Bijlage 2 PDF-versie Klimaatstresstest Westfriesland

Klimaatstresstest Westfriesland Geëxporteerde versie 13 mei 2020 Deze versie van de klimaatstresstest is een geëxporteerde versie van de originele online rapportage. Deze versie is bedoeld ten behoeve van besluitvorming en ter archivering. Voor een prettige leeservaring van de teksten en kaarten adviseren wij u om de klimaatstresstest te bekijken via de volgende link: https://sway.office.com/t4zTHxtHjiM1SGup

Stresstest

1 - Westfriesland (<--klik op de titel om naar de deelpagina te navigeren)

2 - Hoorn (<--klik op de titel om naar de deelpagina te navigeren)

3 - Stede Broec (<--klik op de titel om naar de deelpagina te navigeren)

4 - Drechterland (<--klik op de titel om naar de deelpagina te navigeren)

5 - Enkhuizen (<--klik op de titel om naar de deelpagina te navigeren)

6 - Opmeer (<--klik op de titel om naar de deelpagina te navigeren)

7 - Koggenland (<--klik op de titel om naar de deelpagina te navigeren)

8 - Medemblik (<--klik op de titel om naar de deelpagina te navigeren)

Definitief, 23 april 2020 Het klimaat verandert. Gemeenten, bedrijven en burgers dragen allen hun steentje bij om klimaatverandering tegen te gaan door minder CO2 uit te stoten. Maar dat het warmer gaat worden, is al zeker. Dit zorgt voor veranderingen in hoe vaak en hoe hard het regent, hoe vaak en hoe lang het erg warm is, en of we vaker extreme weersomstandigheden krijgen. Bovendien stijgt de zeespiegel doordat ijskappen sneller smelten. Nederland gaat ook hiervan de gevolgen merken. Alle

gemeenten in Nederland staan daarom voor de opgave om zich voor te bereiden op de klimaatverandering. De zeven gemeenten van Westfriesland spraken op een klimaatevent in 2018 af om dit gezamenlijk te doen. In het Deltaplan Ruimtelijk Adaptatie is afgesproken dat gemeenten klimaatadaptatie uiterlijk in 2020 in hun beleid hebben verankerd. Om dit te bereiken moeten drie stappen worden doorlo pen: Weten, willen en werken. Weten: Door de klimaatstresstest krijgen we inzicht in waar klimaatverandering tot problemen kan leiden. Willen: Met stakeholders risicodialoog voeren over waar we aandacht aan gaan besteden. Werken: Een uitvoeringsagenda en het borgen van de strategie in het beleid. Hier leest u de tussenresultaten van de eerste stap: de kaarten voor de klimaatstresstest. We bekijken de effecten van klimaatverandering op drie niveaus: Westfriesland, gemeenten, pilotwijken (let op: nog niet ingevuld in dit tussentijdse resultaat). In de stresstest zijn de effecten opgenomen van droogte, hitte, wateroverlast, overstromingen, bodemdaling en waterkwaliteit. De stresstest geeft weer waar effecten kunnen optreden in het klimaat van 2050. Daarnaast geven we weer waar bepaalde kwetsbare functies zich bevinden.

Dat is belangrijk om te bepalen hoe groot het klimaatrisico is: Als ergens hoog water staat waar dit geen schade aanricht (bijvoorbeeld een skatebaan), is dit bijvoorbeeld minder erg dan wanneer een ziekenhuis onbereikbaar wordt. De kaarten zijn gemaakt op basis van reeds beschikbare gegevens, die deels nog worden aangevuld. Ook laten niet alle klimaateffecten en kwetsbaarheden zich goed uitdrukken op kaarten: deze worden later in de rapportage beschrijvend toegevoegd. Actuele stand van zaken De eerste inzichten uit de klimaatstresstest zijn er. Deze zijn in december 2019 besproken met stakeholders. Daarom delen wij deze tussenresultaten nu met u als betrokken stakeholder. De risicodialoog gaat ondertussen door. In maart verwachten we de definitieve stresstest. Gebruik van de website Om resultaten te rapporteren en makkelijk te kunnen delen, maken we in dit project gebruik van Sway. Een paar tips voor het gebruik van Sway: •

Klik op de titel van een afbeelding om naar dat deelonderwerp te navigeren.

•

Klik op een afbeelding om deze te vergroten.

•

Wanneer op een afbeelding is geklikt om deze te vergroten, kan door CTRL ingedrukt te houden en te scrollen op de afbeelding ingezoomd worden.

•

Bij de stresstest kaarten van Westfriesland en alle gemeenten kan op de zwarte balk onderaan een afbeelding geklikt worden om meer informatie over de afbeelding te lezen.

Meer informatie Voor vragen over de stresstest kunt u contact opnemen met Koos Brouwer, voorzitter van de projectgroep ruimtelijke adaptatie. Emailadres: koos.brouwer@medemblik.nl Zie voor gebruik van deze kaarten ook de Disclaimer.

Disclaimer •

Alle themakaarten van de stresstesten (wateroverlast, hittestress, waterkwaliteit, bodemdaling, droogte en overstromingen) maken gebruik van de resultaten uit de HHNK Klimaatatlas [https://hhnk.klimaatatlas.net/]. De kaarten dienen vooral voor bewustwording en inzicht. Ze kunnen voor u een stimulans zijn om meer rekening te houden met de gevolgen van klimaatverandering. Deze kaarten zijn bedoeld om te helpen bij het formuleren van het water- en omgevingsbeleid, maar zijn niet bedoeld om concrete plannen en maatregelen op te baseren.

•

Diverse kwetsbare functies zijn op de kaarten aangegeven. De locaties van deze kwetsbare functies (onderwijsinstellingen, ziekenhuizen, parkeergarages, tunnels, bruggen, erfgoed, tankstations, ed.) zijn gebaseerd op gegevens vanuit de Risicokaart [https://www.risicokaart.nl/], GoogleMaps [https://www.google.nl/maps], de BAG [https://bagviewer.kadaster.nl/] en/of informatie verstrekt door gemeenten. Informatie kan verouderd of incompleet zijn.

•

De maker en/of aan deze website gelieerde personen kunnen niet aansprakelijk worden gesteld voor de gevolgen van het gebruik van de informatie op deze website. Hoewel de site met zorg is samengesteld, kunnen geen garanties worden gegeven met betrekking tot de volledigheid, de actualiteit en de juistheid van de weergegeven informatie.

Westfriesland Definitief, 23 april 2020 Op het niveau van Westfriesland krijgen we inzicht in de klimaateffecten op regionale schaal. Dit maakt het mogelijk om in één oogopslag te kijken naar verschillen tussen gemeenten en naar functies die van regionaal belang zijn. Op de kaarten zijn steeds klimaateffecten gecombineerd met kwetsbare functies. Zo wordt duidelijk waar daadwerkelijk 'stress' kan optreden: Welke gebieden en functies worden bij een overstroming het meest getroffen? Welke functies bevinden zich in bodemdalingsgebieden? Zie voor gebruik van deze kaarten ook de Disclaimer. Westfriesland bestaat uit zeven gemeenten. De regio heeft een groot aandeel landelijk gebied, waar een mix van teelten plaatsvindt. Bijzonder in Westfriesland is de aanwezigheid van Seed Valley en diverse toeristische attracties zoals het Zuiderzeemuseum, Sprookjeswonderland en de historische stadscentra van Enkhuizen, Medemblik en Hoorn. De regio is net iets hoger gelegen dan het nabijgelegen Wieringermeer en Laag Holland. De bodem bestaat grotendeels uit klei. Enkele veeneilandjes ten westen van Hoorn liggen iets lager. Deze stresstest is uitgevoerd voor heel Westfriesland op basis van actueel beschikbare gegevens. Voor Landbouw en Natuur wordt een specifieke stresstest uitgevoerd door de provincie. De resultaten hiervan worden in de strategiefase van het project meegenomen.

Ook voor provinciale infrastructuur vindt een aparte stresstest plaats.

1 - Hoogteverschillen Westfriesland Bron: Actueel Hoogtebestand Nederland

2 - Grondsoorten Westfriesland Bron: Wageningen Environmental Research (Alterra) maakt deel uit van de Basisregistratie Ondergrond ( BRO)

Wateroverlast Warme lucht kan meer vocht bevatten dan koudere lucht. Hierdoor ontstaan in een warmer klimaat ook heftigere regenbuien in de zomer. Concreet betekent dit dat bij een korte hevige bui in 2050, volgens het W+ scenario van het KNMI (een temperatuurstijging van 2,8 ˚C in 2050 t.o.v. 1990), 25% meer neerslag valt dan bij diezelfde bui nu. Juist die korte heftige buien kunnen voor problemen zorgen: water zal langer op straat blijven staan en het kan leiden tot schade aan panden, tuinen en infrastructuur. Voor het landelijk gebied geldt dat Westfriesland in het algemeen een robuust watersysteem heeft met voldoende mogelijkheden om water vast te houden, te bergen en af te voeren. In de stedelijke kernen is dit soms minder optimaal door grote hoeveelheden verharding. Onderstaand zijn de belangrijkste risico’s voor wateroverlast opgesomd voor de regio Westfriesland: •

Bedrijventerreinen ondervinden in alle gemeenten wateroverlast. Dit komt omdat er vaak zeer grote oppervlakten verhard zijn zonder mogelijkheid om water te infiltreren of naar oppervlaktewater af te voeren. Grote bedrijven hebben vaak verdiept aangelegde laaddocks die zij droog houden met behulp van pompen. In de toekomst treedt mogelijk vaker wateroverlast op met economische schade tot gevolg.

•

Oudere wijken in de meeste gemeenten lopen risico op wateroverlast. Dit komt omdat er vaak minder groen en oppervlaktewater is dan in de nieuwere wijken en daardoor minder infiltratie. Wateroverlast op straat heeft ook gevolgen voor de bereikbaarhei d van de wijken voor hulpdiensten.

•

In een aantal gemeenten bevinden zich transformatorstations (wijkverdeelstations) op lagere hoogte. Bij wateroverlast zijn deze mogelijk gevoelig voor storing met flinke overlast tot gevolg. Nieuwe elektriciteitskasten en transformatorstations worden bijna altijd hoger aangelegd. Een nadere analyse in afstemming met de netbeheerder is hier wenselijk.

•

De bereikbaarheid van het ziekenhuis in Hoorn kan verslechteren door wateroverlast op de omringende wegen. De bereikbaarheid van het ziekenhuis in Lelystad kan verslechteren

door wateroverlast onder het aquaduct in de N307 tussen Enkhuizen en Lelystad. Hoe groot de kans hierop is, is afhankelijk van de constructie en hier is niet verder op onderzocht.

3 - Wateroverlast Westfriesland Deze kaart laat de wateroverlastlocaties in Westfriesland zien direct na afloop van een extreme bui van 100 mm in 2 uur. De kaart maakt inzichtelijk waar waarschijnlijk wateroverlast zal ontstaan na deze bui. De kans dat dez e relatief zeldzame bui valt neemt toe door klimaatverandering. Voor deze kaart is gebruik gemaakt van: • •

Actueel Hoogtebestand Nederland, versie 2 (AHN2);

TOP10NL (het digitale topografische basisbestand van het Kadaster); •

3Di (modelinstrumentarium voor waterberekeningen).

Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van wateroverlast. Bron: Klimaatatlas

4 - Wateroverlast kwetsbare infrastructuur Westfriesland Deze kaart laat de wateroverlastlocaties in Westfriesland zien direct na afloop van een extreme bui van 100 mm in 2 uur. De kaart maakt inzichtelijk waar waarschijnlijk wateroverlast zal ontstaan na deze bui. De kans dat deze relatief zeldzame bui valt neemt toe door klimaatverandering. Voor deze kaart is gebruik gemaakt van: • •

Actueel Hoogtebestand Nederland, versie 2 (AHN2);

TOP10NL (het digitale topografische basisbestand van het Kadaster);

•

3Di (modelinstrumentarium voor waterberekeningen).

Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van wateroverlast. Bron: Klimaatatlas

Hittestress Klimaatverandering leidt tot steeds meer hete dagen. Ook neemt de kans op en de duur van een hittegolf aanzienlijk toe. Daarnaast wordt het ook gemiddeld warmer in zowel zomer als winter. Dit heeft effect op de leefbaarheid in de stad. Westfriesland heeft geen zeer grote stedelijke kernen, waardoor hitte -eilanden minder snel optreden. De warmste plekken in stedelijk gebied kennen nu 1 week per jaar warme nachten (boven de 20 graden) en door klimaatverandering loopt dit volgens het W+ scenario op tot ongeveer 3 weken in 2050. Toch kan ook in Westfriesland hittestress optreden. Voor de situatie overdag kijken we daarbij naar de gevoelstemperatuur, die vooral op plekken me t weinig wind en geen schaduw flink kan oplopen. De effecten van hitte op de landbouw wordt onderzocht in de provinciale stresstest landbouw en natuur. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van opwarming en hitte in Westfriesland samengevat weergegeven. •

Zeer veel verzorgingshuizen zijn ouder en slecht geïsoleerd. Ouderen zijn een kwetsbare doelgroep die (verergerde) gezondheidsproblemen kunnen krijgen door hitte.

•

Basisscholen en schoolpleinen zijn op zomerse dagen erg warm. Dit be ïnvloedt het leef-, leer- en speelklimaat van (jonge) kinderen.

•

Bedrijventerreinen hebben ook een hoog aandeel verharding en veel platte daken. Hitte kan zorgen voor een slecht binnenklimaat met gevolgen voor personeel, maar soms ook voor producten. Het is nader te bespreken welke verantwoordelijkheid bij bedrijven zelf ligt en hoe zij daar mee om gaan.

•

Vee heeft veel last van hittestress. Hierdoor is de melkproductie lager. In extreme gevallen kunnen dieren ook sterven door hittestress in stallen.

•

Er kunnen meer plagen voorkomen van voornamelijk teken en muggen. Sommige gemeenten ondervinden hier nu al last van, bijvoorbeeld gemeente Medemblik. Door hogere temperaturen in de toekomst is het risico op plagen groter.

•

Waar veel mensen bij elkaar komen voor bijvoorbeeld evenementen is extra aandacht nodig voor hittestress. Het gaat hier om bijvoorbeeld evenemententerreinen in dorpen, maar ook recreatieterreinen en zwemlocaties kunnen door gebrek aan schaduw erg opwarmen.

•

Er wordt in de toekomst een toename in hitteschade aan wegen verwacht. Dit treedt op op asfaltwegen wanneer deze door hogere temperatuur zachter worden. Wanneer (zwaar) verkeer er dan over rijdt loopt de weg schade op.

•

In regio Westfriesland loopt maar een spoorlijn. Deze wordt voornamelijk gebruikt door inwoners in de gemeenten Hoorn, Drechterland, Stede Broec en Enkhuizen, welke vaak

afhankelijk van de trein voor woon-werkverkeer. Schade aan spoorlijnen/wissels door hitte levert hier groot ongemak.

5 - Hittestress Westfriesland Deze kaart geeft aan waar hittestress kan optreden tijdens zomerse dagen. De kaart toont de gevoelstemperatuur (Physical Equivalent Temperature of PET) op een warme dag. Gekozen is voor een warme dag die 1 keer per 1000 zomerdagen voorkomt in het huidige klimaat (onder een zomerdag valt de periode van 1 april t/m 30 september). De rode gebieden zijn zeer gevoelig voor hittestress, omdat de gevoelstemperatuur hier veel hoger ligt dan de werkelijke temperatuur op dat moment (34 ˚C). De groene gebieden zijn nauwelijks gevoelig voor hittestress, omdat de gevoelstemperatuur hier ongeveer hetzelfde is als de werkelijke temperatuur. De factoren die zijn meegenomen in het tot stand komen van de kaart zijn afgeleid uit de volgende bronnen: • • • •

Weerstations (KNMI);

Sky view factor Nederland (KNMI);

Algemeen Hoogte Bestand Nederland (AHN2 & AHN3);

Landelijk beeldvoorzieningbeeld Nederland (LVB).Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van hittestress. Bron: Klimaatatlas

Droogte Door klimaatverandering treden er zomers vaker lange periodes van droogte op. Bij het WH scenario van het KNMI zal er in 2050 ongeveer 10% minder neerslag vallen in de zomer. Ook zullen droogtes langer aanhouden. Zomers als de droge zomer van 2018 zullen vaker gaan voorkomen. Westfriesland profiteert van de ligging langs het IJsselmeer/Markermeer, waardoor Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier het gebied in principe altijd van voldoende zoet water kan voorzien. Toch zijn er effecten van droogte. De belangrijkste effecten van droogte voor de regio Westfriesland staan hieronder samengevat weergegeven. •

In Westfriesland bevinden zich vrij veel archeologische vindplaatsen. Schade hieraan is onherstelbaar dus grote voorzichtigheid is belangrijk. Wat dit betekent voor het bewaren van archeologische vindplaatsen moet in een volgende fase worden afgestemd. Waar zich beschermde archeologische vindplaatsen bevinden is weergegeven op de kaart Archeologie in Nederland.

•

Niet kunnen sproeien heeft een heel hoge impact op de landbouw. Tot op heden is dit nooit voorgekomen. De verwachting is ook dat dit niet snel gaat gebeuren, omdat bijna altijd IJsselmeer beschikbaar is. De regio heeft echter geen garantie dat deze voorraad altijd beschikbaar blijft. Het blijft daarom een belangrijk aandachtspunt.

•

Door neerslag na een langdurige periode van droogte kan het erg glad worden op de weg, door olieresten en rubberdeeltjes. Dit is een bekend fenomeen wat in de toekomst vaker kan optreden.

•

In sommige kernen in Westfriesland bevinden zich oude panden die mogelijk op houten palen staan. Wanneer de grondwaterstand hier te veel daalt kan paalrot optreden. We weten niet precies welk pand houten palen heeft. Er moet nader onderzocht worden hoe groot dit risico precies is.

•

Brandgevaar voor natuur valt mee, omdat Westfriesland vooral natte natuur heeft.

6 - Droogte Westfriesland Droge perioden zullen tot 2050 naar verwachting vaker voorkomen en langer duren. Vooral in de zomer zullen grondwaterstanden lokaal dalen. De mate en duur van lage grondwaterstanden is in poldergebied sterk afhankelijk van bodemtype, grondgebruik en de afstand tot de dichtstbijzijnde (peilgereguleerde) waterloop. Deze kaart toont de daling van de grondwaterstand bij klimaatscenario WH2050. De daling betreft het verschil tussen de Gemiddeld Laagste Grondwaterstanden (GLG) nu en in toekomstig klimaat (medianen per gebied). Panden die risico hebben op funderingsschade (door bijvoorbeeld een houten fundering) zijn ook in deze kaartlaag weergegeven. Bij deze panden kan een daling van de grondwaterstand een kritieke situatie veroorzaken (paalrot). Bron: Klimaatatlas

Bodemdaling Bij periodes van droogte kan de bodem uitdrogen. Dit kan resulteren in het verrotten van organisch materiaal en/of verdichting van de ondergrond. Beide processen kunnen in een ondergrond van klei of veen leiden tot bodemdaling als gevolg van zetting. Er is weinig bodemdaling in Westfriesland. Alleen een klein veengebied ten westen van Hoorn kan sterk dalen. Dit leidt tot aanvullende CO2uitstoot, waardoor het wenselijk is de bodemdaling zoveel mogelijk te beperken door onder andere te zorgen dat het veen niet uitdroogt. Er bevindt zich hier landbouw. Mogelijk ondervindt deze landbouw hier last van deze bodemdaling. Er worden geen risico’s voor bebouwing door bodemdaling verwacht.

7 - Bodemdaling Westfriesland Een basis voor de bodemdalingkaart wordt gevormd door de kaart Bodemdaling 2016-2050 voor huidig klimaat uit de CAS Klimaateffectatlas, resultaten september 2017 (www.klimaateffectatlas.nl). De kaart is ruimtelijk ge ïnterpoleerd voor een verbeterde visualisatie en toont de geschatte bodemdaling tot 2050 uitgaande van het huidige klimaat. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen door bodemdaling. Bron: Klimaatatlas

Overstromingen De kans op overstromingen is in Nederland heel erg klein. Waterschappen en rijksoverheid investeren veel in het op orde houden van onze dijken, zodat de kans op een overstroming nog steeds afneemt. 100% veiligheid tegen overstromingen bestaat echter niet. Klimaatverandering leidt tot nieuwe uitdagingen voor het beheer van onze dijken. De zeespiegelstijging zal er bijvoorbeeld toe leiden dat er vaker perioden zullen voorkomen dat niet op zee gespuid kan worden, waardoor het waterpeil in de kanalen oploopt. Waterveiligheid wordt als thema meegenomen in de klimaatstresstest. Daarbij leggen we de nadruk op gevolgen bij een eventuele overstroming. De uitkomsten van de stresstesten ‘overstromingen’ voor Westfriesland zijn op de kaarten rechts weergegeven. Er is een onderscheid gemaakt tussen het overstromingsbeeld dat bestaat bij het bezwijken van primaire waterkeringen en secundaire waterkeringen. Hieronder staan de belangrijkste risico’s die optreden bij een overstroming samengevat weergegeven: •

Kritieke kernen (bij breuk in primaire waterkering): In Avenhorn, Ursem, Obdam, Grote Waal (Hoorn), Andijk, Wervershoof kan een overstromingsdiepte van meer dan 2 meter optreden. In Enkhuizen en Stede Broec kan ook een overstromingsdiepte optreden tot 1,5 meter. Evacuatie: De evacuatiefractie geeft de verwachtingswaarde aan van het percentage inwoners dat voor een dijkdoorbraak het gebied kan verlaten. De gemiddelde evacuatiefractie voor Westfriesland is 65% (zie: Evacuatiefractie). Voor het deel van de bevolking dat het gebied niet op tijd kan verlaten is vooral de mogelijkheid om naar een hogere plek (bijvoorbeeld een verdieping) te kunnen evacueren van belang (Zie: Droge verdieping). Westfriesland ligt niet extreem laag, dus verticale evacuatie is bijna overal mogelijk. Ook liggen bepaalde wegen hoger. Dit is echter niet overal het geval.

•

Elektriciteitsuitval is in West-Friesland bij een overstroming een serieus probleem. Westfriesland heeft namelijk geen hoogwater transformatorstation. Verschillende transformatorstations komen onder water te liggen als een overstroming optreedt. De hersteltijd na een overstroming wordt daardoor ook groter. Welke transformatorstations hoger worden aangelegd wordt vanuit het Rijk bepaald.

•

Westfriesland heeft twee rioolwaterzuiveringsinstallaties: In Wervershoof en in Ursem. Beide zijn niet verhoogd aangelegd. Bij een overstroming valt de centrale uit en bestaat de kans dat rioolwater mee stroomt. De hersteltijd is na overstroming lang, waardoor maatschappelijke bij een uitval groot is.

8 - Overstromingsbeeld secundaire keringen Westfriesland Deze kaart geeft het overstroombaar gebied en de maximale waterdieptes weer die kunnen optreden na een doorbraak van regionale (secundaire) waterkeringen. Regionale waterkeringen zijn bijvoorbeeld boeemkaden, polderkaden, keringen langs regionale rivieren, kanalen en compartimenteringsdijken. Regionale keringen s taan onder toezicht van de provincie. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen bij een doorbraak van een secundairte waterkering. Bron: Klimaatatlas

9 - Overstromingsbeeld primaire keringen Westfriesland Deze kaart geeft het overstroombaar gebied en de maximale waterdieptes die kunnen optreden na een doorbraak van primaire waterkeringen weer. Primaire waterkeringen zijn dijken, dammen, duinen en kunstwerken die bescherming bieden tegen buitenwater. Onder de buitenwateren vallen de grote rivieren, grote meren en de zee. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen bij een doorbraak van een primaire waterkering.

Bron: Klimaatatlas

Waterkwaliteit Door klimaatverandering stijgt de temperatuur en hierdoor kan de kwaliteit van het water, dat gebruikt wordt voor irrigatie of als zwemwater dient, afnemen. Ook kan hevige regenval leiden tot overstorten van rioolwater, wat gezondheidsrisico’s als gevolg kan hebben. De uitkomsten van de stresstest ‘waterkwaliteit’ voor Westfriesland zijn op de kaart rechts weergegeven. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s in Westfriesland met betrekking tot de waterkwaliteit samengevat weergegeven. •

Blauwalg speelt in Westfriesland op verschillende plekken. Als het warmer wordt, krijgen we hier meer last van, met name in de nazomer.

•

Bij droogte en hogere temperaturen neemt de kwaliteit van zwemwater af. Hierdoor zijn recreatieplassen minder goed te benutten, juist op de momenten dat de behoefte groot is. Recreëren gebeurt daarnaast ook op plekken die niet specifiek zijn aangewezen of worden gemonitord als recreatieplek, zoals sloten en havens. Het gaat dan om zwemmen, maar ook Stand Up Paddling en recreatievaart.

•

Door grote hoeveelheden neerslag kunnen overstorten voorkomen, waarbij vanuit het riool overtollig water loost op oppervlaktewater. Overstorten geven o.a. risico op e-coli besmetting. Door zwaardere regenbuien zal dit in de toekomst vaker optreden. Ook kan vuil water na hevige neerslag op straat komen te staan, waardoor mensen, denk bijvoorbeeld aan spelende kinderen, hier eerder mee in aanraking komen.

•

Door langdurige hete periodes kunnen drinkwaterleidingen opwarmen. Dit gebeurt vooral als zij onder een verhard oppervlak liggen dat warm wordt in de zon. Hogere temperatuur zorgt voor slechtere kwaliteit van het drinkwater. PWN houdt zich bezig met dit risico.

10 - Waterkwaliteit Westfriesland De chloridegehalten in deze kaartlaag geven aan welke watergangen bij droogte gevoelig zijn voor verzilting. Op basis van deze informatie kan bijvoorbeeld worden afgewogen of de watergangen wel of niet worden ingezet voor beregening. Om deze kaart samen te stellen zijn metingen uit watergangen omgezet in een kaartbeeld. De metingen uit augustus 2013 en juni 2015, beide extreem droge maanden in droge jaren, zijn gecombineerd om tot het getoonde kaartbeeld te komen. Ook de opwarming van oppervlaktewater kan nadelige gevolgen hebben voor de waterkwaliteit en de ecologie. Deze informatie op de kaart geeft een inschatting van het risico op warm oppervlaktewater in de zomer voor de huidige situatie. Het kaartbeeld toont de langste aaneengesloten periode van dagen per jaar, waarin de watertemperatuur hoger is dan

20°C. Vanaf die temperatuur gedijen (ongewenste) exotische planten en dieren, blauwalgen, ziekteverwekkers - en verspreiders beter. Oppervlaktewater dat méér dan drie meter diep is, is niet opgenomen in het kaartbeeld. Het oostelijk deel van Westfriesland ontbreekt in dit kaartbeeld. Buiten zwemlocaties zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze kwetsbaar zijn. Bron: Klimaatatlas

Conclusie Bebouwd gebied •

Bedrijventerreinen zijn niet klimaatbestendig en gaan grote effecten merken van wateroverlast en hittestress. Hoewel dit vaak op particulier terrein optreedt is het belangrijk op te merken dat werkenden uit Westfriesland hier de gevolgen van merken.

•

Verzorgingshuizen en basisscholen hebben als overeenkomst dat kwetsbare doelgroepen, namelijk jonge kinderen en ouderen, er langere tijd verblijven. Deze gebouwen kenmerken zich vaak door platte daken, grote hoeveelheden verharding eromheen, en een slechte isolatie. Hierdoor wordt het erg warm, wat gezondheidsrisico’s oplevert.

•

Het aandeel groen per gemeente verschilt sterk. Opvallend is dat hoewel Hoorn geen landelijk gebied heeft, het wel de hoogste boomdichtheid heeft binnen het stedelijk gebied (ca. 24 bomen per hectare ten opzichte van gemiddeld 15). Groen (bomen) heeft een sterk verminderend effect op hittestress.

•

Historische centra van Enkhuizen, Medemblik en Hoorn hebben een zeer hoog aandeel verharding, vaak een gemengd stelsel en hoge functiedruk (wonen, werken, winkelen). Juist in deze kernen zijn de kansen op wateroverlast en hittestress groot.

•

Een aantal kernen kunnen bij een overstroming diep onder water komen te staan.

Vitaal platteland •

De landbouw in Westfriesland is vrij robuust. Lokaal kunnen er echter effecten optreden afhankelijk van ligging en gewas. Provincie Noord-Holland voert een stresstest uit naar landbouw en natuur. De regio constateert zelf het risico op hittestress bij vee en de toenemende kans dat er niet beregend kan worden bij droogte.

•

De dorpslinten in Westfriesland die niet in het stedelijk gebied liggen, liggen vaak hoger en lossen wateroverlast op eigen perceel op.

•

Glastuinbouw en zaadveredeling zijn sectoren op het platteland waar aandacht aan besteed moet worden, vanwege het economische belang en de vele mensen die hier werkzaam zijn.

Gezondheid en recreatie •

De gevolgen van hittestress zijn merkbaar voor alle inwoners. Jonge kinderen, ouderen of mensen met een mindere gezondheid zijn hier het meest kwetsbaar voor.

•

Het ziekenhuis in Hoorn is een aandachtspunt qua bereikbaarheid. Bij wateroverlast of bij een overstroming zijn verschillende wegen rondom het ziekenhuis mogelijk niet begaanbaar. Bij wateroverlast in wijken kunnen hulpdiensten de wijken ook lastiger in.

•

Wateroverlast, droogte en hitte werken versterkend in het creëren van gezondheidsrisico’s. Door wateroverlast kunnen namelijk overstorten optreden of kan vuil water op straat staan met een hogere kans op besmetting tot gevolg.

•

Zwemwater is onderhevig aan een verslechtering van de waterkwaliteit door opwarming van het oppervlaktewater en incidenteel overstorten. Juist in de periodes dat er een grotere behoefte is aan waterrecreatie kan dit optreden. Het gaat hierbij niet alleen om officiële zwemwaterlocaties maar ook bijvoorbeeld sloten en havens.

•

Op festivals en op recreatieterreinen zijn op warme dagen vaak veel mensen aanwezig. Bij gebrek aan schaduw kan dit leiden tot hittestress.

Vitale infrastructuur •

Mogelijk zijn verschillende wegen in Westfriesland onbereikbaar in het geval van een overstroming. Nader belang van deze wegen voor evacuatie is nog niet zeker, dit moet worden afgestemd met Veiligheidsregio Noord-Holland Noord.

•

Elektriciteitsvoorzieningen zijn nog een aandachtspunt. Of deze wel veilig staan bij wateroverlast of overstroming is in veel gevallen niet bekend.

•

Er is toenemende kans op gladheid op wegen bij de eerste regenbui na een periode van droogte.

•

Rioolwaterzuiveringsinstallaties in Westfriesland zijn bestand tegen wateroverlast, hitte, droogte en bodemdaling. Bij een overstroming ontstaan hier mogelijk wel problemen.

•

Bereikbaarheid van de A7 bij Hoorn is mogelijk een knelpunt dat nader onderzocht moet worden.

Gemeente Hoorn Definitief, 23 april 2020 Hieronder zijn eerst de gebiedskenmerken van het stedelijk gebied van gemeente Hoorn weergegeven. Deze kenmerken bepalen mede hoe goed het gebied bestand is tegen extreme weersomstandigheden. Vervolgens komen de klimaatthema’s wateroverlast, hittestress, droogte, bodemdaling, overstromingen en waterkwaliteit aan bod. Gebruik van de website: •

Klik op een afbeelding om deze te vergroten.

•

Gebruik CTRL + scrollen om in te zoomen wanneer een afbeelding is geopend.

•

Scrol naar beneden om de verschillende klimaatthema's te bekijken. Gebruik het pictogram [plaatje] rechtsonder in de hoek om naar de verschillende secties te navigeren.

•

Zie voor gebruik van deze kaarten ook de Disclaimer.

Gebiedskenmerken

Het stedelijk gebied in gemeente Hoorn heeft een totaal oppervlak van 1671 hectare. •

57% van het totaal oppervlak van het stedelijk gebied is particulier terrein.

•

43% van het totaal oppervlak van het stedelijk gebied is openbaar terrein.

Het openbaar terrein is als volgt opgebouwd: i.

21,5% water (gemiddelde West-Friesland: 21,3%)

ii. 42,4% groen (gemiddelde West-Friesland: 45,3%) iii. 36,1% weg (gemiddelde West-Friesland: 33,4%) Gemeente Hoorn is een stedelijke gemeente zonder buitengebied. Het stedelijk gebied kenmerkt zich door een groter oppervlak aan verharding en een iets lager oppervlak aan groen dan de andere Westfriese gemeenten. Het historische centrum van Hoorn heeft veel winkels en horeca en trekt jaarlijks veel bezoekers.

Wateroverlast Warme lucht kan meer vocht bevatten dan koudere lucht. Hierdoor ontstaan in een warmer klimaat ook heftigere regenbuien in de zomer. Concreet betekent dit dat bij een korte hevige bui in 2050, volgens het Wh scenario van het KNMI (een temperatuurstijging van 2,8 ˚C in 2050 t.o.v. 1990), 25% meer neerslag valt dan bij diezelfde bui nu. Juist die korte heftige buien kunnen voor problemen zorgen: water zal langer op straat blijven staan en het kan leiden tot schade aan panden en tuinen. De uitkomsten van de stresstest ‘wateroverlast’ voor Hoorn zijn op de kaart rechts weergegeven. Hierbij vallen de bedrijventerreinen en oude centrumwijken het meeste op. Het belangrijkste risico dat opvalt is de wateroverlast die rondom het ziekenhuis optreedt met grote gevolgen voor de bereikbaarheid. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van wateroverlast in Hoorn weergegeven.

•

De wegen direct rondom het ziekenhuis kunnen mogelijk onder water komen te staan bij hevige wateroverlast. Dit zorgt voor een verminderde bereikbaarheid van het Dijklander ziekenhuis. Dit ziekenhuis heeft een regionale functie.

•

Voor verschillende wijken geldt dat lokaal de bereikbaarheid voor hulpdiensten minder kan zijn door bij wateroverlast.

•

Het centrum van Hoorn ligt relatief hoog. Er is veel verharding waardoor het water moeilijk kan wegzakken. Wateroverlast heeft bovendien een hoge impact in dit gebied door de hoge dichtheid en vele functies (winkelgebied, wonen, werken).

•

In Hoorn-Noord verwachten we meer wateroverlast. De woningen liggen hier vaak lager dan de weg. Het Venenlaankwartier valt hier op: Gemeente Hoorn werkt hier al aan een verbetering.

•

In de nieuwbouwwijken in Bangert en Oosterpolder treedt nog zetting op. Toch verwachten we hier, door een efficiënte inrichting van het openbaar gebied met water eromheen, geen grote wateroverlast.

•

De kaart laat zien dat in Kersenboogerd relatief veel wateroverlast op straat wordt verwacht bij een zeer extreme regenbui. Het aantal woningen met wateroverlast valt echter mee. In de praktijk wordt hier ook weinig wateroverlast gemeld.

•

De sportvelden mogen onder water lopen. Het sportveld van de Zwaluwen in het zuidwesten van Hoorn is zelfs ingericht als waterbuffer.

•

Op bedrijventerreinen zijn veel panden waar water tegen de gevel kan komen te staan. Dit komt vaak door dieper gelegen laaddocks die door een pomp worden drooggehouden.

•

Tunnels blijven in principe droog door water weg te pompen. In de toekomst moet er mogelijk vaker een grote hoeveelheid water worden weggepompt. Bij storingen of extreme omstandigheden kan het vaker voorkomen dat tunnels onder water staan. De kans dat dit gebeurt neemt licht toe.

•

Begraafplaatsen in Hoorn liggen allemaal hoger dan de omliggende straten. Hierdoor verwachten we geen wateroverlast op deze locaties.

•

Transformatorstations in Hoorn zijn niet hooggelegen. Mogelijk is dit een risico. Hetzelfde geldt voor stroomaansluitingen van gemalen. Dit zal samen met de netbeheerder verder verkend moeten worden.

1 - Wateroverlast Hoorn Deze kaart laat de wateroverlastlocaties zien direct na afloop van een extreme bui van 100 mm in 2 uur. De kaart maakt inzichtelijk waar waarschijnlijk wateroverlast zal ontstaan na deze bui. De kans dat deze relatief zel dzame bui valt neemt toe door klimaatverandering. Voor deze kaart is gebruik gemaakt van: • •

Actueel Hoogtebestand Nederland, versie 2 (AHN2);

TOP10NL (het digitale topografische basisbestand van het Kadaster); •

3Di (modelinstrumentarium voor waterberekeningen).

Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van wateroverlast. Bron: Klimaatatlas

Hittestress Klimaatverandering leidt tot steeds meer hete dagen. Ook neemt de kans op een hittegolf aanzienlijk toe. Daarnaast wordt het ook gemiddeld warmer in zowel zomer als winter. Wat zijn de effecten van meer hete dagen op het leefklimaat in gemeente Hoorn? En welke gevolgen heeft hitte voor de gezondheid? Op de kaart rechts zijn de gevoelstemperatuur, als indicator voor hittestress, en een aantal functies die kwetsbaar zijn voor hittestress weergegeven.

Voor gemeente Hoorn zijn de verzorgingstehuizen een groot risico. Op de bedrijventerreinen is een grote kans op hittestress. Dit vormt een risico voor het werkklimaat. De woonwijken zijn in het algemeen vrij groen. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van opwarming en hitte in Hoorn samengevat weergegeven. •

In en om verzorgingstehuizen, zoals Betsy Perk in Kersenboogerd, treedt hittestress op. Vooral bij oudere, slecht geïsoleerde gebouwen is het binnen hierdoor erg warm. De gevoelstemperatuur loopt hier op een warme dag flink op. Dit kan een gezondheidsrisico zijn voor de oudere doelgroep.

•

Op bedrijventerreinen treedt ook hittestress op door het grote aandeel verharding. Hoorn 80 is bijvoorbeeld bijna geheel verhard. Verblijf in de openbare ruimte, maar ook het werkklimaat in onder andere distributiecentra is hierdoor minder prettig. Of dit voor de hier gevestigde bedrijven een probleem is zal nader met de bedrijven moeten worden besproken. Ook op de Nieuwe Steen treedt hittestress op.

•

Het gebied rondom het Dijklander ziekenhuis en d’Ampte warmt snel op op een zomerse dag.

•

Jonge kinderen zijn een kwetsbare doelgroep voor hittestress. Basisschoolgebouwen zijn nu nog vaak slecht geïsoleerd. Hier werkt de gemeente Hoorn al aan.

•

Evenementen in Hoorn vinden vaak plaats in het Julianapark. Hier is veel groen en door de ligging aan het Markermeer is de kans op hittestress hier kleiner. Evenementen op de Rode Steen moeten wel rekening houden met hoge temperaturen.

•

Door hoge temperaturen warmt het water in de drinkwaterleidingen op. Hierdoor is de kwaliteit van drinkwater in de toekomst mogelijk lager.

•

Aandachtspunt is de verwachte toename in airco’s. Door het geluid dat deze produceren neemt de leefbaarheid af.

2 - Hittestress Hoorn Deze kaart geeft aan waar hittestress kan optreden tijdens zomerse dagen. De kaart toont de gevoelstemperatuur (Physical Equivalent Temperature of PET) op een warme dag. Gekozen is voor een warme dag die 1 keer per 1000 zomerdagen voorkomt in het huidige klimaat (onder een zomerdag valt de periode van 1 april t/m 30 september). De rode gebieden zijn zeer gevoelig voor hittestress, omdat de gevoelstemperatuur hier veel hoger ligt dan de werkelijke temperatuur op dat moment (34 ˚C). De groene gebieden zijn nauwelijks gevoelig voor hittestress, omdat de gevoelstemperatuur hier ongeveer hetzelfde is als de werkelijke temperatuur. De factoren die zijn meegenomen in het tot stand komen van de kaart zijn afgeleid uit de volgende bronnen: • • • •

Weerstations (KNMI);

Sky view factor Nederland (KNMI);

Algemeen Hoogte Bestand Nederland (AHN2 & AHN3);

Landelijk beeldvoorzieningbeeld Nederland (LVB).Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van hittestress. Bron: Klimaatatlas

Droogte Door klimaatverandering treden er zomers vaker lange periodes van droogte op. Bij het Wh scenario van het KNMI zal er in 2050 ongeveer 10% minder neerslag vallen in de zomer. Ook zullen droogtes langer aanhouden. Zomers als de droge zomer van 2018 zullen vaker gaan voorkomen. In Hoorn zijn panden met houten palen. Die lopen mogelijk risico als de grondwaterstand door droogte te veel daalt. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van droogte in Hoorn samengevat weergegeven.

•

In Hoorn zijn mogelijk panden met houten palen aanwezig. De kaart geeft een inschatting waar deze palen zich mogelijk bevinden: met name in de wijken ten noorden van het centrum. Dit risico kan nader in kaart worden gebracht door na te gaan of er schade bekend is door verzakking en of er daadwerkelijk houten palen zonder lange opzetters zijn gebruikt in deze wijken.

•

Door regenval na een langere periode van droogte kan de weg erg glad worden. Gemeente Hoorn heeft hier al eerder ervaring mee. In de toekomst kan dit toenemen en zorgen voor ongevallen op bijvoorbeeld de N307/Westfrisiaweg of de N506/Provinciale weg.

•

Risico’s voor landbouw treden in Hoorn niet op, omdat Hoorn zelf geen landbouw heeft. Ook verwacht de gemeente Hoorn niet dat er kans op brandgevaar is, omdat er alleen stedelijk groen is (ook langs de spoorbaan).

3 - Droogte Hoorn Droge perioden zullen tot 2050 naar verwachting vaker voorkomen en langer duren. Vooral in de zomer zullen grondwaterstanden lokaal dalen. De mate en duur van lage grondwaterstanden is in poldergebied sterk afhankelijk van bodemtype, grondgebruik en de afstand tot de dichtstbijzijnde (peilgereguleerde) waterloop. Deze kaart toont de daling van de grondwaterstand bij klimaatscenario WH2050. De daling betreft het verschil tussen de Gemiddeld Laagste Grondwaterstanden (GLG) nu en in toekomstig klimaat (medianen per gebied). Panden die risico hebben op funderingsschade (door bijvoorbeeld een houten fundering) zijn ook in deze kaartlaag weergegeven. Bij deze panden kan een daling van de grondwaterstand een kritieke situatie veroorzaken (paalrot). Bron: Klimaatatlas

Bodemdaling Bij periodes van droogte kan de bodem uitdrogen. Dit kan resulteren in het verrotten van organisch materiaal en/of verdichting van de ondergrond. Beide processen kunnen in een ondergrond van klei of veen leiden tot bodemdaling als gevolg van zetting. De uitkomsten van de stresstest ‘bodemdaling’ voor Hoorn zijn op de kaart rechts weergegeven. In gemeente Hoorn vindt helemaal in het westen bodemdaling plaats. Dit is ter plaatse van de ijsbaan en van der Valk. Alle voorzieningen in dit gebied zijn goed gefundeerd. Daarom verwacht de gemeente geen risico’s door bodemdaling.

4 - Bodemdaling Hoorn Een basis voor de bodemdalingkaart wordt gevormd door de kaart Bodemdaling 2016-2050 voor huidig klimaat uit de CAS Klimaateffectatlas, resultaten september 2017 (www.klimaateffectatlas.nl). De kaart is ruimtelijk ge ïnterpoleerd voor een verbeterde visualisatie en toont de geschatte bodemdaling tot 2050 uitgaande van het huidige klimaat. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen door bodemdaling. Bron: Klimaatatlas

Overstromingen De kans op overstromingen is in Nederland heel erg klein. Waterschappen en rijksoverheid investeren veel in het op orde houden van onze dijken, zodat de kans op een overstroming nog steeds afneemt. 100% veiligheid tegen overstromingen bestaat echter niet. Klimaatverandering leidt tot nieuwe uitdagingen voor het beheer van onze dijken. De zeespiegelstijging zal er bijvoorbeeld toe leiden dat er vaker perioden zullen voorkomen dat niet op zee gespuid kan worden, waardoor het waterpeil in de kanalen oploopt.

Waterveiligheid wordt als thema meegenomen in de klimaatstresstest. Daarbij leggen we de nadruk op gevolgen bij een eventuele overstroming. De uitkomsten van de stresstesten ‘overstromingen’ voor Hoorn zijn op de kaarten rechts weergegeven. Er is een onderscheid gemaakt tussen het overstromingsbeeld dat bestaat bij het bezwijken van primaire waterkeringen en secundaire waterkeringen. Op het moment dat secundaire waterkeringen bezwijken, is er weinig tot geen overlast in gemeente Hoorn. Als primaire waterkeringen bezwijken, kan de westzijde van Hoorn overstromen tot meer dan 2 meter. Hierbij worden vooral woonwijk Grote Waal en de toegangswegen richting het ziekenhuis getroffen. Het ziekenhuis zelf ligt iets hoger. De kans is zeer klein, maar omdat de impact zeer hoog is, worden hieronde r de belangrijkste risico’s als gevolg van overstromingen door het doorbreken van een primaire kering in Hoorn toch samengevat weergegeven.

5 - Overstromingsbeeld primaire keringen Hoorn Deze kaart geeft het overstroombaar gebied en de maximale waterdieptes die kunnen optreden na een doorbraak van primaire waterkeringen weer. Primaire waterkeringen zijn dijken, dammen, duinen en kunstwerken die bescherming bieden tegen buitenwater. Onder de buitenwateren vallen de grote rivieren, grote meren en de zee. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen bij een doorbraak van een primaire waterkering. Bron: Klimaatatlas

•

Evacuatie: Het voorkomen van slachtoffers heeft bij overstroming de hoogste prioriteit. Voor het geval dat de primaire keringen bezwijken, is er een evacuatieplan opgesteld door de Veiligheidsregio. De gemiddelde evacuatiefractie in Westfriesland is 65% (Zie:

Evacuatiefractie). Dit betekent dat gemiddeld 65% van de inwoners kan evacueren naar een veilig gebied. Daarnaast kan ook verticaal worden geëvacueerd. Het overgrote deel van de gebouwen in Hoorn heeft ook bij een overstroming nog een droge verdieping (Zie: Droge verdiepingen). Dus als het gebied onderloopt kunnen de inwoners hier nog veiligheid zoeken. •

Mogelijk wordt het bij een overstroming moeilijk om de A7 te bereiken. Dit moet nader onderzocht worden.

•

Het ziekenhuis is vanaf de westzijde van Hoorn slecht bereikbaar bij overstroming, omdat het gebied ten westen van het ziekenhuis kan overstromen.

•

De Westfrisiaweg blijft door de hoge ligging bereikbaar bij overstroming.

•

Op de gemeentewerf in het noordoosten langs de Westfrisia bevindt zich een zoutopslag. Bij overstroming kan hierdoor ernstige milieuverontreiniging optreden.

6 - Overstromingsbeeld secundaire keringen Hoorn Deze kaart geeft het overstroombaar gebied en de maximale waterdieptes weer die kunnen optreden na een doorbraak van regionale (secundaire) waterkeringen. Regionale waterkeringen zijn bijvoorbeeld boe emkaden, polderkaden, keringen langs regionale rivieren, kanalen en compartimenteringsdijken. Regionale keringen staan onder toezicht van de provincie. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico l open bij een doorbraak van een secundairte waterkering. Bron: Klimaatatlas

Waterkwaliteit Door klimaatverandering stijgt de temperatuur en hierdoor kan de kwaliteit van het water, dat gebruikt wordt voor irrigatie of als zwemwater dient, afnemen. Ook kan hevige regenval leiden tot overstort, wat gezondheidsrisico’s als gevolg kan hebben. De uitkomsten van de stresstest ‘waterkwaliteit’ voor Hoorn zijn op de kaart rechts weergegeven. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s in Hoorn met betrekking tot de waterkwaliteit samengevat weergegeven. •

Zwemwater: Er wordt soms in de havens gezwommen. Hoewel de zwemwaterkwaliteit hier mogelijk lager is, zijn er geen problemen bekend met bijvoorbeeld blauwalg. De zwemlocaties aan het IJsselmeer lopen minder risico op een slechte waterkwaliteit dan

andere wateren in Westfriesland. Op het aan te leggen stadsstrand zou door een geringe waterdiepte vaker blauwalg voor kunnen komen. •

Overstorten in gemeente Hoorn liggen aan groot water. Er vinden nu enkele overstorten per jaar plaats. In de toekomst worden dit er mogelijk meer, maar de verwachting is dat dit geen risico’s voor gezondheid oplevert omdat dit niet in woongebied of nabij zwemwater is. Ook neemt het aandeel gemengd rioolstelsel in Hoorn af: momenteel is dit 20%.

7 - Waterkwaliteit Hoorn De chloridegehalten in deze kaartlaag geven aan welke watergangen bij droogte gevoelig zijn voor verzilting. Op basis van deze informatie kan bijvoorbeeld worden afgewogen of de watergangen wel of niet worden ingezet voor beregening. Om deze kaart samen te stellen zijn metingen uit watergangen omgezet in een kaartbeeld. De metingen uit augustus 2013 en juni 2015, beide extreem droge maanden in droge jaren, zijn gecombineerd om tot het getoonde kaartbeeld te komen. Ook de opwarming van oppervlaktewater kan nadelige gevolgen hebben voor de waterkwali teit en de ecologie. Deze informatie op de kaart geeft een inschatting van het risico op warm oppervlaktewater in de zomer voor de huidige situatie. Het kaartbeeld toont de langste aaneengesloten periode van dagen per jaar, waarin de watertemperatuur hoger is dan 20°C. Vanaf die temperatuur gedijen (ongewenste) exotische planten en dieren, blauwalgen, ziekteverwekkers - en verspreiders beter. Oppervlaktewater dat méér dan drie meter diep is, is niet opgenomen in het kaartbeeld. Buiten zwemlocaties zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze kwetsbaar zijn. Bron: Klimaatatlas

Conclusie Op basis van inhoudelijke analyses van de stresstest en het werkproces met de stakeholders (het klimaatatelier en de risicodialoog) is een eerste beeld ontstaan van de kwetsbaarheden en risico’s in

gemeente Hoorn. Als vervolg op de stresstest wordt voor Hoorn uiteindelijk een strategie bepaald en een actieplan samengesteld.

Gemeente Stede Broec Definitief, 23 april 2020 Op deze pagina zijn de resultaten van de stresstest weergegeven voor de gemeente Stede Broec. De stresstest is een globale analyse van mogelijke gevolgen van klimaatverandering voor de thema’s wateroverlast, hitte, droogte, gevolgen van een overstroming en waterkwaliteit. Per thema zijn vervolgens risico’s geformuleerd op basis van de nu beschikbare informatie en het gesprek hierover in dialoog met de gemeente en in een klimaatatelier met andere stakeholders. Hieronder zijn eerst de gebiedskenmerken van het stedelijk gebied van gemeente Stede Broec weergegeven. Deze kenmerken bepalen mede hoe goed het gebied bestand is tegen extreme weersomstandigheden. Vervolgens komen de afzonderlijke klimaatthema’s aan bod.

Gebruik van de website: •

Klik op een afbeelding om deze te vergroten.

•

Wanneer op een afbeelding is geklikt om deze te vergroten, kan door CTRL ingedrukt te houden en te scrollen op de afbeelding ingezoomd worden.

•

Om de verschillende klimaatthema's te bekijken kan door de pagina gescrold worden. Daarnaast kan het pictogram rechtsonder in de hoek gebruikt worden om naar de verschillende secties te navigeren.

•

Zie voor gebruik van deze kaarten ook de Disclaimer.

Gebiedskenmerken

Het stedelijk gebied in gemeente Stede Broec heeft een totaal oppervlak van 504 hectare. •

59% van het totaal oppervlak is particulier terrein.

•

41% van het totaal oppervlak is openbaar terrein. Het openbaar terrein is als volgt opgebouwd: - 23,3% water (gemiddelde Westfriesland: 21,3%) - 41,4% groen (gemiddelde Westfriesland: 45,3%) - 35,3% weg (gemiddelde Westfriesland: 33,4%)

De gemeente Stede Broec bestaat voor iets minder dan de helft uit stedelijk gebied met daarin de kernen Lutjebroek, Grootebroek en Bovenkarspel. Het buitengebied van de gemeente Stede Broec bestaat voornamelijk uit tuinbouwgebied met onder andere bollenteelt. In het noordoosten van de gemeente ligt recreatiegebied het streekbos.

Wateroverlast Warme lucht kan meer vocht bevatten dan koudere lucht. Hierdoor ontstaan in een warmer klimaat ook heftigere regenbuien in de zomer. Concreet betekent dit dat bij een korte hevige bui in 2050, volgens het W+ scenario van het KNMI (een temperatuurstijging van 2,8 ˚C in 2050 t.o.v. 1990), 25% meer neerslag valt dan bij diezelfde bui nu. Juist die korte heftige buien kunnen voor problemen zorgen: water zal langer op straat blijven staan en het kan leiden tot schade aan panden en tuinen. De uitkomsten van de stresstest ‘wateroverlast’ voor Stede Broec zijn op de kaart rechts weergegeven. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van wateroverlast in Stede Broec weergegeven. •

Zoals te zien is op de kaart, zal bij hevige regenval in het stedelijk gebied, op best veel plaatsen water op straat komen te staan wat lokaal kan leiden tot overlast. Vooral de eind jaren ’70 gebouwde zuidelijke uitbreidingswijk Princenhof kent veel water op straat bij hevige neerslag. De kans op schade aan woningen is echter beperkt.

•

Rond winkelcentrum de Streekhof treedt ook nu al wateroverlast op. Dit risico neemt door klimaatverandering verder toe. Er zijn maatregelen genomen om de effecten te verminderen, onbekend is of dit voldoende is.

•

Bij diverse bedrijven wordt wateroverlast berekend. Een deel hiervan bestaat uit een kans op het onderlopen van laaddocks, welke in de praktijk vaak met een pomp worden drooggehouden.

•

De inwoners van Stede Broec zijn afhankelijk van het ziekenhuis in Hoorn. De bereikbaarheid van het ziekenhuis in Hoorn kan verslechteren door wateroverlast in Hoorn zelf.

1 - Wateroverlast Stede Broec Deze kaart laat de wateroverlastlocaties zien direct na afloop van een extreme bui van 100 mm in 2 uur. De kaart maakt inzichtelijk waar waarschijnlijk wateroverlast zal ontstaan na deze bui. De kans dat deze relatief zeldzame bui valt neemt toe door klimaatverandering. Voor deze kaart is gebruik gemaakt van: • •

Actueel Hoogtebestand Nederland, versie 2 (AHN2);

TOP10NL (het digitale topografische basisbestand van het Kadaster); •

3Di (modelinstrumentarium voor waterberekeningen).

Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van wateroverlast. Bron: Klimaatatlas

Hittestress Klimaatverandering leidt tot steeds meer hete dagen, ook neemt de kans op een hittegolf aanzienlijk toe. Daarnaast wordt het ook gemiddeld warmer in zowel zomer als winter. Wat zijn de effecten van meer hete dagen op het leefklimaat in gemeente Stede Broec? En welke gevolgen heeft hitte voor de gezondheid? Op de kaart rechts zijn zowel de gevoelstemperatuur, als indicator voor hittestress, als een aantal kwetsbare functies in Stede Broec weergegeven. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van opwarming en hitte in Stede Broec samengevat weergegeven. •

Kinderen vormen een risicogroep als het gaat om hittestress. Verschillende scholen en kinderdagverblijven in Stede Broec bevinden zich in oudere gebouwen. Vooral gebouwen met slechte isolatie, platte daken en gebouwen zonder airconditioning of ventilatie wordt het soms erg warm. In deze gebouwen kan hittestress optreden. Kinderen kunnen hierdoor last krijgen van vermoeidheid, concentratieproblemen, hoofdpijn en uitdroging.

•

Met hittestress in de buitenruimte rond scholen valt het in Stede Broec relatief gezien mee, toch is voldoende schaduw een aandachtspunt.

•

De openbare ruimte op bedrijventerreinen loopt op warme dagen flink op. Dit is ook het geval op het bedrijventerrein langs de industrieweg. Hoe groot de impact is op bedrijven verschilt sterk per bedrijf.

•

Staal van spoorlijnen kan uitzetten door hitte. Dit kan invloed hebben op het treinverkeer in de gemeente. Dit kan tijdelijk een grote impact hebben, omdat er relatief veel trein forenzen zijn in het gebied.

•

Momenteel worden teken en muggen nog niet als een groot probleem ervaren in Stede Broec. Teken komen echter wel steeds meer voor, locaties als recreatiebos ‘het Streekbos’ is hiervoor een aandachtspunt. Op langere termijn zouden door muggen overgebrachte ziektes een probleem kunnen worden in Nederland. Daar is nu echter nog geen sprake van.

•

Buitenfestivals kunnen een risico vormen op heel hete dagen.

2 - Hittestress Stede Broec Deze kaart geeft aan waar hittestress kan optreden tijdens zomerse dagen. De kaart toont de gevoelstemperatuur (Physical Equivalent Temperature of PET) op een warme dag. Gekozen is voor een warme dag die 1 keer per 1000 zomerdagen voorkomt in het huidige klimaat (onder een zomerdag valt de periode van 1 april t/m 30 september). De rode gebieden zijn zeer gevoelig voor hittestress, omdat de gevoelstemperatuur hier veel hoger ligt dan de werkelijke temperatuur op dat moment (34 ˚C). De groene gebieden zijn nauwelijks gevoelig voor hittestress, omdat de gevoelstemperatuur hier ongeveer hetzelfde is als de werkelijke temperatuur. De factoren die zijn meegenomen in het tot stand komen van de kaart zijn afgeleid uit de volgende bronnen: • • • •

Weerstations (KNMI);

Sky view factor Nederland (KNMI);

Algemeen Hoogte Bestand Nederland (AHN2 & AHN3);

Landelijk beeldvoorzieningbeeld Nederland (LVB).Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van hittestress. Bron: Klimaatatlas

Droogte Door klimaatverandering treden er zomers vaker lange periodes van droogte op. Bij het Wh scenario van het KNMI zal er in 2050 ongeveer 10% minder neerslag vallen in de zomer. Ook zullen droogtes langer aanhouden. Zomers als de droge zomer van 2018 zullen vaker gaan voorkomen. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van droogte in Stede Broec samengevat weergegeven.

•

Het bouwjaar en de locatie van een wijk kunnen een indicatie geven van de te verwachten gevoeligheid van bebouwing voor het zakken van de grondwaterstand ten gevolge van droogte. Schade door droogte treedt namelijk op als droogvallende houten funderingspalen gaan rotten. Zoals te zien is op de kaart, loopt bebouwing in het oude re deel van Lutjebroek, langs de hoofdstraat in Bovenkarspel en het oostelijk deel van Bovenkarspel (Bakkerstraat en Broekerhavenweg) gezien de bouwperiode en bodemkenmerken een risico op paalrot. De kans dat dit optreedt wordt als laag ingeschat, maar als schade optreedt kan deze aanzienlijk zijn.

•

Het risico op bermbranden naast spoorlijnen neemt door droogte toe.

•

Ook wordt als risico aangegeven dat wegen glad kunnen worden na een lange periode van droogte. Tijdens de eerste korte regenbui na een droogte kunnen wegen glad worden als het vuil op de weg (olie en rubberresten) met de regen een gladde laag vormt. Aangezien droogte vaker optreedt neemt het risico hierop toe.

•

In Stede Broec komen bodemschatten voor. Langdurige droogte kan op die plekken als gevolg hebben dat archeologische sporen onleesbaar worden of vondsten vergaan.

3 - Droogte Stede Broec Droge perioden zullen tot 2050 naar verwachting vaker voorkomen en langer duren. Vooral in de zomer zullen grondwaterstanden lokaal dalen. De mate en duur van lage grondwaterstanden is in poldergebied sterk afhankelijk van bodemtype, grondgebruik en de afstand tot de dichtstbijzijnde (peilgereguleerde) waterloop. Deze kaart toont de daling van de grondwaterstand bij klimaatscenario WH2050. De daling betreft het verschil tussen de Gemiddeld Laagste Grondwaterstanden (GLG) nu en in toekomstig klimaat (medianen per gebied). Panden die risico hebben op funderingsschade (door bijvoorbeeld een houten fundering) zijn ook in deze kaartlaag weergegeven. Bij deze panden kan een daling van de grondwaterstand een kritieke situatie veroorzaken (paalrot).

Bron: Klimaatatlas

Bodemdaling Bij periodes van droogte kan de bodem uitdrogen. Dit kan resulte ren in het verrotten van organisch materiaal en/of verdichting van de ondergrond. Beide processen kunnen in een ondergrond van klei of veen, waar zetting plaats kan vinden, leiden tot bodemdaling. De uitkomsten van de stresstest ‘bodemdaling’ voor Stede Broec zijn op de kaart rechts weergegeven. In gemeente Stede Broec vindt weinig tot geen bodemdaling plaats, dus voor dit thema zijn geen specifieke risico’s of punten van aandacht gedefinieerd.

4 - Bodemdaling Stede Broec Een basis voor de bodemdalingkaart wordt gevormd door de kaart Bodemdaling 2016-2050 voor huidig klimaat uit de CAS Klimaateffectatlas, resultaten september 2017 (www.klimaateffectatlas.nl). De kaart is ruimtelijk ge ïnterpoleerd voor een verbeterde visualisatie en toont de geschatte bodemdaling tot 2050 uitgaande van het huidige klimaat. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen door bodemdaling. Bron: Klimaatatlas

Gevolgen van overstromingen De kans op overstromingen is in Nederland heel erg klein. Waterschappen en rijksoverheid investeren veel in het op orde houden van onze dijken, zodat de kans op een overstroming nog steeds afneemt. 100% veiligheid tegen overstromingen bestaat echter niet. Klimaatverandering leidt

tot nieuwe uitdagingen voor het beheer van onze dijken. De zeespiegelstijging zal er bijvoorbeeld toe leiden dat er vaker perioden zullen voorkomen dat niet op zee gespuid kan worden, waardoor het waterpeil in de kanalen oploopt. Waterveiligheid wordt als thema meegenomen in de klimaatstresstest. Daarbij leggen we de nadruk op gevolgen bij een eventuele overstroming. De uitkomsten van de stresstesten ‘overstromingen’ voor Stede Broec zijn op de kaarten rechts weergegeven. Er is een onderscheid gemaakt tussen het overstromingsbeeld dat bestaat bij het bezwijken van primaire waterkeringen en secundaire waterkeringen. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s in Stede Broec met betrekking tot overstromingen samengevat weergegeven. •

Wat verder opvalt is dat het gebied langs de hoofdweg/zesstedenweg grotendeels droog blijft bij het doorbreken van een primaire kering. Naar beide zijden loopt de overstromingsdiepte verder van deze weg af op.

•

In of nabij Stede Broec bevinden zich geen secundaire keringen.

5 - Overstromingsbeeld primaire keringen Stede Broec Deze kaart geeft het overstroombaar gebied en de maximale waterdieptes die kunnen optreden na een doorbraak van primaire waterkeringen weer. Primaire waterkeringen zijn dijken, dammen, duinen en kunstwerken die bescherming bieden tegen buitenwater. Onder de buitenwateren vallen de grote rivieren, grote meren en de zee. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen bij een doorbraak van een primaire waterkering. Bron: Klimaatatlas

•

Het voorkomen van slachtoffers heeft bij overstroming de hoogste prioriteit. Voor het geval dat de primaire keringen bezwijken, is er een evacuatieplan opgesteld door de Veiligheidsregio. De gemiddelde evacuatiefractie voor Stede Broec is 65 (zie: Evacuatiepercentages)%. Dit betekent dat gemiddeld 65% van de inwoners kan evacueren naar een veilig gebied. Daarnaast kan ook verticaal worden geëvacueerd. Het overgrote deel van de gebouwen in gemeente Stede Broec heeft ook bij een overstroming nog een droge verdieping. Dus als het gebied onderloopt kunnen de inwoners hier nog veiligheid zoeken(zie: Droge verdiepingen).