Presentatie riool- en waterzorgheffing gemeenteraad 13 mei 2025

Interactieve bijeenkomst tarieven riool- en waterzorgheffing Johan Lukkes, Leroy Verheij en Ginette Hensen 13 mei 2025

Doel is inzicht geven in: Toelichting: •

Welke kosten kunnen worden doorberekend?

•

Vertaling kosten naar benodigde opbrengsten riool- en waterzorgheffing

•

Heffingsgrondslagen en uitgangspunten riool- en waterzorgheffing

•

Keuzemogelijkheden in het doorberekenen van de kosten

Koffiepauze

Effecten: •

Effecten keuzes op tarieven riool- en waterzorgheffing via interactief rekenblad

Terugblik:

•

Terugblik interactieve sessie

Aanleiding onderzoek riool- en waterzorgheffing • Wens om de rioolheffing eerlijker en evenrediger te verdelen (differentiatie), iedereen betaalt nu hetzelfde tarief. • Toenemende kosten: o Piek rioolvervanging in 6 ‘Philips’ wijken (141 km in 12 jaar). o Stijging prijzen, lonen en rente leiden tot hogere kosten rioleringswerkzaamheden.

o Nieuw bekostigingsinstrument gemeentewet: deel klimaatmaatregelen (relatie met waterzorg) doorberekenen aan inwoners/bedrijven.

Aanleiding onderzoek riool- en waterzorgheffing Bij de watertaken horen ook: • Verwerking en regulering van hemelwater • Verwerking en regulering van grondwater • Maatregelen tegen droogte

De kosten van deze wettelijk verplichte gemeentelijke watertaken: 1. zijn de laatste jaren door klimaatverandering enorm gestegen 2. en zullen komende jaren doorstijgen.

In de Gemeentewet is een nieuw bekostigingsinstrument opgenomen, waardoor het mogelijk is om deze kosten te verhalen op inwoners en bedrijven: VNG Modelverordening Riool- en Waterzorgheffing.

Watertaken en Klimaatadaptatieplan De klimaatmaatregelen / watertaken die de gemeente gaat nemen staan in het Klimaatadaptatieplan: • In dit plan: Noodzakelijke maatregelen en prioritering voor de hele gemeente in beeld gebracht. • Uitgangspunt voor de financiering: o Periode 2024- 2028 ; beperkte periode. Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatieplan; o Financiering van klimaatadaptatie per project meenemen. • Via riool-en waterzorgheffing gemeentebrede dekking voor lange periode mogelijk o Voor 2026- 2076 ; voor langere tijd o Alle waterzorg gerelateerde zaken.

“Benodigde opbrengsten riool- en waterzorgheffing”

Welke kosten in welk tarief? Variant 1 en 2

Aanleggen regenwaterriool en het afkoppelen kunnen worden doorberekend in: Variant 1: riooltarief of Variant 2: waterzorgtarief Investering € 85 mln.

Benodigde opbrengst riool- en waterzorgheffing Variant 1

2

*

Benodigde opbrengsten 100% kostendekkendheid*

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2036

9 5,8 3,2

10,2 5,8 4,4

10,6 5,8 4,8

11,1 5,8 5,3

11,6 5,8 5,8

12,1 5,8 6,3

14,9 5,8 9,1

Waterzorgtarief (excl. rioolvervanging regenwater en afkoppelen) Nu via algemene middelen (gemeente) Minimaal doorberekenen aan inwoners/bedrijven

1,6 1,6 0

1,6 1,6 0

2,1 1,6 0,5

2,7 1,6 1,1

3,5 1,6 1,9

3,4 1,6 1,8

Riooltarief (excl. rioolvervanging regenwater en afkoppelen) Eigenarendeel Gebruikersdeel

8,6 5,8 2,8

8,7 5,8 2,9

8,9 5,8 3,1

9,0 5,8 3,2

9,2 5,8 3,4

10,3 5,8 4,5

Waterzorgtarief (incl. rioolvervanging regenwater en afkoppelen**) Nu via algemene middelen (gemeente) Minimaal doorberekenen aan inwoners/bedrijven

3,2 1,6 1,6

3,5 1,6 1,9

4,3 1,6 2,7

5,3 1,6 3,7

6,4 1,6 4,8

8,0 1,6 6,4

Riooltarief (incl. rioolvervanging regenwater en afkoppelen) Eigenarendeel Gebruikersdeel

De kostendekkendheid heeft betrekking op de kosten die in de heffing mogen worden doorberekend. Riooltarief: kosten rioolvervanging en onderhoud Waterzorgtarief: kosten watergerelateerde klimaatmaatregelen

Eigenarendeel blijft in stand en op hetzelfde niveau Het eigenarendeel (5,8 miljoen per jaar) wordt als vast bedrag per jaar in stand gehouden om de volgende redenen: •

Eigenaren zijn gewend het eigenarendeel te betalen.

•

De koppeling met het waterverbruik zit in het gebruikersdeel, conform ‘de vervuiler betaalt’. Het gebruikersdeel stijgt door terwijl het eigenarendeel constant blijft (alleen prijsindexatie).

•

Als het eigenarendeel vervalt, moet meer worden opgehaald via het gebruikersdeel, waardoor die tarieven sterker zullen moeten stijgen.

•

De pijn van de stijging komt in dat geval vooral bij huurders te liggen. Zij gaan meer gebruikersdeel betalen, terwijl de verhuurder (eigenaar) niets meer hoeft te betalen.

“Heffingsgrondslagen en uitgangspunten”

Huidige grondslag rioolheffing en tarieven • Eigenarendeel (vast tarief)

€ 205,-

• Gebruikersdeel (vast tarief)

€ 116,-

• Eigenaar woning/bedrijf betaalt beide delen

€ 321,-

• Huurder woning/bedrijf betaalt alleen het gebruikersdeel • Verhuurder woning/bedrijf betaalt alleen het eigenarendeel

Iedereen betaalt hetzelfde: • Geen onderscheid tussen huishoudens en bedrijven • Geen onderscheid tussen kleine en grote huishoudens • Geen onderscheid tussen bedrijven met een laag en hoog waterverbruik

Differentiatie van de tarieven: hoog waterverbruik zwaarder belasten en de rioolheffing evenrediger verdelen: de ‘vervuiler’ betaalt.

Rechtvaardiger lastenverdeling

Uitgangspunt nieuwe heffingsgrondslagen: kosten doorberekenen aan de “vervuiler”

Afvalwater via riooltarief:

Hemelwater via waterzorgtarief:

• Principe: Hoe hoger het waterverbruik, hoe meer afvalwater wordt geloosd, hoe hoger de kosten zijn.

• Principe: Hoe meer dakvlak en terreinverharding aanwezig is, hoe hoger de kosten zijn.

• Koppelen riooltarief aan het waterverbruik.

• Koppelen waterzorgtarief aan WOZ waarde woning/ bedrijfspand (relatie bebouwing en perceelgrootte).

Doorberekenen kosten in 1 heffing met 2 tarieven

Riool- en waterzorgheffing

Afvalwater: riooltarief

Watertaken: waterzorgtarief

Totaalbedrag riool- en waterzorgheffing bestaat uit 2 componenten: • Riooltarief • Waterzorgtarief De tarieven worden elk met een aparte heffingsgrondslag berekend. Doel: Eerlijker verdeling van kosten naar vervuiler.

Nieuwe heffingsgrondslag riooltarief huishoudens: NIEUW RIOOLTARIEF Eigenarendeel: • Vast tarief per jaar € 205,Gebruikersdeel: • Tarief eenpersoonshuishouden • Tarief meerpersoonshuishouden

Huurder woning: gebruikersdeel Eigenaar woning: gebruikers- en eigenarendeel Verhuurder: eigenarendeel

UITGANGSPUNTEN Eigenarendeel: • Blijft op niveau 2025, stijgt alleen door de jaarlijkse prijsindexatie. Gebruikersdeel: • Stijgt jaarlijks + prijsindexatie • Tariefdifferentiatie naar aantal personen in een huishouden: tarief één persoon en tarief 2 of meer personen • Verhouding tarief eenpersoonshuishouden en meerpersoonshuishouden

KEUZEKNOP

Nieuwe heffingsgrondslag riooltarief bedrijven: NIEUW RIOOLTARIEF Eigenarendeel: • Vast tarief per jaar € 205,Gebruikersdeel: • Variabel staffeltarief op basis van het waterverbruik over een periode van een jaar. Categorieën: 0-1000 m³ 1001-5000 m³ > 5000 m³ • Minimumtarief € 116,Huurder: Eigenaar: Verhuurder:

gebruikersdeel gebruikers- en eigenarendeel eigenarendeel

UITGANGSPUNTEN Eigenarendeel: • Blijft op niveau 2025, stijgt alleen door jaarlijkse prijsindexatie

Gebruikersdeel: • Stijgt jaarlijks + prijsindexatie • Tariefdifferentiatie naar het aantal m³ waterverbruik per jaar (data Vitens) • Minimumtarief: huidige tarief gebruikersdeel • Verdeling lasten per categorie waterverbruik

KEUZEKNOP

Heffingsgrondslag waterzorgtarief

Huishoudens en bedrijven: • Tarief per categorie WOZ waarde van de woning of het bedrijfspand • Tarief stijgt jaarlijks + prijsindexatie • Gebruikersheffing: doorberekening aan de gebruiker van het pand (eigenaar of huurder)

“Keuzemogelijkheden in het doorberekenen van de kosten”

De varianten en ‘keuzeknoppen’

Rioolvervanging regenwaterriool (85 mln.) doorberekenen in: Variant 1 Riooltarief Variant 2 Waterzorgtarief

Riooltarief: KNOP 1 Verdeling lasten gebruikersdeel tussen huishoudens en bedrijven KNOP 2 Verhouding tarief eenpersoonshuishouden en meerpersoonshuishouden KNOP 3 Verdeling lasten gebruikersdeel bedrijven per categorie waterverbruik

Waterzorgtarief: KNOP 4 Verdeling klimaatlasten tussen inwoners/bedrijven en gemeente

Overwegingen keuze voor variant 1 of 2 Rioolvervanging regenwaterriool (85 mln.) doorberekenen in: Variant 1

Rioolheffing

Variant 2

Waterzorgheffing

• Principe: Hoe meer dakvlak en terreinverharding, hoe meer regenwater wordt afgevoerd, hoe hoger de kosten • Doorberekenen in de waterzorgheffing doet het meeste recht aan: ‘de vervuiler betaalt’. • Grootste verschillen in het tarief bij bedrijven: o Met een laag waterverbruik en een hoge WOZ

voordeel variant 1

o Met een hoog waterverbruik en een lage WOZ

voordeel variant 2

• Bij de combinaties laag+laag (huishoudens) en hoog+hoog zijn de verschillen tussen de varianten klein.

KEUZEKNOP 1 Verdeling lasten gebruikersdeel riooltarief

Huidige verdeling

Huishoudens

Bedrijven

Verdeling gebruikersdeel 2025:

€ 2.970.000

€ 230.000

93%

7%

€ 4.092.000

€ 308.000

ca. 2.800.000 m³

ca. 650.000 m³

80%

20%

€ 3.520.000

€ 880.000

Verdeling gebruikersdeel 2026:

Verdeling op basis van waterverbruik Waterverbruik per jaar:

Verdeling lasten 2026:

€

KEUZEKNOP 2 Verhouding riooltarief eenpersoons- en meerpersoonshuishouden Aantal inwoners Smallingerland

57.180

Eenpersoonshuishoudens

9.355

Meerpersoonshuishoudens

17.081

Totaal aantal huishoudens

26.436

Een meerpersoonshuishouden bestaat gemiddeld uit 2,8 personen: verhouding 1 : 2,8

8 Friese gemeenten gebruiken verhoudingen die variëren van 1 : 1,2 tot 1 : 2

€

KEUZEKNOP 3 Verdeling lasten riooltarief bedrijven Verdeling op basis van waterverbruik per categorie:

0-1000 m³

1916 bedrijven (95%)

187.964 m³

29%

1001-5000 m³

109 bedrijven (4%)

244.513 m³

37%

> 5000 m³

14 bedrijven (1%)

218.498 m³

34%

•

Deze verdeling doet het meeste recht aan ‘de vervuiler betaalt’.

•

Dit betekent ook: 14 bedrijven dragen 34% van de lasten.

•

Keuze: tarieven voor het kleine aantal grote waterverbruikers temperen door de ‘massa’ in verhouding meer te laten betalen: het tarief per staffel laten afnemen (bijv. 60%-30%-10%)

€

KEUZEKNOP 4 Verdeling lasten watergerelateerde klimaatmaatregelen tussen inwoners/bedrijven (waterzorgtarief) en gemeente • Huidige dekking watergerelateerde klimaatmaatregelen: 1,6 mln. via algemene middelen (gemeente) • Keuze: alles (100%), een deel of niets (0%) doorberekenen aan inwoners/bedrijven

Voordelen 100% doorberekenen aan inwoners/bedrijven: • Structurele dekking voor de watergerelateerde klimaatopgaven in de hele gemeente • Financiering staat los van de algemene middelen en is daarmee niet onderhevig aan bezuinigingsopgaven • Bezuiniging van ca. 1,6 mln. op de algemene middelen

Nadeel 100% doorberekenen aan inwoners/bedrijven: • Hogere lasten voor inwoners/bedrijven

€

“Tarieven riool- en waterzorgheffing via interactief rekenblad”

Terugblik op interactieve rekensessie

• Hoe heeft u de sessie ervaren? • Heeft u voldoende inzicht gekregen? • Zijn er nog vragen?