk doet is volop in beweging. Door wetswijzigingen ver- anderen taken, financieringsstromen wijzigen en gemeenten maken in hun lokale domein keuzes die van invloed zijn op de GGD. De GGD heeft in 2018 een ontwikkeling richting hybride netwerkorganisatie ingezet om zo goed m o- gelijk te kunnen anticiperen op wat de samenleving van de organisatie vraagt. Samenwerking en wendbaarheid zijn daarbij de belangrijkste pijlers. Naast vragen in het sociale domein zagen we dat er richting de GGD steeds meer om vragen lagen rond gezondheid in het fysieke domein, op het gebied van veiligheid en de curatieve zorg. Ook gaat het om vraagstukken die vooral samen met andere reg i- onale of lokale partners invulling moeten krijgen. Het lonkend perspectief van de ingezette ontwikkeling is een toekomstbestendige GGD met maximale maatschappelijke impact; ‘GGD IJsselland: voor een gezonde samenleving’. We hebben daarom ver- der geïnvesteerd in relaties in het netwerk. In juni is een eerste “partnerbijeenkomst georganiseerd met als doel een nader kennismaking met andere partners en een eerste verkenning van concrete samenwerkingsmogelijkheden.

Ook is daar gesproken over het concept van positie ve gezondheid dat inmiddels ook als rode draad is opgenomen in de nieuwe Agenda publieke gezondheid. Intern is ook ingezet op het verhogen van persoonlijk leiderschap bij de professionals van de GGD en het bevorderen van bloeiende teams, die zo veel mogelijk zelforganiserend hun werk doen. Er is in- gezet op verdere professionalisering van de medewerkers op vakinhoud en competenties als netwer- ken en samenwerking. In 2018 was er sprake van een krappe arbeidsmarkt. Omdat het aantal werkzaamheden voor de GG D is toegenomen en het niet altijd mogelijk bleek vacatures tijdig te vervullen heeft dit voor sommige teams geleid tot een hoge werkdruk en prioritering en herverdeling van werkzaamheden. Medewe r- kers hebben met passie en betrokkenheid invulling geven aan hun primaire (zorg)taken en er is effici- ent gewerkt. Voor professionalisering en overige meer ontwikkelingsgerichte taken is minder ruimte beschikbaar geweest dan wenselijk. Een ander gevolg hiervan is ook een hoge onderuitputting van een aantal personeelsgerelateerde budgetten in 2018. Begin 2019 is het gelukt om een aantal open- staande vacatures in te vullen en weer meer op sterkte te komen.

Medewerkers van GGD IJsselland hebben in 2018 in samenhang met de missie van GGD IJsselland “voor een gezonde samenleving”, gezamenlijk een visie ontwikkeld op hoe de GGD al haar verschil- lende werkzaamheden uitvoert. De visie wordt als leidraad gebruikt bij de gesprekken in de teams over het werk en de uitvoering van de nieuwe Agenda publieke gezondheid. 8 Visie GGD IJsselland GGD IJsselland wil het gezicht zijn van de publieke gezondheid in de samenleving. We zetten onze expertise in en delen deze in de samenwerking met andere partijen. Alle inwoners in onze regio zijn op een eigen manier bezig met gezondheid. Dáár sluiten wij bij aan met als uitgangspunt zoveel mogelijk regie bij de inwoner. We spelen snel en flexibel in op vragen en ontwikkelingen in de samenleving en gaan daarbij actief op zoek naar kansen. Het bestuur van de GGD In december 2017 heeft het vorige algemeen bestuur een ‘verlengde’ bestuursagenda vastgesteld. Deze bestuursagenda ‘Samenspel in publieke gezondheid’ gold voor 2018. In het Publieksjaarverslag GGD IJsselland 2018 laten we in de vorm van een impressie zien waartoe dit samenspel heeft geleid in het afgelopen jaar. In juni 2018 ging een nieuw ambitieus algemeen bestuur van start in gesprek over de accenten die zij in de komende vier jaar wil leggen rond publieke gezondheid.

Er is inmiddels een Agenda voor de publieke gezondheid met als titel ‘Beweging vanuit eigen regie’. Bedoeling van deze agenda, die loopt tot 2023, is dat niet alleen de GGD maar ook ketenpartners een bijdrage leveren aan het realiseren van de agenda. Om daarmee een nieuwe impuls aan gezondheid binnen onze mooie re gio voor de komende jaren te geven. Een gezonde leefomgeving, een kansrijke start voor de jeugd, (eenzaamheid onder) ouderen en psychische gezondheid en positieve gezondheid zijn kernthema’s van de nieuwe Agenda publieke gezondheid 2019-2023. De GGD werkt al enkele jaren aan vernieuwingen in de governance. Doel van deze vernieuwingen is de inhoudelijke verbinding tussen GGD en gemeenten te versterken. Een belangrijk onderdeel hiervan is transparante informatievoorziening over het financiële beleid en heldere procedures om sturing en controle uit te oefenen. In 2018 is een inventarisatie afgerond van onderwerpen die gemeenten he b- ben aangedragen in het kader van de verbetering van de financiële informatievoorziening. Belangrijke inhoudelijke ontwikkelingen op verschillende beleidsterreinen in 2018 waren: Jeugdgezondheidszorg Op 1 januari 2018 is de jeugdgezondheidszorg 0-4 jaar in de gemeente Steenwijkerland van Zorg- groep Oude en Nieuwe Land naar GGD IJsselland overgegaan.

GGD IJsselland leverde in 2018 jeugdgezondheidszorg aan alle kinderen van 0 tot 18 jaar in alle 11 regiogemeenten in IJsselland. De jeugdgezondheidszorg heeft in oktober en november 2018 in totaal 4500 14 -jarigen extra gevacci- neerd tegen de meningokokkenziekte. GGD IJsselland heeft de vaccinatie aangeboden via consulta- tiebureaulocaties in de gemeenten. In 2018 zijn op twee consultatiebureaulocaties in de vorm van een pilot klantervaringen gemeten. De uitkomsten van de onderzoeken zijn overwegend zeer positief.

9 In 2017 is gekozen voor een andere vragenlijst namelijk “Jij en Je gezondheid” voor het uitvoeren van het gezondheidsonderzoek in klas 2 en klas 4 op het voortgezet onderwijs. De implementatie van “Jij en je Gezondheid” is geslaagd en de GGD is tevreden met het product. Het voortgezet onderwijs is tevreden met het schoolprofiel dat de GGD kan opleveren vanuit dit programma. Het schoolprofiel geeft inzicht in de gezondheid van de leerlingen. Infectieziektebestrijding In 2018 is in samenwerking met de GGD Twente en o.a. het Isala gewerkt aan de opzet van een zorgnetwerk voor bestrijding van antibioticaresistentie. Reizigerszorg kent geen gemeentelijke bijdrage en wordt bekostigd vanuit de inkomsten van de klanten. Na deze taken een aantal jaren op r ij niet kostendekkend te hebben uitgevoerd, is het jaar 2018 afgesloten met een mooi positief resultaat. Milieu & Gezondheid Het team Milieu & Gezondheid heeft zich in 2018 ingezet om het contact met de afdelingen ruimtelijke ordening van gemeenten te versterken zodat het onderwerp gezondheid vooraf een rol speelt bij rui m- telijke ontwikkelingen. Het team heeft in 2018 een begin gemaakt met het afstemmen en delen van kennis met de Omgevingsdienst IJsselland en de Veiligheidsregio IJsselland. De samenwerking heeft tot doel om te werken aan integrale adviezen aan gemeenten.

Technische hygiënezorg, Toezicht Wmo en Toezicht Kinderopvang De toezichthouders Wmo van GGD IJsselland voeren sinds januari 2017 namens alle elf gemeenten in IJsselland het toezicht uit op de naleving van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015. De samenwerking tussen gemeenten en toezichthouders verloopt goed. Eind 2018 heeft een eval uatie plaatsgevonden van het toezicht Wmo tijdens het ambtelijk overleg toezicht Wmo. In zijn algemeenheid kan worden gesteld dat de kwaliteit van de kinderopvang in de regio IJsselland - op een enkele uitzondering na goed op orde is. Ondanks de uitbreiding van het aantal te inspecteren instellingen is het in 2018 gelukt om alle kinderopvanglocaties en een steekproef van de gastouders te inspecteren. Maatschappelijke zorg In het algemeen valt op dat de meldingen bij alle teams van maatschappelijke zorg zijn toegenomen. Dat zorgt voor een grote werkdruk. De GGD leverde in 2018 met een uitbreiding van de bereikbaar- heid (24/7) van team VIA een bijdrage in de zorgstructuur. GGD IJsselland heeft in opdracht van ge- meenten invulling gegeven aan de negen geformuleerde bouwstenen voor een sluitende aanpak voor personen met verward gedrag. Elke gemeente heeft per 1 oktober 2018 een eigen aanpak, waarin zowel de regionale initiatieven en samenwerkingsafspraken met relevante ketenpartners als lokale ontwikkelingen zijn opgenomen.

10 Thema’s in lokaal gezondheidsbeleid GGD IJsselland heeft in 2018 vijf gemeenten actief ondersteund bij de ontwikkeling van de lokale g e- zondheidsnota. De GGD ondersteunt twee andere gemeenten met kennis en data en beleidsadvise- ring bij hun GIDS (Gezond in de Stad) aanpak. In 2018 is gewerkt aan de ontwikkeling van de IJssellandScan: een digitale databank met gezon d- heidsinformatie van regio IJsselland. Op 4 december 2018 is de IJssellandscan (feestelijk) gelan- ceerd. In 2018 is aan de doorontwikkeling van de GGD Academy gewerkt. Dit is een landelijk concept om scholing en ondersteuning aan te bieden aan instellingen en organisaties die een rol spelen bij het realiseren van de doelen van publieke gezondheid. In 2018 heeft de GGD meer dan voorheen ingezet op ouderen. Door onder meer het project “De oud e- re zelf aan het roer!” uit te voeren. Met het project ‘Zelfmoord? Praat erover!’ is de regio IJsselland aangesloten bij het landelijke S U- PRANET-traject van 113 Zelfmoordpreventie. In juni 2018 was de Kick-off van het project, waarmee een officiële start is gemaakt met het IJssellandse suïcidepreventie-netwerk. Om de signalen te her- kennen van iemand met suïcidale gedachten en om suïcide bespreekbaar te maken, is de ‘Suïci de- preventietraining gatekeeper’ ontwikkeld.

Toelichting op de jaarrekening (financieel resultaat 2018) Deze paragraaf vormt een bestuurlijke toelichting op de Jaarrekening 2018. Door de Jaarrekening en het Jaarverslag in één document te presenteren wordt beoogd de jaarrekening meer te plaatsen in de context van de inhoudelijke ontwikkelingen die zich in het begrotingsjaar 201 8 hebben voorgedaan. Ontwikkelingen in de begroting 2018 De programmabegroting van GGD IJsselland 2018 is in juni 2017 door het algemeen bestuur vastge- steld, nadat deze aan de gemeenteraden van deelnemende gemeenten was voorgelegd. In 201 8 heeft één begrotingswijziging plaatsgevonden naar aanleiding van de Bestuursrapportage in het N a- jaar 2018 In onderstaande tabel is dit samengevat weergegeven. Ontwikkeling programmabegroting 2018 inclusief mutaties in de reserves (Bedragen x € 1.000) Lasten: Inhoud Primitieve begroting Wijziging Uiteindelijke begroting Programma Gezondheid 21.861 1.741 23.602 Service en Samenwerking 1.354 9 1.363 Algemene lasten en dekkings- middelen 169 1.307 1.476 Saldo - 702 702 Totaal 23.384 3.759 27.143 11 Baten: Inhoud Primitieve begroting Wijziging Uiteindelijke begroting Gemeentelijke bijdrage 17.201 560 17.761 Financiering o.b.v.

DVO 1.131 -33 1.098 Rijksbijdragen 1.597 256 1.853 Financiering via klanttarief 1.644 125 1.769 Projectfinanciering 1.106 1.494 2.600 Overige financiering 705 1.080 1.785 Mutatie reserve - 278 277 totaal baten 23.384 3.759 27.143 Financieel resultaat Ten opzichte van de totale omzet van GGD IJsselland (€ 27,1 miljoen) bedraagt het begrote resultaat (na mutaties van reserves) € 702.000, dit is 2,5% van het totaal begrote bedrag. Update eerder genoemde financiële ontwikkelingen In de Bestuursrapportage van het najaar 2018 is gerapporteerd over enkele financiële ontwikkelingen die niet in de oorspronkelijke Programmabegroting 2018 waren opgenomen. In deze rapportage is een prognose van het te verwachten resultaat gemeld van € 702.000. De ontwikkelingen uit de rapportage zijn in de jaarrekening verwerkt. In de jaarrekening 2018 is nu een voordelig resultaat van € 1.692.000 gerealiseerd. Ten opzichte van de prognose in de Bestuursrapportage is dit een afwijking van (voord e- lig) € 989.000. In de volgende tabel is het verloop inzichtelijk gemaakt. In de tabel staan inkomsten en uitgaven door elkaar. Een V betekent een positieve afwijking ten opzichte van de begroting.

Saldo bestuursrapportage najaar 2018 702.000 V Nieuwe ontwikkelingen: Vacatureruimte 350.000 V Saldo kostenplaatsen/overhead 190.000 V Vrijval onvoorzien 50.000 V Hogere inkomsten zorgopleiding JGZ en IZB 300.000 V Hogere inkomsten technische hygienezorg 100.000 V Hogere inkomsten vaccinatie/meningokokken 50.000 V Hogere kosten laboratoriumonderzoeken Overige mutaties 70.000 20.000 N V Saldo nieuwe ontwikkelingen 2018 990.000 V Per saldo resultaat Jaarrekening 2018 1.692.000 V In de jaarrekening is een gedetailleerde analyse opgenomen waarin de afwijkingen zijn toegelicht die tot de afwijking van het resultaat ten opzichte van de prognose hebben geleid. Op hoofdlijn is per sal- do de mutatie (ten opzichte van de Bestuursrapportage) te verklaren door de volgende ontwikkelingen: Vacatureruimte: In 2018 is er sprake van een hoog aantal vacatures dat (tijdelijk) niet ingevuld is geweest. De oorz a- ken van de vacatureruimte zijn met name: - er was in 2018 sprake van een krappe arbeidsmarkt. Het was erg moeilijk om o.a. artsen (op alle gebied) en verpleegkundigen te vinden.

Dit heeft geleid tot soms lang openstaande vacatures ook 12 omdat de GGD bij werving inzet op behoud van professionele kwaliteit (o verigens heeft de GG D geen hoog uitstroompercentage); - invulling van de beschikbare formatie voor de “staf jeugdgezondheidszorg” is tijdelijk uitgesteld en deze is pas begin 2019 ingevuld. Dit om er voor te zorgen d at de invulling zou aansluiten op de structuurwijziging van de GGD-organisatie per 1 januari 2019 (de jeugdgezondheidszorg met een eigen staf of een centrale staf voor de hele GGD); - er is (te) voorzichtig omgegaan met het werven van meer personeel om invulling te kunnen geven aan de in 2018 verhoogde vraag aan maat werk/extra taken. Bij de opdrachten, die in de loop van het jaar zijn verstrekt, is er enige tijd overheen gegaan voordat de vacatures opengesteld werden. Een voorbeeld hiervan is de meningokokkencampagne. Door de minister is besloten in juli 2018 om de campagne te starten en uit te laten voeren in oktober en november. De extra bijdrage in geld werd pas in het najaar 2018 bekend. Saldo Kostenplaatsen / overhead In de kostenplaatsen worden algemenen kosten zoals huisvesting, ICT en ondersteunende diens ten verzameld. Deze kosten worden via een opslag in de uurtarieven gedekt en doorbelast naar de pr o- gramma’s.

Er is een positief resultaat ontstaan op de kostenplaatsen doordat er door uitbreiding van taken meer uren zijn geschreven op de programma’s. Daarnaast zijn niet alle budgetten volledig be- nut. Een nadere toelichting op de kostenplaatsen staat in hoofdstuk 8.3 Algemene dekkingsmiddelen. Vrijval onvoorzien Bij het opstellen van de bestuursrapportage is een gedeelte van de post onvoorzien gereserveerd voor onvoorziene uitgaven in de laatste maanden van 2018. Er was geen aanleiding om dit budget aan te spreken waardoor het saldo in 2018 onbenut is gebleven. Inkomsten Zorgopleiding JGZ/IZB Binnen GGD IJsselland worden artsen Maatschappij en Gezondheid (profielen Jeugdgezondheidszorg en Infectieziektenbestrijding opgeleid). Deze artsen waren tot 2019 in dienst van de GGD. GGD IJ s- selland betaalde opleidingskosten en ontving hiervoor achteraf een vergoeding. Door invoering van landelijk werkgeverschap voor deze artsen en daarmee een wijziging in financiering van de opleiding voor arts Maatschappij en Gezondheid per 1 januari 2019 is het vooruitbetaalde bedrag terugontva n- gen in december. Daarnaast kon de GGD extra kosten van coördinatie en begeleiding i.v.m . opleidin- gen doorbelasten. Inkomsten THZ De inkomsten uit inspecties zijn hoger dan geraamd. De extra inspecties zijn uitgevoerd met minder inhuur en zonder uitbreiding van de formatie door extra (over)werken.

Inkomsten vaccinaties/meningokokken In 2018 is een nabetaling van 2017 ontvangen en is een extra vaccinatie meningokokken uitgevoerd. Kosten laboratorium onderzoeken De laboratoriumkosten zijn hoger doordat het aantal onderzoeken is gestegen. Deze hogere kosten werden niet volledig gedekt uit de subsidie van het Rijk. Overige mutaties Bij een groot aantal taken was sprake van kleinere afwijkingen. Deze zijn nader toegelicht in hoofdstuk 3.2 Programma Gezondheid en hoofdstuk 3.3 Programma Service en Samenwerking. 13 1. Inleiding GGD IJsselland is een gemeenschappelijke regeling van en voor 11 gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewa- terland en Zwolle, en houdt zich bezig met publieke gezondheidszorg. Publieke gezondheidszorg gaat over de gezondheid van de gemeenschap; het collectief staat cen- traal. De GGD richt zich in brede zin op bedreigingen voor de gezondheid en op bedreigingen van uit de samenleving door grote gezondheidsproblemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld de dreiging door overgewicht en verslavingen). Dat doet de GGD vooral met een preventieve aanpak. GGD IJsselland is actief op uiteenlopende terreinen, zoals jeugdgezondheidszorg, bestrijding van infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg.

Daarbij zijn we met groepen én individuen bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en situaties, zorgen voor maatregelen en geven we advies en informatie aan volwassenen en jeugdigen en gemeenten. De taken waar GGD IJsselland uitvoering aan geeft zijn voor een groot deel vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg). Gemeenten zijn op basis van deze wet verantwoordelijk voor de uitvoe- ring van deze taken voor publieke gezondheidszorg door een gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD). 1.1 Toelichting op de jaarstukken Het dagelijks bestuur legt met de jaarstukken zowel inhoudelijk als financieel verantwoording af over het realiseren van de voor 2018 afgesproken prestaties. Het Jaarverslag 2018 en de Jaarrekening 2018 vormen samen de integrale Jaarstukken 2018 GGD IJsselland. Plaats van het jaarverslag en de jaarrekening in de Planning en Control cyclus De Jaarstukken 2018 van GGD IJsselland kennen twee delen: Deel A: het jaarverslag 2018 Deel B: de jaarrekening 2018

14 Het jaarverslag kent twee inhoudelijke hoofdstukken (2 en 3), een sociaal jaarverslag (hoofdstuk 4), het kwaliteitsjaarverslag (hoofdstuk 5) en een afsluitend hoofdstuk met de specifieke onderwerpe n die in het kader van de BBV behandeld moeten worden (hoofdstuk 6). De jaarrekening gaat in op de balans (hoofdstuk 7) en de baten en lasten (hoofdstuk 8). De kosten van de programma’s (met een toelichting) zijn opgenomen in het jaarverslag. In de jaarr ekening wordt hiernaar verwezen. Deze toelichting vormt een onlosmakelijk deel van de jaarrekening. Een financiële verantwoording van de projecten treft u aan als bijlage 2. De bijlagen 1 en 3 tot en met 11 horen bij financiële verantwoording (verplichte bijlagen voor de Jaarrekening). 15 Deel A: Jaarverslag 2018

17 2. Algemene ontwikkelingen GGD IJsselland Hieronder worden in vogelvlucht enkele algemene ontwikkelingen in onze organisatie beschreven. Op de meeste ontwikkelingen komen we in hoofdstuk 3 in detail terug. 2.1 Governance en bestuursagenda In 2017 is op basis van de evaluatie en actuele ontwikkeling met het bestuur afgesproken een ‘ve r- lengde’ bestuursagenda tot 2019 op te stellen. Deze bestuursagenda ‘Samenspel in publieke gezond- heid’ is in december 2017 door het algemeen bestuur vastgesteld. In 2018 hebben gemeenteraadsverkiezingen plaatsgevonden. GGD IJsselland heeft een nieuw alge- meen en een nieuw dagelijks bestuur gekregen. De vorming van het nieuwe algemeen bestuur is in juni 2018 afgerond. Medio juli 2018 is een nieuw dagelijks bestuur benoemd. Op 3 en 4 oktober 2018 is een bestuurdersconferentie gehouden. De leden van het algemeen bestuur hebben nagedacht over inhoudelijke prioriteiten. Dit heeft geleid tot een concept Agenda publieke gezondheid 2019-2023 (‘Beweging vanuit eigen regie’) die in december is vastgesteld en voor consul- tatie naar gemeenten en netwerkpartners is gestuurd. Het is de bedoeling de agenda in maart 2019 vast te stellen. 2.2 Ontwikkeling van de organisatie GGD IJsselland wil eigenaarschap van medewerkers stimuleren en medewerkers in staat stellen om zelf het werk te organiseren en hun professionele rol in te vullen.

Vanaf begin 2017 zijn in alle teams gesprekken gevoerd. Op basis van deze input is de uiteindelijke organisatieontwikkelagenda opge- steld. De agenda kent drie hoofdthema’s, met per hoofdthema drie speerpunten: 1. De maatschappelijke opdracht a. De GGD voelt voor onze gemeenten als de ‘eigen afdeling Volksgezondheid’ . b. We kennen onze klanten en zetten deze centraal in ons werk. c. We zijn als GGD zichtbaar aanwezig in ons netwerk. 2. Samenwerking a. We weten waar we wel en niet van zijn als GGD. b. We werken intern team overstijgend samen, daar waar dat functioneel is. c. We kennen onze externe partners en werken daar optimaal mee samen. 3. Persoonlijk leiderschap a. We hebben invulling gegeven aan persoonlijk leiderschap en wat dit betekent voor onszelf . b. We maken vooraf afspraken en spreken elkaar daar op aan. c. Onze duurzame inzetbaarheid is verhoogd. Alle teams hebben in 2018 één of meerdere speerpunten van de organisatieontwikkelagenda ‘gea- dopteerd’ en uitgewerkt in het teamplan voor 2018. Daarnaast zijn de speerpunten opgenomen in de (personele) gesprekscyclus tussen leidinggevende en medewerker. In de loop van 2018 zijn twee pilots voor de training persoonlijk leiderschap uitgevoerd. In 2018 is een visie op sturing van de organisatie die ondersteunend is aan de opgave van de GGD vormgegeven en uitgewerkt.

Het dagelijks bestuur heeft op 14 juni 2018 de inrichtingsprincipes vast- gesteld die de GGD hanteert om te komen tot een hybride netwerkorganisatie. Met ingang van 1 janu- ari 2019 heeft de GGD op grond van de inrichtingsprincipes een nieuwe managementstructuur. 18 2.3 Samenstelling van het bestuur In juni 2018 is na de gemeenteraadsverkiezingen een nieuw algemeen bestuur gevormd. De nieuwe leden van het algemeen bestuur hebben uit hun midden een nieuw dagelijks bestuur gekozen. Om de verschillen te laten zien is zowel de oude als de nieuwe samenstelling van het dagelijks en het alge- meen bestuur opgenomen.

De samenstelling van het bestuur eind 2017 was: Dagelijks Bestuur GGD IJsselland Ed Anker (voorzitter) wethouder gemeente Zwolle Jannes Janssen wethouder gemeente Hardenberg Jan Jaap Kolkman wethouder gemeente Deventer Algemeen Bestuur GGD IJsselland Ed Anker (voorzitter) wethouder gemeente Zwolle Theo Segers burgemeester gemeente Staphorst Dieke Frantzen-Boeve wethouder gemeente Steenwijkerland Eibert Spaan wethouder gemeente Kampen Gosse Hiemstra wethouder gemeente Raalte Jannes Janssen wethouder gemeente Hardenberg Gerrit Knol wethouder gemeente Zwartewaterland Jan Jaap Kolkman wethouder gemeente Deventer Jan Uitslag wethouder gemeente Dalfsen Ko Scheele wethouder gemeente Ommen Ton Strien burgemeester gemeente Olst-Wijhe Eefke Meijerink wethouder gemeente Zwolle Eind 2018 was de samenstelling van het bestuur als volgt: Dagelijks Bestuur GGD IJsselland Michiel van Willigen (voorzitter) wethouder gemeente Zwolle Jan Jaap Kolkman wethouder gemeente Deventer Gerrit Knol wethouder gemeente Zwartewaterland Algemeen Bestuur GGD IJsselland Michiel van Willigen (voorzitter) wethouder gemeente Zwolle Alwin Mussche wethouder gemeente Staphorst Trijn Jongman-Smit wethouder gemeente Steenwijkerland Jan Peter van der Sluis wethouder gemeente Kampen Gerria Toeter-Aalderink wethouder gemeente Raalte Alwin te Rietstap wethouder gemeente Hardenberg Gerrit Knol wethouder gemeente

Zwartewaterland Jan Jaap Kolkman wethouder gemeente Deventer Jan Uitslag wethouder gemeente Dalfsen Ko Scheele wethouder gemeente Ommen Ton Strien burgemeester gemeente Olst-Wijhe Klaas Sloots wethouder gemeente Zwolle 19 3 Activiteiten van GGD IJsselland 2018 3.1 Inleiding Dit hoofdstuk gaat over ontwikkelingen binnen de twee programma’s uit de begroting van GGD IJsse l- land in 2018: ‘Gezondheid’ en ‘Service en Samenwerking’. De ontwikkelingen zijn ingezet met het doel de klanten en opdrachtgevers van GGD IJsselland beter van dienst te zijn, de GGD beter op de kaart te zetten en daartoe de basis op orde te krijgen. De geschetste ontwikkelingen betreffen alleen de bijzonderheden; het ‘gewone‘ werk wordt hier niet beschreven maar is uiteraard wél gedaan! 3.2 Programma Gezondheid Jeugdgezondheidszorg (JGZ) GGD IJsselland levert jeugdgezondheidszorg aan alle kinderen van 0 tot 18 jaar in alle 11 regiog e- meenten in IJsselland. De samenhang en verbinding tussen jeugdgezondheidszorg, het gemeentelijke sociale domein en het onderwijs is op diverse tafels besproken. Ook op directie- en managementniveau is contact geweest met diverse managers van het sociale domein binnen de 11 gemeenten en ambtelijk is in alle gremia gesproken over een versterking van preventie.

Het met elkaar in gesprek gaan en kansen en dilem- ma’s benoemen heeft bijgedragen aan meer inzicht in de bijdrage door jeugdgezondheidszorg aan de transformatie jeugdzorg. In gesprekken met diverse gemeenten en onderwijsinstellingen is gesproken over de rol van jeugdgezondheidszorg bij het voorkomen van thuiszitters naar aanleiding van het Thuiszitterspact. Door te focussen en samen te werken met anderen kan de jeugdgezondheidszorg écht het verschil maken in de aanpak van maatschappelijke uitdagingen en wordt voorkomen dat problemen ontstaan. Preventie is een gedeelde verantwoordelijkheid van ouders, leerkrachten, huisartsen, voetbaltrainers, vrienden, jeugdverpleegkundigen en wie dan ook in de omgeving van het kind. Samenwerken lukt beter als partijen elkaar kennen. In de samenwerking tussen alle ketenpartners en de sociale wijk- en gebiedsteams van gemeenten is daarom extra geïnvesteerd in elkaar kennen, vertrouwen en bereid zijn om te delen in verantwoordelijkheden, ervaring, kennis, talent en succes. Preventieagenda Jeugdgezondheidszorg In 2018 zijn alle professionals geschoold op een aantal belangrijke thema’s:  Ouderschap  Gedeelde besluitvorming. Daaronder verstaan we het gezamenlijk in gelijkwaardigheid beslis- singen nemen gedurende een (hulp) traject tussen aan de ene kant ouders / jeugdigen en aan de andere kant professionals.

 De invloed van chronische (financiële) stress op het gedrag van mensen. Jeugdgezondheidszorg 0-4 jaar Steenwijkerland Op 1 januari 2018 is de jeugdgezondheidszorg 0-4 jaar in de gemeente Steenwijkerland van Zorg- groep Oude en Nieuwe Land naar GGD IJsselland overgegaan. Vanaf 1 januari 2018 is gewerkt aan samenwerking in het nieuwe samengestelde team en is de integrale werkwijze 0 -18 jaar ingevoerd. 20 Vaccinatiecampagne – Meningokokken In 2017 is een toename van de meningokokkenziekte type W geconstateerd. De minister heeft beslo- ten om in 2018 alle jongeren vanaf 14 jaar tegen deze ziekte te vaccineren om verdere stijging van het aantal ziektegevallen te voorkomen. De jeugdgezondheidszorg heeft in oktober en november 2018 in totaal 4500 14 -jarigen extra gevacci- neerd. GGD IJsselland heeft de vaccinatie aangeboden via de consultatiebureaulocaties in de g e- meenten. Vanwege de maatschappelijke onrust die onder ouders is ontstaan heeft de GGD tijdelijk een extra telefonisch spreekuur ingericht. Door veel bezorgde en ongeruste ouders is gebruik g e- maakt van deze service. En zijn ook veel gesprekken over vaccineren op het consultatiebureau ge- voerd. Klantervaring Op twee consultatiebureaulocaties (Genemuiden en Zwolle-Zuid) is in de vorm van een pilot voor het meten van klantervaringen gebruik gemaakt van de methode Positive Perception Program (PPP).

De uitkomsten van de onderzoeken in Genemuiden (respons 313 ouders) en in Zwolle -Zuid (respons 575 ouders) zijn overwegend zeer positief. In 2019 wordt op nog twee locaties een pilot uitgevoerd om daarna een beslissing te nemen of we met deze methode doorgaan. Jij en je Gezondheid - gezondheidsonderzoek op het voortgezet onderwijs In 2017 is gekozen voor een andere vragenlijst namelijk “Jij en Je gezondheid” voor het uitvoeren van het gezondheidsonderzoek in klas 2 en klas 4 op het voortgezet onderwijs. De GGD moest op zoek naar een nadere vragenlijst omdat het RIVM EMOVO niet langer wilde ondersteunen. In het school- jaar 2017-2018 zijn alle jongeren in klas 2 en 4 van het voorgezet onderwijs gevraagd deze nieuwe vragenlijst in de klas in te vullen. Een leerling ontvangt na het invullen van de vragenlijst direct op maat gezondheidsboodschappen. De jeugdverpleegkundige nodigt op basis van een risicotaxatie leerlingen uit. De leerling kan zelf aangeven of hij of zij wil worden uitgenodigd. Ongeveer 40% van de leerlingen worden uitgenodigd voor een vervolggesprek na invullen van de vragenlijst. Indien in het gesprek blijkt dat er meer nodig is wordt dit, met leerlingen en/of ouders en/of school besproken en in gang gezet. Alle resultaten van de onderzoeken worden anoniem gebundeld in een schoolprofiel dat aan het einde van het schooljaar met de school wordt besproken.

De implementatie van “Jij en je Gezondheid” is geslaagd en de GGD is tevreden met het product. Het voortgezet onderwijs is tevreden met het schoolprofiel dat de GGD kan opleveren vanuit dit program- ma. Het schoolprofiel geeft inzicht in de gezondheid van de leerlingen Productgroep Activiteit Aantallen Jeugdgezondheidszorg Kinderen in beeld 0-18 jaar (98%) Extra contacten 0-18 jaar Aantal consultatiebureaus 113.324 17.587 29 21 Algemene gezondheidszorg (AGZ) Infectieziektebestrijding De infectieziektebestrijding in Nederland staat van oudsher op een hoog niveau. Met ontwikkelingen zoals groeiende antibioticaresistentie, opkomen van nieuwe infectieziekten, meer mensen die langer leven en dus grotere groepen mensen die kwetsbaar zijn voor infecties, is het team Infectieziekteb e- strijding bij GGD IJsselland steeds nadrukkelijker bezig met ontwikkelen van haar professie. Hierbij zijn de negen deeltaken die binnen de infectieziektebestrijding worden onderscheiden een hulpmiddel. Die deeltaken zijn: surveillance, activiteiten gerelateerd aan de wet Publieke gezondheid (meldpunt), beleidsadvisering, preventie, bron- en contactopsporing, de netwerk- en regiefunctie, de vangnetfunc- tie, ‘outbreak’management en tot slot onderzoek. In 2018 is in samenwerking met de GGD Twente en o.a. het Isala gewerkt aan de opzet van een zorgnetwerk voor bestrijding van antibioticaresistentie.

Reizigerszorg kent geen gemeentelijke bijdrage en wordt bekostigd vanuit de inkomsten van de kla n- ten. In de afgelopen jaren lukte het niet om deze taak kostendekkend uit te voeren. Oorzaken hiervoor zijn o.a. tekort aan vaccins, een verhoging van inkoopprijzen en afnam e van de vaccinaties aan grote groepen. In 2017 is een analyse gemaakt en op basis hiervan een plan om het tij te keren. Dit plan was enerzijds gericht op het verlagen van (personele) kosten door efficiëntere, flexibelere inzet van personeel. Anderzijds op het verhogen van inkomsten door in te spelen op de verhoogde vraag door middel van het realiseren van meer consulten. Het jaar 2018 is afgesloten met een positief saldo. Ook tuberculosebestrijding (tbc) maakt deel uit van infectieziektebestrijding. Bij een uitbraak van tu- berculose wordt onderzoek gedaan naar de bron van de infectie, wordt de patiënt behandeld en wo r- den de contacten van een patiënt in kaart gebracht en zo nodig behandeld. De patiënt en zijn omg e- ving worden begeleid en voorgelicht. In 2018 zijn 22 patiënten behandeld en begeleid. Seksuele gezondheidszorg Bij seksuele gezondheid kunnen jaarlijks veel mensen, die vallen binnen de gesubsidieerde doe l- groep, zich gratis en anoniem laten testen voor seksueel overdraagbare aandoeningen.

Als een aan- doening wordt geconstateerd, behandelt de GGD de cliënt en zo nodig adviseert en behandelt de GGD de mensen met wie de cliënt contact heeft gehad. In 2018 was er een stijging van SOA- consulten en van het vindpercentage van SOA’s. Preventiemedewerkers van het team seksuele ge- zondheid besteden daar waar mogelijk samen met andere GGD-teams en -partners veel tijd en aan- dacht aan het geven van voorlichting en training aan met name intermediairs zoals leerkrachten, peers en jongerenwerkers, zodat zij deze kennis kunnen benutten voor de jongeren met wie zij werken. Forensische geneeskunde Het vakgebied van forensische geneeskunde is volop in ontwikkeling. De landelijke rapporten van de Commissie Hoes en van de Taskforce Lijkschouw zijn in het voorjaar van 2 018 in de Tweede Kamer besproken. Daarbij is geconcludeerd dat de lijkschouw en het forensisch medisch onderzoek als ker n- taken bij GGD-en horen, maar ook dat de arrestantenzorg een taak is die bij andere partijen kan wo r- den ondergebracht. Naar verwachting zal in 2019 voor de arrestantenzorg door de politie een aanbe- steding plaatsvinden. In 2018 zijn in samenwerking met de vijf GGD -en in Oost Nederland al de nodi- ge voorbereidingen getroffen voor deelname aan de aanbesteding. Eind 2018 heeft de Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten (RGS) GGD IJsselland erkend als Opleidingsinstituut.

Twee forensisch artsen zijn als opleider aangewezen. Per 1 -1-2019 is een arts 22 gestart met de beroepsopleiding. In het kader van de opleiding en van kwaliteitsverhoging zijn in 2018 diverse stagemogelijkheden aangeboden. Publieke gezondheid asielzoekers en statushouders Gemeenten en Rijk zijn samen verantwoordelijk voor de publieke gezondheid van alle inwoners, dus ook voor vluchtelingen, asielzoekers en statushouders. Voor de publieke gezondheidszorg asielzoe- kers (PGA) heeft het COA een overeenkomst met GGD GHOR Nederland en voer en de GGD’en deze taken uit. Het gaat hierbij om de preventieve en collectieve zorg voor asielzoekers, ofwel de mensen die o.a. in opvang- en asielzoekerscentra verblijven. Eind 2016 hebben de gemeenten in IJsselland besloten te investeren in de zorg aan statushouders en hiervoor eenmalig een deel van het budget dat zij van het Rijk ontvangen beschikbaar gesteld. De GGD heeft op projectmatige wijze vorm gegeven aan deze zorg en voornamelijk ingezet op gezon d- heidsbevordering en (extra) jeugdgezondheidszorg. Op 1 maart 2018 is dit project beëindigd. Gemeenten ontvangen vanaf 2018 geen specifieke bijdrage meer van het Rijk. In de vergadering van het algemeen bestuur van november 2018 heeft de GGD een voorstel gedaan om bovenstaande ta- ken structureel uit te voeren.

Dit voorstel is door het algemeen bestuur aangenomen omdat zij hecht aan bevordering van gezondheid van al haar inwoners. Milieu en gezondheid Het team Milieu & Gezondheid heeft zich in 2018 ingezet om het contact met de afdelingen ruimtelijke ordening van de elf IJssellandse gemeenten te versterken zodat het onderwerp gezondheid vooraf een rol speelt bij afwegingen in het ruimtelijke domein. De inzet draagt bij aan de verbinding van het sociale domein met het ruimtelijke domein en het veiligheidsdomein. Daarnaast blijft het team zich inzetten als adviseur van gemeenten bij actuele onderwerpen die raken aan de Omgevingswet, zoals de (intensieve) veehouderij of de ruimtelijke adaptatie ten gevolge van klimaatverandering. Het team heeft een begin gemaakt met het afstemmen en delen van kennis met de Omgevingsdienst IJsselland en de Veiligheidsregio IJsselland. De samenwerking heeft tot doel om te werken aan int e- grale adviezen aan gemeenten. Voor een aantal gemeenten heeft het team een bijdrage geleverd aan het ondersteunen bij het opstellen van de omgevingsvisie door te participeren in lokale en provinciale trajecten en het aanreiken van thematische kennis en informatie.

Technische hygiënezorg, toezicht WMO en toezicht Kinderopvang Vanuit technische hygiënezorg geeft de GGD adviezen over hygiëne en infectiepreventie aan grote instellingen (bijvoorbeeld asielzoekerscentra) en bij evenementen. In het kader van deze taak vinden inspecties plaats van tatoeage- en piercingshops en van seksinrichtingen. De toezichthouders Wmo van GGD IJsselland voeren sinds januari 2017 namens alle elf gemeenten in IJsselland het toezicht uit op de naleving van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015. Op basis van preventieve onderzoeken, signalen en meldingen van calam iteiten oordeelt de toezicht- houder of de maatschappelijke ondersteuning in de regio IJsselland van goede kwaliteit is. De sa- menwerking tussen gemeenten en toezichthouders verloopt goed. Eind 2018 heeft een evaluatie plaatsgevonden van het toezicht Wmo tijdens het ambtelijk overleg toezicht Wmo. 23 In de Wet kinderopvang zijn de minimale kwaliteitseisen opgenomen waaraan de kinderopvang moet voldoen. De Wet is van toepassing op kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang, gastouderbureaus en gastouders. Voor registratie, controle en handhaving op basis van de wettelijke eisen zijn de ge- meenten verantwoordelijk. De uitvoering van het toezicht is belegd bij de GGD'en.

In zijn algemeenheid kan worden gesteld dat in 2018 de kwaliteit van de kinderopvang in de regio IJsselland -op een enkele uitzondering na- goed op orde is. Ondanks de uitbreiding van het aantal te inspecteren items is het in 2018 gelukt om alle kinderopvanglocaties en een steekproef van de gas t- ouders te inspecteren. Productgroep Activiteit Aantallen Infectieziektebestrijding Meldingen infectieziekten: (waarvan meldingsplichtig 219) Meldingen over locaties met infectieziekterisico voor publieke gezondheid: (waarvan meldingsplichtig 52) Telefonische vragen over infectieziekten: 326 150 825 Reizigerszorg Consulten 11.926 Tuberculose Consulten arts en verpleegkundige Patiënten 292 22 Seksuele gezondheid Consulten seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) Gevonden soa (vindpercentage = 23,2 %) 2.994 694 Forensische geneeskunde Lijkschouwingen Letselrapportages Arrestantenzorg: Medische zorg bij bezoek Arrestantenzorg: Telefonisch zorgadvies 469 314 1.053 317 Statushouders Voorlichtingen aan statushouders in het kader van hun in- burgeringstraject 51 Milieu en Gezondheid Bijdrage adviesrapport ‘De stad als gezonde habitat’, be- stuurlijke klankbordgroep gezonde leefomgeving, workshop fysieke leefomgeving voor nieuwe raadsleden en uiteenlo- pende adviezen aan gemeenten, instellingen en burgers.

240 Technische Hygiënezorg Inspecties tatoeage- en piercingshops Inspecties seksinrichtingen 38 3 Toezicht WMO Preventief toezicht Signaaltoezicht Calamiteitentoezicht Vervolgonderzoeken 18 8 11 6 Toezicht Kinderopvang Inspecties kinderdagverblijven Inspecties buitenschoolse opvang Inspecties gastouderbureaus Inspecties gastouders (358 nieuw, 93 steekproef) 511 417 39 423 Maatschappelijke zorg GGD IJsselland voert in nauwe samenwerking met vele zorginstellingen taken uit op het gebied van maatschappelijke zorg. Over deze taken wordt apart gerapporteerd aan de opdrachtgever en betrok- ken partijen. Hierna worden de belangrijkste ontwikkelingen in 2018 kort weergegeven . In het alge- meen valt op dat de meldingen bij alle teams van maatschappelijke zorg zijn toegenomen. Dat zorgt voor een grote werkdruk. Vervuilde Huishoudens De werkzaamheden inzake de hygiënische probleemhuishoudens beogen het leefbaar houden dan wel leefbaar maken van woningen in het kader van de Woningwet en de volksgezondheid. Daarnaast 24 zijn acties gericht op het voorkomen van herhaling van de vervuiling. Deze taak vervult de GGD vanuit haar basistaken voor acht van de elf gemeenten[1].

Team VIA (Vangnet, Informatie, Advies) Team VIA biedt bemoeizorg aan volwassenen en gezinnen die in een zorgwekkende toestand verke- ren en niet in staat zijn om adequate zorg voor zichzelf te organiseren of de zorg mijden. Er is veelal sprake van ernstige psychiatrische- en/of verslavingsproblematiek. Team VIA probeert contact te krij- gen met deze mensen en hen toe te leiden naar een reguliere vorm van passende hulpve rlening. Soms kan dat snel, soms is hiervoor een langer durende trajectbegeleiding noodzakelijk. De GGD leverde in 2018 een belangrijke bijdrage in de zorgstructuur door implementatie van 24/7 bereikbaarheid van team VIA. De uitbreiding van de bereikbaarheid is in september 2017 gestart . Met ingang van november 2018 geldt de uitbreiding voor alle acht gemeenten die behoren tot de ce n- trumgemeente Zwolle. Voor de gemeenten Olst-Wijhe en Raalte zijn werkafspraken gemaakt tussen team VIA en het Bijzonder zorgteam (BZT) over de afhandeling van meldingen. Team zwerfjongeren Het team Zwerfjongeren probeerde ook in 2018 in contact te komen met jongeren tussen de 15 en 25 jaar zonder vaste woon- of verblijfplaats. Doel is ze zo spoedig mogelijk naar de juiste hulpverlening toe te leiden. De problematiek van de jongeren bleek ook dit jaar vaak meervoudig. Veel jongeren hebben psychische en verslavingsproblemen.

Advies over beleid voor personen met verward gedrag GGD IJsselland heeft in opdracht van gemeenten invulling gegeven aan de 9 geformuleerde bouw- stenen voor een sluitende aanpak voor personen met verward gedrag. Elke gemeente heeft per 1 oktober 2018 een eigen aanpak, waarin zowel de regionale initiatieven en samenwerkingsafspraken met relevante ketenpartners als lokale ontwikkelingen zijn opgenomen. Dit maakt dat de initiatieven op de negen bouwstenen in IJsselland gemiddeld als ‘vergevorderd’ worden beoordeeld door het land e- lijk schakelteam. Vanuit de sluitende aanpak is geanticipeerd op de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (WVGGZ). Deze wet vervangt op 1 januari 2020 de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (BOPZ). De implementatie van onderdelen van de invoering van de WVGGZ en het vervolg op de aanpak voor personen met verward gedrag worden samen aangepakt. De GGD levert vanaf oktober 2018 de programmamanager voor regio IJssel-Vecht. De gemeenten Deventer, Olst- Wijhe en Raalte hebben hiervoor een eigen programmamanager aangesteld. Centrale Toegang In 2018 hield de Centrale Toegang zich bezig met: [1] Dit betreft de acht gemeenten die behoren tot de centrumgemeente Zwolle, voor de gemeenten Raalte, Olst-Wijhe en Deventer, die vallen onder centrumgemeente Deventer bestaan andere afspr a- ken.

25  Behandeling van meldingen en aanvragen voor opvang, beschermd wonen en ambulante beg e- leiding door instellingen voor maatschappelijke opvang. Dit zijn maatwerkvoorzieningen Wmo;  Uitvoering van onderzoek en afgifte, namens de gemeenten van de beschikkingen;  Bewaking van de door- en uitstroom in de keten van maatschappelijke opvang. De Centrale To e- gang heeft hierdoor zicht op de populatie in deze voorzieningen;  Organisatie van periodieke overleggen tussen betrokken instellingen;  Het inwerking stellen van de winterregeling voor daklozen bij langdurige of extreme kou. Onderdeel Aantallen Maatschappelijke zorg (bemoei- zorg) Meldingen team Bemoeizorg Meldingen team Bemoeizorg Jeugd Meldingen team Zwerfjongeren Meldingen team Vervuilde huishoudens 369 34 130 87 Centrale Toegang Gemelde instroom in maatschappelijke opvang (MO) Aanvragen beschermd wonen 425 1.184 Lokaal en regionaal gezondheidsbeleid GGD IJsselland ondersteunt gemeenten bij het vormgeven en uitvoeren van gezondheidsbeleid. Dit doet de GGD in de eerste plaats lokaal. Het is de taak van de GGD gemeenten te voorzien van rele- vantie gezondheidsinformatie en onderzoeksgegevens voor beleid. Daarnaast zijn er regionale activi- teiten. Hieronder zijn de belangrijkste activiteiten in 2018 weergegeven.

Gemeenten en nota lokaal gezondheidsbeleid GGD IJsselland heeft in 2018 vijf gemeenten actief ondersteund bij de ontwikkeling van de lokale g e- zondheidsnota (te weten Zwolle, Deventer, Staphorst, Zwartewaterland en Olst-Wijhe). Vier gemeen- ten hadden hun nota al in 2017 geactualiseerd (Ommen, Hardenberg, Raalte, Dalfsen). De GGD o n- dersteunt Kampen en Steenwijkerland met kennis en data en beleidsadvisering bij hun GIDS (Gezond in de Stad) aanpak. Deze twee gemeenten zijn bezig met de voorbereiding van een nieuwe lokale gezondheidsnota. Beide gemeenten betrekken de GGD hierbij. Het lokaal gezondheidsbeleid krijgt in bijna alle gemeenten steeds meer aandacht en de nadruk ligt uitdrukkelijk op integraal beleid. Er is veel aandacht voor gezonde omgeving, ook vanwege de Omge- vingswet. Positieve gezondheid, een brede kijk op gezondheid, is voor de meeste gemeenten het uitgangspunt of de leidende visie die aan het beleid ten grondslag ligt. Belangrijke thema’s zijn: soc i- aaleconomische gezondheidsverschillen, mentale gezondheid, leefstijl (vooral alcohol en overgewicht) en (kwetsbare) ouderen. Monitoring In 2018 is de dataverzameling van de kindermonitor voor het grootste deel afgerond. Eén onderdeel loopt nog door tot begin 2019: het onderzoek onder leerlingen van groep 7.

De resultaten van de deelonderzoeken die zijn afgerond, zijn gebundeld en verwerkt in een regionale factsheet, die begin november 2018 afgerond is. Daarnaast is er per gemeente een factsheet met de belangrijkste resulta- ten en een tabellenboek opgeleverd. De resultaten zijn eind 2018 gepresenteerd in het algemeen bestuur en bij een enkele gemeente. Bij de overige gemeenten zullen de resultaten in 2019 bespr o- ken worden. In 2018 is gewerkt aan de ontwikkeling van de IJssellandScan: een digitale databank met gezond- heidsinformatie van regio IJsselland. De IJssellandScan is een samenwerking tussen GGD IJsselland 26 en Proscoop. De regionale gezondheidsinformatie is op een toegankelijke en gebruiksvriende lijke manier in beeld gebracht. De doelgroepen voor de IJssellandscan zijn beleidsmedewerkers van de 11 gemeenten in IJsselland, (beleids)medewerkers en managers van organisaties in zorg, welzijn en sport en geïnteresseerde inwoners. Op 4 december 2018 is de IJssellandscan (feestelijk) gelanceerd. Gezonde School GGD IJsselland ondersteunt scholen (zowel primair onderwijs, voortgezet onderwijs als middelbaar beroepsonderwijs) die Gezonde School willen worden. Hiervoor is al een aantal jaar een landelijke subsidieregeling beschikbaar. In het voorjaar van 2018 hebben 39 scholen in de regio IJsselland deze subsidie toegekend gekregen.

In september 2018 is de GGD gestart met het ondersteunen van deze scholen. Het doel is dat de rol van de Gezonde Schooladviseur steeds meer door de eigen JGZ ver- pleegkundige van de school wordt uitgevoerd. Ook is de ‘Gezonde School methodiek’ opgenomen in de werkinstructie voor het relatiegesprek, dat door de JGZ-contactpersoon met alle scholen twee keer per jaar wordt gevoerd. Daarnaast zijn er in een aantal gemeenten lokale projecten/initiatieven m.b.t. de Gezonde Schoolaa n- pak. Zo wordt in de gemeente Deventer vanuit het project ‘Gezonde School Deventer’, samen met partners gewerkt aan de Gezonde School. In de gemeente Steenwijkerl and wordt al sinds 2015 inge- zet op borging van de Gezonde Schoolaanpak via de aanpak Fit op School. De coördinatie ligt in ha n- den van de GGD. In 2018 heeft de GGD ook de rol van ‘makelaar’ voor de provincie Overijssel van het landelijke pr o- gramma Jong Leren Eten gekregen. Binnen dit programma wordt een koppeling gelegd met Gezonde School. GGD Academy GGD Academy is een landelijk concept om scholing en ondersteuning aan te bieden aan instellingen en organisaties die een rol spelen bij het realiseren van de doelen van publieke gezondheid. In 2017 heeft GGD IJsselland een begin gemaakt met het ontwikkelen en uittesten van het concept. De pilot fase is met een positief resultaat afgerond. In 2018 is aan de doorontwikkeling gewerkt.

De GGD Aca- demy geeft trainingen, workshops en andere vormen van ondersteuning vanuit actuele vragen op het gebied van gezondheid, welzijn en veiligheid. Preventief gezondheidsbeleid voor ouderen Het project “De oudere zelf aan het roer!” loopt van 1 juni 2018 tot 1 december 2019. De GGD on t- vangt voor het project provinciale subsidie. In 2018 is met de afzonderlijke gemeenten in IJsselland een gesprek gevoerd rond het thema: wat heeft de “nieuwe oudere” nodig om gezond, vitaal en veilig langer zelfstandig thuis te wonen (op de plek te wonen, die zij/hij verkiest)? Gemeenten gaven heel diverse actuele onderwerpen aan bijvoo r- beeld armoede en eenzaamheid, informele zorg, cultuursensitieve zorg en kwetsbare ouderen. GGD en gemeenten hebben samen onderzocht wat er al gerealiseerd is rond het thema en vervol- gens aan diverse lokale partijen (ouderen, lokale partners, gemeente) gevraagd, waar de GGD nog een zinvolle bijdrage kan leveren. In 2018 bestond die bijdrage uit: - aanleveren van verdiepende analyses t.a.v. bepaalde onderwerpen; - geven van informatie over positieve gezondheid; - adviseren over vragenlijsten voor huisbezoeken; - meedenken over registratie en evaluatie van bepaalde nieuwe interventies; 27 - bijdragen aan overleg met provincie over regionale uitrol van bepaalde interventies; - deelnemen aan lokaal overleg over integrale ouderenzorg.

Ook is er in enkele gemeenten een start gemaakt met verdiepend onderzoek. Suïcidepreventie Met het project ‘Zelfmoord? Praat erover!’ is de regio IJsselland aangesloten bij het landelijke SUPRANET-traject van 113 Zelfmoordpreventie (SUïcidePReventie ActieNETwerk). In 2016 zijn 6 regio’s met suïcidepreventie gestart en 113 streeft naar 16 aangesloten regio’s in 2020. In juni 2018 was de Kick-off van het project, waarmee een officiële start is gemaakt met het IJssellandse suïcid e- preventie-netwerk. Er waren zo’n 85 mensen aanwezig vanuit gemeenten, zorg, welzijn, politie, scho- len en kerken. De brede betrokkenheid maakte duidelijk dat suïcidepreventie een taak is van velen. Het uiteindelijke doel van Supranet en het project ‘Zelfmoord? Praat erover!’ is dat burgers in de regio IJsselland niet langer eenzaam en radeloos sterven door suïcide. Beoogd wordt:  het taboe rond suïcide te doorbreken;  suïcidale gedachten en uitingen beter te signaleren en vervolgens bespreekbaar te maken;  van daaruit sneller toe te leiden naar professionele hulpverlening.

Het project richt zich op vier pijlers:  Pijler 1: Publiekscampagne  Pijler 2: Trainen van gatekeepers  Pijler 3: Suïcidepreventie in de huisartsenpraktijk en ketenzorg  Pijler 4: Focus op risicogroepen Samen in Beweging met kwetsbare inwoners In oktober 2018 is het project Samen in Beweging van start gegaan: een integrale aanpak om kwet s- bare inwoners te stimuleren om mee te doen en in beweging te komen. In het eerste jaar van het pr o- ject wordt in samenwerking met lokale stakeholders, professionals en inwoners de situatie van kwets- bare inwoners in de deelnemende gemeenten in beeld gebracht. Op basis daarvan wordt een gedr a- gen plan van aanpak voor een interventie gemaakt. Deze interventie wordt vanaf oktober 2019 uitg e- rold en gemonitord. Een belangrijk onderdeel van dit project zijn de regionale- en bovenregionale leernetwerken waarin de betrokken professionals en stakeholders ervaringen en kennis over integraal werken en de gekozen interventies met elkaar uitwisselen. In de regio IJsselland loopt het project in Hardenberg, Kampen, Steenwijkerland en Zwartewaterland. Het project wordt gefinancierd door ZonMw en de volgende partijen werken erin samen: GGD Noord- en Oost-Gelderland, GGD IJsselland, Werkplaats Sociaal Domein van Hogeschool Viaa, Sportservice Overijssel en Academische Werkplaats Publieke gezondheid AGORA.

In Overijssel is de projectleider gestationeerd bij de GGD. Lokale programma’s Naast deze regionale programma’s, worden er ook meerdere lokale programma’s uitgevoerd met c o- ordinatie vanuit de GGD. Te noemen zijn: - Zwolle Gezonde Stad - Raalte Gezond - Samen Gezond in Deventer In 2018 is de GGD ook aangesloten bij sub regionale netwerken als Vitaal Vechtdal en de Regionale Zorgalliantie Zwolle e.o. 28 Wat heeft het gekost? (bedragen x € 1.000,-) + = Nadeel (N), - = Voordeel (V) Omschrijving Primitieve begroting 2018 Begroting na wijzigingen 2018 Realisatie 2018 Verschil realisatie t.o.v. begroting na wijzigingen N/V Exploitatielasten 5.266 6.347 5.685 -662 V Kapitaallasten 77 121 79 -42 V Kostenplaatsen 11.741 12.250 12.844 594 N Totaal saldo van lasten 17.084 18.718 18.608 -110 V Gemeentelijke bijdrage -15.692 -16.277 -16.173 104 N Financiering o.b.v.

DVO -1.131 -1.097 -1.504 -407 V Rijksbijdragen -1.597 -1.853 -2.095 -242 V Financiering via klanttarief -1.644 -1.732 -2.007 -275 V Projectfinanciering -1.106 -1.253 -1.290 -37 V Overige financiering -691 -1.675 -1.793 -118 V Totaal saldo van baten -21.861 -23.887 -24.862 -975 V Gerealiseerd saldo van baten en lasten -4.777 -5.169 -6.254 -1.085 V bij: onttrekkingen aan reserves 0 -67 -20 47 N af: stortingen in reserves 0 0 0 0 - Gerealiseerd resultaat -4.777 -5.236 -6.274 -1.038 V Het programma Gezondheid sluit af met een voordelig saldo van baten en lasten van € 1.085.000 t.o.v. de begroting na wijzigingen. Wanneer rekening wordt gehouden met de mutaties in de reserves die toegerekend kunnen worden aan het programma Gezondheid, dan sluit het programma Gezond- heid af met een voordelig resultaat van € 1.038.000 t.o.v. de begroting na wijziging. Hieronder worden de belangrijkste oorzaken nader toelicht: (bedragen x € 1.000,-) + = Nadeel (N), - = Voordeel (V) Afwijking Bedrag N/V  JGZ sluit met een positief resultaat van € 586.000. Vacatures zijn later vervuld of niet ingevuld (staf JGZ) (€ 142.000). De overige personeelslasten zijn € 47.000 lager. Dit betreft voornamelijk lagere reiskosten door het uitvoeren van onderzoeken op CB-locaties.

De huisvestingskosten zijn € 66.000 lager door het sluiten van een locatie, gunstigere aanbesteding schoonmaakkosten en doordat nog niet alle voorgenomen investeringen zijn gedaan, zijn de kapi- taallasten lager. Het RIVM heeft een nabetaling gedaan over 2017 en er is geld ontvangen voor de meningokokken campagne, waardoor de inkomsten uit de vaccinaties € 55.000 hoger zijn. Per 1 januari 2019 gaat de nieuwe fi- nanciering van de opleiding voor artsen van start en is de oude regeling finan- cieel afgewikkeld. Hierdoor ontstaat een grote incidentele meevaller (€ 192.000) vanuit verrekening reeds betaalde studiegelden van de zorgoplei- -586 V 29 (bedragen x € 1.000,-) + = Nadeel (N), - = Voordeel (V) Afwijking Bedrag N/V dingen. De overige inkomsten waren € 50.000 hoger, onder meer door de zwangerschapsuitkeringen.  Ook bij infectieziektenbestrijding speelde de afwikkeling van de zorgleiding (zie toelichting onder JGZ). Daarnaast konden extra kosten worden doorbelast i.v.m. begeleiding en coördinatie van de opleidingen.  Per saldo zijn de ontvangen vergoedingen voor het uitvoeren Publieke ge- zondheidszorg Asielzoekers (PGA) taak € 30.000 hoger dan begroot. Aan de kostenkant waren er diverse kleine overschrijdingen  Technisch Hygiënische Zorg sluit met een positief resultaat van € 109.000. Dit wordt veroorzaakt door hogere inkomsten m.b.t. toezicht dan geraamd.