26-0050a Westfriesland Bereikbaar - Een handelingsperspectief met keuzes voor de toekomst
Tekst van het document
Westfriesland Bereikbaar
Een handelingsperspectief met keuzes voor de toekomst
Definitief rapport Maart 2026
-
1
Inhoud Colofon
Titel: Westfriesland Bereikbaar: een handelingsperspectief met keuzes voor de toekomst Kenmerk: 020701.20260306.R2.04 Status: Definitief Rapport
Datum: 6 maart 2026
Inhoudsopgave
1.
Kernteam: Anna Molenaar (gemeente Hoorn), Ricardo Slier (SED
5
Westfriesland 2.
Opgaven in Westfriesland
16
3.
Bijdrage maatregelen aan brede welvaart
22
4.
Handelingsperspectief
36
toekomstbestendige bereikbaarheid Westfriesland
Projectteam: Johannes Beuckens, Tom Hartog, Bregtje van Uffelen, Rik Lengers, George Kooistra
Een handelingsperspectief voor groei in
Bijlage
gemeenten), Sander Uijtdehaage (provincie Noord-Holland)
1.
Quick Scan Prognosetool
44
Werkgroep: Martin Blom (gemeente Opmeer), Jimmy Kunst (gemeente
2.
Maatregelpakketten
Koggenland), Sebastiaan van Rossum (gemeente Medemblik), Thérèse
46
3.
Analyse per indicator
64
Klaver en Betty Haubrich (gemeente Hoorn), Klaas Jan Bolhuis, Thijs Dekker en Rick Tromp (provincie Noord-Holland), Mark Sloothaak, Moniek Leeftink (NS), Sandra Belde (ProRail) en René Walhout (Rijkswaterstaat)
Deze publicatie is opgesteld door Goudappel. Niets uit deze rapportage mag worden overgenomen zonder bronvermelding. Eventuele rechthebbenden op gebruikt beeldmateriaal kunnen contact opnemen met Goudappel.
2
Hoofdstukken-menu
3
Samenvatting Westfriesland zet in op een groei in woningen van ruim 20% om de grote vraag
Daarnaast kunnen gerichte lokale infrastructuurmaatregelen de leefbaarheid,
op te vangen. Dit handelingsperspectief brengt in beeld welke
verkeersveiligheid en robuustheid van het netwerk vergroten. Ook de verdere
mobiliteitsopgaven en oplossingsrichtingen daarbij horen, met brede welvaart als
invoering van GOW30 binnen de bebouwde kom draagt hieraan bij.
leidend uitgangspunt. Infrastructuur alleen is echter onvoldoende. Beleid om de groei van het Zonder aanvullend mobiliteitsbeleid neemt de hoeveelheid autoverkeer ook met
autogebruik te verminderen is cruciaal: met ruimtelijk beleid inzetten op meer
ongeveer 20% toe. Dit zet de bereikbaarheid, leefbaarheid en verkeersveiligheid
voorzieningen en werkgelegenheid in en rond Westfriesland (bij voorkeur nabij
verder onder druk. Bovendien zullen de reistijden per auto richting de
stations) verkleint reisafstanden, vergroot de bereikbaarheid en dempt de sterke
Metropoolregio Amsterdam (MRA) toenemen, mede doordat de verbreding van
spitsrichting. Bij nieuwbouw beïnvloeden woningtype en locatie het toekomstige
de A7/A8 voorlopig niet doorgaat.
reisgedrag; een gerichte bewonersaanpak met passende parkeernormen kan duurzame keuzes vanaf de start stimuleren. Tot slot is parkeerregulering een
Om de kwaliteit van leven te behouden, en de brede welvaartsdoelen te behalen
effectief, contextafhankelijk instrument om schaarse ruimte eerlijk te verdelen en
zijn ambitieuze, multimodale maatregelen nodig, gecombineerd met consistent
de leefbaarheid te verbeteren.
beleid. De kern is het bieden van aantrekkelijke alternatieven voor de auto en het
sturen op de mobiliteitsvraag. Dat vraagt om het verbeteren van looproutes, het
Dit handelingsperspectief biedt inzicht in de mobiliteitsopgaven in Westfriesland
versterken van regionale fietsnetwerken (snelle en veilige verbindingen tussen
en de wijze waarop de brede welvaart in de regio verbeterd kan worden.
kernen en OV-knooppunten), het uitbouwen van publieke mobiliteit (bus, hubs
Daarmee is dit een richtinggevend document om in de regio Westfriesland samen
en maatwerk) en het versterken van de treinverbinding op de corridor naar de
te werken aan een bereikbare en leefbare regio.
MRA.
4
Een handelingsperspectief voor groei in Westfriesland
1.
Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de aanleiding, achtergrond en de aanpak van het handelingsperspectief bereikbaarheid. Het beschrijft de doorlopen stappen, de betrokken stakeholders en de opbouw van het onderzoek.
5
Westfriesland: een aantrekkelijke, diverse en ondernemende regio Westfriesland vormt al eeuwen een eenheid dankzij de Westfriese omringdijk met de historische havensteden Hoorn, Medemblik en Enkhuizen. Deze steden
combineren nu een rijke historie met een breed scala aan stedelijke voorzieningen. De afgelopen 50 jaar zijn vooral de steden en dorpen langs het Westfriese treinspoor flink gegroeid. Daartegenover staat het omliggende platteland met karakteristieke lintdorpen, dat ruimte biedt aan innovatieve landbouw, recreatie en natuur. Dit maakt dat de regio wordt gekenmerkt door
1910
Het samenwerkingsverband Westfriesland telt nu circa 220.000 inwoners, verspreid over de zeven gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Hoorn,
Topotijdreis.nl
veel verschillende milieus met elk eigen kwaliteiten en uitdagingen.
Koggenland, Medemblik, Opmeer en Stede Broec. Gelegen tussen het IJsselmeer, de Metropoolregio Amsterdam (MRA), de regio Alkmaar en de Kop van Noord-Holland, vormt Westfriesland een strategisch gelegen gebied met
historische en ruimtelijke kwaliteiten.
1960 6
Westfriesland beschikt over een sterke logistieke sector, een dynamisch middenen kleinbedrijf en een innovatieve agrarische sector. Seed Valley, internationaal
toonaangevend op het gebied van zaadveredeling en -productie, vormt hierin een belangrijke speler. De regio maakt deel uit van de Greenport Noord-Holland Noord, een van de meest veelzijdige Greenports van Nederland, waarin bedrijfsleven, overheden, onderwijs en kennisinstellingen samenwerken aan innovatie en kennisontwikkeling in de agribusiness.
1990
bereikbaarheid. Dit alles maakt het een regio waarin mensen met trots kunnen wonen, werken en genieten van alles wat Westfriesland heeft te bieden.
Topotijdreis.nl
Westfriesland biedt een unieke combinatie van rust, ruimte, innovatie en
2024 7
Positionering van Westfriesland in Noord-Holland Noord Westfriesland is onderdeel van Noord-Holland Noord en in de directe omgeving van de Metropoolregio Amsterdam. De gemeenten in Westfriesland zijn onderling sterk
verbonden en ook met de andere regio’s in Noord-Holland Noord; de Kop van NoordHolland en de regio Alkmaar. Zo is Opmeer georiënteerd op zowel Hoorn als op Dijk en Waard en Schagen. De afgelopen decennia is de invloed van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) toegenomen en neemt het aantal verplaatsingen van Westfriesland naar de MRA toe. Binnen Westfriesland heeft Hoorn de sterkste binding met de Metropoolregio Amsterdam, waar in 2022 30% van de beroepsbevolking werkt. Ook in Koggenland is de
binding sterk met 24%. In de overige gemeenten is dit tussen de 11 en 16%. Hoorn heeft een gunstige positie als stedelijk hart van de regio en goede verbindingen met Amsterdam. Het vormt, net als Alkmaar een scharnierpunt tussen Noord-Holland Noord en de Metropoolregio Amsterdam. Dit staat echter onder druk door de toenemende reistijd op de A7 en de A8. Uit de Integrale Mobiliteitsanalyse (IMA) 2021 blijkt dat de corridor
Amsterdam–Hoorn (A7/A8) in 2040 het wegtraject met de hoogste verlieskosten van Nederland zal zijn (op basis van WLO-Hoog in 2040). Dit is opvallend, aangezien hier al rekening is gehouden met capaciteitsuitbreidingen op dit traject zoals afgesproken in de bestuurlijke overeenkomst Corridor Amsterdam Hoorn. Deze uitbreiding staat momenteel ”on hold” waardoor de kans dat deze uitbreiding is voltooid in 2040 steeds kleiner wordt en het knelpunt vermoedelijk groter.
8
Huidig mobiliteitssysteem Westfriesland Wegverkeer De A7 vormt de ruggengraat van het wegverkeer in de regio. Vanuit de A7 sluiten
belangrijke regionale wegen aan, zoals de Westfrisiaweg en de N194, N241 en N239 in oost-westrichting. Deze wegen vormen de hoofdroutes voor autoverkeer en logistiek en ontsluiten de kernen. Daarnaast wordt de bereikbaarheid in het buitengebied gekenmerkt door een fijnmazig stelsel van lintwegen in het polderlandschap. Openbaar vervoer
De belangrijkste OV-verbindingen vormen in de regio een soort kruisstructuur met Hoorn als knooppunt. Naar het zuiden loopt de Hoornse lijn en in oost-westrichting de Westfriese lijn. Daarnaast is er naar het noorden een sterke buscorridor langs de A7, met verbindingen richting Medemblik en de Kop van Noord-Holland. Binnen deze hoofdassen rijden meerdere lokale buslijnen die de kernen onderling verbinden.
Fiets Het fietsnetwerk in Westfriesland bestaat uit een fijnmazig netwerk in de kernen. Tussen de kernen wordt de structuur sterk bepaald door dijken en historische linten, die richting geven aan de doorgaande fietsroutes. De verkeersveiligheid vormt hier een aandachtspunt op plekken waar gescheiden fietspaden ontbreken.
Bron: Westfriese Ruimtelijke Agenda
9
Een sterke groei in Westfriesland De regio zet in op een sterke groei, om te voldoen aan de grote vraag naar woningen. Het zwaartepunt van de woningbouwontwikkelingen ligt langs de
Westfriese spoorlijn. De gemeenten verwachten maximaal ca. 21.000 extra woningen te bouwen tot 2040 (hoge scenario). In 2024 heeft Westfriesland ongeveer 220.000 inwoners verspreid over bijna 100.000 woningen. Ca. 21.000 woningen erbij bouwen betekent dus een groei van ruim 20%. Hoeveel woningen daadwerkelijk de ambitie wordt, zal in de Ruimtelijke Agenda Westfriesland afgesproken worden in 2026. Scheefgroei inwoners en arbeidsplaatsen versterkt de uitgaande pendel Ook de hoeveelheid arbeidsplaatsen in Westfriesland groeit. Op basis van de Strategie Werklocaties (2022) is er uitgegaan van een groei van ongeveer 2.800 arbeidsplaatsen in Westfriesland, tot 2040 een groei van 3% (huidig vastgesteld beleid). Verwacht kan worden dat de werkelijke groei aan arbeidsplaatsen hoger
is, maar ook dat ze achterblijft bij de groei van inwoners. De ambitie is om hier sterker op in te zetten om te zorgen dat groei van de regio en economische ontwikkeling meer gelijk opgaan en mensen voor hun werk minder de regio uitmoeten. Dit is voor mobiliteit gunstig, omdat de capaciteit op de corridor Amsterdam-Hoorn vooral in de spits beperkt is.
10
Handelingsperspectief voor toekomstbestendige bereikbaarheid Westfriesland groeit sterk. Om deze groei in goede banen te leiden is inzicht nodig in de gevolgen van verdere verstedelijking voor de toekomstige brede welvaart van inwoners.
Deze studie schetst een samenhangend beeld van de belangrijkste opgaven rond brede welvaart op de lange termijn en onderbouwt met cijfers waar en welke regionale opgaven zich (gaan) voordoen. Naast inzicht in de opgaven is er behoefte aan een concreet handelingsperspectief: een helder overzicht van de maatregelen die nodig zijn om Westfriesland ook in de
toekomst bereikbaar te houden, met brede welvaart als leidend uitgangspunt. Dit handelingsperspectief geeft ook inzicht in de kosten van de benodigde maatregelen. Hiervoor zijn twee scenario’s uitgewerkt. Naast de gemeenten in Westfriesland is ook samengewerkt met de provincie NoordHolland, Rijkswaterstaat, ProRail, NS en de Westfriese Bedrijvengroep om tot dit
Handelingsperspectief te komen. In de Regionale Agenda Mobiliteit staan de regionale ambities en bijbehorende acties voor de korte termijn. Deze verkenning beschrijft de opgaven voor de lange termijn en hoe deze kunnen worden verbeterd. De studie vormt daarnaast een inhoudelijke verdieping van de Bereikbaarheidsvisie en agenda Noord-Holland Noord.
11
Stappen in het onderzoek Om de verkenning op te stellen is een werkwijze bestaande uit zeven stappen
5. Maatregelen uitwerken samen met de regio: Voor de verschillende
uitgevoerd zoals weergegeven op de volgende pagina.
opgaven zijn twee multimodale maatregelpakketten opgesteld: een
1. Uitgangspunten: In deze eerste stap gaat het om de verwachte groei van het
basispakket en een ambitiepakket. In het basispakket ligt de nadruk op
aantal inwoners en arbeidsplaatsen, evenals met vastgestelde ontwikkelingen
haalbaarheid en uitvoerbaarheid; het bevat vooral meer traditionele
op het gebied van mobiliteit. Dit vormt input voor de Quickscan prognosetool
maatregelen die op korte tot middellange termijn realistisch te realiseren zijn.
(zie kader).
Het ambitiepakket omvat juist meer vergaande en vernieuwende
2. Opstellen van een afweegkader op basis van brede welvaart: In samenspraak met de deelnemers zijn in werksessie l tien indicatoren
opgesteld binnen de brede welvaartsdoelen toegespitst op de regio Westfriesland. 3. Opgaven in beeld: beoordeling van toekomstjaar 2040: Om de opgaven scherp in beeld te krijgen, zijn zowel de huidige situatie (2024) als de verwachte situatie in 2040 doorgerekend met behulp van de Quickscan
maatregelen, gericht op het substantieel verbeteren van de opgaven waar de regio de komende jaren voor staat.
6. Beoordelen maatregelen op basis van Brede Welvaart: Op vergelijkbare wijze als bij stap 3 zijn de effecten van de pakketten op brede welvaart in beeld gebracht. Deze resultaten zijn gedeeld in werksessie III waarbij het gesprek is gevoerd over gewenste maatregelen. 7. Rapport: De resultaten van deze stappen zijn gebundeld in dit rapport.
Prognosetool. Op deze manier is in beeld gebracht wat de effecten op de
mobiliteit zijn op het moment dat de regio wel groeit, maar zonder
Quickscan Prognosetool Westfriesland: verkeersmodel-light
aanvullende maatregelen aan het mobiliteitsnetwerk. Deze resultaten zijn
Om een kwantitatieve onderbouwing te geven van waar welke opgaven spelen is een
gedeeld in werksessie ll waarin de opgaven verder aangescherpt zijn en een eerste aanzet is gedaan voor gewenste maatregelen. 4. Resultaten in een tussenproduct: De resultaten van de opgaven zijn gerapporteerd in het tussenproduct.
Quickscan Prognosetool ontwikkeld. Deze tool brengt op hoofdlijnen verkeersprognoses in beeld en kan gezien worden als verkeersmodel-light. De Prognosetool is gebruikt om een basisjaar (2024) en toekomstjaar 2040 door te rekenen. De uitgangspunten voor de Quickscan Prognosetool staat beschreven in bijlage 1.
12
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Uitgangspunten
Uitwerken afweegkader
Opgaven
Tussenproduct
Maatregelen Uitwerken
Beoordeling afweging
Rapport
Inlezen
Uitwerken afweegkader
Analyse Referentie 2040
Opleveren conceptdeelrapport
Digitaal startoverleg
Maatregelpakketten doorrekenen
Opleveren eerste concept rapport
Uitgangspunten 2040
Werksessie 1
Opgavenkaart
Opleveren deelrapport
Vertaalslag opgaven naar maatregelen
Maatregelpakketten beoordelen
Opleveren tweede Concept rapport
Opstellen Maatregel pakketten
Indicatieve kostenraming eenheidsprijzen
Opleveren definitief rapport
Vaststellen maatregelen
Werksessie 3
Quick-scan Prognose tool
Werksessie 2
13
Brede welvaartsdoelen in een afweegkader Streven naar brede welvaart in de Regio Westfriesland In de regio staat een vitale, leefbare, gezonde én aantrekkelijke regio voor iedereen
centraal. Er moet een goede ruimtelijke afweging plaatsvinden om tot een ‘regio in balans’ te komen: een regio waar de belangen goed zijn afwogen. Deze afweging gebeurt op basis van brede welvaart. Brede Welvaart is het uitgangspunt in het beleid van de regio, bijvoorbeeld in de Westfriese Ruimtelijke Agenda. Het Rijk gaat anders kijken naar mobiliteit en bereikbaarheid zoals te lezen valt in het
kabinetsstandpunt over bereikbaarheid uit maart 2025. De blik verschuift van het oplossen van capaciteitsknelpunten en het streven naar de grootste totale bereikbaarheidswinst voor iedereen naar bereikbaarheid van voorzieningen op peil voor iedereen. Bereikbaarheid van voorzieningen op peil voor iedereen is ook als uitgangspunt meegenomen.
Gezamenlijk opstellen van een afweegkader Met de zeven gemeenten, RWS, NS en provincie Noord-Holland is gezamenlijk het afweegkader opgesteld (zie volgende pagina). Sommige indicatoren worden beoordeeld op basis van een minimum waarde waaraan voldaan moet worden. Andere indicatoren zijn relatief en worden beoordeeld ten opzichte van de huidige situatie.
14
Afweegkader
Doelstellingen voor 2040 Doel
Indicator
Positief/Geen opgave
Neutraal/ mogelijke opgave
Opgave/ verslechtering
Duurzaamheid
Modal shift (verschuiving van auto naar fiets en OV)
Verschuiving van de vervoerwijze keuze van auto naar fiets en ov van 5% of meer
Verschuiving van de vervoerwijze keuze van auto naar fiets en ov tussen 0-5%
Een toename van autogebruik ten opzichte van fiets of ov
CO2 uitstoot
Maatregelen overtreffen het doel van 55% CO2 reductie tov 1990 (in 2030)
Maatregelen behalen het doel van 55% CO2 reductie tov 1990 (in 2030)
Maatregelen behalen niet het doel van 55% CO2 reductie tov 1990 (in 2030)
Gezondheid
Voertuigkilometers binnen de bebouwde kom
Een afname van minimaal 5% van het aantal voertuigkilometers binnen de bebouwde kom.
Het aantal voertuigkilometers binnen de bebouwde kom blijft ongeveer gelijk (-5% tot 5%).
Een toename van minimaal 5% van het aantal voertuigkilometers binnen de bebouwde kom.
Bereikbaarheid en economie
Bereikbaarheid banen
Verbeterde bereikbaarheid banen met minimaal 5% voor alle modaliteiten samen
Verbeterde bereikbaarheid banen met 0 tot 5% voor alle modaliteiten samen
Een (significant) bereikbaarheidsverlies voor alle modaliteiten samen
Capaciteitsknelpunten wegennet
Afname aantal voertuigverliesuren met meer dan 5%
Aantal voertuigverliesuren blijft ongeveer gelijk (-5% tot 5%)
Toename aantal voertuigverliesuren met meer dan 5%
Capaciteitsknelpunten trein
Zitplaatsen beschikbaar in Sprinters en IC tussen Enkhuizen en Amsterdam
Staanplaatsen beschikbaar in Sprinters en IC tussen Enkhuizen en Amsterdam
Geen staanplaatsen of zitplaatsen beschikbaar in sprinters of IC tussen Enkhuizen en Amsterdam
Leefomgeving
Verkeersveiligheid
Een afname van minstens 5% aan voertuigkilometers op onveilige wegtypen
Het aantal voertuigkilometers op onveilige wegtypen blijft ongeveer gelijk (-5% tot 5%)
Het aantal voertuigkilometers op onveilige wegen neemt toe met minstens 5%
Sociale inclusie
Bereikbaarheid voorzieningen op peil voor inwoners met auto
Alle voorzieningen zijn te bereiken binnen acceptabele reistijd.
Maximaal twee voorzieningen zijn niet te bereiken binnen acceptabele reistijd.
Meer dan twee voorzieningen zijn niet te bereiken binnen acceptabele reistijd.
Uitwerking van het afweegkader Elke doelstelling kan drie kleuren aannemen: Geen opgave
Mogelijke opgave Opgave De scoringscriteria van de doelen zijn weergegeven in tabel. De indicatoren voor
2040 zijn gescoord ten opzichte van de huidige situatie (2024 basisjaar). De indicatoren voor de maatregelpakket zijn gescoord ten opzichte van het toekomstjaar 2040.
Bereikbaarheid voorzieningen op peil voor inwoners zonder auto Bereikbaarheid voorzieningen op peil voor risicogroepen
Opgaven in Westfriesland
2.
Dit hoofdstuk beschrijft wat er gebeurt als Westfriesland groeit zonder aanvullende mobiliteitsmaatregelen. Door de groei in mobiliteit van de regio komt de brede welvaart en kwaliteit van leven van de inwoners van Westfriesland onder druk te staan.
16
Probleemanalyse 2040
Doel
Indicator
Referentie 2040
Modal shift (verschuiving van auto naar fiets en OV) Uit de Quickscan prognosetool blijkt dat door de groei van de regio op de
Duurzaamheid
meeste indicatoren een opgave ligt. Als de groei van de woningen en banen
CO2 uitstoot
doorgaat en geen aanvullende maatregelen genomen worden groeit de automobiliteit fors. Door de groei van automobiliteit neemt de bereikbaarheid, leefbaarheid en verkeersveiligheid af en raken de duurzaamheidsdoelstellingen
Gezondheid
uit het zicht. Daarbij is de bereikbaarheid van voorzieningen ook in de huidige
Bereikbaarheid banen
situatie al een aandachtspunt.
In de rest van dit hoofdstuk staan de grootste opgaven die in 2040 zullen
Voertuigkilometers binnen de bebouwde kom
Bereikbaarheid en economie
optreden zonder aanvullend beleid beschreven. In bijlage 3 staat per indicator
Capaciteitsknelpunten wegennet Capaciteitsknelpunten trein
een onderbouwing op de scores in de tabel. Leefomgeving
Verkeersveiligheid
Bereikbaarheid voorzieningen op peil voor inwoners met auto Sociale inclusie
Bereikbaarheid voorzieningen op peil voor inwoners zonder auto Bereikbaarheid voorzieningen op peil voor risicogroepen
17
Aandeel per modaliteit Om de kwaliteit van leven in Westfriesland te behouden dient ingezet te worden op het verminderen van de groei in het autogebruik
groei per modaliteit
De auto vervult voor veel inwoners van Westfriesland een belangrijke rol in de bereikbaarheid. Tegelijkertijd is de woningbouwopgave groot. Om deze groei op te vangen én de kwaliteit en leefbaarheid van de regio te behouden, zijn oplossingen nodig die de mobiliteitsvraag in goede banen leiden. Dit betekent dat zowel nieuwe als bestaande inwoners worden gestimuleerd om het autogebruik te verminderen en vaker te kiezen voor duurzame mobiliteit. Daarvoor is een samenhangend pakket aan
maatregelen nodig, waarin beleid, infrastructuur en ruimtelijke ordening integraal op elkaar zijn afgestemd. De autobereikbaarheid van Westfriesland moet op orde blijven Door toenemende congestie neemt de autobereikbaarheid af met 10%. De vertraging ontstaat zowel op het regionale wegennet als op de corridor A7–A8. Het aanpakken van
deze opgaven is essentieel om de bereikbaarheid van voorzieningen en werkgelegenheid te borgen en om reistijden betrouwbaar te houden. Dit kan zowel
Verschil bereikbaarheid Per modaliteit
door het uitbreiden van de capaciteit als door het terugdringen van de hoeveelheid autoverkeer. Daarbij blijft het, ook voor logistiek van belang te zorgen voor een goede autobereikbaarheid richting de Metropoolregio Amsterdam via de A7/A8.
18
Het versterken van het OV als alternatief voor de auto op de corridor
De verkeersveiligheid en leefbaarheid in de kernen en lintdorpen dient
Amsterdam-Hoorn-Enkhuizen
gewaarborgd te blijven
De Hoornse en Westfriese lijn spelen een cruciale rol in het versterken van de
Door de groei in de hoeveelheid autoverkeer staat de verkeersveiligheid en
regionale bereikbaarheid. De huidige frequentie maakt de spoorlijn echter
leefbaarheid onder druk in een groot deel van de kernen en lintdorpen van
onvoldoende aantrekkelijk als alternatief voor de auto. Een verhoging van de
Westfriesland. Naast het verminderen van de groei in autoverkeer is er een
frequentie kan bijvoorbeeld het ziekenhuis en het hoger onderwijs beter
aanpak nodig om de leefbaarheid en verkeersveiligheid van wegen in de kernen
bereikbaar maken. Ook voor de bereikbaarheid van banen in de Metropoolregio
en lintdorpen te vergroten. Hierbij kan gedacht worden aan het verlagen van de
Amsterdam, waar toenemende congestie het autonetwerk steeds meer onder
maximumsnelheid op bepaalde wegen naar 30km/h.
druk zet, kan de trein een aantrekkelijk alternatief vormen. Hierbij hoort ook de opgave om het aantal reizigers op het spoor te laten groeien, en met name in de
Het mobiliteitssysteem dient zo ingericht te worden dat deze bijdraagt aan
tegenspits om de rendabiliteit van de frequentieverhoging te vergroten.
de klimaatdoelen Ondanks de elektrificatie van het wagenpark in de referentie worden de
De verkeersveiligheid en aantrekkelijkheid van het fiets en
klimaatdoelen naar verwachting niet bereikt. Het is van belang dat de regio
voetgangersnetwerk dient vergroot te worden
voorbereid is op de groei van elektrisch rijden met voldoende laadinfrastructuur
Het stimuleren van fietsen en lopen draagt op meerdere manieren bij aan de
en beleid maakt dat emissievrij vervoer stimuleert, zodat autobereikbaarheid
brede welvaartsdoelen. Het leidt tot minder autogebruik, betere toegang tot
hand in hand gaat met klimaatdoelen.
voorzieningen, lagere uitstoot en gezondere inwoners. De toenemende verkeersdruk vergroot bovendien de noodzaak van een veilige infrastructuur voor
Om op korte termijn al eerste stappen te zetten is in de Regionale Agenda
fietsers en voetgangers.
Mobiliteit 2025-2027 onder meer afgesproken een regionale uitvoeringsagenda duurzame mobiliteit op te stellen. Hierin worden mobiliteitsmaatregelen
opgenomen die de brede welvaart verbeteren.
19
De bereikbaarheid van ziekenhuizen en kennisinstellingen moet worden gewaarborgd
In Westfriesland heeft niet iedereen toegang tot een auto om voorzieningen te bereiken. In de minder stedelijke gemeenten in Westfriesland heeft 1 op de 10 van de huishoudens geen auto, in Hoorn en Enkhuizen is dit 25% en in Stede Broec is dit 16%. Het ziekenhuis in Hoorn is voor ongeveer van de helft van de inwoners zonder
auto niet binnen acceptabele reistijd te bereiken en ook met de auto is de reistijd naar een ziekenhuis voor 5% enkele minuten langer dan wenselijk. In Enkhuizen is wel een polikliniek met enkele basiszorg aanwezig die nu niet in deze analyse is meegenomen. Ook de reistijd naar hoger onderwijs is langer dan wenselijk (zonder auto). De kaart hiernaast geeft per locatie weer hoeveel type voorzieningen bereikt kunnen worden zonder een auto. Op pagina 31, en in de bijlage is de analyse verder toegelicht.
20
Opgavenkaart Op basis van de opgaven uit het afweegkader ontstaan er een aantal specifieke gebiedsoverstijgende opgaven. Deze zijn hier samengevat •
Om de kwaliteit van leven in Westfriesland te behouden dient ingezet te worden op het verminderen van de groei in het autogebruik
•
De autobereikbaarheid van Westfriesland moet op orde blijven
•
Het versterken van het OV als alternatief voor de auto op de corridor
Amsterdam-Hoorn-Enkhuizen. •
De verkeersveiligheid en aantrekkelijkheid van het fiets en voetgangersnetwerk dient vergroot te worden.
•
De verkeersveiligheid en leefbaarheid in de kernen en lintdorpen dient gewaarborgd te blijven.
•
Het mobiliteitssysteem dient zo ingericht te worden dat deze bijdraagt aan de klimaatdoelen.
•
De bereikbaarheid van ziekenhuizen en kennisinstellingen moet worden gewaarborgd.
21
Bijdrage maatregelen aan brede welvaart
3.
Dit hoofdstuk beschrijft de totstandkoming van het basis- en het ambitiepakket de verwachte effecten van de maatregelpakketten.
22
Twee maatregelpakketten Maatregelen die bijdragen aan de opgave
Een basis en ambitiepakket
Hoewel er diverse oplossingsrichtingen mogelijk zijn, is het vooral van belang dat
In het basispakket ligt de focus op haalbaarheid. Het bestaat uit meer
deze zowel bijdragen aan de regionale opgaven als praktisch uitvoerbaar zijn. Om
traditioneler, haalbare maatregelen. Het ambitiepakket bevat ambitieuze
inzicht te verkrijgen in de cijfermatige effecten van de maatregelen op de
maatregelen om de opgaven die op de regio afkomen te verbeteren. Omdat de
regionale opgaven, zijn de maatregelen gebundeld in twee maatregelpakketten.
opgaven uitgaande van het ambitieuze ruimtelijke programma groot zijn, zijn er waarschijnlijk ook maatregelen nodig die nu politiek niet haalbaar worden geacht. Proces naar basis- en ambitiepakket
De pakketten hebben we aangevuld op basis van het opgavenrapport, onze eigen expertise en in afstemming met de regionale partners. we hebben hiervoor gesprekken gevoerd met gemeente Hoorn, SED-gemeenten, gemeente Opmeer, gemeente Koggenland, gemeente Medemblik, de provincie Noord-Holland en NS.
Vertrekpunt 2040
Pakket Basis
Pakket Ambitie
Onderscheid in de referentie voor 2040 en twee maatregelpakketten
23
Basis pakket De maatregelen in dit pakket zijn op hoofdlijnen (een volledig overzicht staat in bijlage 2):
•
Realisatie doorfietsroute Hoorn-Wognum, Hoorn-Medemblik en HoornEnkhuizen (noordelijk trace) en fietsroute Bovenkarspel-Andijk.
•
Extra treinen in de spits tussen Enkhuizen en Amsterdam, verhoging kwaliteit stationsomgevingen en frequentieverhoging meerdere buslijnen (o.a. lijn 139 en 239).
•
Parkeerregulering centra Hoorn, Enkhuizen en Medemblik en lage parkeernorm bij nieuwbouw.
•
GOW-30 op wegen met het hoogste verkeersveiligheid risico of kruisend met nieuw gerealiseerde fietsroutes.
•
Enkele lokale autoprojecten zoals; ontsluiting WFO terrein, optimaliseren kruispunten Provincialeweg, uitbreiden capaciteit rotonde N241-Wognum.
Ambitie pakket De maatregelen in dit pakket zijn op hoofdlijnen (een volledig overzicht staat in bijlage 2):
•
Alle doorfiets- en regionale fietsroutes.
•
Extra treinen in de spits en dal tussen Enkhuizen en Amsterdam, verhoging kwaliteit stationsomgevingen en frequentieverhoging meerdere buslijnen (o.a. lijn 133 en 650).
•
Uitbreiden parkeerregulering in centra en rond stations en daarnaast lagere parkeernormen bij nieuwbouw.
•
Ook GOW30 wordt verder aangevuld naar alle, huidige 50-wegen binnen de bebouwde kom waar fietsers de rijbaan delen met autoverkeer met dichte bebouwing.
•
Meerdere lokale autoprojecten, waaronder afwaarderen en half-verdiept inrichten van Provincialeweg Hoorn, ringweg Obdam en randweg Hoogwoud, extra rotonde in Avenhorn.
Zie bijlage 2 voor de omschrijving van alle maatregelen per pakket. Bovenstaande overzicht is een globale samenvatting en omschrijft niet alle maatregelen.
24
Basis- en ambitiepakket lossen deel van de opgaven op Doel
aanvullende maatregelen genomen worden groeit de
Gezondheid
is om belangrijke doelen daadwerkelijk te halen, waaronder het
peil houden van de bereikbaarheid voor inwoners zonder auto. Bereikbaarheid en economie
op hoofdlijnen, bijlage 3 bevat een uitgebreide analyse en
Capaciteitsknelpunten wegennet Capaciteitsknelpunten trein
maatregelen. De volgende pagina’s schetsen de effecten van beide pakketten
Voertuigkilometers binnen de bebouwde kom Bereikbaarheid banen
wegnemen van capaciteitsknelpunten op weg en spoor en het op
name de CO₂-uitstoot vraagt om aanvullend beleid en extra
Ambitiepakket
CO2 uitstoot
Dit vergt actie. Het basispakket draagt bij aan verbetering op veel
Tegelijkertijd lossen deze pakketten niet alle opgaven op: met
Basispakket
Duurzaamheid
automobiliteit in 2040 fors, met verschillende opgave als gevolg. indicatoren. Het ambitiepakket zorgt voor de extra stap die nodig
Toekomstjaar 2040
Modal shift (verschuiving van auto naar fiets en OV)
Scores maatregelpakketten op hoofdlijnen Als de groei van de woningen en banen doorgaat en geen
Indicator
Leefomgeving
toelichting van de werkwijze en resultaten.
Verkeersveiligheid Bereikbaarheid voorzieningen op peil voor inwoners met auto
Sociale inclusie
Bereikbaarheid voorzieningen op peil voor inwoners zonder auto Bereikbaarheid voorzieningen op peil voor risicogroepen
25
Modal shift: aandeel autogebruik neemt af in basis- en ambitiepakket De maatregelpakketten remmen de groei van het autoverkeer af, maar in de
pakketten is het aantal autoverplaatsingen nog hoger dan in 2024. Wel neemt het aandeel autoverplaatsingen van het totaal af. Dit effect is het sterkst in de gemeenten aan de Westfriese spoorlijn. Het aandeel autoverplaatsingen neemt in het ambitiepakket verder af dan in het basispakket (-8% en -3%). Dit is o.a. te verklaren door ambitieuzer parkeerbeleid en grotere verbeteringen in fiets- en openbaar vervoer. Het verschil in het aantal verplaatsingen tussen 2040 en de pakketten komt door de modal shift van auto naar OV en fiets waarbij meerdere personen in één auto tellen als één verplaatsingen en als meerdere verplaatsingen wanneer deze de fiets of het OV gebruiken.
De onderste figuur geeft de ontwikkeling van het absolute aantal verplaatsingen per modaliteit en pakket weer ten opzichte van het basisjaar.
26
CO2 uitstoot blijft een opgave De maatregelen in de pakketten dragen naar verwachting bij aan het
Verschil door elektrisch personenautoverkeer (WLO-Hoog)
verminderen van CO2 uitstoot, maar halen de doelstelling van een 55% reductie niet. CO2 uitstoot blijft daarmee een opgave. Het ambitiepakket draagt iets sterker bij aan het verminderen van de CO2 uitstoot dan het basispakket, door ambitieuzere beleidsmaatregelen en sterkere investeringen in fiets en OV. Om de doelstelling van 55% reductie te behalen is meer inzet vereist, dit is echter deels afhankelijk van Landelijk en Europees beleid.
27
Toename voertuigkilometers binnen de bebouwde kom gedempt Tussen 2024 en 2040 nemen de gereden autokilometers binnen de bebouwde
kom met meer dan 20% toe door ruimtelijke groei en hoger gemiddeld autogebruik. Het basis- en ambitiepakket dempen deze toename, maar in 2040 ligt het autoverkeer nog 13% (basispakket) en 5% (ambitiepakket) boven 2024. Dit effect is het sterkst in de meer stedelijke gebieden waar ingrijpendere maatregelen worden genomen.
voertuigkilometers
Beperkte verandering bereikbaarheid banen In het toekomstjaar 2040 neemt het aantal te bereiken banen voor inwoners van Westfriesland per saldo af met 7%. In zowel het basispakket als het ambitiepakket verandert de banenbereikbaarheid beperkt (1%-2% toename t.o.v. toekomstjaar). Per vervoermiddel zijn er verschillen: • OV en fiets: de bereikbaarheid neemt toe door verbeteringen. Dit effect is het
grootst in het ambitiepakket, omdat de maatregelen daar verder gaan en meer kwaliteit en aantrekkelijkheid opleveren. • Auto: de bereikbaarheid blijft ongeveer gelijk. Betere doorstroming levert tijdwinst en meer betrouwbaarheid op, maar lagere snelheden (onder andere door GOW30) drukken dit voordeel grotendeels weg.
28
Aantal capaciteitsknelpunten wegennet worden (iets) verminderd door pakketten
Het totaal aantal voertuigverliesuren (VVU) van auto- en vrachtverkeer op het wegennet in Westfriesland neemt in 2040 met 31% toe ten opzichte van de huidige situatie. Dit is duidelijk meer dan de groei van de verkeersomvang (autoverkeer: +20%). Dit verschil is relevant omdat dit betekent dat de verliestijd per voertuig toeneemt.
Dit vormt een duidelijke opgave voor bereikbaarheid en logistiek. De maatregelpakketten laten wel een afname van VVU ten opzichte van de referentie (2040 zonder maatregelen) zien. Deze afname komt door de lokale infrastructurele maatregelen die zorgen voor een betere verkeersafwikkeling, en door maatregelen die de hoeveelheid autoverkeer verlagen.
Tegelijkertijd blijft het totale aantal voertuigverliesuren in alle pakketten hoger dan in de huidige situatie, wat aangeeft dat de maatregelen de groei van congestie dempen, maar deze niet volledig compenseren.
29
Capaciteitsknelpunten trein: frequentieverhoging Enkhuizen-Amsterdam in dal en spits leidt tot beschikbaarheid zitplaatsen
Naar verwachting ontstaat in 2040 in drukke spitsuren een capaciteitsopgave op het traject Hoorn–Zaandam: niet voor alle reizigers zal dan een zitplaats beschikbaar zijn. Een frequentieverhoging op het spoor vergroot de beschikbare capaciteit en verhoogt daarmee de kans op een zitplaats, ook maakt dit de trein een aantrekkelijker alternatief voor de auto op de corridor.
Verkeersveiligheid In het toekomstjaar 2040 neemt naar verwachting de hoeveelheid autoverkeer op de onveiligere wegtypen, waar fietsers de rijbaan met autoverkeer delen op snelheden boven de 30km/h toe. Dit zorgt voor een hoger risico op verkeersongevallen. De pakketten zorgen voor een afname van de hoeveelheid verkeer op onveilige wegen ten opzichte van de referentie en dit scoort positief,
echter blijft de hoeveelheid verkeer op de meeste wegen hoger dan in 2024.
30
Uitleg: Bereikbaarheid op peil
Inwoners zonder auto
Het KiM (2024) heeft onderzocht welke voorzieningen inwoners van Nederland
Om de bereikbaarheid van voorzieningen te beoordelen is een onderscheid
belangrijk vinden om te kunnen bereiken en welke reistijden zij daarbij acceptabel
gemaakt tussen de situatie waar de reis gemaakt wordt met de auto en de
achten. Daarbij blijkt onder meer dat langere reistijden doorgaans acceptabeler
situatie waarin de reis gemaakt wordt zonder een auto. Bij zonder auto geldt dat
zijn met het OV dan met de fiets of auto, en dat de acceptabele reistijd per
de voorziening ofwel met de fiets, of met het OV bereikt dient te kunnen worden.
bestemming verschilt. Voor mbo, hbo en banen worden bijvoorbeeld langere reistijden geaccepteerd dan voor lokale voorzieningen. In dit onderzoek zijn de zeven voorzieningen met de hoogste prioriteit uit het KiM-onderzoek
OV
Auto
Fiets
Supermarkt
15
12
12
Huisarts
18
12
13
Ziekenhuis
32
22
24
meegenomen; de bijbehorende acceptabele reistijden staan in de tabel hiernaast. Daarnaast zijn recreatiegebieden binnen 20 minuten meegenomen, conform de doelstelling voor Westfriesland. Voor deze acht voorzieningen is de reistijdgrens uit de tabel gebruikt als minimale norm waaraan moet worden voldaan. Om de analyse behapbaar te houden zijn andere voorzieningen (bijvoorbeeld
sport) buiten beschouwing gelaten. Voor vervolgonderzoek adviseren we ook te kijken naar het aantal gewenste bereikbare voorzieningen, de kosten om voorzieningen te bereiken en de extra reistijd voor inwoners die een voorziening
Basisschool
Nvt
11
12
Middelbare school
32
17
27
Mbo
41
24
26
Hbo/wo
46
36
25
Recreatie gebieden
20
20
20
Acceptabele reistijdgrenzen in minuten per vervoerswijze (KiM, 2024)
niet binnen de acceptabele reistijd kunnen bereiken.
31
Bereikbaarheid voorzieningen op peil voor inwoners met auto
Bereikbaarheid voorzieningen op peil voor risicogroepen
In 2040 is de reistijd naar het ziekenhuis voor circa 5% van de inwoners enkele
In Westfriesland heeft ca. 9% van de inwoners geen auto én een laag inkomen.
minuten langer dan wenselijk. Andere relevante voorzieningen zijn binnen
Voornamelijk in de gemeenten Enkhuizen (ca. 11%) en Hoorn (ca. 10%) ligt het
acceptabele reistijd te bereiken. De pakketten laten geen grote verschillen zien in
aandeel inwoners zonder auto én een laag inkomen hoger dan in de andere
de mate waarin voorzieningen per auto bereikt kunnen worden.
gemeentes (ca. 7-8%).
Bereikbaarheid voorzieningen op peil voor inwoners zonder auto
In toekomstjaar 2040 en in de pakketten verschilt het resultaat niet veel van de
In 2040 vormt zonder maatregelen de reistijd naar hoger onderwijs en het
bereikbaarheid van de gemiddelde inwoner zonder auto. In het ambitiepakket
ziekenhuis een opgave terwijl ook circa 10% van de inwoners een langer dan
neemt met name het aantal inwoners dat het ziekenhuis kan bereiken neemt toe
gewenste reistijd heeft naar mbo’s en middelbare scholen. De pakketten dragen
door de frequentieverhoging van de trein tussen Enkhuizen en Amsterdam in dal
bij aan het beter bereikbaar maken van deze voorzieningen, vooral het ziekenhuis
en spits. Ook effecten van de frequentieverhoging van de bus zien we terug aan
wordt in het ambitiepakket fors beter bereikbaar.
dat (iets) meer kwetsbare inwoners middelbare scholen kunnen bereiken binnen
Toekomstjaar 2040
Basispakket
Ambitiepakket
Middelbare school
88%
+1%
+2%
mbo
91%
+1%
+1%
hbo/wo
5%
0%
+1%
Ziekenhuis
48%
+1%
+7%
acceptabele reistijden.
Aandeel inwoners dat zonder auto een voorziening kan bereiken binnen acceptabele reistijd
32
Indicatieve kosten per maatregel De volgende pagina schetst een overzicht van de (indicatieve) kosten per
Kansrijke maatregelen
maatregel. De (indicatieve) kosten zijn in miljoenen.
Het globale inzicht in de kosten is gebruikt om een inschatting te maken van het
doelbereik, de bijdrage van maatregelen aan de regionale doelen uit het Totstandkoming globale kostenindicaties
afweegkader, en van de kostenefficiëntie. Hiermee ontstaat verder inzicht in de
Voor projecten waar een nauwkeurige raming voorhanden was, is daar gebruik
kansrijkheid van maatregelen.
van gemaakt. Deze ramingen zijn niet allemaal opgesteld in hetzelfde prijspeil; in de legenda is per maatregel aangegeven uit welk jaar de aangeleverde raming afkomstig is. De provincie Noord-Holland heeft voor de OV-maatregelen een indicatieve kosteninschatting gemaakt van de exploitatielasten. Deze kosten zijn jaarlijkse kosten; ook dit is in de legenda vermeld. Voor busmaatregelen geldt dat circa 40% van de kosten wordt gedekt uit reizigersopbrengsten en circa 60% uit provinciale subsidie. Voor de overige kosten is een globale inschatting gemaakt obv eenheidsprijzen en kengetallen. Deze kostenindicaties zijn exclusief btw. Ook aanpassingen aan kabels en leidingen en mogelijke kosten voor grondaankoop zijn buiten beschouwing gelaten. De indicatieve kosten hebben een bandbreedte van +/- 40%.
33
Indicatieve kostenraming
Legenda nvt
Maatregel niet in pakket
J
Kosten op jaarbasis
*
Raming uit 2022
**
Raming uit 2024
***
Raming uit 2025
-
Kosten onbekend
34
Legenda nvt
Maatregel niet in pakket
J
Kosten op jaarbasis
*
Raming uit 2022
**
Raming uit 2024
***
Raming uit 2025
-
Kosten onbekend
35
Handelingsperspectief toekomstbestendige bereikbaarheid Westfriesland
4.
In het vorige hoofdstuk zijn de effecten van de maatregelpakketten beschreven. Dit hoofdstuk beschrijft met welke maatregelen de opgaven in Westfriesland verbeterd worden en vormt een handelingsperspectief voor een toekomstbestendige bereikbaarheid.
36
Conclusie en advies Om de kwaliteit van leven in Westfriesland te behouden zijn ambitieuze
Ruimtelijke ordening als bereikbaarheidsinstrument
mobiliteitsmaatregelen nodig
Het vergroten van de bereikbaarheid kan op twee manieren:
De regio staat voor forse opgaven als het gaat om de regio aantrekkelijk en
• Mobiliteit: Zorgen dat mensen sneller en verder kunnen reizen;
bereikbaar houden. Zonder aanvullend beleid groeit de hoeveelheid autoverkeer
• Nabijheid: Zorgen dat bestemmingen dichterbij zijn.
en dit zet de leefbaarheid, verkeersveiligheid en bereikbaarheid van Westfriesland
Doordat de reistijden naar de MRA zullen toenemen is het van belang om met
onder druk. Het basispakket bestaat uit maatregelen die passen bij het bestaande
ruimtelijk beleid in te zetten om meer voorzieningen en werkgelegenheid in en
beleid en deze maatregelen vormen een verbetering ten opzichte van het
rondom Westfriesland om de bereikbaarheid op peil te houden. Het zorgt ervoor
toekomstjaar 2040 zonder nog niet vastgestelde maatregelen. Ten opzichte van
dat meer inwoners op kortere afstand van hun (fiets) werk wonen en ontlast
het heden is dit op veel indicatoren echter vaak nog een verslechtering.
daarmee de knelpunten op de weg en zorgt voor de noodzakelijke treinreizigers in de tegenspits. Tegelijkertijd zorgt het toevoegen van werkgelegenheid ook
Daarom is het van belang om ook in te zetten op ambitieuzere maatregelen.
voor een toename van autoverkeer naar westfriesland, wat kan zorgen voor meer
Hierbij is een multimodale aanpak, gecombineerd met beleid essentieel. Een
vertragingen.
eerste noodzakelijke stap hierbij is het uitvoering geven aan de ambities en maatregelen zoals die zijn benoemd in de actuele Regionale Agenda Mobiliteit.
In Westfriesland is de reistijd naar hoger onderwijs langer dan wenselijk, echter is
het aantrekken van een kennisinstelling complex. De eventuele verplaatsing van Blijf inzetten op een goede verbinding met de Metropoolregio Amsterdam
de Hogeschool in Alkmaar naar een locatie in de nabijheid van het station
Het investeringsbesluit om de A7 en de A8 te verbreden is “on hold” gezet door
vergroot ook de bereikbaarheid.
het Rijk. De reistijden naar de MRA per auto vanuit Westfriesland zullen daardoor blijven toenemen. De verbinding met de MRA is echter belangrijk voor de regio, voor de logistieke sector en voor inwoners die in de MRA werken.
37
Het versterken van het fiets- en voetgangersnetwerk
Het versterken van het OV als alternatief voor de auto op de corridor
Meer mensen die fietsen en lopen draagt sterk bij aan brede welvaart. Bij
Amsterdam-Hoorn-Enkhuizen
investeren in de fietsnetwerken gaat het om aantrekkelijke en snelle routes tussen
De Hoornse- en Westfriese lijn spelen een cruciale rol in de toekomstbestendige
de belangrijkste kernen en openbaar vervoer knooppunten, prioriteit bij
bereikbaarheid van de regio. De bereikbaarheid per auto richting Amsterdam zal
verkeerslichten en fietsstimuleringsmaatregelen om mensen te verleiden vaker de
afnemen, dit maakt het van extra groot belang dat de trein een aantrekkelijk
fiets te pakken. Het gaat hierbij om het verder ontwikkelen van het doorfietsroute
alternatief vormt, ook om de reistijd naar hoger onderwijs te verkorten. Hieronder
netwerk en ook de doorgaande regionale fietsroutes, zoals Wognum-Opmeer en
valt het stapsgewijs verhogen van de frequentie van intercity’s en het opheffen
Opmeer-Obdam. Ook de verbinding met andere regio’s, zoals Regio Alkmaar is
van de snelheidsbeperking op het spoor.
van belang. Bij het versterken van het fietsnetwerk kan gestart worden met de routes die de meeste potentie hebben. De bereikbaarheid en verkeersveiligheid
Een hogere frequentie moet echter gepaard gaan met aanvullend beleid om
van zowel nieuwe als bestaande bedrijventerreinen verdient daarbij specifiek
daadwerkelijk een substantiële groei in het aantal reizigers te realiseren en
aandacht.
daarmee de frequentieverhoging rendabel te maken. De bouw van nieuwe woningen rondom stations biedt hierbij kansen. Het hanteren van lagere
Vanwege het regionale karakter van deze studie zijn geen lokale
parkeernormen, het verbeteren van de stationsomgevingen, het uitbreiden van
voetgangersmaatregelen uitgewerkt. Het stimuleren van lopen kan echter op
fietsenstallingen en het versterken van fietsroutes naar de stations dragen bij aan
meerdere manieren bijdragen aan brede welvaart. Aantrekkelijke, toegankelijke
een aantrekkelijker OV-gebruik. Daarnaast helpt de toevoeging van
en sociaal veilige looproutes naar belangrijke bestemmingen, zoals stations en
werkgelegenheid rond de stations bij het creëren van een tegenspits, wat de
winkelgebieden, verminderen de autoafhankelijkheid en dragen bij aan een
rendabiliteit van een frequentieverhoging verder vergroot. In de gebiedsstrategie
toekomstbestendig bereikbaar Westfriesland.
Hoornse lijn wordt dit verder uitgewerkt.
38
Investeren in een lokaal werkend systeem van publieke mobiliteit
Dit vraagt om regie en maatwerk vanuit de overheid, gericht op een
Publieke mobiliteit is onmisbaar om inwoners volwaardig te laten deelnemen aan
samenhangend en goed verbonden netwerk van vervoersmogelijkheden. De hubs
de samenleving en voorzieningen bereikbaar te houden. Ook in Westfriesland
die de regio onderzoekt kunnen hierin een belangrijke schakel vormen. Deze
beschikt een aanzienlijk deel van de inwoners niet over een auto. In beide
hub-functie van locaties langs de A7 en station Obdam kan verbeterd worden
pakketten dragen frequentieverhogingen op diverse buslijnen bij aan betere
door het realiseren van voldoende fietsenstallingen en aanbieden van
bereikbaarheid en het ontsluiten van essentiële voorzieningen. Ook de Westfriese
deelmobiliteit.
spoorlijn tussen Hoorn en Heerhugowaard/Alkmaar is hierin van belang om vanuit het oosten van West-Friesland op de trein te kunnen stappen en oost-west
Indien vertragingen voor het busvervoer op de A7 structureel worden, kan het
reizen met de trein in Noord-Holland Noord mogelijk te maken. Van alle
toestaan van busvervoer over de vluchtstrook in overleg met Rijkswaterstaat
modaliteiten is de bereikbaarheidswinst van het openbaar vervoer in beide
worden verkend.
pakketten het grootst. Tegelijkertijd staan de kosten van het trein- en busvervoer onder druk. Frequentieverhogingen zijn daarom alleen duurzaam wanneer zij gepaard gaan
met reizigersgroei. Door binnen publieke mobiliteit vervoermiddelen slim en efficiënt in te zetten, wordt de bereikbaarheid vergroot zonder extra kosten.
39
Inzetten op GOW30 binnen de bebouwde kom
Lokale inframaatregelen dragen effectief bij aan de leefbaarheid en/of
Het invoeren van GOW30 binnen de bebouwde kom; het verlagen van de
bereikbaarheid
maximumsnelheid op geschikte gebiedsontsluitingswegen naar 30 km/h,
In de maatregelpakketten zijn diverse lokale infrastructuurmaatregelen
gecombineerd met een inrichting die daarbij past, vergroot de verkeersveiligheid,
opgenomen die naar verwachting effectief zijn, maar ook substantiële
verbetert de leefbaarheid en maakt kernen beter toegankelijk voor voetgangers
investeringen vergen. Zo kunnen de Randweg Hoogwoud, de Ringweg Obdam en
en fietsers. Een lagere snelheid leidt doorgaans tot minder ernstige ongevallen,
de Noord-Zuidverbinding bij Bovenkarspel bijdragen aan een betere leefbaarheid
minder hinder door verkeer en een betere oversteekbaarheid op plekken waar
in de bestaande kernen, doordat verkeer (deels) wordt omgeleid en de druk op
veel bestemmingsverkeer en kwetsbare verkeersdeelnemers samenkomen.
gevoelige straten afneemt. De Randweg Hoogwoud is tevens randvoorwaardelijk
Daarmee draagt GOW30 bij aan de brede welvaart van inwoners en een
voor de aangrenzende woningbouwontwikkeling. Omdat de maatregelen als
aantrekkelijke leefomgeving.
pakket zijn doorgerekend, is het specifieke effect van deze projecten niet eenduidig vast te stellen. Voor alle drie deze nieuwe wegen daalt de
Voor effectieve toepassing is het belangrijk zorgvuldig af te wegen welke wegen
verkeersintensiteit op de huidige routes met circa 20–60%, maar deze afname
in aanmerking komen. GOW30 is met name passend op wegen die binnen de
komt deels ook door andere maatregelen in het ambitiepakket.
bebouwde kom een verblijfs- of mengfunctie hebben, waar veel
oversteekbewegingen plaatsvinden, waar fietsers de rijbaan delen met
Ook de voorgestelde aanpassingen aan de Provincialeweg in Hoorn verbeteren
autoverkeer. De afwezig kan complex zijn in de lintdorpen omdat het hier lastig is
de verkeersafwikkeling op kruispunten en draagt zo bij aan een betere
om een snelheid van 30km/h geloofwaardig in te voeren en op wegen met
bereikbaarheid van de regio. Ook de verkeersveiligheid en leefbaarheid rondom
frequente buslijnen. In dit soort locaties is maatwerk nodig. Voor de uitwerking
de weg zal verbeteren.
kan inspiratie opgedaan worden van onze Gereedschapskist GOW30 en onze publicatie het nieuwe 30 en OV.
40
Daarnaast zijn maatregelen voorgesteld om de capaciteit van kruispunten te
Parkeerregulering
vergroten en nieuwe woonwijken beter te ontsluiten. Deze ingrepen versterken
Parkeerbeleid vraagt om zorgvuldigheid en uitlegbaarheid. Het is geen doel op
vooral de bereikbaarheid en de robuustheid van het netwerk. Per infrastructurele
zich, maar een krachtig instrument om de openbare ruimte eerlijk te verdelen en
maatregel is een nadere uitwerking nodig om vast te stellen of de
de leefbaarheid te vergroten. Door de verwachte groei van het aantal inwoners
maatschappelijke baten opwegen tegen de kosten, inclusief effecten op
en daarmee samenhangende mobiliteit neemt de druk op de beschikbare ruimte
verkeersveiligheid, leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit.
toe.
Uit de studie verkeerseffecten Avenhorn/De Goorn-West kwam naar voren dat
Westfriesland is een diverse regio; daarom is maatwerk nodig per kern en per
woningbouw daar zorgt voor een toename van het verkeer in Rustenburg wat
gebied. Afhankelijk van de lokale situatie kan parkeerregulering op verschillende
daar zorgt voor een verkeersveiligheidsopgave. In lijn met dit onderzoek dienen
manieren worden ingezet om doelen te bereiken, bijvoorbeeld om hoge
hiervoor oplossingsrichtingen onderzocht te worden.
parkeerdruk te verminderen, zoekverkeer en foutparkeren terug te dringen of de leefbaarheid te verbeteren. Daarnaast draagt een passende parkeernorm bij nieuwbouw bij aan een lager autobezit van toekomstig bewoners.
In winkelgebieden zijn zowel een blauwe zone (om langparkeerders te weren en de rotatie te verhogen) als betaald parkeren effectief. Bij betaald parkeren kan worden gekozen voor een laagdrempelige start, bijvoorbeeld met het eerste uur gratis, zodat kort bezoek mogelijk blijft voor de lokale economie en de beschikbare parkeerplaatsen beter worden benut.
41
Bewonersaanpak
Werkgeversaanpak
De bewonersaanpak richt zich op inwoners die recent verhuizen naar een nieuwe
Woon-werkverplaatsingen vormen een groot deel van de mobiliteit in de regio.
of bestaande wijk. Juist rond een verhuizing ontstaat een kansrijke periode voor
Om de druk op het wegennet tijdens de piekuren te verminderen, kunnen
duurzame gedragsverandering: bestaande reisroutines worden doorbroken en
werkgevers gericht sturen op het reisgedrag van medewerkers. Dit kan door in
nieuwe gewoonten vormen zich. Grote ruimtelijke ontwikkelingen zijn extra
gesprek te gaan over het verbeteren van de fietsbereikbaarheid en het realiseren
kansrijk om dit soort gerichte interventies voor nieuwe bewoners toe te passen.
van kwalitatieve (fiets)parkeervoorzieningen, én door arbeidsvoorwaarden in te zetten als stimulans.
Deze kansen worden benut door bij nieuwbouwontwikkelingen vroegtijdig
duidelijke mobiliteitsambities vast te leggen, bijvoorbeeld in MPvE’s. Denk aan
Denk hierbij aan een fietslease- of (e-)fietsregeling, een (gedeeltelijk) OV-
uitgangspunten zoals: OV-beschikbaarheid bij de oplevering van de woningen,
abonnement en gedifferentieerde vergoedingen of tarieven die het gebruik van
toegang tot logistieke goederen en diensten, een deelhub met verschillende
duurzame modaliteiten aantrekkelijker maken, bijvoorbeeld hogere vergoeding
typen en groottes deelauto’s en een passende parkeernorm.
buiten de spits of op rustige dagen. Voor zakelijke ritten kan daarnaast een gedeelde auto worden ingezet, zodat medewerkers minder afhankelijk zijn van de
Bij een bewonersaanpak wordt een breed pakket aan aanbiedingen, met
eigen auto. Hiermee ontstaat een samenhangend pakket dat bijdraagt aan betere
maatwerk ingezet op basis van de locatie en doelgroep. Voorbeelden zijn een
bereikbaarheid en minder piekbelasting.
(tijdelijk) NS- of OV-abonnement bij woningen binnen circa 1.200 meter van een station, een abonnement op deelmobiliteit, korting op een e-bike, of zelfs een gratis e-bike wanneer bewoners afzien van een parkeerplek (in minder stedelijke gebieden van een tweede parkeerplek). Zo wordt duurzame mobiliteit een logische, laagdrempelige keuze vanaf dag één.
42
MOBILITEIT BEWEEGT ONS
Bijlage 1 Quick Scan Prognosetool
-
44
Toepassing Quickscan prognosetool
Uitgangspunten beleid en netwerk Quickscan prognosetool
De Quickscan prognosetool is qua detailniveau een regionaal verkeersmodel,
In de toekomstscenario’s van het rijk (WLO) wordt gerekend met een afname van
echter zijn alleen controles op hoofdlijnen uitgevoerd. Hierdoor zijn de resultaten
de variabele autokosten tot 2040 als gevolg van toename elektrisch rijden. Er is in
te gebruiken op regionaal niveau, maar als er op gedetailleerder niveau
deze studie gekozen om de variabele autokosten niet te laten dalen, omdat de
conclusies getrokken moeten worden, dan is de prognosetool in de huidige vorm
verwachting is dat hier fiscaal beleid voor komt en de effecten van de
nog niet geschikt en zijn er nog aanvullende controleslagen nodig
maatregelenpakketten dan beter te beoordelen zijn, doordat die niet beïnvloedt wordt door andere modelinstellingen. Verder gaat de studie uit van het WLO
Uitgangspunten programma Quickscan prognosetool
hoog scenario.
Met vertegenwoordigers van de regio zijn de uitgangspunten voor woningen en arbeidsplaatsen in het toekomstjaar 2040 bepaald. Voor woningen is uitgegaan
Uitgangspunt is dat voor het netwerk buiten het studiegebied uitgegaan is van
van ca. 21.300 extra woningen. De locaties zijn bepaald op basis van
het Nederlands Regionaal Model (NRM) (versie 2022 met basisjaar 2018) waar
plancapaciteit.nl. De verwachte groei van het aantal arbeidsplaatsen (+ca. 2.800)
Rijkswaterstaat langetermijnprognoses mee opstelt. In het NRM is voor 2040 de
is gebaseerd op de Strategie Werklocaties 2022; daarin zijn ook de beoogde
bestuurlijke overeenkomst corridor Amsterdam-Hoorn met het uitbreiden van de
locaties voor deze groei opgenomen. Per hectare is er uitgegaan van 40
capaciteit op de A7-A8 meegenomen, terwijl dit momenteel onzeker is.
arbeidsplaatsen. Gemeentelijke netwerk uitgangspunten die in het toekomstjaar 2040 Technische uitleg Dit betekent controles op sociodata op gemeenteniveau, ritlengtes, aantallen ritten en modal split op regionaal niveau en kalibratie op tellingen. Maar geen controles op de locaties van zoneaantakkingen, routering, gedetailleerde zonevullingen en intensiteiten.
meegenomen zijn Poort van Hoorn (inclusief het verplaatsen van het busstation), GOW30 in Hoorn, ontvangen wegcategorisering Drechterland, Enkhuizen, Stede Broek en Medemblik, verkeerscirculatieplan Opmeer.
45
Bijlage 2 Maatregelpakketten
-
46
Maatregelpakketten Deze bijlage beschrijft de maatregelen zoals deze zijn doorgerekend met de
De bijlage schetst eerst een globaal overzicht van de maatregelen in de twee
Quickscan prognosetool. De maatregelen zijn gebundeld in een basispakket en
pakketten. Daarna worden de maatregelen per thema beschreven, hierbij worden
een ambitiepakket. In het basispakket ligt de nadruk op haalbaarheid: het gaat
de volgende thema’s aangehouden:
om meer traditionele maatregelen die op korte termijn uitvoerbaar zijn. Het
• Lopen en fietsen
ambitiepakket omvat meer vergaande maatregelen die bijdragen aan het
• OV en hubs
adresseren van de opgaven waar de regio voor staat. De indeling van
• Auto
maatregelen in het basis- of ambitiepakket is in afstemming met de regio tot
• Beleid
stand gekomen.
Een deel van de maatregelen heeft een multimodaal karakter, deze zijn toch De maatregelpakketten zijn gebruikt om inzicht te krijgen in het oplossend
onder één van de thema’s geplaatst. De thema’s dienen voor de leesbaarheid van
vermogen van maatregelen en vormen de basis voor de conclusies in dit
de bijlage.
handelingsperspectief. Het rapport laat zien wat nodig is om ook in de toekomst de brede welvaart en bereikbaarheid van de regio te behouden, in samenhang met de ruimtelijke ambities. Dit handelingsperspectief behelst nadrukkelijk geen keuze tussen de twee pakketten. De regio kan aan de slag met maatregelen uit beide pakketten en kan er tevens voor kiezen om specifieke maatregelen uit beide pakketten (deels) niet te realiseren.
47
Overzicht maatregelen basispakket Lopen en fietsen • Doorfietsroutes Hoorn-Wognum, Hoorn-Enkhuizen, Hoorn- Medemblik • Regionale fietsroute Bovenkarspel – Andijk op basis van het regionaal fietsnetwerk Westfriesland • Fietsbereikbaarheid bedrijventerrein Zevenhuis en WFO-terrein
Beleid • Parkeerregulering centrum Hoorn, Enkhuizen en Medemblik • Lagere parkeernorm en bewonersaanpak bij nieuwbouw • Werkgeversaanpak • Tegenspitstarieven
OV en hubs • Extra treinen in de spitsperiode tussen Enkhuizen en Amsterdam • Verhogen kwaliteit stationsomgevingen • OV-hubs Abbekerk, Obdam, Wognum • Frequentieverhoging buslijnen (139, 239, 131, 132, 438) • Bushalte Hoorn Noord • Bushalte en deelmobiliteit bij Agriport
Auto • Invoeren GOW30 • Verhogen capaciteit kruispunt Markerwaardweg Venhuizen N506 • Verkeersfilter Houterweg Hoogkarspel • Optimaliseren Kruispunten Provinciale weg • Uitbreiden capaciteit aansluitingen A7 Wognum en N239 • Verkeersafwikkeling N239, Agriport en A7 • Ontsluiting WFO terrein • Realiseren rotonde N240-N239 • Uitbreiden capaciteit rotonde N241-Wognum
48
Overzicht maatregelen ambitiepakket Lopen en fietsen • Doorfietsroutenetwerk op basis van toekomstbeeld provincie Noord-Holland • Regionaal fietsnetwerk op basis van het regionaal fietsnetwerk Westfriesland • Extra fietsoversteek Provincialeweg bij Oostergouw en fietsbereikbaarheid bedrijventerrein Zevenhuis en WFO-terrein OV en hubs • Frequentieverhoging Spoor Enkhuizen – Amsterdam van 2 naar 4 IC • Verhogen kwaliteit stationsomgevingen • OV-hubs Abbekerk, Obdam, Wognum • Nieuwe HOV-buslijn tussen Hoorn en Medemblik • Frequentieverhoging buslijnen 128, 650, 139, 239, 438 • Bushalte en deelmobiliteit bij Agriport • Bushalte Hoorn Noord
Beleid • Uitbreiden en invoeren parkeerregulering • Lagere parkeernorm, bewonersaanpak bij nieuwbouw, werkgeversaanpak • Opheffen snelheidsbeperking spoor em tegenspitstarieven NS • Verlagen aantal parkeerplekken in stedelijke gebieden
Auto • Invoeren GOW30 op meer wegen • Aanpassing aansluitingen A7 Wognum • Uitbreiding van de N307 naar 2x2 tussen de N506 en provinciegrens Houtribdijk. • Randweg Hoogwoud • Ringweg Obdam • Noord-zuidverbinding N505 – N307 • Verhogen capaciteit kruispunt Markerwaarderweg Venhuizen N506 • Ontsluiting nieuwe ontwikkeling Venhuizen via de Torenweg naar de N506 • Verkeersfilter Houterweg Hoogkarspel • Afwaarderen en half-verdiept inrichten van Provincialeweg Hoorn • Verkeersafwikkeling N239, Agriport en A7 • Ontsluiting WFO terrein • Realiseren rotonde N240-N239 • Uitbreiden capaciteit rotonde N241-Wognum • Randweg oost • Extra rotonde N194 in de Goorn
49
Maatregelenlijst fiets Maatregelen fiets We maken onderscheid in twee verschillende type kwaliteitsniveaus van fietsroutes. Doorfietsroutes en regionale fietsroutes. Doorfietsroutes voldoen aan de eisen die de provincie stelt en hebben een hoger kwaliteitsniveau dan regionale fietsroutes. Bij regionale fietsroutes gaat het om maatregelen zodat de route voldoet aan de reguliere CROW-richtlijnen voor fietsverkeer. In het verkeersmodel rekenen we voor een
doorfietsroute een 20% snelheidsverhoging op de route en voor het regionaal netwerk een 10% snelheidstoename. 1. Doorfietsroute Hoorn – Wognum (basis+ambitie) Het realiseren van een doorfietsroute tussen Hoorn en Wognum. (route 7) 2. Doorfietsroute Hoorn – Medemblik (basis+ambitie) Het realiseren van een doorfietsroute tussen Hoorn en Medemblik. (route 1) 3. Doorfietsroute Hoorn – Purmerend (ambitie)