01B Rapport ondernemerspeiling SED 2021
Tekst van het document
Rapport
Waar staan de SEDgemeenten? Ondernemerspeiling 2021
www.ioresearch.nl
Colofon Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam
Rapportnummer 2022/52
Datum maart 2022
Opdrachtgever SED Organisatie
Auteurs Melle Conradie Wietse van Engeland
Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
2 van 65
Inhoudsopgave 1 2
Managementsamenvatting __________________________________________________________ 4 Inleiding _____________________________________________________________________________ 9 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
3
Bedrijfsomgeving___________________________________________________________________ 13 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
4
Samenwerking ondernemer-gemeente _____________________32 Financiële heffingen _______________________________ 34 Regeldruk ______________________________________ 34
Inleiding _______________________________________37 Ondernemingsklimaat _______________________________37 Vestigingsklimaat _________________________________ 40 Economisch beleid en toekomstige focus ____________________ 41 Rollen van de gemeente ______________________________ 45
Invloed aspecten op ondernemingsklimaat __________________________________________ 47 7.1 7.2
A
20 20 24 27 29 30
Ondernemingsklimaat ______________________________________________________________ 37 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5
7
Inleiding ______________________________________ Waardering in het algemeen ___________________________ Digitale dienstverlening _____________________________ Professionaliteit van de gemeentelijke organisatie ______________ Hostmanship ____________________________________ Vergunningen ___________________________________
Relatie gemeente-ondernemer ______________________________________________________ 32 5.1 5.2 5.3
6
Inleiding _______________________________________ 13 Waardering in het algemeen ____________________________ 13 Criminaliteit en overlast ______________________________ 14 Bereikbaarheid ____________________________________ 15 Verbeterpunten in de bedrijfsomgeving _____________________ 17
Gemeentelijke dienstverlening ______________________________________________________ 20 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6
5
Aanleiding ______________________________________ 9 Doel van het onderzoek _______________________________ 9 Methode en respons _________________________________ 9 Analyse en rapportage _______________________________ 11 Rapportopbouw ___________________________________ 12
Inleiding ______________________________________ 47 Prioriteitenmatrix _________________________________ 47
Bijlage: vragenlijst __________________________________________________________________ 49
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
3 van 65
1
Managementsamenvatting
Achtergrond De gemeenten Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland willen graag inzicht krijgen in de wijze waarop de gemeente het bedrijfsleven kansen biedt om te ondernemen. Daarnaast wenst de gemeente inzicht in de waardering van de gemeentelijke dienstverlening aan ondernemers. In dat kader heeft de SED-organisatie door I&O Research in 2021 opnieuw een ondernemerspeiling volgens de standaard van VNG Realisatie (Waarstaatjegemeente.nl) uit laten voeren. In december 2021 ontvingen alle ondernemers een uitnodiging om aan de ondernemerspeiling deel te nemen. Uiteindelijk hebben 424 ondernemers hieraan meegedaan, een respons van negen procent en op SED-niveau voldoende volgens de standaard van VNG Realisatie. De uitkomsten per gemeente hebben iets grotere betrouwbaarheidsmarges. De groep deelnemers is representatief voor de ondernemers die te maken kunnen hebben met gemeentelijke dienstverlening in de gemeenten. De uitkomsten worden vergeleken met het landelijke gemiddelde, bestaande uit 35 gemeenten die tussen begin 2018 en december 2021 deelnamen aan de VNG-ondernemerspeiling en met de vorige peiling die gehouden is in september 2019.
Bedrijfsomgeving De ondernemers in de SED-gemeenten geven alle aspecten van de bedrijfsomgeving – met uitzondering van de bereikbaarheid per openbaar vervoer – een ruime voldoende (Tabel 1.1). De staat van de openbare ruimte en de veiligheid in de bedrijfsomgeving krijgen in alle drie de gemeenten cijfers rond de 7,0. Dit is in lijn met het Nederlandse gemiddelde. In Stede Broec is de waardering voor deze twee aspecten wel iets lager dan in 2019. Over de bereikbaarheid per auto zijn de ondernemers goed te spreken. De bereikbaarheid per openbaar vervoer wordt minder gewaardeerd (tussen 5,2 en 6,6). Vooral over de bereikbaarheid van het buitengebied en kantorenlocaties is men niet altijd tevreden. De cijfers voor bereikbaarheid liggen redelijk in lijn met de Nederlandse cijfers en zijn vergelijkbaar met 2019. Tabel 1.1 – Rapportcijfers bedrijfsomgeving. Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18-‘21
7,7
7,1
7,0
6,9
7,3
7,4
7,3
7,1
7,1
7,5
6,8
6,9
6,6
7,2
7,5
7,2
7,0
7,2
8,5
8,3
7,3
7,4
8,4
8,4
8,0
8,0
7,8
6,8
6,6
5,5
5,5
4,9
5,2
5,7
5,7
6,2
7,7
7,5
6,9
6,7
7,7
8,1
7,4
7,4
7,3
7,8
7,4
6,2
6,4
7,3
7,5
7,0
7,1
7,0
Staat van de openbare ruimte Veiligheid van de bedrijfsomgeving Bereikbaarheid van de gemeente per auto Bereikbaarheid van de bedrijfslocatie per ov Bereikbaarheid van de bedrijfslocatie voor bevoorrading en transport Parkeermogelijkheden in de directe omgeving van de bedrijfslocatie
Rood=significante daling.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
4 van 65
Vijf procent (Drechterland) tot acht procent (Stede Broec) van de ondernemers heeft veel last van criminaliteit en overlast, landelijk is dit zeven procent. De verzorging van de openbare ruimte, glasvezel / snel internet en parkeergelegenheid worden door ondernemers het meest genoemd als verbeterpunten van de bedrijfsomgeving.
Gemeentelijke dienstverlening Ondernemers verwachten dat de dienstverlening op orde is. Dat betekent dat de processen en de informatievoorziening op maat moeten zijn en dat de gemeente meedenkt en flexibel omgaat met regels en procedures. De algehele dienstverlening scoort een 6,1 in de SED-gemeenten, dat is lager dan het Nederlandse gemiddelde (6,5) (Tabel 1.2). Vooral ondernemers in Enkhuizen en Drechterland zijn minder tevreden. De waardering bij ondernemers in Drechterland is significant gedaald ten opzichte van 2019. In de SED-gemeenten heeft acht procent van de ondernemers een vast aanspreekpunt bij de gemeente, dat is weinig in vergelijking met Nederland (14%). Veertien procent van de ondernemers heeft nog geen vast aanspreekpunt, maar zou dat wel willen. De ondernemers die gebruik hebben gemaakt van de digitale faciliteiten van de gemeente, geven hier een krappe voldoende voor. Met een 5,6 gemiddeld beoordelen ondernemers dit lager dan het Nederlandse gemiddelde (6,3). Vooral ondernemers in Drechterland (5,2) en Stede Broec (5,4 indicatief) delen lage cijfers uit. De waardering van ondernemers in Stede Broec is ook afgenomen in vergelijking met 2019. Een kwart van de ondernemers kan de gewenste zaken digitaal afhandelen en vindt de afhandeling voldoende snel.
Iets minder dan de helft kan informatie op de website makkelijk vinden (45%) en ervaart dat deze actueel en correct is (42%). De professionaliteit van de gemeentelijke organisatie krijgt een onvoldoende (5,2). Dit is duidelijk lager dan de 6,3 die Nederlandse ondernemers gemiddeld geven. In alle drie de gemeenten geeft men cijfers onder de 6,0. In Stede Broec daalde dit van een 6,6 in 2019 naar een 5,7. Over het gemak van het aanvragen van producten of diensten zijn de ondernemers vaker negatief dan positief. Het meest tevreden is men nog over het gemak van het aanvragen van producten of het voorleggen van problemen. Men is het minst te spreken over het gemak waarmee men de juiste persoon te pakken kan krijgen voor een specifieke vraag of probleem en ervaart eerder dat dit lastig is dan makkelijk. De persoonlijke dienstverlening wordt beter gewaardeerd. Zo ervaart bijna de helft dat de medewerker waarmee men contact had zich verantwoordelijk toonde om het probleem op te lossen (47%) en de vraag zo goed mogelijk zelf probeerde te beantwoorden (45%). De ondernemers zijn minder vaak verrast door de dienstverlening (13%). Dit is ook zo in de meeste andere gemeenten. De 85 ondernemers die een vergunning hebben aangevraagd, beoordelen dit met een onvoldoende (4,7). Dit is aanzienlijk lager dan het Nederlandse gemiddelde (6,1) en lager dan in 2019 (5,8).
Het minst tevreden zijn ondernemers over de afhandelingstijd (18%) en de mate waarin de gemeente rekening houdt met de specifieke situatie waarin hun bedrijf zich bevindt (20%). Over de eenvoud van de aanvraag is men het meest te spreken (45% vindt het eenvoudig).
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
5 van 65
Tabel 1.2 – Rapportcijfers gemeentelijke dienstverlening. Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18-‘21
7,0
6,6
5,9
5,9
6,4
5,8
6,4
6,1
6,5
6,5
5,4*
6,0
6,0
5,6
5,2
6,0
5,6
6,3
6,6
5,7
5,6
5,2
5,5
4,9
5,9
5,2
6,3
7,1*
5,7*
5,9
5,0
4,5
3,7
5,8
4,7
6,1
Algehele dienstverlening Dienstverlening via digitale faciliteiten Professionaliteit van de gemeentelijke organisatie en haar medewerkers Afhandeling van de vergunningsaanvraag
Rood=significante daling. *Indicatieve uitkomsten.
Relatie ondernemers en gemeente De relatie tussen ondernemers en de gemeente krijgt cijfers tussen de 4,5 (Enkhuizen) en 5,8 (Stede Broec) (Tabel 1.3). Ook in Nederland wordt dit gemiddeld vrij laag gewaardeerd (5,6). Een vijfde (22%) van de ondernemers ervaart dat de gemeente voldoende betrokken is bij ondernemers. Vooral Enkhuizer ondernemers zijn het hier minder mee eens. Een op de vijf ondernemers (19%) heeft zich in het afgelopen jaar actief ingezet voor (beleids)initiatieven. Ongeveer de helft (52%) wil dit in de toekomst (misschien) wel doen. De communicatie en voorlichting vanuit de gemeente krijgt een 5,4 van de ondernemers in de SED-gemeenten. Zowel de waardering voor de communicatie als de samenwerking tussen de gemeente en ondernemers is vergelijkbaar met 2019. Tabel 1.3 – Rapportcijfers relatie-aspecten. Stede Broec Wijze waarop de gemeente ondernemers betrekt en de samenwerking zoekt Communicatie en voorlichting vanuit de gemeente
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18-‘21
5,4
5,8
4,6
4,5
5,0
4,8
5,0
5,0
5,6
6,0
6,0
5,2
4,9
5,5
5,4
5,6
5,4
5,9
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
6 van 65
Gemeentelijke heffingen en regeldruk De helft van de ondernemers in Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland (46%) ervaart de financiële heffingen als (heel) hoog. Dat is vergelijkbaar met het Nederlandse gemiddelde. Vier procent van de ondernemers ervaart de heffingen als (heel) laag. De regeldruk in de gemeente is volgens een derde (30%) van de ondernemers (heel) hoog (Nederland: 35%). De ondernemers zijn verdeeld over de mate waarin de gemeente de gemeentelijke regels handhaaft: 50 procent vindt dit (vrij) goed, 34 procent matig en 16 procent onvoldoende. De inspanning van de gemeente om regelgeving te vereenvoudigen en te versoepelen krijgt gemiddelde cijfers tussen de 4,8 (Enkhuizen en Drechterland) en 5,8 (Stede Broec). Dat is lager dan het Nederlandse gemiddelde (Tabel 1.4). Gemiddeld genomen is de waardering lager dan in 2019. Ondernemers zien hierbij voornamelijk ruimte voor verbetering in de hoogte van lokale financiële heffingen, bestemmingsplannen en parkeerregelgeving. Tabel 1.4 – Rapportcijfer regelgeving. Stede Broec Inspanning van de gemeente om regelgeving te vereenvoudigen en te versoepelen
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18-‘21
6,1
5,8
5,2
4,8
5,1
4,8
5,4
5,0
5,5
Ondernemings- en vestigingsklimaat Het ondernemers-, vestigings- en woonklimaat worden beoordeeld met respectievelijk een 6,4, een 5,9 en een 6,7 (Tabel 1.5). Deze cijfers liggen allen onder de landelijke gemiddelden. Het ondernemingsklimaat en vestigingsklimaat wordt vooral door ondernemers in Enkhuizen met lage cijfers gewaardeerd. De onderwerpen die ondernemers naar eigen zeggen het meest belangrijk vinden voor de beoordeling van het ondernemingsklimaat zijn samenwerking, bereikbaarheid (inclusief parkeren), dienstverlening, samenwerking en duurzaam ondernemen. Een derde van de ondernemers (36%) waardeert de inspanning van de gemeente om het ondernemingsklimaat te verbeteren. Minder ondernemers (13%) vinden dat de gemeente de juiste prioriteiten stelt in het economisch beleid. Tabel 1.5 - Rapportcijfers ondernemingsklimaat, vestigingsklimaat en woon- en leefklimaat. Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18-‘21
Ondernemingsklimaat
6,7
6,4
5,6
5,2
6,2
6,0
6,1
6,0
6,4
Vestigingsklimaat
6,6
6,7
5,6
5,2
6,3
5,9
6,1
5,9
6,4
Woon- en leefklimaat
7,4
7,0
6,7
6,4
7,1
6,8
7,0
6,7
7,2
Een op de vijf ondernemers (22%) verwacht in de komende vijf jaar uit te breiden. Het merendeel van hen (85%) denkt dit binnen de gemeentegrenzen te kunnen.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
7 van 65
Aanbevelingen De ondernemers in de SED-gemeente waarderen de meeste uitgevraagde aspecten relatief laag in vergelijking met de landelijke cijfers . De aspecten waar de meeste winst te behalen valt, liggen in de relatiesfeer en dienstverlening. Belangrijke verbeterpunten zijn de samenwerking tussen ondernemers en de gemeente en de inspanning van de gemeente voor de verbetering , versoepeling van de gemeentelijke regelgeving en de afhandeling van de vergunningsaanvraag. Deze aspecten scoren het laagst maar hebben een bovengemiddelde invloed op de waardering voor het ondernemingsklimaat. Bij de samenwerking tussen de gemeente en de ondernemers valt op dat veertien procent van de ondernemers behoefte heeft aan een vast aanspreekpunt, maar dat nog niet heeft. Ook zijn de ondernemers vaak niet volledig tevreden over de professionaliteit van de gemeentelijke dienstverlening en de digitale dienstverlening. Ook bij de inspanning vanuit de gemeente om de regelgeving te versoepelen, de samenwerking tussen de gemeente en ondernemer en de gemeentelijke communicatie is winst te behalen. Deze aspecten scoren ook alle lager dan het Nederlandse gemiddelde. De aandachtspunten zijn dezelfde als bij de vorige meting in 2019. Ons advies van destijds is dan ook (deels) nog steeds van toepassing.
We adviseren om bij de invoering van de Omgevingswet en bij vaststelling en uitvoering van (ruimtelijk en economisch) beleid de wensen en behoeften van de ondernemers (nog) meer te betrekken in de vorm van accountmanagement. Dit vergroot het gevoel van samenwerking en het vergroot het begrip voor de gemeentelijke regelgeving. Een andere mogelijkheid is het organiseren van ondernemersavonden waarbij de gemeente in gesprek gaat met ondernemers over het gemeentelijke beleid. Ook dit kan het wederzijdse begrip vergroten en het geeft tegelijkertijd meer inzicht in hoe ondernemers de gemeentelijke dienstverlening ervaren. Tot slot kan de algemene dienstverlening verbeterd worden door een algemeen aanspreekpunt voor ondernemers te creëren en duidelijker in beeld te brengen. Om de digitale dienstverlening te verbeteren kan de snelheid van de digitale communicatie verbeterd worden. Ondernemers (meer) op de hoogte houden van het verloop van de afhandeling komt de professionaliteit van de gemeentelijke dienstverlening ten goede. Ondernemers vragen de gemeente ook om meer rekening te houden met hun bedrijfsspecifieke situatie.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
8 van 65
2
Inleiding
2.1
Aanleiding
De SED-organisatie wil graag inzicht in de wijze waarop de SED-gemeenten het bedrijfsleven kansen bieden om te ondernemen. Daarnaast wil de SED-organisatie inzicht in de kwaliteit van de dienstverlening aan ondernemers in de gemeenten. In dat kader heeft I&O Research voor de SED-organisatie een ondernemerspeiling volgens de standaard van VNG Realisatie (Waarstaatjegemeente.nl) uitgevoerd. Dit rapport gaat in op de uitkomsten van de ondernemerspeiling voor de SED-gemeenten in 2021 en wordt waar mogelijk vergeleken met de resultaten van de vorige ondernemerspeiling van 2019.
2.2
Doel van het onderzoek
Het doel van de ondernemerspeiling is om – met het oog op mogelijke verbeterpunten – inzicht te krijgen in de bevindingen van de ondernemers over het ondernemers- en vestigingsklimaat en de dienstverlening van de gemeente aan ondernemers. De uitkomsten worden vergeleken met het landelijke gemiddelde. Dit landelijke gemiddelde is berekend op basis van uitkomsten van 35 gemeenten die sinds 2018 de ondernemerspeiling van VNG Realisatie hebben laten doen 1 en waarvan de uitkomsten op waarstaatjegemeente.nl gepubliceerd staan. De uitkomsten van de ondernemerspeiling worden ook gepubliceerd op waarstaatjegemeente.nl. De ondernemerspeiling bevat ook rapportcijfers over het vestigingsklimaat en het ondernemingsklimaat in de gemeente. Deze staan ook in de basisset beleidsindicatoren van VNG Realisatie (2015). Door deel te nemen aan deze Ondernemerspeiling kan de gemeente die indicatoren ook daadwerkelijk opnemen in de Programmabegroting. In hoofdstuk 6 van deze rapportage vindt u deze rapportcijfers.
2.3
Methode en respons
Om een zo goed mogelijk beeld te krijgen en om alle ondernemers de kans te geven om hun ervaringen te delen, zijn alle ondernemers in de SED aangeschreven. Het gaat om alle vestigingen uit het provinciaal werkgelegenheidsregister. Dit register bevat ondernemingen in alle economische sectoren, dus ook onderwijs, gezondheidszorg en overheid. Wijzigingen in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel worden verwerkt in het provinciaal werkgelegenheidsregister. Waar in dit rapport gesproken wordt over ‘ondernemers’ betreft het feitelijk ‘vertegenwoordigers van bedrijven en instellingen’. Er is een selectie gemaakt van alle bedrijven en instellingen met minimaal één werkzame persoon die minimaal 15 uur werkzaam is. De ondernemers kregen 8 december 2021 een brief van de gemeente met het verzoek om de digitale vragenlijst in te vullen. Na een aantal weken is een rappel verstuurd aan alle bedrijven en instellingen in de steekproef met uitzondering van de zzp’ers. Men kon de vragenlijst tot en met 25 januari 2022 invullen.
1
Peildatum 23 december 2021.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
9 van 65
Respons In de SED-gemeenten zijn alle bijna 5.000 ondernemers aangeschreven. In totaal hebben 424 van de aangeschreven ondernemers deelgenomen (Tabel 2.1). Van de ondernemers in Drechterland deed tien procent mee. In Enkhuizen en Stede Broec was de respons acht procent. Landelijk is de respons bij de ondernemerspeiling ongeveer tien procent. Er zijn veel ondernemers die weinig ervaring hebben met gemeentelijke dienstverlening aan ondernemers. Zij hebben bijvoorbeeld een bedrijf aan huis, nog nooit een vergunning aangevraagd en/of geen contact gehad met de gemeente. Over het algemeen doen deze ondernemers minder vaak mee aan dergelijke onderzoeken. Tabel 2.1 – Respons per gemeente. Gemeente
Uitnodigingen
Deelnames
respons
Stede Broec
1.415
115
8%
Enkhuizen
1.622
137
8%
Drechterland
1.761
172
10%
TOTAAL
4.798
424
9%
De bedrijvenpopulatie in Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland kent in vergelijking met de landelijke bedrijvenpopulatie meer industrie- en bouwbedrijven (Tabel 2.2). Stede Broec en met name Drechterland zijn relatief sterk op de landbouw georiënteerd. In alle drie de gemeenten is het aandeel commerciële dienstverlening kleiner dan landelijk. In de respons zijn industrie- en bouwbedrijven ondervertegenwoordigd ten opzichte van de populatie. Landbouwbedrijven deden naar verhouding juist veel mee. Zo’n zeven op de tien ondernemers in de SED-gemeenten zijn zzp’er, in de respons vertegenwoordigen ze ongeveer de helft van de deelnemers. In vergelijking met de bedrijvenpopulatie deden relatief veel ondernemers met twee tot negen werknemers mee. Grote bedrijven zijn in absolute en relatieve zin niet veel aanwezig in de gemeente. In vergelijking met het onderzoek van 2019 zitten minder deelnemende ondernemers in de commerciële en niet-commerciële dienstverlening.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
10 van 65
Tabel 2.2 – Verdeling bedrijfsvestigingen naar sector, grootte en locatie. Nederland
Stede Broec Populatie
Respons
Enkhuizen
Drechterland
Populatie Respons Populatie Respons
SECTOR Landbouw
4%
7%
14%
3%
3%
14%
24%
Industrie en bouw
14%
31%
18%
29%
15%
25%
11%
Handel, horeca en distributie
22%
20%
26%
24%
38%
18%
21%
Commerciële dienstverlening
32%
20%
21%
24%
26%
24%
26%
27%
22%
21%
20%
19%
20%
18%
1 of minder
66%
72%
58%
71%
42%
70%
39%
2-9
26%
23%
37%
24%
56%
25%
48%
10-49
6%
2%
5%
5%
10%
4%
12%
50-99
1%
0,5%
-
0,3%
-
0,4%
1%
100 of meer
1%
0,2%
-
1%
2%
-
-
In/aan huis
-
-
24%
-
24%
-
37%
Winkelcentrum/stadscentrum
-
-
12%
-
22%
-
5%
Bedrijventerrein/kantorenlocatie
-
-
17%
-
23%
-
15%
Elders binnen de bebouwde kom
-
-
10%
-
12%
-
9%
-
-
17%
-
10%
-
24%
-
-
19%
-
10%
-
11%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
Niet-commerciële dienstverlening AANTAL WERKNEMERS
LOCATIE
Buitengebied/buiten bebouwde kom Ambulant/op locatie/bij de klant of opdrachtgever TOTAAL
Weging en betrouwbaarheid Op de resultaten is een weging toegepast naar bedrijfsgrootte, conform de richtlijnen van VNG Realisatie. Wanneer absolute responsaantallen worden weergegeven, zijn deze ongewogen. De uitkomsten zijn bruikbaar en betrouwbaar door de hoeveelheid respondenten die deelnamen en zijn aangeschreven. De behaalde respons voldoet aan de minimale eisen van VNG Realisatie, namelijk een betrouwbaarheidsniveau van 90 procent en een foutenmarge van 5 procent. De resultaten zijn hiermee volgens het protocol representatief voor alle ondernemers in de SEDgemeenten die, als ondernemer, te maken (kunnen) hebben met de gemeentelijke dienstverlening. De sectorale verdeling van respondenten wijkt af van het onderzoek van 2019. Uit een aanvullende analyse blijkt echter dat dit weinig aantoonbare invloed heeft op de uitkomsten.
2.4
Analyse en rapportage
De waardering van meerdere aspecten wordt weergegeven in de vorm van rapportcijfers. Deze kunnen als volgt worden geïnterpreteerd: een score van een 5 of lager is ‘onvoldoende’ of ‘matig’, een 6 is als ‘voldoende’ te beschouwen, een 7 is ‘ruim voldoende’ en vanaf een 7,5 kan er worden gesproken van een ‘goed’ resultaat. Cijfers boven de 8 zijn ‘zeer goed’ en bijna niet te verbeteren.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
11 van 65
Er wordt gesproken van een verschil in rapportcijfers met het landelijke gemiddelde bij een afwijking van minimaal 0,3. Voor de vergelijking met 2019 zijn de rapportcijfers getest op statistische significantie. De bedrijven van de ondernemers worden in dit rapport uitgesplitst naar locatie op basis van wat ondernemers in de vragenlijst als locatie hebben opgegeven. Vanwege de lage deelname op sommige locaties zijn in de rapportage locaties samengevoegd. Uitsplitsingen met minder dan 50 antwoorden zijn indicatief. Waar verschillen tussen gemeenten, jaren of bedrijfslocaties in het rapport worden genoemd, zijn deze significant. Waar in deze rapportage ondernemers worden genoemd, worden zowel bedrijven als instellingen bedoeld. De antwoordcategorie ‘weet niet’ wordt – in lijn met de weergave op waarstaatjegemeente.nl – niet gepresenteerd in deze rapportage. Indien een groot deel deze antwoordcategorie invult, wordt dit in de tekst genoemd. In deze rapportage wordt een vergelijking gemaakt met de landelijke benchmark, bestaande uit 35 gemeenten die tussen begin 2018 en december 2021 deelnamen aan de VNG-ondernemerspeiling.
2.5
Rapportopbouw
In hoofdstuk 3 komt de bedrijfsomgeving aan bod, in hoofdstuk 4 de gemeentelijke dienstverlening. Hoofdstuk 5 gaat over de relatie tussen ondernemers en de gemeente en over gemeentelijke heffingen & regeldruk. Hoofdstuk 6 beschrijft het ondernemersen vestigingsklimaat, met de onderwerpen waarop de gemeente zich volgens ondernemers met name zou moeten focussen. Hoofdstuk 7 gaat over de samenhang tussen de verschillende aspecten en maakt inzichtelijk welke onderwerpen het meeste invloed hebben op de waardering van ondernemers voor het ondernemingsklimaat. Deze zaken zouden met voorrang opgepakt moeten worden. Het rapport is gestart met een managementsamenvatting. De visuele presentatie in de vorm van een losse factsheet maakt onderdeel uit van deze gemeentelijke rapportage. In deze factsheet zijn de belangrijkste resultaten overzichtelijk bij elkaar gezet.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
12 van 65
3
Bedrijfsomgeving
3.1
Inleiding
Dit hoofdstuk gaat in op de volgende onderwerpen: waardering in het algemeen, criminaliteit en overlast, bereikbaarheid en verbeterpunten in de bedrijfsomgeving. Ondernemers die hun onderneming in of aan huis hebben, hebben geen vragen gekregen over het thema bedrijfsomgeving.
3.2
Waardering in het algemeen
De staat van de openbare ruimte (bijv. onderhoud van wegen, fietspaden, stoepen en het openbare groen) krijgt van de ondernemers in Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland cijfers rond de 7,0 (Tabel 3.1). Dit ligt in lijn met het Nederlandse gemiddelde. De veiligheid van de bedrijfsomgeving scoort cijfers tussen de 6,6 (Enkhuizen) en 7,5 (Drechterland). Ondernemers uit Stede Broec geven in 2021 lagere cijfers dan in 2019. Tabel 3.1 – Rapportcijfers bedrijfsomgeving. Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
Staat van de openbare ruimte
7,7
7,1
7,0
6,9
7,3
7,4
7,3
7,1
7,1 RANGE 6,4-7,7
Veiligheid van de bedrijfsomgeving
7,5
6,8
6,9
6,6
7,2
7,5
7,2
7,0
7,2 RANGE 6,4-7,8
Rood=significante daling.
Waardering bedrijfsomgeving naar bedrijfslocatie De staat van de openbare ruimte wordt door ondernemers per bedrijfslocatie met een gemiddeld cijfer tussen 6,7 en 7,4 beoordeeld (Tabel 3.2). Voor de veiligheid in de bedrijfsomgeving liggen de cijfers tussen de 6,6 en 7,4. Er zijn geen significante verschillen. Tabel 3.2 – Rapportcijfers SED (en absolute respons**) bedrijfsomgeving uitgesplitst naar locatie.
Staat van de openbare ruimte Veiligheid van de bedrijfsomgeving
Winkelcentrum /stadscentrum
Bedrijventerrein/ kantorenlocatie
Elders bebouwde kom
Buitengebied of ambulant/op locatie/ bij de klant of opdrachtgever
6,7 (43)*
7,1 (59)
6,9 (31)*
7,5 (94)
6,6 (43)*
6,7 (59)
6,8 (31)*
7,4 (100)
* Indicatieve uitkomsten. ** Voorbeeld: 59 ondernemers op bedrijventerreinen en kantorenlocaties hebben een cijfer gegeven voor de staat van de openbare ruimte in de bedrijfsomgeving. Gemiddeld geven zij een 7,1.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
13 van 65
3.3
Criminaliteit en overlast
In 2021 heeft minder dan een op de tien ondernemers (7%) in SED-gemeenten veel last van criminaliteit en overlast in de bedrijfsomgeving (Figuur 3.1). Dit is hetzelfde als het Nederlandse gemiddelde. In Drechterland heeft 82 procent van de ondernemers vrijwel nooit te maken met criminaliteit of overlast. In Stede Broec (70%) en Enkhuizen (57%) geldt dat voor relatief minder ondernemers. Het aandeel “niet veel/niet weinig” is ten opzichte van 2019 in Enkhuizen toegenomen en in Drechterland afgenomen. Figuur 3.1 – Mate van criminaliteit en overlast. STEDE BROEC 2019
5%
2021
8%
21%
74%
22%
70%
ENKHUIZEN 2019
10%
2021
7%
24%
67%
36%
57%
DRECHTERLAND 2019
4%
2021
5%
24%
72%
13%
82%
SED 2019
7%
23%
71%
2021
7%
24%
70%
0%
25% (heel) veel
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
50%
75%
niet veel/ niet weinig
weinig tot niet
100%
14 van 65
3.4
Bereikbaarheid
De ondernemers hebben vier aspecten van de bereikbaarheid in hun gemeente een rapportcijfer gegeven (Tabel 3.3). In 2021 wordt de bereikbaarheid per auto het best gewaardeerd. Ook de bereikbaarheid voor bevoorrading en transport en de parkeermogelijkheden krijgen over het algemeen ruime voldoendes. Over de bereikbaarheid per openbaar vervoer is men gemiddeld het minst te spreken. Ondernemers in Stede Broec waarderen dit beter (6,6) dan ondernemers in Drechterland (5,2). Behalve de waardering voor de bereikbaarheid per ov – dat relatief iets minder wordt gewaardeerd – liggen de cijfers in lijn met de Nederlandse gemiddelden. In Enkhuizen zijn ondernemers iets minder tevreden dan in de andere gemeenten over de parkeermogelijkheden en bereikbaarheid per auto. De gemiddelde rapportcijfers zijn vergelijkbaar met 2019. Tabel 3.3 – Rapportcijfers bereikbaarheid. Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
Bereikbaarheid van de gemeente, per auto
8,5
8,3
7,3
7,4
8,4
8,4
8,0
8,0
7,8 RANGE 5,1-8,5
Bereikbaarheid van de bedrijfslocatie, per ov
6,8
6,6
5,5
5,5
4,9
5,2
5,7
5,7
6,2 RANGE 4,5-7,7
Bereikbaarheid van de bedrijfslocatie, voor bevoorrading en transport
7,7
7,5
6,9
6,7
7,7
8,1
7,4
7,4
7,3 RANGE 6,5-7,9
Parkeermogelijkheden in de directe bedrijfsomgeving
7,8
7,4
6,2
6,4
7,3
7,5
7,0
7,1
7,0 RANGE 5,8-7,8
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
SED
NL
15 van 65
Waardering bereikbaarheid per bedrijfslocatie De bereikbaarheid wordt over het algemeen lager gewaardeerd door ondernemers gevestigd in winkelcentra en het stadscentrum (Tabel 3.4). Zij beoordelen de bereikbaarheid per auto, de bereikbaarheid voor transport en de parkeermogelijkheden lager dan andere ondernemers. De bereikbaarheid per ov krijgt van ondernemers op kantorenlocaties (5,3) een onvoldoende. Tabel 3.4 – Rapportcijfers (en absolute respons**) bedrijfsomgeving uitgesplitst naar locatie.
Bereikbaarheid van de gemeente, per auto Bereikbaarheid van de bedrijfslocatie, per ov Bereikbaarheid van de bedrijfslocatie, voor bevoorrading en transport Parkeermogelijkheden in de directe bedrijfsomgeving
Winkelcentrum /stadscentrum
Bedrijventerrein/ kantorenlocatie
Elders bebouwde kom
Buitengebied of ambulant/op locatie/ bij de klant of opdrachtgever
7,0 (43)*
8,6 (59)
8,1 (31)*
8,1 (115)
6,6 (41)*
5,3 (57)
6,2 (31)*
5,4 (105)
6,4 (42)*
8,0 (59)
7,0 (31)*
7,7 (106)
5,9 (43)*
7,4 (59)
6,9 (31)*
7,4 (114)
* Indicatieve uitkomsten. ** Voorbeeld: 43 ondernemers die in het winkelgebied of stadscentrum gevestigd zijn, hebben een cijfer voor de bereikbaarheid per auto. Gemiddeld geven zij een 7,0.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
16 van 65
3.5
Verbeterpunten in de bedrijfsomgeving
De ondernemers konden drie verbeterpunten voor de bedrijfsomgeving aandragen. In Stede Broec (25%) en Drechterland (25%) wordt glasvezel / snel internet het meest genoemd (Figuur 3.2). In Enkhuizen is de verzorging van de openbare ruimte (38%) voor veel ondernemers een verbeterpunt. Dit wordt opvallend veel vaker genoemd dan in 2019. In Drechterland wenst men minder vaak snel internet en verbetering van verkeersveiligheid dan bij de vorige meting. Een op de vijf ondernemers (20%) ziet in 2021 geen enkel verbeterpunt in de directe bedrijfsomgeving (2019: 25%). Figuur 3.2 – Verbeterpunten ten aanzien van de directe bedrijfsomgeving (maximaal 3). STEDE BROEC 20%
Glasvezel/ snel internet
18%
Pakeergelegenheid (auto, fiets) Verzorging openbare ruimte (zwerfvuil, grafitti etc.)
25% 24%
15%
23%
ENKHUIZEN Verzorging openbare ruimte (zwerfvuil, grafitti etc.)
15%
38%
Pakeergelegenheid (auto, fiets)
28%
Kwaliteit openbare ruimte (inrichting, voorzieningen)
12%
39%
24%
2019
DRECHTERLAND
2021
Glasvezel/ snel internet
25% 19%
Ruimte voor expansie Verkeersveiligheid / overlast verkeer
15%
36%
24%
21%
SED Verzorging openbare ruimte (zwerfvuil, grafitti etc.)
14%
25%
Glasvezel/ snel internet
25% 22%
Pakeergelegenheid (auto, fiets)
24% 22%
0%
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
25%
50%
17 van 65
Ervaringen van ondernemers Na afloop van de vragen over de bedrijfsomgeving, gaven 71 ondernemers een toelichting op hun ervaringen met de bedrijfsomgeving. Een aantal reacties is positief, maar in de meeste reacties worden verbeterpunten genoemd. Deze komen vooral overeen met de meest genoemde verbeterpunten uit Figuur 3.2. De meest genoemde verbeterpunten en enkele interessante toelichtingen zijn op de volgende pagina weergegeven. In tegenstelling tot de kwantitatieve uitkomsten in de tabellen en figuren, zijn dit meningen van individuele ondernemers.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
18 van 65
Verzorging openbare ruimte “Alle aanwezige groen beter / meermaals per jaar bijhouden (3x per jaar maaien / 1x per jaar snoeien / parkeerstroken en goten ook meenemen met vegen.) Ook weer spuiten tegen onkruid, dit in elk geval weer aankaarten bij landelijke overheid, is in werkelijkheid namelijk helemaal niet zo schadelijk voor milieu als men denkt.” “Het groenonderhoud is ronduit dramatisch. maaien met tractoren die sporen van 30 cm diep maken, alle stoepbanden verzakken. Putten staan vol, hemelwater blijft staan. Door het wisselen van trailers en containers zit het asfalt vol gaten. Vrachtwagens zetten trailers overal neer, zelfs op fietsoversteekplaatsen. HVC wisselt elke dag heel veel containers op de openbare weg zonder rekening te houden met overig verkeer. enz. enz.” “Met name het onkruid is mij echt een doorn in het oog in de hele stad. Als er schepen de haven binnenkomen is het eerste wat ze zien een kade vol met onkruid.” Glasvezel / snel internet “De kwaliteit van internet is bar en bar slecht, glasvezel zou uitkomst bieden.” “Internet. Glasvezel is belachelijk duur.
Als er überhaupt internet is in het pand.” “We zijn al 4 jaar aan het vechten om internet/kabelaansluiting te krijgen, maar helaas nog steeds niet ( diep triest).” Parkeergelegenheid “Bij De Tuin in Bovenkarspel staan veel auto's de hele dag geparkeerd op de plekken die eigenlijk voor klanten zouden zijn. Daarnaast achter de bedrijven op De Tuin grenzen tuinen van bewoners. De beplanting groeit inmiddels over de straat heen en belemmert het parkeren.” “Er zijn tegenover ons bedrijf units gebouwd. Hier is niet voldoende parkeergelegenheid voor. Hierdoor komt het vaak voor dat de bezoekers/eigenaren van de units op ons terrein parkeren. Dat is ontzettend vervelend voor onze eigen klanten/personeel. Wij zien hier graag verbetering in.” “Wordt steeds geparkeerd op de straat voor ons bedrijf terwijl er gele strepen staan.”
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
19 van 65
4
Gemeentelijke dienstverlening
4.1
Inleiding
Dit hoofdstuk behandelt verschillende waarderingsaspecten van de gemeentelijke dienstverlening. Er wordt ingegaan op de wijze van dienstverlening, de reden en de beoordeling van ondernemers over het contact met de gemeente, de digitale dienstverlening en de professionaliteit van de gemeentelijke organisatie.
4.2
Waardering in het algemeen
Gemiddeld geven ondernemers cijfers tussen de 5,8 (Drechterland) en 6,6 (Stede Broec) voor de algehele dienstverlening van de gemeente (Tabel 4.1). Ondernemers in Enkhuizen en Drechterland geven gemiddeld lagere cijfers dan het landelijke gemiddelde. Ten opzichte van 2019 zijn ondernemers in Drechterland minder tevreden. Tabel 4.1 – Rapportcijfer algehele dienstverlening van de gemeente. Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
7,0
6,6
5,9
5,9
6,4
5,8
6,4
6,1
6,5 RANGE 5,7-7,1
Algehele dienstverlening van de gemeente
SED
NL
Rood=significante daling. Per bedrijfslocatie varieert de gemiddelde waardering voor de algehele dienstverlening tussen de 5,8 en 6,3 (Tabel 4.2). Er zijn echter geen significante verschillen. Tabel 4.2 – Rapportcijfers SED (en absolute respons**) algehele dienstverlening uitgesplitst naar locatie.
Algehele dienstverlening van de gemeente
In/aan huis
Winkelcentrum /stadscentrum
6,3 (100)
5,9 (37)*
Bedrijventerrein/ kantorenlocatie
Elders bebouwde kom
Buitengebied of ambulant/op locatie/ bij de klant of opdrachtgever
5,9 (52)
5,8 (28)*
6,0 (98)
* Indicatieve uitkomsten. ** Voorbeeld: 100 ondernemers die vanuit huis werken hebben een cijfer gegeven voor de algehele dienstverlening. Gemiddeld geven zij een 6,3.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
20 van 65
Helft ondernemers heeft geen vast aanspreekpunt en ook geen behoefte daaraan In 2021 heeft iets minder dan een op de tien ondernemers een vast aanspreekpunt bij de gemeente (Tabel 4.3) (Nederland: 14%). Veertien procent heeft nog geen vast aanspreekpunt, maar zou dit wel graag willen. In 2019 was dit vergelijkbaar (16%). Ruim de helft (52%) heeft geen aanspreekpunt en heeft daar ook geen behoefte aan. Overigens weet een kwart van de ondernemers niet zeker of ze een vast aanspreekpunt bij de gemeente hebben. Tabel 4.3 – Vast aanspreekpunt bij gemeente per bedrijf. Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
Ja, daar maken we actief gebruik van
3%
3%
5%
5%
2%
1%
3%
3%
3% RANGE 0%-8%
Ja, daar maken we soms gebruik van
7%
4%
8%
4%
5%
6%
7%
5%
11% RANGE 4%-28%
Nee, maar daar is wel behoefte aan
15%
9%
19%
17%
15%
16%
16%
14%
Niet in benchmark
Nee, daar is geen behoefte aan
56%
59%
47%
47%
50%
50%
51%
52%
Niet in benchmark
Weet niet
19%
24%
20%
27%
28%
27%
23%
26%
Niet in benchmark
Totaal
100%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
14%
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
SED
NL
van de ondernemers heeft geen vast aanspreekpunt bij de gemeente, maar heeft hier wel behoefte aan.
21 van 65
Vragen of problemen en aanvragen meest voorkomende contactredenen Ruim een derde van de ondernemers (37%) had in de twaalf maanden voorafgaand aan het onderzoek contact met gemeente. Meestal ging dit om het voorleggen van een vraag of probleem, het aanvragen van een vergunning of het aanvragen van andere producten en diensten (Figuur 4.1). In alle gemeenten vormen deze redenen de top 3 en ook in 2019 waren dit de voornaamste contactredenen. Figuur 4.1 – Aandeel van ondernemers dat met een bepaalde reden contact met de gemeente had in de afgelopen 12 maanden (meerdere antwoorden mogelijk). STEDE BROEC 19% 20%
Voorleggen van een vraag of probleem Aanvragen van andere producten of diensten
12%
Aanvragen van een vergunning
11%
19% 18%
ENKHUIZEN 24%
Voorleggen van een vraag of probleem Aanvragen van een vergunning
17%
Aanvragen van andere producten of diensten
14% 16%
29%
20%
2019
DRECHTERLAND
2021
Voorleggen van een vraag of probleem
17% 10%
Aanvragen van een vergunning Aanvragen van andere producten of diensten
20%
14%
12% 11%
SED 21% 22%
Voorleggen van een vraag of probleem 13%
Aanvragen van een vergunning Aanvragen van andere producten of diensten 0%
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
17%
13% 15%
10%
20%
30%
40%
22 van 65
Vooral contact via mail en telefoon Het contact tussen ondernemers en gemeente verliep voor 69 procent van de ondernemers (onder meer) telefonisch (Figuur 4.2). Twee derde van de ondernemers (67%) hadden (daarnaast) ook contact via e-mail. Contact via internet (27%) maakt de top drie compleet. Ondernemers in Drechterland hebben relatief vaak face to face contact, maar dit is wel afgenomen ten opzichte van 2019, vermoedelijk doordat dit in 2021 minder mogelijk was vanwege de coronacrisis. Ook de toename van het contact via internet in de verschillende gemeenten valt hierdoor mogelijk te verklaren. Figuur 4.2 – Wijze van contact in de afgelopen 12 maanden (meerdere antwoorden mogelijk). STEDE BROEC 58%
70% 67% 62%
Telefoon 16%
Internet
34% +
ENKHUIZEN Telefoon
57%
56%
68% 67%
24% 31%
Internet
2019
DRECHTERLAND
2021
Telefoon
65%
69% 67%
Overig face to face (waaronder bezoek)
25% -
77%
44%
SED 63% 69% 61% 67%
Telefoon E-mail 18%
Internet 0%
25%
27% +
50%
75%
100%
“+”= significante toename; “-“= significante daling.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
23 van 65
Ruim de helft van de ondernemers die contact had met de gemeente (63%), had drie of meer contactmomenten (Figuur 4.3). Een vijfde (18%) had tien keer of vaker contact. Figuur 4.3 – Aantal keer dat men in de afgelopen 12 maanden contact heeft gehad met de gemeente. 100%
75%
50%
25%
20%
18%
13%
12%
18%
12%
7%
0% 1
4.3
2
3
4
5
Meer dan Weet niet 10
Digitale dienstverlening
De 182 ondernemers die gebruik maakten van de digitale dienstverlening van de gemeenten geven hier gemiddeld cijfers tussen de 5,2 (Drechterland) en 6,0 (Enkhuizen voor) (Tabel 4.4). De cijfers zijn lager dan het landelijke gemiddelde rapportcijfer (6,3). In Stede Broec is de waardering voor digitale faciliteiten afgenomen ten opzichte van 2019. Mogelijk ook doordat nu meer ondernemers genoodzaakt zijn contact via internet te hebben dan in 2019 (zie ook Figuur 4.1). Tabel 4.4 – Rapportcijfer digitale dienstverlening. Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
6,5
5,4*
6,0
6,0
5,6
5,2
6,0
5,6
6,3 RANGE 5,5-7,5
Dienstverlening via digitale faciliteiten
SED
NL
* Indicatieve uitkomsten. Rood=significante daling.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
24 van 65
Ruim derde ondernemers kan zaken online afhandelen Ruim een kwart van de ondernemers die gebruikmaakten van de digitale faciliteiten van de gemeente (26%) kon de gewenste zaken digitaal afhandelen (Tabel 4.5). Even veel ondernemers vonden de digitale communicatie voldoende snel. In 2019 was ruim een derde van de ondernemers het eens met deze stellingen en lag de waardering meer in lijn met de landelijke gemiddelden. Tabel 4.5 – Stellingen digitale faciliteiten (% helemaal eens*).
Mijn bedrijf(svestiging) kan de gewenste zaken afhandelen via de digitale faciliteiten van de gemeente De afhandeling van de digitale communicatie is voldoende snel
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
44%
32%
30%
27%
28%
21%
33%
26%
36% RANGE 11%-65%
48%
31%
30%
19%
31%
28%
37%
26%
41% RANGE 17%-65%
* per stelling antwoordde 23 tot 25 procent met ‘weet niet’. Deze ondernemers zijn in de percentages buiten beschouwing gelaten.
Helft ondernemers positief over gemeentelijke website In 2021 ervaart bijna de helft van de ondernemers (45%) dat de informatie op de website makkelijk vindbaar is (Tabel 4.6). Ongeveer evenveel ondernemers (42%) vinden de informatie op de voldoende actueel en correct. Dertien procent van de ondernemers is niet te spreken over de actualiteit en betrouwbaarheid van informatie op de website. Ook vindt een vijfde (18%) het lastig om informatie op de website te vinden. Ondernemers in Stede Broec zijn het meest positief over de gemeentelijke website. Tabel 4.6 – Stellingen over gemeentelijke website. (% helemaal eens*). Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
Informatie op de website is makkelijk vindbaar
62%
53%
45%
49%
46%
35%
50%
45%
49% RANGE 31%-62%
Informatie op de website is actueel en correct
58%
50%
41%
36%
47%
42%
48%
42%
52% RANGE 33%-63%
* per stelling antwoordde 36 tot 42 procent met ‘weet niet’. Deze ondernemers zijn in de percentages buiten beschouwing gelaten.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
25 van 65
Alle ondernemers die meededen aan het onderzoek kregen de vraag of zij bekend waren met een aantal websites voor ondernemers. Het ondernemersplein van de KvK is bij 68 procent bekend (Figuur 4.4). Dertien procent maakt er ook daadwerkelijk gebruik van. De helft kent het startersloket (5% gebruik; 2% in 2019). De overige websites zijn bij 27 procent tot een derde (37%) bekend en worden door maximaal twee procent van de ondernemers gebruikt. Vooral de bekendheid van het ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord is de afgelopen twee jaar toegenomen, bij de vorige meting was 26 procent hiermee bekend. Figuur 4.4 - Bekendheid en gebruik websites voor ondernemers. Ondernemersplein.kvk.nl
13%
55%
Startersloket 5% Ontwikkelingsbedrijf Noord Holland Noord 2% Bedrijvenloket Westfriesland
32%
44%
52%
29%
69%
36%
63%
Werkgevers Servicepunt Noord-Holland Noord
26%
73%
MVO West-Friesland
27%
73%
0% Ja, en ik maak er ook gebruik van
25%
50%
75%
100%
Ja, maar ik maak er geen gebruik van
Nee, de website is mij onbekend
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
26 van 65
4.4
Professionaliteit van de gemeentelijke organisatie
De ondernemers geven in 2021 per gemeente gemiddeld cijfers tussen de 4,9 (Drechterland) en 5,7 (Stede Broec) voor de professionaliteit van de gemeentelijke organisatie en haar medewerkers (Tabel 4.7). Hoewel de waardering bij ondernemers in Stede Broec afnam, geeft men gemiddeld van de drie gemeenten de hoogste cijfers. Landelijk beoordelen ondernemers dit met een 6,3. Tabel 4.7 – Rapportcijfer professionaliteit van de gemeentelijke organisatie en haar medewerkers. Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
6,6
5,7
5,6
5,2
5,5
4,9
5,9
5,2
6,3 RANGE 5,1-7,1
Rapportcijfer professionaliteit van de gemeentelijke organisatie en haar medewerkers
SED
NL
Rood=significante daling. Tabel 4.8 toont de mening van ondernemers over een vijftal stellingen over de professionaliteit van de gemeentelijke dienstverlening. Met alle stellingen zijn meer ondernemers het oneens dan eens. In 2021 is men het meest tevreden over het gemak van het aanvragen van producten of diensten bij de gemeente (36%). In 2019 was dat nog 53 procent. Een derde van de ondernemers is tevreden over de juistheid en volledigheid van de ontvangen informatie (36%) en een kwart (27%) is dat over de afhandelingstijd (33%). Over het gemak waarmee men de juiste persoon te pakken kan krijgen (19% tevreden; 64% ontevreden) en de mate waarin men op de hoogte werd gehouden van de afhandeling (20% tevreden; 60% ontevreden) is men per saldo duidelijk minder tevreden. Gemiddeld genomen zijn ondernemers in Nederland meer tevreden over alle stellingen. De ondernemers in Stede Broec zijn iets vaker tevreden over het aanvraagproces dan de ondernemers in de andere gemeenten. In alle drie de SED-gemeenten zijn de cijfers minder positief dan in 2019.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
27 van 65
Tabel 4.8 – Stellingen: aanvragen van product/dienst of het voorleggen van een vraag of probleem. (% helemaal eens*). Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
Het aanvragen of voorleggen is gemakkelijk
65%
53%
44%
29%
53%
32%
53%
36%
54% RANGE 40%-78%
De ontvangen en/of beschikbare informatie was juist en volledig
53%
45%
40%
24%
28%
42%
40%
36%
44% RANGE 16%-76%
De tijd die de afhandeling in beslag nam was acceptabel
57%
35%
23%
25%
26%
24%
33%
27%
41% RANGE 23%-72%
36%
27%
34%
15%
25%
21%
32%
20%
37% RANGE 14%-67%
54%
20%
31%
20%
40%
16%
40%
19%
39% RANGE 14%-73%
Mijn bedrijf(svestiging) werd voldoende op de hoogte gesteld of gehouden van het verloop van de afhandeling Het is voldoende eenvoudig om de juiste persoon te spreken te krijgen over een specifieke vraag of probleem
SED
NL
* per stelling antwoordde 10 tot 25 procent met ‘weet niet’. Deze ondernemers zijn in de percentages buiten beschouwing gelaten. Rood=significante daling.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
28 van 65
4.5
Hostmanship
De ondernemers die contact hadden met de gemeente zijn in wisselende mate tevreden over de persoonlijke dienstverlening. Alle stellingen krijgen een lagere beoordeling dan het Nederlandse gemiddelde. De helft van de ondernemers ervaarden dat de medewerker zich verantwoordelijk toonde om de vraag te beantwoorden of het probleem op te lossen (47%) (Tabel 4.9). Ruim vier op de tien ondernemers zeggen dat de medewerker zelf de vraag zo goed mogelijk probeerde te beantwoorden (45%), of zich goed kon inleven (41%). Ook worden ondernemers niet vaak verrast met de verleende service (13%), al is dit een aspect waar ook ondernemers het in de meeste gemeenten niet vaak mee eens zijn. Ondernemers in Stede Broec zijn vaker dan andere ondernemers tevreden met de persoonlijke dienstverlening. Over de gehele linie is de waardering voor de dienstverlening iets afgenomen ten opzichte van 2019. Tabel 4.9 – Stellingen over hostmanship. De medewerker… (% helemaal eens*). Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
64%
70%
53%
41%
47%
38%
54%
47%
55% RANGE 36%-79%
59%
70%
57%
34%
45%
40%
54%
45%
53% RANGE 36%-75%
…kon zich goed inleven
56%
49%
47%
45%
49%
33%
50%
41%
50% RANGE 32%-75%
…was voldoende deskundig
63%
49%
51%
38%
50%
28%
52%
37%
51% RANGE 34%-79%
…bood de ruimte om mee te denken
55%
40%
44%
39%
44%
25%
47%
34%
46% RANGE 26%-71%
33%
8%
28%
14%
17%
14%
26%
13%
25% RANGE 3%-51%
…toonde zich verantwoordelijk om de vraag of het probleem daadwerkelijk op te lossen …heeft zelf de vraag zo goed mogelijk beantwoord
...verraste mijn bedrijf(svestiging) aangenaam met de service
SED
NL
* per stelling antwoordde 13 tot 16 procent met ‘weet niet’. Deze ondernemers zijn in de percentages buiten beschouwing gelaten. Rood=significante daling.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
29 van 65
4.6
Vergunningen
In totaal hebben 85 ondernemers die aan het onderzoek meededen een vergunning aangevraagd in de twaalf maanden voorafgaand aan het onderzoek. Het gaat hierbij vooral om omgevingsvergunningen (62%). Gemiddeld geven ondernemers die een vergunning aanvroegen een 4,7 voor de afhandeling (Tabel 4.10). Dit is aanzienlijk lager dan het landelijke gemiddelde (6,1). In 2019 scoorde de afhandeling gemiddeld nog een 5,8. Bij de beoordeling is niet gevraagd of de vergunning ook verleend is, hoewel dit waarschijnlijk wel invloed heeft op het oordeel. Verder verschilt het oordeel niet significant per type vergunning dat is aangevraagd. Tabel 4.10 – Rapportcijfer vergunningaanvraag.
Afhandeling van de vergunningsaanvraag
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
7,1*
5,7*
5,9
5,0*
4,5
3,7
5,8
4,7
6,1 RANGE 4,4-8,3
* Indicatieve uitkomsten. Rood=significante daling.
Meeste ondernemers ontevreden over aanvragen van een vergunning De ondernemers die in 2021 een vergunning aanvroegen kregen een vijftal stellingen voorgelegd. Bijna de helft van de ondernemers (45%) zijn tevreden over de eenvoud van de aanvraag (Tabel 4.11). Een kwart (23%) vond de beschikbare informatie over de regels en procedures afdoende. Iets minder ondernemers zijn te spreken over de benodigde kosten en inspanningen (22%), de mate waarin rekening is gehouden met de bedrijfsspecifieke situatie (20%) en de afhandelingssnelheid (18%). Per saldo zijn de ondernemers – behalve over de eenvoud van de aanvraag – ontevreden over de verschillende aspecten. Vooral ondernemers in Enkhuizen zijn minder tevreden dan in 2019 over het proces van de vergunningverlening.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
30 van 65
Tabel 4.11 – Stellingen: aanvragen van een vergunning. (% helemaal eens**).
Het aanvragen van een vergunning is voldoende eenvoudig De informatie over de verschillende regels en procedures die mogelijkerwijs aan de orde zijn is afdoende De kosten en inspanningen om te voldoen aan informatieverplichtingen zijn acceptabel Er is voldoende rekening gehouden met de specifieke situatie voor mijn bedrijf(svestiging) De afhandeling van de vergunning is voldoende snel
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019*
2021*
2019
2021*
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
75%
52%
59%
32%
34%
53%
56%
45%
Niet in benchmark
64%
31%
43%
15%
20%
25%
41%
23%
Niet in benchmark
62%
37%
46%
19%
26%
13%
45%
22%
Niet in benchmark
70%
31%
42%
13%
24%
16%
44%
20%
Niet in benchmark
65%
19%
49%
19%
24%
16%
46%
18%
Niet in benchmark
* Indicatieve uitkomsten. ** per stelling antwoordde 3 tot 12 procent met ‘weet niet’. Deze ondernemers zijn in de percentages buiten beschouwing gelaten. Rood=significante daling.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
31 van 65
5
Relatie gemeente-ondernemer
5.1
Samenwerking ondernemer-gemeente
Ondernemers in de SED-gemeenten waarderen de samenwerking en de wijze waarop de gemeente ondernemers betrekt met een 5,0 (Tabel 5.1), hetzelfde cijfer als in 2019. Dit is lager dan het landelijke gemiddelde van 5,6. De cijfers voor de verschillende gemeenten variëren van een 4,8 in Drechterland tot een 5,8 in Stede Broec. Tabel 5.1 – Rapportcijfer wijze van betrekken van- en samenwerking met ondernemers.
Wijze waarop de gemeente ondernemers betrekt en de samenwerking zoekt
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
5,4
5,8
4,6
4,5
5,0
4,8
5,0
5,0
5,6 RANGE 4,6-6,5
Meeste inzet (beleids)initiatieven samen met andere ondernemers Een op de vijf ondernemers (19%) heeft zich in het afgelopen jaar actief ingezet voor (beleids)initiatieven (Figuur 5.1). In 2021 deed negen procent dit met andere ondernemers en vijf procent met de gemeente of met burgers. In 2019 zette ruim een kwart (27%) zich in voor (beleids)initiatieven. Figuur 5.1 – Actieve inzet voor (beleids)initiatieven (afgelopen jaar) (meerdere antwoorden mogelijk). 13% 9%
ja, met ondernemers ja, met de gemeente
6% 5%
ja, met (overige) burgers
8% 5%
ja, met maatschappelijke partners
8% 4%
2019 2021
3% 3%
ja, met overige partners
73%
Nee
81%
0%
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
25%
50%
75%
100%
32 van 65
Ongeveer de helft (52%) van de ondernemers is (misschien) bereid om zich in de toekomst in te zetten voor (beleids)initiatieven. De overige 48 procent wil dit niet. Overigens heeft 31 procent van de ondernemers hier geen duidelijke mening over; zij zijn buiten beschouwing gelaten. Bij de ondernemerspeiling 2019 was 55 procent van de ondernemers (misschien) bereid om zich in de toekomst in te zetten voor (beleids)initiatieven.
Opstelling van de gemeente De ondernemers beoordelen de communicatie en voorlichting vanuit de gemeente in 2021 met een krappe onvoldoende (5,4) (Tabel 5.2). Dit is vergelijkbaar met de waardering in 2019, maar ligt onder het landelijke gemiddelde (5,9). De waardering varieert tussen een 4,9 door Enkhuizer ondernemers en een 6,0 door ondernemers in Stede Broec. Tabel 5.2 – Rapportcijfer communicatie en voorlichting.
Communicatie en voorlichting vanuit de gemeente
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
6,0
6,0
5,2
4,9
5,5
5,4
5,6
5,4
5,9 RANGE 4,7-6,5
In 2021 vindt ruim een vijfde (22%) dat de gemeente zich flexibel opstelt als dat nodig is, maar 40 procent is het daar niet mee eens (Tabel 5.3). Het oordeel over de betrokkenheid van de gemeente bij ondernemers en over de mate waarin de gemeente doet wat ze zegt, laten eenzelfde verhouding zien. Vooral ondernemers in Enkhuizen zijn het weinig eens met deze stellingen. Dat was in 2019 al zo, maar dit is nog minder geworden. Tabel 5.3 – Stellingen over de opstelling van de gemeente. (% helemaal eens)*. Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
…stelt zich flexibel op als dat nodig is
39%
39%
15%
8%
28%
24%
27%
22%
28% RANGE 15%-44%
…is voldoende betrokken bij ondernemers
40%
27%
14%
11%
35%
25%
29%
21%
34% RANGE 14%-56%
…doet wat ze zegt
36%
34%
12%
5%
25%
23%
23%
20%
27% RANGE 10%-43%
* per stelling antwoordde 36 tot 39 procent met ‘weet niet’. Deze ondernemers zijn in de percentages buiten beschouwing gelaten. Rood=significante daling.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
33 van 65
Ruim 80 ondernemers hebben een toelichting gegeven bij hun antwoord over de opstelling van de gemeente. Een paar ondernemers zijn positief over de gemeentelijke dienstverlening, maar de meesten hebben negatieve ervaringen gehad. De situaties en problemen die geschetst worden zijn divers van aard, maar een aantal aspecten wordt vaker genoemd. Men geeft aan dat de gemeente weinig flexibel is en niet meedenkt over mogelijke oplossingen. Het eerste contact dat men heeft wordt vaak als prettig ervaren, maar daarna is er weinig opvolging. Ook ervaren sommige ondernemers dat de communicatie moeizaam verloopt: ze krijgen geen reactie op mails en worden niet teruggebeld. Tenslotte vindt een aantal ondernemers dat de coronarestricties in de gemeente te streng waren.
5.2
Financiële heffingen
De helft van de ondernemers (46%) ervaart de financiële heffingen (gemeentelijke heffingen) in 2021 als (heel) hoog (Tabel 5.4Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.). Dat is in lijn met het Nederlandse gemiddelde en vergelijkbaar met 2019. De helft van de ondernemers (50%) vindt de heffingen niet hoog en ook niet laag. Vier procent vindt de financiële heffingen laag. Ondernemers in Stede Broec ervaren minder vaak hoge financiële heffingen (41%) dan ondernemers in Enkhuizen (60%). Tabel 5.4 – Ervaren hoogte van financiële heffingen*.
Hoogte financiële heffingen (heel hoog)
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
49%
41%
55%
60%
43%
35%
49%
46%
48% RANGE 30%-64%
* 38 procent antwoordde met ‘weet niet’. Deze ondernemers zijn in de percentages buiten beschouwing gelaten.
5.3
Regeldruk
Regeldruk bestaat uit alle vormen van geregel en kosten die ondernemers ondervinden in het contact met de gemeente en het voldoen aan de regels die gesteld worden. In 2021 vinden drie op de tien ondernemers (30%) in de SED de regeldruk hoog (Tabel 5.5). Dat is minder dan landelijk (35%) en vergelijkbaar met de ervaring in 2019. Ondernemers in Stede Broec ervaren de minste regeldruk (21% (heel) hoog), ondernemers in Enkhuizen de meeste (43% (heel) hoog). Tabel 5.5 – Ervaren regeldruk in de gemeente*.
Lokale regeldruk (heel hoog)
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
SED
NL
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
27%
26%
35%
43%
33%
21%
32%
30%
35% RANGE 21%-73%
* 41 procent antwoordde met ‘weet niet’. Deze ondernemers zijn in de percentages buiten beschouwing gelaten.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
34 van 65
Handhaving van gemeentelijke regels Figuur 5.2 geeft weer in hoeverre de gemeente – in het algemeen – gemeentelijke regels handhaaft volgens de ondernemers. De helft van de ondernemers (50%) heeft hier in 2021 een mening over. Van deze groep vindt 50 procent de gemeentelijk handhaving (vrij) goed (NL:63%). In 2019 was dit nog 66 procent. Er zijn duidelijke verschillen per gemeente. Van de Enkhuizer ondernemers beoordeelt 73 procent de handhaving van regels door de gemeente als onvoldoende of matig. Dit is een hoger percentage dan in Stede Broec (32%), Drechterland (36%) en ook dan in 2019 (38%). Figuur 5.2 – Oordeel over de mate waarin de gemeente de gemeentelijke regels handhaaft. Stede Broec 2019
5%
Stede Broec 2021
7%
23%
47%
25%
Enkhuizen 2019
42%
19%
Enkhuizen 2021
26%
26%
29%
28% +
39%
13%
45% +
22%
5%
Drechterland 2019
13%
Drechterland 2021
9%
27% +
42% -
22%
SED 2019
13%
21%
47%
19%
SED 2021
16%
12%
55%
20%
34% +
0%
25% Onvoldoende
34% -
50% Matig
Vrij goed
16%
75%
100%
Goed
“+”=significante toename; “-”=significante daling.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
35 van 65
Eenvoudige en soepele regelgeving De inspanning van de gemeente om regelgeving te vereenvoudigen en te versoepelen krijgt van de ondernemers een 5,0 (Tabel 5.6). Landelijk is dit een 5,5. Ondernemers in Enkhuizen en Drechterland geven gemiddeld een onvoldoende (4,8). Voor Stede Broec is dit een krappe voldoende (5,8). De waarderingen zijn afgenomen ten opzichte van 2019. Tabel 5.6 – Rapportcijfer inspanning van de gemeente om regelgeving te versoepelen. Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
2019
2021
2019
2021
2019
2021
2019
2021
‘18- ‘21
6,1
5,8
5,2
4,8
5,1
4,8
5,4
5,0
5,5 RANGE 5,0-6,3
Inspanning van de gemeente om regelgeving te vereenvoudigen en te versoepelen
SED
NL
Rood=significante daling. De ondernemers is gevraagd op welke aspecten van gemeentelijke heffingen, regels en procedures ze ruimte voor verbetering zien (Figuur 5.3). De hoogte van lokale financiële heffingen worden door 23 procent genoemd als verbeterpunt. Daarna volgen bestemmingsplannen (22%) en parkeerregelgeving (16%). Ondernemers in Enkhuizen noemen dit meer dan andere verbeterpunten (37%). Verder valt op dat Enkhuizer ondernemers vaker dan in 2019 de hoogte van financiële heffingen en bestemmingsplannen noemen. Bij ondernemers in Stede Broec staat ‘eisen aan bouwregelgeving’ in de top 3, dit wordt vaker genoemd dan in 2019. Figuur 5.3 – Aspecten met ruimte voor verbetering (maximaal drie). STEDE BROEC 21% 22%
Hoogte lokale financiële heffingen 14% 15%
Bestemmingsplannen 5%
Eisen aan bouwregelgeving
11% +
ENKHUIZEN Regelgeving parkeren
37% 22%
Hoogte lokale financiële heffingen 18%
Bestemmingsplannen
41%
32% + 28% +
2019
DRECHTERLAND
2021
Bestemmingsplannen
22%
28%
16% 17% 18% 16%
Hoogte lokale financiële heffingen Eisen aan bouwregelgeving SED
19%
Hoogte lokale financiële heffingen Bestemmingsplannen Regelgeving parkeren
16%
0%
23% 20% 22% 20%
25%
50%
“+”=significante toename.
Waar staan de SED-gemeenten? Ondernemerspeiling 2021
36 van 65
6
Ondernemingsklimaat
6.1
Inleiding
Dit hoofdstuk behandelt de lokale omstandigheden die van invloed zijn op het gevoel dat een ondernemer heeft ten aanzien van zijn gemeente als economische vestigingsplaats. Dit hoofdstuk is een samenvattend hoofdstuk waarin een algemeen oordeel over het ondernemingsklimaat wordt gegeven en wordt onderbouwd aan de hand van opmerkingen van ondernemers.
6.2
Ondernemingsklimaat
Het ondernemingsklimaat wordt in de aan ondernemers voorgelegde vraagstelling omschreven als ‘de lokale omstandigheden die van invloed zijn op het gevoel dat u als ondernemer heeft ten aanzien van uw gemeente’. Ondernemers geven hier net als in 2019 een gemiddeld een krappe voldoende voor (6,0) (Tabel 6.1). Dit is lager dan het Nederlandse gemiddelde (6,4). Ondernemers in Enkhuizen zijn het minst te spreken over het ondernemingsklimaat (5,2), ondernemers in Stede Broec geven gemiddeld het hoogste cijfer (6,4). Tabel 6.1 – Rapportcijfer ondernemingsklimaat.
Ondernemingsklimaat