5.1c Programmabegroting 2018-2021.pdf

Financiën en bedrijfsvoering | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 In PPN 2018-2021 opgenomen Afbouw prestatiecontract | - | S | - | 250 | 500 | 500 Algemene verordening gegevensbescherming | - | S | 48 | 48 | 48 | 48 Tijdelijk extra formatie technische beheer en service desk | - | I | 75 | 75 | - | - Rente inzet reserves | - | S | 64 | 77 | 87 | 87 Totaal bestedingsplan | - | 187 | 450 | 635 | 635 bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 5. Financiën en bedrijfsvoering | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Saldo van baten en lasten Lasten | - 69.085 | - 17.565 | - 16.703 | - 17.129 | - 17.162 | - 17.202 Baten | 158.106 | 90.510 | 88.800 | 88.292 | 87.915 | 87.784 Saldo van baten en lasten | 89.021 | 72.945 | 72.097 | 71.164 | 70.753 | 70.582 Mutatie reserves Toevoegingen | - 6.760 | - 6.320 | - | - | - | - Onttrekkingen | 6.609 | 5.256 | - | - | - | - Mutatie reserves | - 151 | - 1.065 | - | - | - | - 51

bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 5. Financiën en bedrijfsvoering | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Resultaat | 88.870 | 71.881 | 72.097 | 71.164 | 70.753 | 70.582 Af: incidentele baten en lasten | 3.784 | - 1.170 | - 75 | - 75 | - | - Materieel resultaat | 85.086 | 73.050 | 72.172 | 71.239 | 70.753 | 70.582 2.9. Overzicht totale programmabegroting In onderstaand overzicht is het materieel resultaat weergegeven voor de komende jaren. Deze is voor de jaren 2018 tot en met 2021 positief. bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Programma's Lasten 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom | - 4.062 | - 3.194 | - 3.354 | - 2.930 | - 2.940 | - 3.201 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis | - 47.627 | - 34.905 | - 34.157 | - 32.053 | - 32.550 | - 31.930 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen | - 66.812 | - 64.497 | - 60.140 | - 59.065 | - 58.618 | - 58.268 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief | - 3.202 | - 3.247 | - 1.588 | - 1.457 | - 1.444 | - 1.472 5. Financiën en bedrijfsvoering | - 1.748 | - 90 | - 96 | - 96 | - 96 | - 96 Totaal Lasten | - 123.451 | - 105.933 | - 99.335 | - 95.602 | - 95.647 | - 94.968 Baten 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom | 844 | 639 | 1.047 | 620 | 620 | 878 2.

Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis | 13.578 | 8.293 | 8.906 | 8.989 | 10.281 | 10.274 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen | 17.068 | 14.672 | 14.604 | 14.604 | 14.604 | 14.604 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief | 618 | 982 | 84 | 84 | 84 | 84 5. Financiën en bedrijfsvoering | 11.288 | 10.419 | 9.910 | 9.910 | 9.910 | 9.910 Totaal Baten | 43.395 | 35.006 | 34.552 | 34.208 | 35.500 | 35.751 Totaal Programma's | - 80.056 | - 70.928 | - 64.784 | - 61.394 | - 60.147 | - 59.217 Algemene dekkingsmiddelen Lasten Algemene dekkingsmiddelen | - 10.322 | - 692 | - 322 | - 427 | - 365 | - 266 Overhead | - 58.291 | - 16.966 | - 16.456 | - 16.776 | - 16.871 | - 17.011 Onvoorzien | - 129 | - | - | - | - | - Totaal Lasten | - 68.742 | - 17.658 | - 16.777 | - 17.203 | - 17.236 | - 17.276 Baten Algemene dekkingsmiddelen | 89.778 | 77.529 | 77.624 | 77.116 | 76.739 | 76.608 Overhead | 56.961 | 2.562 | 1.266 | 1.266 | 1.266 | 1.266 Onvoorzien | 80 | - | - | - | - | - Totaal Baten | 146.819 | 80.091 | 78.890 | 78.383 | 78.005 | 77.874 Totaal Algemene dekkingsmiddelen | 78.077 | 62.433 | 62.113 | 61.179 | 60.769 | 60.598 Mutatie reserves Toevoegingen | - 15.844 | - 7.351 | - 857 | - 558 | - 1.441 | - 1.370 52

bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Onttrekkingen | 21.866 | 16.112 | 4.098 | 1.310 | 1.109 | 34 Totaal Mutatie reserves | 6.021 | 8.761 | 3.241 | 751 | - 332 | - 1.335 Saldo programmabegroting | 4.042 | 266 | 570 | 537 | 291 | 45 Saldo programmabegroting | 4.042 | 266 | 570 | 537 | 291 | 45 Af: incidentele baten en lasten | - 3.680 | - 998 | - 163 | - 161 | - | - Materieel resultaat | 7.723 | 1.264 | 733 | 698 | 291 | 45 2.10. Overzicht algemene dekkingsmiddelen Onderstaand overzicht biedt inzicht in de samenstelling van de algemene dekkingsmiddelen, inclusief de verplichte taakvelden voor overhead en onvoorzien.

bedragen x € 1.000 Algemene dekkingsmiddelen | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Algemene dekkingsmiddelen Uitkeringen Gemeentefonds Algemene uitkering | 42.877 | 42.556 | 43.602 | 43.732 | 43.764 | 43.755 Integratie-uitkering Sociaal domein | 25.983 | 25.064 | 24.149 | 23.668 | 23.368 | 23.312 Uitkeringen Gemeentefonds | 68.860 | 67.619 | 67.751 | 67.400 | 67.132 | 67.066 Onroerende Zaak Belasting OZB woningen | 6.782 | 4.096 | 4.185 | 4.185 | 4.185 | 4.185 OZB niet-woningen | - | 2.768 | 2.816 | 2.816 | 2.816 | 2.816 Uitvoering wet WOZ | - 649 | - 420 | - 467 | - 475 | - 479 | - 480 Onroerende Zaak Belasting | 6.132 | 6.444 | 6.534 | 6.526 | 6.523 | 6.521 Belastingen overig Hondenbelasting | 189 | 197 | 200 | 200 | 200 | 200 Bestrijding hondenpoep | - 7 | - 15 | - 15 | - 15 | - 15 | - 15 Heffing en invordering overige belastingen | - | - | 16 | 16 | 16 | 16 Belastingen overig | 182 | 182 | 201 | 201 | 201 | 201 Treasury Dividend | 2.644 | 2.626 | 2.450 | 2.318 | 2.318 | 2.318 Overige | 1.358 | - 35 | 366 | 244 | 200 | 236 Saldo financieringsfunctie | 280 | - | - | - | - | - Treasury | 4.282 | 2.592 | 2.816 | 2.562 | 2.518 | 2.554 Totaal Algemene dekkingsmiddelen | 79.456 | 76.837 | 77.302 | 76.689 | 76.374 | 76.343 Overhead Overhead | - 1.330 | - 14.404 | - 15.190 | - 15.510 | - 15.605 | - 15.745 53

bedragen x € 1.000 Algemene dekkingsmiddelen | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Totaal Overhead | - 1.330 | - 14.404 | - 15.190 | - 15.510 | - 15.605 | - 15.745 Onvoorzien Onvoorzien - 49 | - | - | - | - | - Onvoorzien | - 49 | - | - | - | - | - Totaal Onvoorzien | - 49 | - | - | - | - | - Totaal | 78.077 | 62.433 | 62.113 | 61.179 | 60.769 | 60.598 2.11. Overhead In het wijzigingsbesluit van 5 maart 2016 van het Besluit begroting en verantwoording (BBV) is onder meer bepaald dat er een beter inzicht in de kosten van de overhead moet worden verkregen. Om uw raad op eenvoudige wijze meer inzicht te geven in de totale kosten van de overhead voor de gehele organisatie en ook meer zeggenschap over die kosten te geven, wordt voorgeschreven dat een apart overzicht moet worden opgenomen van de kosten van de overhead. In de programmabegroting 2017-2020 is dat voor het eerst op die wijze gebeurd. Om te kunnen vaststellen welke kosten verband houden met de sturing en ondersteuning van het primaire proces en zodoende gerekend kunnen worden tot de overhead, wordt de volgende definitie gehanteerd: Alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Met deze definitie wordt een eenduidig inzicht geboden in de kosten die direct zijn toe te rekenen aan bepaalde taakvelden.

De kosten van sturing en ondersteuning van de directe medewerkers (overhead) bestaan in ieder geval uit: - Loonkosten (onder meer: financiën, personeel en organisatie, inkoop, juridische zaken, leidinggevenden, bestuurszaken en bestuursondersteuning) - ICT kosten - Huisvesting en facilitaire zaken - Uitbestedingskosten bedrijfsvoering - Overige materiele kosten (waaronder tractie, gereedschappen, kantoorbenodigdheden) In het BBV is één uitzondering gemaakt op het verplicht centraal begroten en verantwoorden van overhead. Dit betreft de toerekening van overhead aan de grondexploitaties en de investeringen. Deze uitzondering is gemaakt omdat het niet toerekenen van overhead aan dergelijke investeringen zou leiden tot een begrotingstekort. Voor de gemeente Steenwijkerland wordt rekening gehouden met een bedrag van € 0,9 miljoen in 2018. Dit bedrag loopt af tot circa € 0,4 miljoen in 2021. Reden hiervan is dat uw raad op 11 april 2017 heeft besloten het prestatiecontract te beperken | tot | gesloten | huishoudingen, | de | grondexploitaties | en | de | subsidiabele | projecten | voor | zover | de toegerekende uren van deze projecten subsidiabel zijn. Mede doordat er minder uren ‘doorbelast’ kunnen worden, neemt het totaalbedrag aan overhead de komende jaren licht toe. Zoals uit onderstaande tabel blijkt bedragen de kosten voor overhead in totaal € 15,2 miljoen voor 2018.

Uitgedrukt in een percentage van de totale exploitatielasten, vóór mutaties in de | reserves, bedraagt de overhead 13%. Dit percentage komt overeen met het percentage voor 2017 dat is opgenomen in de programmabegroting 2017-2020. 54

Overhead | Begroting | MJR | MJR | MJR 2018 | 2019 | 2020 | 2021 A. Loonkosten overhead | 11.861 | 11.882 | 11.865 | 11.925 B. ICT kosten | 1.988 | 1.946 | 1.980 | 1.965 C. Huisvestingskosten | 944 | 1.028 | 874 | 943 D. Uitbestedingskosten bedrijfsvoering | 135 | 135 | 135 | 135 E. Overige materiele kosten | 1.124 | 1.133 | 1.114 | 1.140 F. Prestatiecontract | - 863 | - 613 | - 363 | - 363 Totaal overhead | 15.190 | 15.510 | 15.605 | 15.745 (A) Totale lasten begroting (exclusief mutaties reserves) | 116.113 | 112.805 | 112.883 | 112.244 (B) Totaal overhead | 15.190 | 15.510 | 15.605 | 15.745 Totaal overhead / Totale lasten (B/A) | 13% | 14% | 14% | 14% 55

56 3. Financiële positie 3.1. Inleiding In hoofdstuk 2.3. hebben wij reeds het meerjarenbeeld geschetst. In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de totstandkoming van dit beeld. Bij de behandeling van de Perspectiefnota 2018-2021 heeft u ingestemd met de kaders voor de samenstelling van deze programmabegroting. Voor zover niet anders is vermeld zijn deze kaders dan ook gehanteerd. In onderstaande tabel zijn ze nogmaals weergegeven. Verder treft u in dit hoofdstuk een toelichting aan op de reguliere herijkingen en wordt nader ingegaan op de reserves en voorzieningen. 3.2. Uitgangspunten programmabegroting Bij de samenstelling van de Programmabegroting 2018-2021 zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd.

Uitgangspunten programmabegroting Grondslag Raadsbesluiten t/m raadsvergadering 4 juli 2017 Looninflatie 4,4% Prijsinflatie inkomstenbudgetten 1,7% Prijsinflatie uitgavenbudgetten 1,7% Prijsinflatie grondexploitatie 2,0% Stijging opbrengsten grondexploitatie 1,0% Renteomslagpercentage 1,5% Prijsinflatie verstrekte subsidies 1,7% Prijsinflatie gemeentelijke belastingen en rechten 1,7% Areaaluitbreiding wegen en wegmeubilair, openbare verlichting en openbaar groen - Algemene uitkering uit het gemeentefonds mei circulaire Aantal woonruimten per 1-1-2017 (geraamde groei 2017) 20.461 (117) Aantal inwoners per 1-1-2017 (geraamde groei 2017) 43.445 (geen) Areaaluitbreiding riolering - Loonontwikkeling De CAO gemeenten heeft een looptijd van 16 maanden en geldt voor de periode 1 januari 2016 tot 1 mei 2017. In de programmabegroting wordt voor 2018 van een stijging uitgegaan van 4,40%. Op 4 juli 2017 hebben de VNG en de vakbonden een principeakkoord afgesloten voor een nieuwe die loopt van 1 mei 2017 tot 1 januari 2019. Het akkoord wordt definitief na de ledenraadplegingen. Uit onze berekeningen blijkt dat de geraamde 4,4% stijging voldoende moet zijn om de nieuwe CAO te kunnen bekostigen.

Onzekere factoren daarbij zijn de procentuele stijging van de werkgeverslasten en de doorvertaling van de afspraak om op landelijk niveau tot en met 2023 in totaal 5250 banen voor mensen met een arbeidsbeperking te realiseren. 3.3. Herijkingen De herijkingen hebben betrekking op prijsmutaties, loonaanpassingen, autonome ontwikkelingen, kapitaallasten en beleidsbeslissingen. Ook zijn de effecten van de wijzigi ngen van het BBV afzonderlijk onder de herijkingen in beeld gebracht. Verwezen wordt naar onderstaande tabel. Het totaal van de herijkingen is opgenomen in het meerjarenbeeld (hoofdstuk 2.3.).

bedragen x € 1.000 Herijkingen | Begroting | MJR | MJR | MJR 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Prijsmutaties | 37 | 46 | 49 | 46 Autonome ontwikkelingen | 37 | - 66 | - 96 | - 47 Kapitaallasten / rente | 653 | 445 | 382 | 415 Beleidsbeslissingen | - 103 | - 96 | - 96 | - 96 BBV | - 417 | - 404 | - 392 | - 372 Totaal | 207 | - 74 | - 153 | - 54 3.3.1. Prijsmutaties In de | Perspectiefnota 2018-2021 | is voor de uitgaven- | en inkomstenbudgetten rekening gehouden met een trendmatige aanpassing van 1,7%. Deze uitgangspunten zijn ook voor de programmabegroting gehanteerd. Het betreft hier een aanpassing van de in de perspectiefnota opgenomen prijsmutaties. 3.3.2. Autonome ontwikkelingen Onder autonome ontwikkelingen verstaan wij ontwikkelingen die onontkoombaar en niet te beïnvloeden zijn. Een specificatie van de autonome ontwikkelingen treft u onderstaand aan. bedragen x € 1.000 Autonome ontwikkelingen | Begroting | MJR | MJR | MJR 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Loonkosten raad | - 12 | - 12 | - 12 | - 12 Leerlingenvervoer | 112 | 112 | 112 | 112 Afschrijvingslasten BBV | - 14 | - 14 | - 14 | - 14 Verhoging accountantskosten | - 13 | - 13 | - 13 | - 13 Dividend Vitens/contributie VNG afd.

Overijssel | 58 | - 82 | - 82 | - 82 Bezwaar en beroep | 8 | 8 | 8 | 8 Afspraken De Meenthe | - 9 | - 9 | - 9 | - 9 Waardering WOZ | 20 | 20 | 20 | 20 Toeristenbelasting | 30 | 30 | 30 | 30 Aanpassen kapitaallasten jr. | 6 | 6 | 6 | 19 Inwonersonderzoek | - 17 | 16 | - 17 | 16 Energie | - 156 | - 152 | - 149 | - 146 Areaaluitbreiding woningen (117 st.) | 26 | 26 | 26 | 26 Totaal | 37 | - 66 | - 96 | - 47 3.3.3. Kapitaallasten Het voordeel op de kapitaallasten wordt met name veroorzaakt door de lagere rentelasten. Bij de berekening van de (verwachte) werkelijke rentelasten zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: - | het huidige saldo in rekening-courant bij de BNG; - | financiering van de investeringen met kasgeldleningen (looptijd < 1 jaar) tot de kasgeldlimiet van € 9,5 mln. tegen 0,5%; - | boven de kasgeldlimiet (looptijd > 1 jaar) wordt rekening gehouden met het rentepercentage van 2% over de aan te trekken leningen; - | de ontwikkelingen van de grondexploitaties; 57

- | de | (verwachte) | werkelijke | rente | is | berekend | over | de | restant | kredieten | van | voorgaande | jaren, vervangingsinvesteringen 2018 en het Bestedingsplan 2018-2021. Het 1e jaar is gerekend met een half jaar rente. Het hanteren van vorengenoemde uitgangspunten leidt tot de in de tabel geraamde voor -en nadelen. De nadelen zijn met name ontstaan door de verplichte aanpassing van de omslagrente naar 1,5% naar met name het taakveld rioleringen. 3.3.4. Beleidsbeslissingen Onder de noemer beleidsbeslissingen zijn de volgende onderwerpen gebracht. bedragen x € 1.000 Beleidsbeslissingen | Begroting | MJR | MJR | MJR 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Bijdrage GGD/Veiligheidsregio | - 93 | - 93 | - 93 | - 93 Aanpassen rechtspositie raadsleden | 14 | 21 | 21 | 21 Uitbreiding griffie | - 23 | - 23 | - 23 | - 23 Kosteloos beschikbaar stellen budgetservice statushouders | pm | pm | - | - Raad maakt werk van werk | pm | - | - | - Tegemoetkoming chronisch zieken 2017 en verder | pm | pm | pm | pm Totaal | - 103 | - 96 | - 96 | - 96 Toelichting Uw raad heeft tijdens de behandeling van de perspectiefnota een aantal moties aangenomen met financiële gevolgen. Daarnaast heeft u tijdens verschillende raadsvergaderingen beleidsbeslissingen genomen met financiële consequenties. Hieronder zijn de verschillende maatregelen toegelicht.

Raad 30 mei 2017: Bijdrage GGD/Veiligheidsregio Uw raad heeft op 30 mei 2017 besloten geen zienswijze in te dienen bij de programmabegroting 2018-2020 van de GGD IJsselland en de programmabegroting 2018-2021 van | de Veiligheidsregio IJsselland. Vervolgens zijn deze programmabegrotingen vastgesteld. Gevolg is dat de gemeentelijke bijdrage voor de GGD € 39.940 hoger uitvalt dan was begroot. Dit heeft te maken met loon- en prijsontwikkeling en kosten van het toezicht op de kinderopvang en de WMO. In 2018 draagt de gemeente in totaal € 830.276 bij aan de GGD IJsselland. De gemeentelijke bijdrage voor de Veiligheidsregio is met € 53.476 is gestegen als gevolg van loon- | en prijsindexering en door andere afspraken in de samenwerking bevolkingszorg bij rampen en grote incidenten. In 2018 komt de gemeentelijke bijdrage daarmee uit op € 2.798.728. Raad 20 juni 2017: Aanpassing rechtspositie raadsleden Op 20 juni 2017 heeft uw raad de ‘Verordening rechtspositie wethouders, raads- | en commissieleden 2018’ met ingang | van | de | raadsperiode | 2018-2021 | vastgesteld. | Hierdoor | is | sprak | van | een | kleine | besparing | op | de Werkkostenregeling (vanaf 2018). Dit komt omdat de netto vergoeding voor internetverbinding niet meer wordt toegekend. Op dit moment gaat het om een totaalbedrag van € 20.736 per jaar. 58

Raad 4 juli 2017: Uitbreiding griffie Tijdens de raadsvergadering van 4 juli 2017 heeft uw griffie besloten tot uitbreiding van de griffie met 0,66 fte. Hiermee wordt een meer toekomstbestendige griffie gerealiseerd die invulling geeft aan de ontwikkelingsrichting en ambitie van de raad en daarmee de griffie. Daarnaast wordt de continuïteit van griffie-werkzaamheden geborgd zodat raads- en commissievergadering te allen tijde doorgang kunnen vinden. Raad 4 juli 2017, aangenomen motie: Kosteloos beschikbaar stellen budgetservice statushouders Statushouders betalen € 16 per maand aan de GKB voor budgetservice. Uw raad heeft voorgesteld om de kosten voor een periode van 18 maanden voor rekening van de gemeente te laten komen. Onderdeel van de motie was tevens om de maatregel na een periode van een jaar te evalueren. Raad 4 juli 2017, aangenomen motie: Raad maakt werk van werk Er moet een plan van aanpak komen voor groei van de | werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daartoe zal de griffie in samenwerking met een delegatie uit de raad een hoorzitting organiseren. Tevens zal een inventarisatie worden uitgevoerd naar geslaagde projecten elders. Raad 4 juli 2017, aangenomen motie: Tegemoetkoming Chronisch Zieken 2017 en verder Op dit moment bestaat een financiële regeling voor chronisch zieken.

Uw raad vraagt om voor 2017 en volgende jaren een regeling in het leven te roepen voor chronisch zieken (verlengen | bestaande regeling) en wil actief meedenken over de inhoud van de regeling. 3.3.5. Wijzigingen BBV Onderstaand zijn de financiële gevolgen van de wijzigingen van het Besluit begroting en verantwoording in beeld gebracht. Tevens zijn de onderwerpen nader toegelicht. bedragen x € 1.000 Wijzigingen BBV | Begroting | MJR | MJR | MJR 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Rente Rioleringen | - 543 | - 523 | - 503 | - 485 Rente Afval | - 2 | - 1 | - 1 | - 1 Kapitaallasten Gierwal | - 9 | - 9 | - 9 | - 9 Activeren oeverbescherming | 150 | 150 | 150 | 150 Activeren oeverbescherming | - 14 | - 21 | - 28 | - 28 Totaal | - 417 | - 404 | - 392 | - 372 Rente riolering en afval Vanwege de notitie rente van de commissie BBV wordt de berekende rente naar de taakvelden Riolering en Afvalverwijdering teruggebracht naar 1,5%. In totaliteit dalen hierdoor de kosten van met ruim € 544.000. Omdat deze daling terugvloeit naar de burger in de vorm van een aanpassing van het tarief levert dit een nadeel op voor de meerjarenbegroting. Kapitaallasten Gierwal Omdat er is gekozen voor het aanbrengen van een betonverharding in plaats van het volledig herstraten van de elementverharding dient de investering geactiveerd te worden.

Dit heeft als gevolg dat er in 2017 een besparing op het onderhoudsbudget plaatsvindt. Hier staat tegenover dat hierdoor structurele kapitaallasten ontstaan. 59

Activeren oeverbescherming Met ingang van 1 januari 2017 zijn de BBV voorschriften gewijzigd. Was het tot 2017 mogelijk om investeringen met maatschappelijk nut in 1x af te schrijven moeten deze nu geactiveerd | worden. Bij de beoordeling van de investeringen van oeverbeschermingen voor de jaren 2017 tot en met 2020 van jaarlijks € 300.000 is nog uitgegaan van de mogelijkheid om deze lasten ineens ten laste van de exploitatie en/of de voorziening riolering te brengen. De investeringen worden voor 50% gedekt uit algemene middelen en voor 50% uit rioleringen. De besparing van € 150.000 op het onderdeel riolering vloeit door het tarief terug naar de burger. De begrotingspost van € 150.000 ten laste van algemene middelen komt te vervallen omdat de investering wordt geactiveerd. Deze activering heeft wel tot gevolg dat er structurele kapitaallasten ontstaan. Als gevolg van deze aanpassing dient er voor de jaren 2018, 2019 en 2020 jaarlijks een bedrag van € 300.000 beschikbaar gesteld te worden. 3.3.6. Bestedingsplan 2018-2021 Uw raad heeft bij de behandeling van de perspectiefnota kennisgenomen van het Bestedingsplan 2018-2021. Ons college is verheugd te kunnen constateren dat de financiële situatie voor de planjaren dusdanig positief is dat het bestedingsplan | kan | worden | gehandhaafd.

| De | incidentele | en | structurele | lasten, | die | voortvloeien | uit | het bestedingsplan, zijn verwerkt in de programmabegroting. bedragen x € 1.000 Bestedingsplan | Investering | S / I | Begroting | MJR | MJR | MJR 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Perspectiefnota 2018-2021 Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom Digitale toegang Mijn Overheid | - | S | 56 | 56 | 56 | 56 Doorontwikkeling dienstverlening | - | S | 91 | 87 | 87 | 87 Doorontwikkeling dienstverlening | - | I | 88 | 86 | - | - Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis Invoering Omgevingswet | - | S | 200 | 300 | 150 | 50 Optimalisatie formatie toezicht en handhaving op gebied van | - | S | 149 | 149 | 149 | 149 dienstverlening, brandveiligheid, bouw en gebiedscontrole Jongerenparticipatie | - | I | 25 | 25 | - | - Zwembaden toevoegen aan voorz.

Maatschappelijk Vastgoed | - | S | 270 | 270 | 270 | 270 Versterken bermen onveilige plattelandswegen 2018 | 404 | S | 28 | 28 | 28 | 27 Versterken bermen onveilige plattelandswegen 2019 | 404 | S | - | 28 | 28 | 28 Versterken bermen onveilige plattelandswegen 2020 | 404 | S | - | - | 28 | 28 Versterken bermen onveilige plattelandswegen 2021 | 536 | S | - | - | - | 38 Oeververbindingen 2018 | - | S | 60 | 60 | 60 | 60 Oeververbindingen 2018 | 538 | S | 22 | 21 | 21 | 21 Oeververbindingen 2019 | 538 | S | - | 22 | 21 | 21 Oeververbindingen 2020 | 538 | S | - | - | 22 | 21 Oeververbindingen 2021 | 538 | S | - | - | - | 22 invest. en levensduur verlengende maatregelen wegen 2018 | 1.662 | S | 116 | 115 | 113 | 111 invest. en levensduur verlengende maatregelen wegen 2019 | 162 | S | - | 11 | 11 | 11 invest. en levensduur verlengende maatregelen wegen 2020 | 187 | S | - | - | 13 | 13 invest. en levensduur verlengende maatregelen wegen 2021 | 142 | S | - | - | - | 10 Meerinkomsten kabels en leidingen | - | S | - 19 | - 19 | - 19 | - 19 Vervangingsplan openbare verlichting (armaturen) 2018 | 370 | S | 26 | 26 | 25 | 25 Vervangingsplan openbare verlichting (masten) 2018 | 237 | S | 11 | 11 | 11 | 10 60

bedragen x € 1.000 Bestedingsplan | Investering | S / I | Begroting | MJR | MJR | MJR 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Vervangingsplan openbare verlichting (armaturen) 2019 | 403 | S | - | 28 | 28 | 27 Vervangingsplan openbare verlichting (masten) 2019 | 202 | S | - | 9 | 9 | 9 Vervangingsplan openbare verlichting (armaturen) 2020 | 233 | S | - | - | 16 | 16 Vervangingsplan openbare verlichting (masten) 2020 | 192 | S | - | - | 9 | 9 Vervangingsplan openbare verlichting (armaturen) 2021 | 261 | S | - | - | - | 18 Vervangingsplan openbare verlichting (masten) 2021 | 164 | S | - | - | - | 7 Vervangingsplan openbare verlichting (besparing onderhoud) | - | S | - 9 | - 13 | - 17 | - 19 Aanpak fietspaden 2018 | S | - 24 | - 24 | - 24 | - 24 Aanpak fietspaden 2018 | 300 | S | 16 | 16 | 16 | 15 Aanpak fietspaden 2019 | 250 | S | - | 13 | 13 | 13 Aanpak fietspaden 2020 | 800 | S | - | - | 43 | 42 Voorziening groot onderhoud wegen | - | I | 1.500 | - | - | - Opwaardering groen begraafplaatsen | - | I | 45 | - | - | - Wijkvisie Steenwijk-West 2018 | - | S | 111 | 111 | 101 | 101 Wijkvisie Steenwijk-West 2018 | 150 | S | 11 | 10 | 10 | 10 Wijkvisie Steenwijk-West 2019 | 365 | S | - | 26 | 25 | 25 Wijkvisie Steenwijk-West 2020 | 233 | S | - | - | 16 | 16 Revolving fund duurzaamheid (4 jaar) | - | I | 350 | - | - | - Planuitwerking: verduurzamen gemeentelijk vastgoed | - | I | 100 | - | - | -

Omgevingsdienst Ijsselland | - | S | 77 | 101 | 73 | 46 Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen Transitie naar één welzijnsorganisatie | - | I | 500 | 500 | 500 | - Planuitwerking: Cultuurvisie; kansen door verbinden | - | I | 65 | 65 | - | - Schuldhulpverlening | - | S | 160 | 160 | 160 | 160 Verhogen taalniveau 3F voor pedagogisch medewerkers | - | I | 88 | - | - | - Kwetsbare jongeren op het snijvlak van school en werk | - | S | 75 | 75 | 75 | 75 Vechtscheidingen (BRAM) | - | S | 40 | 40 | 40 | 40 Steenwijkerl'ANDERS zijn actief Nationaal park Weerribben-Wieden | - | S | - | 95 | 95 | 95 Groene en blauwe diensten | - | I | 325 | - | - | - Gebiedsgerichte aanpak Giethoorn 2018 | 450 | S | 24 | 24 | 23 | 23 Gebiedsgerichte aanpak Giethoorn 2019 | 670 | S | - | 36 | 35 | 35 Gebiedsgerichte aanpak Giethoorn 2020 | 550 | S | - | - | 29 | 29 Gebiedsgerichte aanpak Giethoorn 2021 | 500 | S | - | - | - | 27 Gebiedsgerichte aanpak Giethoorn | - | S | 5 | 5 | 5 | 5 Gebiedsgerichte aanpak Giethoorn | - | I | 200 | 50 | - | - Financiën en bedrijfsvoering Afbouw prestatiecontract | - | S | - | 250 | 500 | 500 Algemene verordening gegevensbescherming | - | S | 48 | 48 | 48 | 48 Tijdelijk extra formatie technisch beheer en service desk | - | I | 75 | 75 | - | - Rente inzet reserves (2%) | - | S | 64 | 77 | 87 | 87 Totaal perspectiefnota 2018-2021 | 12.382 | 4.968 | 3.051 | 2.989 | 2.473

Dekking ten laste van begrotingssaldo Begrotingssaldo | S | 1.412 | 2.059 | 2.298 | 2.282 Totaal dekking ten laste van begrotingssaldo | 1.412 | 2.059 | 2.298 | 2.282 Dekking Reserves Algemene reserve vrij besteedbaar | I | 3.198 | 640 | 500 | - Totaal dekking reserves | 3.198 | 640 | 500 | - 61

bedragen x € 1.000 Bestedingsplan | Investering | S / I | Begroting | MJR | MJR | MJR 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Dekking bedrijfsvoering Ten laste van de bedrijfsvoering | S | 358 | 352 | 191 | 191 Totaal dekking bedrijfsvoering | 358 | 352 | 191 | 191 Totaal financiële dekking | 4.968 | 3.051 | 2.989 | 2.473 Een aantal onderwerpen dient nog nader te worden uitgekristalliseerd waarbij incidenteel middelen zijn toegekend voor planuitwerking. Het betreft verduurzamen gemeentelijk vastgoed en planuitwerking in relatie cultuurvisie. Wij zullen aan uw raad nog een voorstel presenteren, alvorens tot uitvoering over te gaan. Dit kan meerjarige financiële consequenties hebben waar nu nog geen rekening mee is gehouden. Uiteraard informeren wij u over de voortgang van de diverse projecten via tussentijdse bestuursrapportages. 3.4. Vervangingsinvesteringen In de Programmabegroting 2016-2019 zijn op basis van meerjarige plannen voor vervangingsinvesteringen voor de jaren 2017 en volgende de kapitaallasten van de geplande investeringen voor 2017, 2018 en 2019 gereserveerd. Wij verwijzen u naar bijlage 1 van deze begroting. Het betreffen de vervangingsinvesteringen voor:  | Tractie  | ICT  | Begraafplaatsen  | Huishoudelijke dienst De meerjarige vervangingsinvesteringsplannen zijn voor de Programmabegroting 2018-2021 geactualiseerd.

De kapitaallasten voortvloeiende uit de vervangingsinvesteringen voor 2018 kunnen volledig worden gedekt uit de gereserveerde vrijvallende kapitaallasten. Voor 2018 | stellen wij voor de volgende kredieten beschikbaar te stellen: 62

bedragen x € 1.000 Kredieten 2018 | Investering Bedrijfsmiddelen Tractie | 160 ICT | 455 Huishoudelijke dienst | - Begraafplaatsen | 55 Totaal beschikbaar te stellen krediet | 670 3.5. Financiering Om investeringen te kunnen doen moet meestal worden geleend. De gemeente Steenwijkerland heeft in 2016 tot op heden geen langlopende geldlening aan hoeven trekken ter financiering van haar investeringen. Bij het aantrekken van financieringsmiddelen wordt | op basis van de geldende rentetarieven op de geld- | en kapitaalmarkt en de te verwachten liquiditeitsbehoefte een financieringsconstructie gekozen, die optimaal aansluit bij eerdergenoemde behoefte en in de pas loopt met de wettelijke voorschriften. 3.6. Reserves en voorzieningen In de Perspectiefnota 2018-2021 hebben wij aangegeven dat wij op 1 januari 2018 een vermogenspositie verwachten van € 42,7 mln. Thans wordt verwacht dat de vermogenspositie per 1 januari 2018 € 46,2 | mln. gaat bedragen. Derhalve een verbetering met € 3,5 | mln. | Deze positieve ontwikkeling is tot stand gekomen door het positieve resultaat uit de jaarrekening 2016. Het meerjarig verloop van de reserves en voorzieningen is opgenomen in bijlage 4.

bedragen x € 1.000 Realisatie | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR Reserves en voorzieningen | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Reserves Saldo rekening | 4.042 | - 0 | - 0 | - 0 | - 0 | - 0 Algemene reserve | 24.995 | 25.437 | 21.574 | 20.529 | 19.654 | 19.654 Algemene reserves grondexploitatie | 3.500 | 3.500 | 4.207 | 4.715 | 6.106 | 7.426 Bestemmingsreserves onderwijs | 818 | 445 | 445 | 445 | 445 | 445 Bestemmingsreserves overig | 21.678 | 16.889 | 16.805 | 16.590 | 16.406 | 16.421 Totaal Reserves | 55.032 | 46.271 | 43.030 | 42.279 | 42.610 | 43.946 Voorzieningen Voorzieningen | 6.633 | 6.425 | 7.274 | 6.696 | 6.255 | 5.831 Totaal Voorzieningen | 6.633 | 6.425 | 7.274 | 6.696 | 6.255 | 5.831 Totaal | 61.666 | 52.696 | 50.304 | 48.974 | 48.865 | 49.776 3.6.1. Verloop algemene en bestemmingsreserves Het BBV onderscheidt de volgende reserves: a. | algemene reserve(s) b. | de bestemmingsreserves 63

64 In onderstaande toelichting wordt nader ingegaan op een aantal algemene en bestemmingsreserves. Algemene reserves Algemene reserve vaste buffer In de nota Reserves en Voorzieningen 2011-2015 is vastgelegd dat de norm voor de Algemene reserve vaste buffer 10% van de som van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds en de opbreng st onroerende-zaakbelastingen (OZB.) bedraagt. Ten einde zeer frequent toevoegingen en ont trekkingen aan genoemde reserve te voorkomen als gevolg van fluctuaties in de alge mene uitkering en de opbrengst OZB wordt een ondergrens en een bovengrens van 1% gehanteerd. Beneden de 9% moet de reserve worden gevoed en boven de 11% kan het meerdere voor incidentele doeleinden worden ingezet, met inachtneming van het gemeentelijk risicoprofiel. bedragen x € 1.000 Norm Algemene reserve vaste buffer Begroting 2018 Grondslag normbepaling Algemene uitkering uit gemeentefonds 43.602 Integratie-uitkering sociaal domein 24.149 Opbrengst Onroerende-zaakbelasting 7.001 Totaal Grondslag normbepaling 74.752 Afwijking t.o.v. norm Norm 10% 7.475 Algemene reserve vaste buffer per ultimo 2017 7.564 Afwijking t.o.v. norm (hoger) - 89 Uit het overzicht blijkt de stand van de algemene reserve ultimo 2017 iets boven de norm van 10% ligt. Algemene reserve grondbedrijf In hoofdstuk 4.8. wordt een overzicht gegeven van verloop van deze reserve.

Voor de jaren 201 8 tot en met 20 21 worden winstnemingen verwacht van in totaal € 3,9 mln. De stand van de reserve komt daarmee per 1 januari 2018 uit op € 3,5 miljoen en overtreft in ruime mate ( € 0,6 miljoen) de op basis van de risicoscan noodzakelijke hoogte van de reserve (€ 2,9 miljoen). Algemene reserve vrij besteedbaar De Algemene reserve vrij besteedbaar bedraagt per ultimo 2021 circa € 11,6 mln. Bedrijfsreserve Het saldo van de bedrijfsreserve bedraagt per 1-1-2018 het maximaal afgesproken bedrag van € 0,5 mln. Artikel 12 lid 1 van de in januari 2005 door de raad vastgestelde financiële verordening vermeldt dat het college ten minste een keer in de vier jaar een nota Reserves en Voorzieningen ter vaststelling aan de raad aanbiedt. De in 2012 door de raad vastgestelde nota Reserves en Voorzieningen dient dan ook te worden geactualiseerd. Eind 2017 zal naar verwachting een nieuwe, geactualiseerde nota aan de raad worden aangeboden.

65 Bestemmingsreserves Reserve Frictie samenvoeging IGSD/NWG. In de nog te behandelen Najaarsnota 2017 wordt een beroep gedaan tot een bedrag van € 157.500 op de reserve. Deze mutatie is niet verwerkt in de stand van deze reserve. Indien wel rekening wordt g ehouden met deze onttrekking bedraagt het resterende saldo € 536.000 - € 157.500 is € 378.500. Reserve Volkshuisvesting. Het saldo bedraagt per 1 januari 2018 € 9,7 mln. Op 28 februari 2017 heeft u voor de komende jaren voor respectievelijk € 200.000, € 230.000 en € 200.000 uit deze reserve beschikbaar gesteld ten behoeve van de uitvoering van de integrale visie op de binnenstad. Eind 2020 bedraagt de reserve € 9,1 miljoen. 3.6.2. Verloop voorzieningen Voorzieningen worden onder meer gevormd wegens: a. verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, doch redelijkerwijs is te schatten; b. op de balansdatum bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is te schatten; c. kosten die in een volgend begrotingsjaar worden gemaakt, mits het maken van die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren.

Evenals bij de reserves treft u onderstaand ook een toelichting aan op de meest in het oog springende voorzieningen. Voorziening onderhoud wegen De omvang van de voorziening is gebaseerd op een meerjarig onderhoudsplan met een looptijd van 10 jaar. Dit plan wordt jaarlijks herijkt en voor zover deze herijking invloed op de hoogte van de voorziening heeft wordt deze bij de samenstelling van de jaarrekening bijgesteld. Vanaf 2018 is een bedrag van € 1,5 miljoen gestort in deze voorziening. Aan de hand van het jaarlijkse uitvoeringplannen openbare ruimte zal het meerjarig verloop van de voorziening in beeld worden gebracht. Deze uitvoeringsplannen worden ter kennisname aan de raad aangeboden. Voorziening Speeltoestellen De omvang van de voorziening is gebaseerd op een meerjarig onderhoudsplan met een looptijd van 10 jaar. Dit plan wordt jaarlijks herijkt en voor zover deze herijking invloed op de hoogte van de voorziening heeft wordt deze bij de samenstelling van de jaarrekening bijgesteld. Voorziening Maatschappelijk vastgoed. De omvang van de voorziening is gebaseerd op een meerjarig onderhoudsplan met een looptijd van 10 jaar. Dit plan wordt jaarlijks herijkt en voor zover deze herijking invloed op de hoogte van de voorziening heeft wordt deze bij de samenstelling van de jaarrekening bijgesteld.

66 Voorziening Reiniging De exploitatiesaldi worden ten gunste of ten laste van de egalisatievoorziening reiniging gebracht. Er vindt in 2018 een onttrekking van € 102.000 aan de voorzie ning plaats. In paragraaf 4.1.8 Afvalstoffenheffing wordt een nadere toelichting gegeven. Voorziening Riolering (investeringen) In paragraaf 4.1.7 Rioolheffing wordt uitgebreid ingegaan op de ontwikkeling van de tarieven en de voorziening riolering. De voorziening riolering wordt gevormd uit vrijvallende kapitaallasten. Het dekkingspercentage voor de heffing van de rioolrechten bedraagt 80,7%. Er vindt in 2018 een onttrekking plaats van € 228.000. Het saldo van de voorziening bedraagt ultimo 2021 € 945.000. Voorziening Riolering (exploitatie) Met uitzondering van de vrijvallende kapitaallasten worden de exploitatiesaldi ten laste of ten gunste van de egalisatievoorziening gebracht. Er vindt in 2017 geen onttrekking aan de egalisatievoorziening plaats. Zoals ook bij de voorziening riolering investeringen is opgemerkt wordt in paragraaf 4.1.7 Rioolheffing een nadere toelichting gegeven. Voorziening wachtgelden collegeleden De wachtgeldverplichtingen van voormalige bestuurders lopen tot en met 2019. Per 1 januari 2018 heeft de voorziening een omvang van € 471.000. De berekening is gebaseerd op de maximaal mogelijke omvang van de wachtgeldverplichting.

Jaarlijks wordt de omvang van deze voorziening geactualiseerd, waarbij neveninkomsten en het aannemen van een nieuwe dienstbetrekking wordt meegewogen. Voorziening pensioen wethouders Op grond van de wet APPA (algemene pensioenwet politieke ambtsdragers) is de gemeente verplicht om een voorziening te treffen voor wethouders teneinde hen in staat te stellen h un pensioen over te dragen aan een pensioeninstelling. Indien dit gebeurt is een eenmalige afkoopsom benodigd. Op dit moment is de gemeente voor de bestuurders die hieraan niet de voorkeur geven, na het bereiken van de pensioen -gerechtigde leeftijd, verplicht pensioen uit te betalen. Het gereserveerde bedrag gaat vervolgens over naar de voorziening te betalen pensioen voormalige bestuurders. Per 1 januari 2018 bedraagt het saldo € 1.808.000. Vanaf 2018 wordt jaarlijks € 120.000 toegevoegd aan deze voorzie ning. In 2018 gaat een bedrag van € 427.000 over naar de voorziening te betalen pensioen vanwege het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd van een voormalig bestuurder. Ook deze voorziening wordt ieder jaar bij de samenstelling van de jaarrekening geactualiseerd. Voorziening te betalen pensioen voormalige bestuurders Voor voormalig bestuurders, die vanaf 2015 pensioenrechten hebben, dient deze volledig uit een voorziening bekostigd te worden.

Indien een voormalig bestuurder op enig moment recht h eeft op pensioen bestaat er geen mogelijkheid voor hem/haar om het pensioen over te dragen aan een pensioenfonds en wordt het gereserveerde bedrag in de vorige voorziening (voorziening pensioen wethouders ) overgeheveld naar deze voorziening teneinde de verplichtingen te kunnen voldoen. Elk jaar wordt de omvang van deze voorziening ook geactualiseerd.

67 4. Specifieke paragrafen 4.1. Lokale heffingen 4.1.1. Inleiding De gemeente heeft voor het goed kunnen uitvoeren van haar taken geld nodig. Een groot deel van dit geld wordt ontvangen uit “Den Haag” door middel van de zogenaamde “Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds”. Dit “Haagse” geld is echter onvoldoende om alle taken te kunnen uitvoeren. Daarom maakt de gemeente gebruik van haar bevoegdheid om i nkomsten te verkrijgen via burgers en bedrijven. Dit gebeurt met behulp van onder meer lokale belastingen en heffingen. In 2018 verwacht de gemeente Steenwijkerland in totaal een bedrag van bijna € 99,4 miljoen aan inkomsten te ontvangen (gemeentelijke bel astingen en heffingen en rijksuitkeringen). In onderstaan de grafiek is aangegeven welk deel uit “Den Haag” komt en welk deel uit “Steenwijkerland”. Zoals blijkt uit de grafiek vormen de lokale belastingen en heffingen zowel voor de gemeente als voor haar inwoners en ondernemers een serieuze aangelegenheid. In deze paragraaf wordt daarom stilgestaan bij de diverse aspecten die samengaan met dit onderwerp. Zo worden de uitgangspunten benoemd, die de gemeente hanteert bij het vaststellen van de tarieven . Ook wordt met behulp van tabellen de ontwikkeling getoond van de gemeentelijke belastingopbrengsten. Tenslotte wordt gekeken hoe “duur” Steenwijkerland is ten opzichte van omliggende en vergelijkbare gemeenten. 4.1.2.

Belastingen en heffingen Bij het verkrijgen van inkomsten van inwoners en ondernemers zijn gemeenten aan regels gebonden. Zo mogen gemeenten slechts een beperkt aantal belastingen heffen. Deze staan opgesomd in de Gemeentewet. Voor de tarieven geldt dat deze niet zijn gekoppeld aan de hoo gte van de kosten van de gemeentelijke dienstverlening. Ook in de besteding van de belastingopbrengsten is de gemeente vrij. Voorbeelden zijn de onroerende-zaakbelastingen (OZB), hondenbelasting en de toeristenbelasting. De gemeentelijke belastingen die in 2018 in de gemeente Steenwijkerland worden geheven zijn: 18,8% 81,2% Lokale heffingen en rijksuitkeringen - Begroting 2018 Gemeentelijke belastingen en heffingen Rijksuitkeringen

- OZB - Hondenbelasting - Toeristenbelasting - Forensenbelasting Naast belastingen rekent de gemeente heffingen. Dit zijn kosten voor individuele dienstverlening aan burgers en ondernemers. Voor de tarieven van deze heffingen geldt dat de opbrengsten de kosten van de dienstverlening op begrotingsbasis niet mogen overschrijden. De gemeentelijke heffingen die in 2018 in de gemeente Steenwijkerland worden geheven zijn: - Rioolrechten - Afvalstoffenheffing - Begraafrechten - Overige rechten 4.1.3. Uitgangspunten De gemeente werkt voortdurend aan een goed leefklimaat voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers. Dit vraagt de nodige inspanningen van de gemeente. Inspanningen die veel geld kosten, getuige deze begroting. Welke bijdrage jaarlijks wordt gevraagd van de inwoners en ondernemers van Steenwijkerland bepaalt de gemeenteraad. Zij stelt namelijk de nieuwe tarieven vast voor de lokale belastingen en heffingen. De gemeenteraad heeft hierbij weliswaar een grote mate van vrijheid, maar is zich bewust dat een goed leefklimaat hand in hand gaat met een verantwoord belastingbeleid. Zo is in het collegeprogramma afgesproken, dat de tarieven van de gemeentelijke belastingen niet meer dan trendmatig worden verhoogd. 4.1.4. Overzicht belastingopbrengsten De totale opbrengst voor belastingen en heffingen in 2018 bedraagt 18,7 miljoen. Verwezen wordt naar onderstaande specificatie.

bedragen x € 1.000 Lokale belastingen en heffingen | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Belastingen Onroerende zaak belasting gebruikers | 1.056 | 1.065 | 1.083 | 1.083 | 1.083 | 1.083 Onroerende zaak belasting eigenaren | 5.726 | 5.800 | 5.918 | 5.918 | 5.918 | 5.918 Toeristenbelasting | 496 | 472 | 472 | 472 | 472 | 472 Forensenbelasting | 843 | 826 | 826 | 826 | 826 | 826 Hondenbelasting | 189 | 197 | 200 | 200 | 200 | 200 Totaal Belastingen | 8.310 | 8.359 | 8.499 | 8.499 | 8.499 | 8.499 Heffingen Rioolheffing | 5.410 | 5.533 | 4.978 | 4.978 | 4.978 | 4.978 Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing | 3.100 | 3.149 | 3.187 | 3.187 | 3.187 | 3.187 Marktgelden | 22 | 18 | 18 | 18 | 18 | 18 Totaal Heffingen | 8.533 | 8.700 | 8.184 | 8.184 | 8.184 | 8.184 68

bedragen x € 1.000 Lokale belastingen en heffingen | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Leges en rechten Secretarieleges burgerzaken | 490 | 422 | 432 | 432 | 432 | 432 Begraafplaatsrechten | 436 | 438 | 445 | 445 | 445 | 445 Overige leges en rechten | 1.057 | 1.120 | 1.368 | 1.368 | 1.368 | 1.368 Totaal Leges en rechten | 1.983 | 1.980 | 2.245 | 2.245 | 2.245 | 2.245 Kwijtscheldingen Kwijtscheldingen | - 251 | - 228 | - 228 | - 228 | - 228 | - 228 Totaal Kwijtscheldingen | - 251 | - 228 | - 228 | - 228 | - 228 | - 228 Totaal lokale belastingen en heffingen | 18.574 | 18.811 | 18.700 | 18.700 | 18.700 | 18.700 In onderstaande cirkeldiagram is het aandeel van de belastingsoorten en verschillende heffingen in het totaal van de gemeentelijke belastingen in beeld gebracht. 4.1.5. Lokale belastingdruk Alle gemeenten in Nederland maken gebruik van hun bevoegdheid om inkomsten te verkrijgen via burgers en bedrijven. Binnen de grenzen van de wet bepalen de afzonderlijke gemeenteraden daarbij zelf welke belastingen zij heffen. Ook ten aanzien van de verschillende belastingtarieven hebben zij een grote mate van vrijheid. Dit heeft tot gevolg dat er grote verschillen zijn in de bedragen die gemeenten in rekening brengen bij hun inwoners en ondernemers.

De gemeente Steenwijkerland voert een terughoudend beleid als het gaat om een meer dan trendmatige | verhoging van de belastingtarieven. Voor de Afvalstoffenheffing en de Rioolrechten worden de wijzigingen in de kosten verhaald door de betreffende tarieven dienovereenkomstig aan te passen. Voor de gemeente Steenwijkerland is de ontwikkeling van de lokale belastingdruk als volgt: 69

Woonlasten eigenaar en gebruiker | 2017 | 2018 | Lasten- | Lasten- stijging (€) | stijging (%) Eigenaar en gebruiker Onroerende-zaakbelastingen (eigenarendeel) | € 215,28 | € 218,99 | € 3,71 | 1,7% Afvalstoffenheffing | € 165,06 | € 167,23 | € 2,17 | 1,3% Rioolrechten | € 252,45 | € 227,20 | -€ 25,25 | -10,0% Woonlasten eigenaar en gebruiker | € 632,79 | € 613,42 | -€ 19,37 | -3,2% Gebruiker Afvalstoffenheffing | € 165,06 | € 167,23 | € 2,17 | 1,3% Rioolrechten | € 109,71 | € 98,74 | -€ 10,97 | -10,0% Woonlasten gebruiker | € 274,77 | € 265,97 | -€ 8,80 | -3,3% Bij de onroerende zaakbelastingen is uitgegaan van een WOZ waarde van € 195.000 (waardepeildatum 1-1-2016). Geen rekening is gehouden met de effecten van de hertaxatie met waardepeildatum 1-1-2017. Op basis van de COELO7 atlas is de gemeente Steenwijkerland op de ranglijst voor 2017 t.o.v. 2016 gestegen (2016: 149e plaats en 2017: 141e plaats). Ter vergelijking is een aantal omringende gemeenten in beeld gebracht voor 2017 en de plaats in de COELO atlas. Ook zijn de gemiddelde woonlasten van de provincie Overijssel en Nederland vermeld.

Woonlasten per gemeente | Woonlasten | Positie meerpersoonshuishouden Meppel | € 597 | 20 Weststellingwerf | € 687 | 101 Westerveld | € 678 | 91 Steenwijkerland | € 716 | 141 Noordoostpolder | € 734 | 174 Staphorst | € 745 | 190 Zwartewaterland | € 865 | 361 Provincie Overijssel | € 752 Nederland | € 723 4.1.6. Onroerende-zaakbelastingen De wettelijke kaders van de onroerende-zaakbelastingen (OZB) zijn neergelegd in de artikelen 220 tot en met 220h van de Gemeentewet en de Wet waardering onroerende | zaken (Wet WOZ). Voor binnen de gemeente gelegen onroerende zaken kunnen twee belastingen geheven worden: een eigenaren- en een gebruikersbelasting. De hoogte van de OZB is afhankelijk van de in het kader van de Wet WOZ aan de onroerende zaak toegekende waarde. Het tarief is een percentage van deze waarde. Er kunnen verschillende tarieven vastgesteld worden voor woningen en niet-woningen. Binnen deze groepen mag niet verder gedifferentieerd worden. Voor alle woningen en alle niet- woningen gelden dus dezelfde tarieven. Hiernaast kunnen verschillende tarieven vastgesteld worden voor de eigenarenbelastingen en de gebruikersbelasting. De OZB worden bestempeld als objectieve en zakelijke belastingen. “Objectief” houdt in dat het object het uitgangspunt van de heffing vormt en niet het subject (de persoon).

Het feit dat het object, de onroerende zaak, 7 De COELO atlas wordt door het Centrum voor Onderzoek van de Economie voor Lagere Overheden uitgegeven en berekent op basis van door de gemeenten aangeleverde informatie de lasten voor de burger. 70

binnen de gemeente is gelegen is bepalend, met de aard van de belastingplichtige wordt geen rekening gehouden. Met “zakelijk” wordt bedoeld dat de persoonlijke omstandigheden van de belastingplichtige geen invloed hebben op de hoogte van de belastingen. Op dit ogenblik wordt de laatste hand gelegd aan de hertaxatie van het WOZ bestand met waardepeildatum 1 januari 2017. In de raadsvergadering van 19 | december 2017 | worden nadere voorstellen gepresenteerd over de tarieven voor 2018. Uitgangspunt daarbij is een gelijkblijvende opbrengst. Een daling van de waarde van het totale woningbestand leidt dan tot een gelijke stijging van de tarieven en omgekeerd. 4.1.7. Rioolheffing Het Gemeentelijk Watertakenplan is in oktober 2015 vastgesteld. Dit is een gezamenlijk plan van de 6 gemeenten in de regio Reest en Wieden en het waterschap. In dit Gemeentelijk Watertakenplan is een tariefstijging vanaf 2017 vastgelegd van 1% cumulatief tot en met 2021 en vanaf 2022 0,4% cumulatief tot en met 2024. Vanaf 2025 is geen tariefstijging meer voorzien. Deze stijging is exclusief inflatie. De inflatie bedraagt voor 2018 1,7%. De | voorschriften van | het | BBV | (Besluit Begroting en Verantwoording) | zijn | rondom | het | bepalen | van | het rentepercentage aangescherpt. Conform de regels van het BBV heeft dit er bij onze gemeente toe geleid dat het rentepercentage is aangepast van 3% naar 1,5%.

Dit leidt tot flink lagere lasten voor riolering. Daarom kunnen de tarieven in 2018 worden verlaagd. Voorgesteld wordt om de tarieven voor 2018 met 10% te laten dalen. Op basis hiervan daalt het tarief t.o.v. 2018 met € 25,25. Het tarief komt voor 2018 op € 227,20. Berekening kostendekkendheid riolering | Begroting 2017 | Begroting 2018 Lasten heffing Netto lasten Lasten, incl. (omslag)rente | 5.231 | 4.777 Baten, excl. Heffingen | - | - Netto lasten | 5.231 | 4.777 Toe te rekenen lasten Overhead | 495 | 677 BTW *1) | 803 | 716 Toe te rekenen lasten taakveld | 1.298 | 1.393 Totale lasten heffing | 6.529 | 6.170 Totale baten heffing | 5.533 | 4.978 Dekkingspercentage heffing | 84,7% | 80,7% Tarief woning nominaal ( € ) | € 252,45 | € 227,20 Indexcijfer tariefontwikkeling (2014=100) | 100,5% | 90,4% *1) De BTW zoals opgenomen in de tabel betreft (via BCF compensabele) BTW over gemaakte kosten Noot: Als referentietarief is uitgegaan van een eigen woning, dus de som van het eigenarendeel en het gebruikersdeel, zijnde € 251,26 in 2014. De kosten voor het taakveld riolering zijn voor 100% doorberekend in de rioolheffing. Dit betreft onder meer kosten voor | onderzoek, | planvorming | en | onderhoud. | De | kosten | voor | het | taakveld | waterwegen | zijn | voor | 59,6% doorberekend in de riolering. Dit betreft kosten voor het baggeren van watergangen, onderhoud en vervangen van 71

72 beschoeiingen en onderhoud van sloten. Het baggeren is noodzakelijk om de doorstroming van de watergangen te garanderen, daarnaast om ernstige vervuiling vanuit de riool overstorten en met regenwater mee gespoelde sediment te verwijderen. Het onderhoud en vervangen van oeverbeschermingen is noodzakelijk om de oevers op hun plaats te houden en om te voorkomen dat de watergang haar inrichting en bergend vermogen verliest . Het onderhouden van de sloten betre ft jaarlijkse onderhoudswerkzaamheden (door derden) om de berging en afvoer van sloten te garanderen en om de sloten op diepte te houden. In het vGRP 2009 -2015 was vastgelegd dat alle middelen inclusief investeringen ook voor deze periode werden vrijgegeven door de Raad. Door middel van het uitvoeringsplan, dat jaarlijks ter kennisname wordt gebracht van de Raad, werd de Raad op de hoogte ge houden van de voorgenomen uitgaven inclusief investeringen. Bij de vaststelling van het Gemeentelijk Watertakenplan is dit niet opnieuw vastgelegd. Dit is de reden dat wi j de investeringen die voor 2018 op de planning staan bij de Programmabegroting 2018-2021 willen vastleggen door aan de raad voor te stellen een k rediet van in totaal € 7 40.000 beschikbaar ter stellen.

Het krediet is bedoeld voor de volgende investeringen: Vervangen rioolgemalen € 400.000 Vervangen riolering € 340.000 Bij de bepaling van de tarieven voor de rioolrechten is rekening gehouden met de (kapitaal)lasten, die voortvloeien uit vorengenoemde investeringen. In het uitvoeringsplan Openbare Ruimte, dat in het eerste kwartaal 2018 ter kennisname wordt g ebracht van de Raad, worden de rioleringsprojecten verder toegelicht. De overhead is becijferd op 13%. Indien dit percentage zou worden doorberekend aan de riolering stijgen de lasten voor de overhead ten opzichte van de Programmabegroting 2016 -2019, jaarschijf 2018 met € 248.0 00. Wij kiezen er voor om deze gestegen lasten niet via een verhoging van het tarief in rekening te brengen bij onze inwoners . Het bedrag voor overhead, zoals opgenomen in de Programmabegroting 2016 -2019, jaarschijf 2018, is gehandhaafd. In tegenstelling tot voorgaande jaren is bij de berekening van het dekkingspercentage rekening gehouden met de compensabele BTW. Daardoor daalt het dekkingspercentage. Egalisatievoorziening riolering investeringen De egalisatievoorziening riolering investeringen is gevo rmd uit de vrijvallende kapitaallasten. Binnen de voorziening mag worden gespaard voor vervangingsinvesteringen. Bij de samenstelling van de jaarrekening worden vrijvallende kapitaallasten gestort in de voorziening.

De hoogte van de stand van de voorzienin g achten wij gerechtvaardigd om de volgende redenen: - De rentelasten zijn nu gebaseerd op een rentepercentage van 1,5%, een stijging met 0,25% betekent circa € 90.000 aan hogere lasten; - Gemeenten staan aan de vooravond van de uitvoering van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Uit een nog uit te voeren stresstest voor hitte, droogte en intensieve neerslag zal blijken of nieuwe investeringen nodig zijn.

bedragen x € 1.000 Voorziening riolering (investeringen) | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Stand per 1 januari | 1.234 | 1.715 | 1.488 | 1.281 | 991 Toevoeging | 482 | - | - | - | - Onttrekking | - | - 228 | - 207 | - 290 | - 221 Stand per 31 december, exclusief watertakenplan | 1.715 | 1.488 | 1.281 | 991 | 769 Invloed watertakenplan, tariefsverhoging 1% | 50 | 100 | 150 Stand per 31 december | 1.715 | 1.488 | 1.331 | 1.091 | 919 Egalisatievoorziening riolering exploitatie In de nota Reserves en Voorzieningen 2011-2015 is ten aanzien van de omvang van de egalisatievoorziening bepaald dat een negatieve ondergrens van 5% en een positieve bovengrens van 10% van de inkomsten moet worden gehanteerd v.w.b. de omvang van de voorziening. Bovendien mag de voorziening maximaal 3 jaar negatief staan. De ondergrens bedraagt 5% van € 4.978.000 en is € 249.000, terwijl de bovengrens 10% is dan € 498.000 bedraagt. De stand van de voorziening beweegt zich boven de bovengrens. Dit vinden wij gerechtvaardigd om de volgende redenen: - | De rentelasten zijn nu gebaseerd op een rentepercentage van 1,5%, een stijging met 0,25% betekent circa € 90.000 aan hogere lasten; - | Gemeenten staan aan de vooravond van de uitvoering van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie.

Uit een nog uit te voeren stresstest voor hitte, droogte en intensieve neerslag zal blijken of nieuwe investeringen nodig zijn. bedragen x € 1.000 Voorziening riolering (exploitatie) | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Stand per 1 januari | 863 | 526 | 526 | 526 | 526 Toevoeging | - | - | - | - | - Onttrekking | - 337 | - | - | - | - Stand per 31 december | 526 | 526 | 526 | 526 | 526 4.1.8. Afvalstoffenheffing Ontwikkeling baten en lasten 2018 Voor 2018 zijn de uitgaven met het inflatiepercentage van | 1,7% verhoogd. Hiervan is afgeweken voor zover de ROVA bij de gemeente andere tarieven in rekening brengt. Berekening kostendekkendheid afval | Begroting 2017 | Begroting 2018 Lasten heffing Netto lasten Lasten, incl. (omslag)rente | 4.109 | 4.118 Baten, excl. Heffingen | - 1.086 | - 1.017 Netto lasten | 3.023 | 3.101 Toe te rekenen lasten Overhead | 165 | 558 BTW *1) | 787 | 777 73

Toe te rekenen lasten taakveld | 952 | 1.335 Totale lasten heffing | 3.975 | 4.436 Totale baten heffing | 3.139 | 3.177 Dekkingspercentage heffing | 79,0% | 71,6% Tarief woning nominaal ( € ) | € 165,06 | € 167,23 Indexcijfer tariefontwikkeling (2014=100) | 91,8% | 93,0% *1) De BTW zoals opgenomen in de tabel betreft (via BCF compensabele) BTW over gemaakte kosten Noot: Als referentietarief is uitgegaan van de vaste kosten en de gemiddelde variabele kosten per aansluiting zijnde € 179,90 in 2014. Zoals uit de tabel kan worden afgeleid, vindt in 2018 een stijging van de gemiddelde inkomsten per aansluiting plaats van € 165,06 naar € 167,23 (1,3%). Dit wordt veroorzaakt door een stijging van het vaste tarief met € 2,17. Deze stijging is lager dan de stijging met het inflatiepercentage. Vanaf 2018 zijn alle bezuinigingstaakstelling binnen afval (oorspronkelijk € 383.000) ingevuld. De overhead is becijferd op 13%. Indien dit percentage zou worden doorberekend aan afval stijgen de lasten voor overhead ten opzichte van de Programmabegroting 2016-2019, jaarschijf 2018 met € 380.000. Wij kiezen er voor om deze gestegen lasten niet via een verhoging van het tarief in rekening te brengen bij onze inwoners. Het bedrag voor overhead, zoals opgenomen in de Programmabegroting 2016-2019, jaarschijf 2018, is gehandhaafd.

In tegenstelling tot voorgaande jaren is bij de berekening van het dekkingspercentage rekening gehouden met de compensabele BTW. Daardoor daalt het dekkingspercentage. Ontwikkeling egalisatievoorziening Reiniging In de nota Reserves en Voorzieningen 2011-2015 staat vermeld dat de egalisatievoorziening Reiniging een negatieve ondergrens en een positieve bovengrens kent van respectievelijk 5% en 10% van de jaarlijkse inkomsten en bovendien maximaal 3 jaar negatief mag staan. De ondergrens bedraagt 5% van € 3.177.000 en is € 159.000, terwijl de bovengrens 10% is dan € 318.000 bedraagt. Dit betekent dat wij ons meerjarig net boven de bovengrens bewegen. Gezien het feit dat er ontwikkelingen zijn rondom de vergoeding voor plastic afval en metalen waar de vergoeding sterk onder druk staat achten wij dit aanvaardbaar. bedragen x € 1.000 Egalisatievoorziening reiniging | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 Stand per 1 januari | 1.171 | 1.121 | 1.019 | 874 | 657 Toevoeging | - | - | - | - | - Onttrekking | - 50 | - 102 | - 145 | - 217 | - 285 Stand per 31 december | 1.121 | 1.019 | 874 | 657 | 373 4.1.9. Lijkbezorging Ten opzichte van de Programmabegroting 2017-2020 is het dekkingspercentage gestegen met 1,5%, en is nu 60,1%. De overhead is becijferd op 13%. De berekening van dit percentage wordt toegelicht in hoofdstuk 2.11. 74

Berekening kostendekkendheid begraafplaatsen en crematoria | Begroting 2017 | Begroting 2018 Lasten heffing Netto lasten Lasten, incl. (omslag)rente | 660 | 656 Baten, excl. Heffingen | - | - Netto lasten | 660 | 656 Toe te rekenen lasten Overhead | 86 | 85 BTW *1) | - | - Toe te rekenen lasten taakveld | 86 | 85 Totale lasten heffing | 746 | 741 Totale baten heffing | 437 | 445 Dekkingspercentage heffing | 58,6% | 60,1% *1) De BTW zoals opgenomen in de tabel betreft (via BCF compensabele) BTW over gemaakte kosten 4.1.10. Kwijtschelding gemeentelijke belastingen De gemeente Steenwijkerland verleent voor 100% kwijtschelding aan de burger voor de volgende belastingsoorten: - | afvalstoffenheffing (voor de vaste component en voor het aanbieden van maximaal 13 zakken a € 1,16) - | rioolrechten - | onroerende-zaakbelasting Honorering van een kwijtscheldingsverzoek is met name afhankelijk van het inkomen, het vermogen en de uitgaven van de aanvrager. De | aanvragen | worden | beoordeeld | op | basis | van | de | door | het | Rijk | vastgestelde | normen | en | richtlijnen (Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990). De budgetten voor kwijtschelding zijn verdisconteerd in de tarieven van de betreffende belastingsoorten. In | vergelijking | met | 2017 | verwachten | wij | een | stabiel | aantal | (geheel | of | gedeeltelijk) | toe | te | wijzen kwijtscheldingsverzoeken.

Dit is gebaseerd op de tot op heden gehonoreerde verzoeken (stand per 1 september 2017) en de verwachting voor het restant van dit jaar. bedragen x € 1.000 Kwijtscheldingsverzoeken | Rekening | Rekening | Begroting | Begroting | MJR 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 Bedrag | - 225 | - 251 | - 228 | - 228 | - 228 Aantal (deels) gehonoreerde verzoeken | 924 | 990 | 900 | 900 | 900 Jaarlijks wordt een steekproef gehouden onder de groep huishoudens die elk jaar automatisch kwijtschelding ontvangen. Criterium daarbij is dat als iemand gedurende 2 achtereenvolgende jaren kwijtschelding heeft ontvangen, hij/zij geen aanvraag meer hoeft in te dienen. 75

76 4.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 4.2.1. Algemeen Op basis van een goede en betrouwbare risicocontrol kan tot een juiste analyse, beoordeling en beheersing van de risico’s worden gekomen. Daarbij is het van belang dat het optreden van risico’s op de uitvoering van het bestaande beleid en de bestaande voorzieningen geen invloed heeft. De risico’s moeten onlosmakelijk deel uitmaken van de beleidsprocessen. Hoewel in de afgelopen jaren reeds de nodige aandacht is besteed aan risicocon trol moeten wij constateren dat het bewust denken in risico’s als onderdeel van de beleidsprocessen nog verder moeten worden ontwikkeld. In het vervolg van dit hoofdstuk wordt hierop nader ingegaan. De paragraaf weerstandsvermogen geeft aan hoe robuust de begroting is. Dit is van belang wanneer er zich een financiële tegenvaller voordoet. Door aandacht voor het weerstandsvermogen kan worden voorkomen dat elke financiële tegenvaller dwingt tot bezuinigen. De paragraaf betreffende het weerstandsvermogen beva t ten minste: a. een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; b. een inventarisatie van de risico’s; c. het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s. 4.2.2. Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente de beschikking heeft, c.q.