Bijlage 1 - Jaarverslag 2024

KU

iem

n

Jaarverslag 2024

I

a

a

a

I

III

Jaarverslag 2024

Inhoud

Pagina

Jaarverslag Programma Doelstelling en taken Inleiding Paragrafen Onderhoud kapitaalgoederen Bedrijfsvoering Weerstandsvermogen Samenvatting vermogenspositie, resultaten en financiële kengetallen Verbonden partijen

5 6 18 18 18 20 21

Jaarrekening

-

Financieel jaarverslag Balans per 31 december 2024 Overzicht baten en lasten 2024 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling

22

Toelichting op de balans per 31 december 2024 Toelichting op overzicht baten en lasten 2024 Controleverklaring

26 28 33

Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3:

Samenstelling bestuur/bureau Samenstelling commissies Overzichten productiecijfers 2024

3

22 23 24

37 39 40

Doelstelling en Taken Voor het opstellen van het jaarverslag 2024 wordt uitgegaan van de voor 2024 geldende Gemeenschappelijke regeling. Doelstelling: De Gemeenschappelijke Regeling 'hûs en hiem', adviseurs omgevingskwaliteit, is opgericht 1 januari 1985 en voortgekomen uit: 1925:

Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van de inbreuk op de schoonheid van stad en land.

1947:

Provinciale Friese Schoonheidscommissie.

1980:

Friese Schoonheidscommissie 'HUS en HIEM'.

De regeling heeft ten doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Friesland. Taken: Het lichaam geeft met behulp van een hem ten dienste staand bureau uitvoering aan de bovengenoemde doelstelling en oefent daarbij de volgende taken uit: a. het beschikbaar stellen van onafhankelijk en deskundig personeel ten behoeve van de bemensing van de adviescommissie als bedoeld in artikel 17.9 Omgevingswet die door de raden is ingesteld; b. het voordragen van personen tot benoeming van leden van de adviescommissie ten behoeve van de voorstellen van de colleges daartoe aan de gemeenteraden; c. het verzorgen van het secretariaat van de adviescommissie; d. het faciliteren van de adviescommissie, zodat deze commissie haar taken kan uitvoeren overeenkomstig de door de raden vastgestelde Verordening op de gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit; e. het opstellen van het jaarverslag van de adviescommissie en toezending daarvan aan de gemeenteraden; f.

het geven van adviezen over algemene vraagstukken betreffende de omgevingskwaliteit aan gemeenten, andere openbare lichamen en aan particulieren, de laatsten voor zover het een tweede onafhankelijke beoordeling betreft van bouwplannen gelegen buiten de aan de Gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten; g. het op verzoek van de colleges voorzien in advisering over gemeentelijke monumenten, in het bijzonder ten aanzien van beeldbepalende panden binnen ingeschreven beschermde stads en dorpsgezichten en in de advisering van objecten met door de gemeente toegekende cultuurhistorische waarden; h. alle overige feitelijke werkzaamheden die nodig zijn voor de advisering Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. De naam van de GR is per 1 januari 2024 veranderd in hûs en hiem advisering omgevingskwaliteit en het bureau draagt de naam hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit.

Inleiding Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de Adviescommissie Omgevingskwaliteit, waarvan de leden door de gemeenteraad zijn benoemd. De adviescommissie bestaat uit deskundigen op het vlak van architectuur, stedenbouw, landschap, monumentenzorg en burgerleden. De adviescommissie is onderdeel van het bredere instrumentarium van de gemeente om vanuit het publieke domein de kwaliteit van de leefomgeving te bevorderen. In de Memorie van Toelichting op de Omgevingswet wordt omgevingskwaliteit als volgt omschreven: 'Omgevingskwaliteit duidt op het belang van aspecten als cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap. Het gaat daarbij zowel om de menselijke beleving van de fysieke leefomgeving als om de intrinsieke waarden die de maatschappij toekent aan de identiteit van gebieden en aan dier- en Plantensoorten.' Het college van B&W legt aanvragen voor een omgevingsvergunning of voor de aanwijzing van gemeentelijke monumenten voor aan de adviescommissie. De advisering richt zich ook tot het college. Beoordeling is gebaseerd op de door de gemeenteraad vastgestelde beleidskaders en criteria.

Nieuw is dat de adviescommissie bij elk voorstel in de beoordeling onderzoekt of het plan een positieve bijdrage levert aan de instandhouding of verbetering van de omgevingskwaliteit. Wij beschouwen dat als een enorme verbetering ten opzichte van het inmiddels achterhaalde begrip of het plan al of niet 'voldoet aan redelijke eisen van welstand'. Adviezen van de commissie worden vrijwel altijd opgevolgd, al kan het college daarvan gemotiveerd afwijken. Als erdoor het college meermaals afgeweken wordt op een specifiek aspect kan dat voor de gemeenteraad aanleiding zijn om het beleid op dat aspect aan te passen. In het kader van het 100-jarig jubileum van de adviescommissie organiseren wij in 2025 een aantal activiteiten waarbij we ook raadsleden betrekken, bijvoorbeeld in de vorm van een fietstocht door de eigen gemeente om samen te ontdekken en te bespreken hoe we de kwaliteit van de leefomgeving in de gemeente nog beter kunnen beschermen en bevorderen.

Nieuwe tekst van de Gemeenschappelijke Regeling vastgesteld Hûs en hiem is een gemeenschappelijke regeling (GR) van de 17 Friese gemeenten en heeft als doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Fryslân. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering sterker gericht op een integrale benadering van het bredere begrip omgevingskwaliteit. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de 'nieuwe' Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit, waarvan de leden door de gemeenteraden zijn benoemd. Om tegemoet te komen aan alle juridische vereisten is de tekst van de Gemeenschappelijke Regeling in eerste instantie 'Omgevingswetproof' gemaakt. Vervolgens is de tekst nogmaals aangepast in verband met wijzigingen van de Wet op de Gemeenschappelijke Regeling (WGR). De naam van de GR is daarbij veranderd in hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit. In het verslagjaar is de nieuwe GR door alle colleges en raden vastgesteld en inmiddels ook gepubliceerd. In opdracht van de kring van Friese Griffiers heeft de Noordelijke academie voor openbaar bestuur zogenaamde kennisclips over verschillende gemeenschappelijke regelingen (GR's) geproduceerd. Ook hûs en hiem heeft meegewerkt aan de totstandkoming van deze productie.

In de kennisclips, bedoeld als informatiebron voor gemeenteraadsleden, werden de activiteiten en relevante ontwikkelingen rond alle Friese GR's besproken. Er werd ingegaan op de vorm, inrichting en werkwijze van de Organisatie en aan de orde kwamen de bevoegdheden van de gemeenteraad.

Leden adviescommissie omgevingskwaliteit Leden van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit van hûs en hiem worden voor drie jaar benoemd en kunnen daarna voor een termijn van drie jaar worden herbenoemd en in de praktijk vervolgens gedurende die tweede termijn als reserve-commissielid optreden. Het rooster van af- en aantreden bepaalt dat elk jaar enkele wisselingen plaatsvinden in de multidisciplinair samengestelde adviescommissie van hûs en hiem. In 2024 traden de volgende leden toe: Tjerk van der tune (architect), Anneke Nauta (landschapsarchitect), Nikè Ruijter (stedebouwkundige) en Sanne Tillema (architectuurhistorica). De voorgedragen nieuwe leden voor 2025 zijn de architecten Gertrud Topper en Marije Taisma, stedebouwkundige Tim Willems-Kruize, monumentenarchitect Rudolf de Haas en architectuurhistorica Gea van Essen (reserve-lid). De benoeming van de leden van de adviescommissie geschiedt door de gemeenteraden èn colleges van B&W van alle 17 gemeenten, die deelnemen aan de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem. De externe leden van de Adviescommissie zijn niet in dienst van hûs en hïem. Zij ontvangen per vergadering een onkostenvergoeding. De commissie werkt met twee teams met gelijkwaardige samenstelling. Zitting in de adviescommissie neemt één (donderdag)middag per maand in beslag.

Per 1 oktober 2024 is Frank Reitsma aangesteld als adviseur ûmgevingskwaliteit bij hûs en hiem. Ook Frank Reitsma is per 1 januari 2025 benoemd als lid van de adviescommissie.

Centrale Adviescommissie ümgevingskwaliteit

Reglement van orde De adviescommissie heeft in het verslagjaar een nieuw Reglement van orde Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit vastgesteld. Daarbij wordt verwezen naar de Verordening op de (Gemeentelijke) Adviescommissie Omgevingskwaliteit, die door alle gemeenteraden al eerder is vastgesteld. Daarin is bepaald dat de commissie haar werkwijze binnen de kaders van de Verordening nader vaststelt in een Reglement van orde. Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is de Bouwverordening vervallen. In de Bouwverordening waren de instelling, de samenstelling, de benoeming van leden en de werkwijze van de commissie vastgesteld. De Bouwverordening bevatte als bijlage het Reglement van orde. In plaats daarvan is het nieuwe document opgesteld dat de taken, werkwijze en bevoegdheden van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit bevat. De ingangsdatum is 1 januari 2024 (met terugwerkende kracht). Burgemeester en wethouders zorgen voor publicatie van het Reglement van orde in het gemeenteblad.

Inspirerend werkbezoek aan Antwerpen Leden van het Dagelijks Bestuur en de medewerkers van hûs en hiem brachten in februari een werkbezoek aan Antwerpen. Onder andere werd een bezoek gebracht aan het stadhuis, waar een toelichting werd verzorgd door de adjunct stadsbouwmeester van Antwerpen. Dat ging over de ambities en ontwikkelingen van de stad en het belang van ruimtelijke kwaliteit in het lange termijndenken, dat in alles leidend is voor de grote opgaven waar Antwerpen voor staat. Ook bezocht de delegatie het betoverende Koninklijke Museum voor Schone Kunsten (KMSKA) dat op een schitterende manier door KAAN Architecten is getransformeerd. Vervolgens verzorgde architect Ninke Happel (HCVA architecten) een inspirerende rondleiding door het pas opgcicverdc project Fierenshoven. Happel toonde hoe ze op een slimme manier een nieuwe indeling heeft gemaakt in het woningbouwproject uit de eerste helft van de vorige eeuw door de bestaande basisstructuur zoveel mogeliik intact te laten. Hierbij zijn ook originele details zoveel mogelijk gespaard. Een prachtig voorbeeld van hoe de (sociale) woningbouwopgave gecombineerd wordt met het behoud van erfgoed.

4

P

jij

koiiiuklijL

Iuseuin koor Sdioti kunsLen Ant\cipeii en \ul1II1gbou\\ project l-ierensIio cii

8

Excursie naar De Treffe en Fijn Wonen in Heerenveen Leden van het bestuur en van de adviescommissie van hûs en hiem bezochten in mei tijdens de jaarlijkse excursie woonwijk De Treffe in Heerenveen. Deze wijk is tot stand gekomen door samenwerking tussen de gemeente, ontwikkelaar Slokker, bouwbedrijf LONT, TWA architecten, Baljon landschapsarchitecten en een omgevingspsycholoog. Door met clusters van woningen in een groen-blauw dooraderd landschap te werken en deze clusters steeds te beperken tot circa 14 woningen is een opmerkelijk aangename woonomgeving gecreëerd.

v .I.n.r. adviseurs Marloes Ëskens, Stef an Stienstra. Wiepkjen Kingma, commissieleden Stefan Gall en Maneke van der Heide, bestuursvoorzitter Hein de Haan en architect Bauke Tuinstra

Aansluitend volgde voor het gezelschap van bestuurders en adviseurs een indrukwekkend werkbezoek aan de woningfabriek van Fijn Wonen, eveneens in Heerenveen. Door gebruik te maken van slimme productiemethoden, standaardisering en robotisering worden op industriële wijze alle onderdelen van een woning geproduceerd, die vervolgens in één dag op de bouwplaats in elkaar kan worden gezet. Fijn Wonen is een concept van Van Wijnen, opgezet als start-up om in te spelen op veranderingen in de bouwsector. Inmiddels rollen er honderden woningen per jaar van de band uit deze fabriek. De excursie bracht een levendige discussie op gang over de consequenties van industrieel bouwen.

Voorzitterschap Team Ruimtelijke Kwaliteit Nederland Het Team Ruimtelijke Kwaliteit Nederland (TRKN) is een samenwerkingsverband van zeven regionale adviesorganisaties en de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit. Naast de Federatie zijn aangesloten Libau (Groningen), Oversticht (Overijssel), Gelders Genootschap, Mooi Noord-Holland, Mooisticht (Utrecht), Dorp Stad en Land (Zuid-Holland en Zeeland) en hûs en hiem (Fryslân). Het voorzitterschap en secretariaat van TRKN rouleert onder de leden. In 2024 vervulde hûs en hiem deze rol. Op verzoek van de andere organisaties wordt het voorzitterschap door hûs en hiem in 2025 voortgezet. De adviesorganisaties beschikken samen over een groep van ongeveer 200 experts die als adviseur werkzaam zijn op alle denkbare terreinen van monumentenzorg en ruimtelijke kwaliteit: uiteenlopend van erfgoedadviseurs via ervenconsulenten tot experts op het gebied van

infrastructuur en duurzame ontwikkeling. Dat doen zij als onafhankelijke adviseur, als lid van een kwaliteitsteam, als supervisor of stadsbouwmeester, als onderzoeker of als opsteller van gemeentelijke beleidsnota's. De leden van het team doen onderling een beroep op elkaars expertise en kunnen zo elk beschikken over de inzet van alle denkbare deskundigheid. Een keer per jaar organiseert TRKN een landelijke teamdag met o.a. excursies. In 2024 is TRKN begonnen met een serie werksessie over de opzet van de nieuwe Nota's Omgevingskwaliteit. We noemen dit de Bouwsteen Omgevingskwaliteit voor het te ontwikkelen beleid en instrumentarium onder de Omgevingswet dat gemeenten de komende jaren moeten gaan maken. Het doel van de Bouwsteen Omgevingskwaliteit is om gemeenten in Nederland handvaten mee te geven om omgevingskwaliteit te verankeren o.a. in het omgevingsplan. De bouwsteen laat ruimte voor lokaal maatwerk, op basis van de ruimtelijke identiteit en cultuur van een gemeente. Het is geen blauwdruk of vastgesteld model maar heeft mogelijk wel het voordeel van een op termijn heldere basissystematiek voor omgevingskwaliteit onder de Omgevingswet.

Voorbereiding op jubileum 100 jaar

GSKkV14

Prinses Juliana en P.A.V. baron van Harinxma thoe Slooten.

Op 23 september 1925 werden op voordracht van de commissaris der koningin mr. P.A.V. baron van Harinxma thoe Slooten door Gedeputeerde Staten voor een periode van drie jaren de eerste leden van de adviescommissie benoemd. De naam werd: 'Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van inbreuk op de schoonheid van stad en land'. Er was onmiddellijk een redelijk aantal gemeenten dat bouwplannen ter beoordeling inzond. Op 23 oktober 1925 werd de eerste algemene vergadering gehouden in het provinciehuis te Leeuwarden. Het reglement en de algemene werkwijze van de werkvergaderingen werden toen vastgesteld. Na de Tweede Wereldoorlog werd om praktische redenen de naam gewijzigd in 'Provinciale Friese Schoonheidscommissie' (P.F.S,). Op 5 november 1948 vond de eerste algemene vergadering na de oorlog plaats. In de zeventiger jaren van de vorige eeuw wijzigde de schoonheidscommissie haar koers. De ontwikkelingen leidden in 1981 tot een wijziging van het reglement en tegelijkertijd tot naamswijziging in 'Friese Schoonheidscommissie hûs en hiem'. Inmiddels was de verhouding van de schoonheidscommissie ten opzichte van de provincie aan herziening toe. De organisatiestructuur van de commissie werd gewijzigd.

Deze had gedurende 58 jaar gefunctioneerd als een intergemeentelijke Organisatie, waaraan het provinciaal bestuur zijn medewerking verleende en waarvan het bureau werd gevormd door medewerkers van de 10

Provinciale Planologische Dienst. Per 1 december 1983 ging de commissie over in de Gemeenschappelijke Regeling Welstandszorg Hûs en Hiem'. Inmiddels is de GR omgedoopt tot hûs en hiem, adviseurs omgevingskwaliteit. Het 100-jarig bestaan zal met name in de jubileummaand van 23 september —23 oktober 2025 op feestelijke wijze worden gevierd. De voorbereidingen daarvoor zijn in 2024 in gang gezet.

De Tijd in Boisward voorbeeldlocatie Mooi Nederland

In een serie over voorbeeldlocaties van Mooi Nederland wordt ook het voormalige stadhuis van Bolsward (1614) genoemd. De beschrijving is als volgt: Sinds 2011 werd nagedacht over een nieuwe bestemming voor dit cultuurhistorisch en zeer waardevolle ensemble dat grotendeels is beschermd als rijksmonument. Besloten werd tot een ingrijpende restauratie én nieuwbouw, wat leidde tot het ontstaan van Cultuur Historisch Centrum De Tijd. Boisward is één van de elf Friese steden en was lange tijd de hoofdstad van die gemeente. Het stadhuis is gebouwd in 1614 en was bijna vierhonderd jaar het bestuurscentrum van de zelfstandige gemeente Bolsward. Sinds de fusie van vijf Friese gemeenten tot de gemeente Südwest-Fryslân zetelt het bestuur van die gemeente in Sneek. Daarom werd nagedacht over een nieuwe functie voor dit bijzondere rijksmonument. Het voormalige stadhuis is één van de mooiste gebouwen van Friesland en niet voor niets een Top 100 rijksmonument. Het is ontworpen door Jacob Gysbert Japicx, de vader van de Friese dichter Gysbert Japicx. De constructie van de koepel met de toren, die er pas in de achttiende eeuw is opgezet, bleek aangevreten door knaagkevers en moest er tijdelijk af om gerestaureerd te worden. Achter het voormalige stadhuis lag een parkeerterreintje. Tussen het oude stadhuis en een nieuw archiefgebouw is een grote glazen overkapping gemaakt.

Hierin zit nu een gemeentelijk loket, een expositieruimte en een bibliotheek. Met loopbruggen zijn oud en nieuw met elkaar verbonden.

11

In de zeventiende-eeuwse raadszaal is voorzichtig een kleine uitsparing gemaakt waardoor een museale route door het hele gebouw kon worden gecreëerd. Die gaat ook naar de toren: daar kun je zowel de nieuwe constructie als de oude constructie goed zien. Het gehele ensemble van oud en nieuw vormt nu het Cultuur Historisch Centrum De Tiid, met onder meer zaalverhuur, een museum en een café-restaurant. Iedereen is er erg blij mee. Met deze ingreep is er maatschappelijk een enorm positieve impuls gegeven aan Boisward, waardoor de identificatie van de bewoners met de stad en de trots op de stad weer is toegenomen. Bij de intocht van de gerestaureerde koepel op de boot, stonden de inwoners van Bolsward te juichen langs de kant. Dat spreekt boekdelen. Het cultuurcentrum is met al zijn publieke functies weer het hart van de stad geworden. Dat was het als gemeentehuis al, maar met de nieuwe functies is het levendiger geworden.

Abe Bonnema Prijs 2024 Maarten van Kesteren (1988) heeft de Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten 2024 gewonnen met de transformatie van vakschool Nimeto in Utrecht. Dit maakte de ir. Abe Bonnema Stichting bekend op 7 december in het Rijksmuseum te Amsterdam. De jury gebruikte superlatieven om het winnende project te beschrijven: indrukwekkend, ontroerend, formidabel en uitmuntend. De architect heeft met een paar heel eenvoudige ingrepen, en gesteund door een enthousiaste opdrachtgever, de bestaande gebouwen én de openbare ruimte eromheen tot een superconsistent, stoer ensemble getransformeerd met een hoogwaardige ruimtelijke en architectonische kwaliteit. De extra ruimte voor het groeiend studentenaantal is hinnen de bestaande gebouwen gevonden Door vides aan te brengen in de beganegrondvloer zijn de kelders bruikbaar gemaakt voor onderwijs. Het project ondersteunt het pleidooi om schoolgebouwen juist te behouden en niet rücksichtslos te vervangen door nieuwbouw.

'fir

Maarten van Kesteren

12

Hûs en hiem prijs 2024 Bestuursvoorzitter Hein de Haan heeft in november de hûs en hiem prijs 2024 uitgereikt aan Johan de Vries. De Vries, die sinds 1995 als adviseur ruimtelijke kwaliteit voor hûs en hiem heeft gewerkt, ontving de onderscheiding tijdens een bijeenkomst ter gelegenheid van zijn pensionering. De hûs en hiem prijs is bestemd voor een persoon, die zich op bijzondere wijze heeft ingezet voor het behoud en de verbetering van de ruimtelijke schoonheid in Fryslân. Het gaat daarbij niet om een éénmalig project, maar om het 'oeuvre' van een persoon gedurende een langere periode. De hûs en hiem prijs bestaat uit een speciaal ontworpen houten beeldje en een zilveren speld. Uit de toekenning van de hûs en hiem prijs 2024 aan Johan de Vries spreekt grote waardering voor zijn jarenlange bijdrage aan de ruimtelijke schoonheid van Frysln. Zijn rustige en innemende persoonlijkheid, zijn geweldige uitdrukkingsvaardigheid, zowel in schrift als in tekening hebben een enthousiasmerende uitwerking. Naast de reguliere advisering is Johan gepassioneerd betrokken bij projecten zoals 'het betere werk' en de Vredeman de Vries Prijs. "Johan's vakkennis, toewijding aan de schoonheid van Fryslân en zijn serieuze manier van werken ('constructief kritisch') zijn enorm inspirerend en strekken tot voorbeeld voor anderen" aldus Hein de Haan tijdens de speech.

Hein de Haan en Johan de Vries

13

Personeel In 2024 heeft zich een aantal mutaties voorgedaan in het personeelsbestand. Vooruitlopend op de pensionering van Johan de Vries in januari 2025 is per 1 oktober 2024 Frank Reitsma als adviseur omgevingskwaliteit aangesteld. Verder heeft per 1 september heeft één van de adviseurs gebruik gemaakt van het 'generatiepact'. De bezetting van hûs en hiem is in 2024 uitgekomen op een gemiddelde van 9,85 FTE. De lichte stijging ten opzichte van het gemiddelde van 9,63 in 2023 is vooral toe te schrijven aan de korte tijdelijk overlapping eind 2024 door de pensionering van een medewerker in januari 2025. Eind 2024 waren 12 medewerkers in dienst bij hûs en hiem (ten opzichte van 11 medewerkers ultimo 2023). Begin 2025 is de bezetting weer terug naar 11 medewerkers. Productiecijfers 2024 In 2024 zijn in totaal 3.062 (eerste) adviesaanvragen behandeld. In 2023 zijn dat er 3.301 geweest. Daarmee is het aantal (eerste) adviesaanvragen ten opzichte van 2023 met 7,2% afgenomen. Omdat in veel gevallen na de (eerste) adviesaanvraag nog een vervolgaanvraag komt is het totale aantal planbehandelingen een veelvoud van het aantal (eerste) adviesaanvragen. Het totaal aantal planbehandelingen is licht gestegen: 6.265 in 2024 ten opzichte van 6.247 in 2023, hetgeen een stijging van 0,3% betekent. In 2024 zijn daarmee meer behandelingen per aanvraag nodig geweest: gemiddeld 2,05.

In 2023 was dat nog 1,89. In 2024 was, evenals in 2023, van de eerste aanvragen 37,3% vooroverleg (2023: 37,3%). Van het totale aantal behandelingen in 2024 was 30,5% vooroverleg (2023: 29,1%). Het voeren van vooroverleg alvorens over te gaan tot het aanvragen van een omgevingsvergunning blijft een veel gehanteerd instrument bij de aangesloten gemeenten.

Productiecijfers Betreft:

2024

2023

I Mutatie I Mutatie-%

(eerste) adviesaanvragen

3.062

3.301

-239

-7,2%

waarn aantal ooror1ea

1.142

1.232

-90

-7,3%

37,3% I

37,3%

0,0%

-0,1%

oroverleg 1(1e) adviesaanvragen aantal planbehandelingen

6.265

6.247

18

0,3%

waarvan aantal

1.911

1.820

91

5,0%

30,5%

29,1%

1,4%

4,7%

ororleg

oororleg /aantal planbehandelingen

14

Gemiddelde opbrengst per dossier per kwartaal jan 2016 - dec 2024 €600

€ 500

€ 400

€ 300

€ 200

€ 100

€0

1-16 2-16 3-16 4-16 1-lI 2-17 3-11 4-17 1-18 2-18 3-18 4-18 1-19 2-19 3-19 4-19 1-20 2-20 3-20 4-20 1-21 2-21 3-21 4-21 1-22 2-22 3-22 4-22 1-23 2-23 3-23 4-23 1-24 2-24 3-24 4-24

In 2024 is de gemiddelde opbrengst per aanvraag (dossier) uitgekomen op € 472,02. In 2023 was dit nog € 340,14. De stijging van de gemiddelde opbrengst ten opzichte van 2023 bedraagt 38,8% Een deel van de verklaring voor deze stijging ligt in de doorgevoerde tariefsverhoging miv. 1januari 2024. Opbrengsten reguliere advisering per gemeente 2019

2020

2021

2022

2023

Achtkarspelen

€45.957

€47.199

€49.578

€41.737

€52.708

2024

Ameland

€ 28.057

€39.762

€44.828

€38.771

€41.988

€41.024

Dantumadiel

€8.000

€10.768

€10.126

€17.551

€7.277

C 18.708

€ 62.553

De Fryske Marren

€ 48.596

€55.416

€78.975

€80.654

€85.814

€151.184

Harlingen

€47.573

€27.151

€36.3O4

€46.844

€38.947

€ 45.657

Hee renveen

€ 31.822

€ 39.908

€39,596

€41.041

€48.160

€ 40.390

Leeuwarden

€ 195.962

€194.714

€218.416

€ 185.984

€142.553

€ 250.170

Noardeast-Fryslân

€ 99.731

(123.432

€ 126.244

€96.391

(99.945

€134.265

Ooststellingwerf

€42.172

€41.445

€54.898

€54.572

€47.760

€ 57867

Opsterland

€56.539

€67.O40

(65.236

€53.558

€72.247

€ 93.406

Schiermonnikoog

€7.965

€6.114

(8.642

€8.894

€9.702

€11.820

Smallingerland

€78.279

€62.999

€ 105.975

€1O4.242

€99.007

€ 109.736

Süd west - F rys Iân

€ 158.204

€ 145.880

€ 196.698

€170.552

€ 206.039

€201.626

Terschelling

€16.605

€20.394

€30.139

€16.735

€20.854

€ 29.444

vlieland

€8.396

€ 10.057

€15.257

€ 13.062

€14.252

€10.451

Waadhoeke

€78.102

€82.928

€ 107.607

€85.752

€93.667

(124.995

Weststellingwerf

€43.093

€63.355

€68.149

€52.768

€68.823

C 90.983

€ 1.038.562'

€ 1.256.668

€1.109.108'

€1.149.743'

F

€995.053'

15

€ 1.474. 279

Ontwikkeling eigen veiniogen liûs en hiem 2001-2024

II I 11111

450 ['[II] 355

400. [1110 350.000 300.000 250.000 200.000 1 Sill 1111111

50 Ü[i[l 0

20O1

JO3

2005

2007

20O9

11

2013

2015

2017

Jaai

Inkonen-uitgaven-resuIUat 2008-2024 1 6UL' fl00 1 i[l[i[l[iÜ 1 40fl 00fl 1 200 fl00 1 000.000 800 fl00 f'f' 000 40fl 00f' 20f' 00f'

16

2019

2O21

2023

Aantal (lossiel sbelkrndelingell 2011-2024 9000 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1 000 0

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024

17

ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN Met ingang van 2018 is gestart met het vormen van een bestemmingsreserve. De belangrijkste toepassing van deze bestemmingsreserve (onderhoudsreserve) is het te verwachten onderhoud aan het pand. De te verwachten piek in bedoelde uitgaven kan aldus worden gespreid over een aantal jaren. FINANCIERING Inzake de realisatie van beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille (art. 13 BBV), kan worden opgemerkt dat het 'Treasurystatuut Hûs en Hiem' dd 24-11-2006 van toepassing is. Hûs en hiem is tevens onderworpen aan de Wet Financiering Decentrale Overheden (FlDO) en de regeling (verplicht) Schatkistbankieren.

BEDRIJFSVOERING Hûs en hiem heeft met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 in het verslagjaar 2024 de advisering sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit voor de deelnemende gemeenten. Ook biedt hûs en hiem diensten aan de deelnemende gemeenten aan voor Nije Pleats, neemt deel aan kwaliteitsteams en biedt ondersteuning op het gebied van (gemeentelijke) monumentenzorg en de actualisering van beeldkwaliteitsplannen. Daarnaast verricht hûs en hiem incidenteel opdrachten voor derden in het kader van second opinions en als secretariaat van architectuurprijsvragen. De dienstverlening wordt afgestemd op de adviesbehoefte van de deelnemende gemeenten. De tarifering voor de dienstverlening is gebaseerd op een kostendekkende exploitatie, immers, hûs en hiem is een non-profit organisatie. Gewoonlijk worden de tarieven (op basis van CBSinflatie-indexen) eens per drie jaar herzien. De jongste herziening is sinds 1-1-2025 van kracht. Om verantwoording af te leggen aan de deelnemende gemeenten inzake het functioneren van de lokale commissies worden voor elke gemeente inhoudelijke jaarverslagen gemaakt. Tevens vinden jaarlijkse evaluatie-gesprekken plaats met de verantwoordelijke gemeentelijke portefeuillehouders. Het aantal fte's per 31 december 2024 bij hûs en hiem bedraagt 9,85 (gemiddeld over 2023: 9,63).

Voor de bezetting van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit beschikt hûs en hiem over een poule van circa 25 externe deskundigen. WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING Hierbij gaat het om het vermogen om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat beleid moet worden aangepast. Het gaat dus om de robuustheid van de begroting. Het vermogen om het beleid door te kunnen zetten is afhankelijk van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit omvat de middelen en mogelijkheden van de organisatie om niet-begrote kosten te dekken. De weerstandscapaciteit van hûs en hiem bestaat naast het eigen vermogen uit het begrote resultaat uit de bedrijfsvoering. Tevens is het bezit van het kantoorpand (Johan Willem Frisostraat 1 in Leeuwarden) als stil vermogen een belangrijk onderdeel van de weerstands-capaciteit. Het pand is onbelast met hypotheek.

18

De WOZ-waarde is per 1-1-2023 vastgesteld op een bedrag van € 423.000 (dit was € 403.000). De waarde voor de opstalverzekering (op basis van herbouwwaarde) is, na een her-taxatie in 2019, gesteld op € 1.070.000. Voordat de verduurzamingsoperatie van het pand is uitgevoerd is in 2022 door Hoekstra Taxaties de marktwaarde van het pand getaxeerd op een bedrag van € 650.000. Hoekstra Taxaties schatte de marktwaarde als woonhuis na de doorgevoerde verduurzaming op € 800.000. Het eigen vermogen (exclusief de waarde van het pand), inclusief bestemmingsreserves per 31-12-2024 bedraagt voor de resultaatbestemming over het boekjaar 2024 € 256.743. Van het resultaat over 2024 ad € 126.212 wordt voorgesteld om € 3.000 toe te voegen aan de 'Bestemmingsreserve onderhoud pand' en het saldo van € 123.212 toe te voegen aan de algemene reserve. De weerstandscapaciteit is bij hûs en hiem dynamisch, dat wil zeggen dat het eigen vermogen beïnvloedbaar is. Immers, ook de tarifering voor de dienstverlening kan bij een dreigend tekort in de dekking van de vaste lasten redelijk snel worden aangepast. De bedrijfsvoering is er echter op gericht om een verhoging van de tarieven zoveel mogelijk te beperken.

In dit kader is het wel van belang om te melden dat, op het moment van het opstellen van het jaarverslag 2024, de vakbonden sinds begin 2025 in onderhandeling zijn met de werkgevers over een nieuwe cao ingaande op 1 april 2025 en eindigend op 31 december 2026 dan wel 31 maart 2027. Het laatst bekende werkgeversbod bedraagt 6,1% voor deze verlengde looptijd tegenover een voorstel van 9% van de bonden tot en met 31 december 2026. Voor het boekjaar 2025 is in de begroting overigens nog geen rekening gehouden met deze omvang qua stijging van de lonen. De meerjarenraming (2026 - 2028) is gebaseerd op een stabiel aantal adviesaanvragen. Inmiddels is de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 een feit. De verwachting is in elk geval in zowel 2025 als in 2026 de rol vn hs en hiem binnen de in de GR deelnemende gemeenten niet anders zal zijn dan in 2024.

Aleemene reserve In 2018 heeft het Algemeen Bestuur besloten dat, gelet op de risico's die zijn verbonden aan de aard van de werkzaamheden, gestreefd moet worden naar een algemene reserve van hûs en hiem van € 900.000. In dit bedrag ligt besloten de waarde van het pand (stille reserve). Aanwezige stille reserve De waarde van het pand, Johan Willem Frisostraat 1 te Leeuwarden, is door de gemeente Leeuwarden voor de WOZ vastgesteld per 1-1-2023 op € 423.000. Deze waardepeildatum is de basis voor het belastingjaar 2024 geweest. Het pand is onbelast met hypotheek. Lening Voor het kunnen uitvoeren van de verduurzamingswerkzaamheden van het eigen pand heeft hûs en hiem in 2022 een geldlenirig van € 330.000 afgesloten met BNG Bank B.V. De geldlening heeft een looptijd van 15 jaar vanaf 1 september 2022 tot 1 september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99% per jaar. Op deze lening wordt jaarlijks een bedrag van € 22.000, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald. Het huidige saldo van deze lening bedraagt € 286.000.

19

Samenvatting vermogenspositie, resultaten en financiële kengeta lien Activa in pauiva I R..ultaat voor beutemmlng Eigen vermogen (na resultaatbestemming)

2024 382.955

2023 256.743

2022 338.222

2021 454.558

2020 350. 189 431.095

Balanstotaal (totaal vermogen)

808.403

709.680

821.521

590.941

Resultaat boor bestemming

126.212

81.479-

116.336-

104.369

16.294

Vlottende active + Liquide middelen

439.264

320. 170

473.419

529.761

353. 512

Vaste passive (langlopende schulden)

286.000

308.000

330.000

Vlottende passie (kortlopende schulden)

139.448

144.937

153. 299

136.383

80.906

Aanwezige stille reserve (o.b.v. de WOZ-waarde per 1/1) Weerstandsermogen (o.b.v. eigen vermogen + stille reseres)

423.000 805.955

403.000 659.743

403.000 741. 222

403.000 857.558

403.000 753.189

Solvabiliteit:

2024 47%

2023 36%

2022 41%

2021 77%

2020 81%

Rentabiliteit van het eigen vermogen:

39%

-27%

-29%

26%

5%

3,15

2,21

3,09

3,88

4,37

19%

25%

28°k

nv.t

nvt

FInanclIe k.ng.tallen Eigen vermogen/totaal vermogen * 100%

Resultaat vo

beslemnirng /gerrsddeld eigen vermogen 100%

Current ratio: (Vlollende active + Liquide nsddelen)/vdottende passive

Netto schuldquote: Totaal geleende gelden If otale baten

Voor een volledig inzicht in de vermogenspositie en de resultaten wordt verwezen naar de cijfers van de jaarrekening van hûs en hiem.

20

VERBONDEN PARTIJEN Voor het jaarverslag 2024 wordt uitgegaan van de voor 2024 geldende Gemeenschappelijke regeling en onderstaande artikelen verwijzen hiernaar. In deze Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem hebben in 2024 alle gemeenten in Fryslân met uitzondering van Tytsjerksteradiel deelgenomen. Conform artikel 34 lid 1 van de GR hûs en hiem draagt elke deelnemende gemeente in de kosten van het lichaam bij naar rato van de dienstverlening op basis van tarieven die door het Algemeen Bestuur worden vastgesteld en meegedeeld aan de gemeenten. Conform artikel 34 lid 2 van de GR hûs en hiem kan een nadelig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, door de gemeenten worden gedragen in verhouding tot het aantal ingezetenen op 1 januari van het betreffende kalenderjaar. Conform artikel 34 lid 3 van de GR hûs en hiem kan een batig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, naar rato van de gemeentelijke bijdragen op basis van de tarieven in het betreffende kalenderjaar, aan de deelnemende gemeenten worden uitbetaald.

21

JAARREKENING 2024 GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING hûs en hiem Balans

31.12.2024

31.12.2023

369 139

389 510

Activa vaste activa materiele vaste activa Investeringen met een economisch nut vlottende activa Vorderingen op openbare lichamen Depot PostNL Overige vorderingen Overlopende activa

116 564 290 5 219 5 835

Liquide middelen

84 151 290 5 629 1 724 127 908 311 356

91 794 228 376

808.403

709.680

passiva eigen vermogen Algemene reserve Bestemmingsreseive onderhoud pand Bestemmingsreserve energielabel C Resultaat lopend boekjaar

241 743 18 000 0 123 212

vaste passiva vlottende passiva Schulden aan kredietinstellingen Schulden aan openbare lichamen Overige schulden Overlopende passiva

326 222 15 000 0 -84 479 382 955

256 743

286 000

308 000

0 40 44 34 127 &i477

Totaal

22

0 41 242 24 652 79 043 139 448

144 937

808.403

709.680

Overzicht van baten en lasten

Rekening 2024

Begroting 2024

Rekening 2023

A&Aesgeld 0pbengsten Nije Pleats ABP Overige pojecten Buitengewone baten/rente

1478113 10 296 30 643 0

1 310 000 29 000 0 0

1152 108 19 696 40 507 0

totaal baten

1.519.052

1.339.000

1.212.311

Kaptaallasten Directe rsoneelskosten Indirecte personeelskosten Externe personeelskosten Huisvesting Kantoorkosten Organisatiekosten Inkoop pojecten (NP, ASP) Dr'erse lasten (rente. Vpb)

55 382 1135 558 24 240 41 924 18 429 53 655 E4 786 2 608 6 258

52 000 1 089 000 19 000 35 000 23 000 60 000 38 000 10 000 10 000

46 881 1 033 221 23 238 41 634 25 661 56 209 460E4 12 935 7 957

totaal lasten

1.392.840

1.336.000

1.293.190

resultaat voor bestemming na bestemrrwngsreserve onderhoud na' bestemningsreserve energielabel C onttrekking besterrwningsreserve onderhoud onttrekking bestemrningsre serie enerelabel C

126.212 -3000 0 0 0

3.000 -3 000 0 0 0

-81.419 -3 000 0 0 0

resultaat na bestemming

123.212

0

-84.479

Baten

Laste ii

23

GRONDSLAGEN VOOR WAARDERING EN RESULTAATBEPALING Inleiding De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van de voorschriften die het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten daarvoor geeft. Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening De waardering van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders is vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarden. De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten en winsten worden slechts opgenomen voor zover zij op balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico's die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het jaar waarop ze betrekking hebben. Als gevolg van het formele verbod op het opnemen van voorzieningen c.q. schulden uit hoofde van jaarlijks terugkerende arbeidskostengerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume, worden sommige personele lasten echter toegerekend aan de periode waarop uitbetaling plaatsvindt.

Balans Vaste Activa Materiële vaste activa met economisch nut Overige investeringen met economisch nut Deze materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen verkrijgings- of vervaardigingsprijs. Slijtende investeringen worden vanaf het moment van ingebruikneming lineair afgeschreven in de verwachte gebruiksduur, waarbij rekening wordt gehouden met een eventuele restwaarde. De gehanteerde afschrijvingstermijnen bedragen in jaren: Gronden en terreinen

n.v.t.

Bedrijfsgebouwen

15

Overige materiële vaste activa

3-10

Vorderingen en overlopende activa De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde. Voor verwachte oninbaarheid kan een voorziening in mindering gebracht worden. De voorziening wordt statisch bepaald op basis van de geschatte inningskansen. Liquide middelen en overlopende posten Deze activa worden tegen nominale waarde opgenomen.

24

Voorzieningen Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale bedrag van de betrokken verplichtingen c.q. het voorzienbare verlies. De onderhoudsegalisatievoorzieningen stoelen op een meerjarenraming van het uit te voeren groot onderhoud aan (en deels van) de kapitaalgoederen, waarin rekening is gehouden met de kwaliteitseisen die ter zake geformuleerd zijn. In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen die is opgenomen in het jaarverslag is het beleid terzake nader uiteengezet. Langlopende schulden Langlopende schulden worden bij de eerste verwerking gewaardeerd tegen de nominale waarde. Viottende passiva De vlottende passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde.

Rechtmatigheid De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening worden opgenomen. Het Dagelijks Bestuur is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. De geconstateerde (grotere) afwijkingen in de realisatie van 2024 ten opzichte van de begroting 2024 betreffen. Kapitaa Ilasten r'irpctp personeelskosten Organisatiekosten

Ad a. De hogere Kapitaallasten in 2024 zijn mede het gevolg van de hogere afschrijvingslasten van de in 2022 en met uitloop in 2023 aanvullend gedane investeringen m.b.t. de verduurzaming en verbouwing van het pand van hûs en hiem. Het Algemeen Bestuur heeft in het najaar van 2022 middels een schriftelijke consultatie ingestemd met een begrotingswijziging voor extra uitgaven voor deze verduurzaming. In het verlengde van deze verbouwing is in 2024 de verplichting ontstaan voor het aanbrengen van een brandmeldinstallatie. De afschrijvingen waren ten tijde van het opstellen en goedkeuren van de begroting van 2024 nog niet bekend. Ad b. Aan de hogere Directe personeelskosten ligt vooral de cao-verhoging van 2024 ten grondslag. In deze cao-verhoging is de inflatie als gevolg van de stijgende kosten verrekend. Bij het opstellen en goedkeuren van de begroting 2024 was de omvang van de cao-verhoging niet bekend. Ad c. Onder de Organisatiekosten zijn de kosten van zowel de juridische advisering m.b.t. de impact van de wijziging van de gemeenschappelijke regeling als de -niet begrote- kosten voor het werkbezoek aan Antwerpen door leden van het Dagelijks Bestuur en medewerkers van hûs en hiem verwerkt.

25

TOELICHTING OP DE BALANS Materiële vaste activa Het onderstaand overzicht geeft het verloop van de boekwaarde van de overige investeringen met economisch nut weer:

2024

2023

Boekwaarde per 1 januari

€ 389.510

€

348.102

Investering

-

35.011

-

88.289

Afschrijvingen

-

55.382

-

46.881

Desinvesteringen

-

0

-

0

Boekwaarde 31 december

€ 369.139

€

389.510

Staat van activa rekening hûs en hiem miv 2024 (i,neaire atschrijvingj

2024 a,vatbvok,nkcvnn,h,i,vivg

omschrijving

ixeptijd

,usta,undu poicenteg. ineestoi'ing Jaron ufschrijving 2024 boekwaarde

2017 cv ketel Remeha 2017 Htesesting (markiezen) 2019 Iexentans pand 2019 Dressoir(2x) 2020 Asus ViioBook laptop 2021 Beeldschermen 27(9x) 2022 Google Pixel 7 2022 Samsung Galaxy S20 2022 Verduurzaming pand 2023 Verduurzaming pand 2023 Verduurzaming pand extra 2023 Archiefstelling Habéé 2023 Bureaus + tafels Habéé 2023 Vloerbedekking 2e etage 2023 Laadpaal 2023 Kofftemachine 2023 Mobiele telebons 13x) 2023 Software Portal 2023 Software Portal . lnnoetie

,001 '0001 '0002 '0002 '0003 '0003 '0004 '0004 '0001 0001 0001 0002 0002 0002 0001 0002 0004 0007 0007

Hustesting Hcaatesting lnentafls Intentans Computerapparatuur Computerapparatuur Tetecomapparatuur Telecomapparatuur Huistesting Huis'esting Huts'esting ln'.entafls Intentans Intentans Hoastesting lexentafls Telecomapparatuur Software Software

10 10 5 5 5 5 3 3 15 15 15 10 10 10 15 5 3 5 5

2024 Software Portal - instapfee-ll 2024 Website . emieuwde huisstijl 2024 ftrandmelctinstailatie 2024 lnbraaksignalenngsinstallatue 2024 Mobiele telebons (2x) 2024 lnr.entana (stoel adm)

0007 0007 0001 0001 '0004 '0002

Software Software Huistesting Huistesting Telecomapparatuur Intentaris

5 5 10 10 3 10

0 0

13 13 13

8,5 13,5 3,5 15 3.5

5 5 10 10 3 10

1000% € 3.750,00 10,00% € 8.263,46 20,00% €80.000,00 20.00% € 546,64 20,00% €915,70 20,00% € 2.223,97 €400,00 33.33% 33,33% € 354,55 6,67% €305.281,88 6.67% € 20.000,00 6,67% € 11.598,77 €4.194,00 10,00% 10,0096 €2.100,00 10.00% € 2.457,35 6,67% € 2.670,00 €1.098,35 20,00% 33.33% € 1 062 34 20.00% € 35.500.00 20,00% € 7.608,00 € 494.075.01 € 15.000,00 € 8 370 00 ft 8.10000 €2.601,18 ft 565,21 € 375,00 €35.011,39

20,00% 20 00% 10.00% 10,00% 33,33% 10,00%

€ 529.086.40

kwaerd. afschriivina in bo.kjaar beekjaar

bxukouu,de einde boekjaar

€1.500,00 €375.00 € 3.305,36 €826,35 € 16.000,00 € 16.000,00 € 109.32 ' ft 109.32 €366,28 €183.14 €1.334,38 €444,79 €244,46 €133,32 €216,68 €118.17 ft 284.929,75 ft 20.352.13 ft 18.666,67 ft 1.333,33 ft 10.825.52 ft 773.25 ft 3.774.60 ft 419.40 €1.890,00 ft210.00 ft 2.334,48 ft 245.74 €2.581,00 €178.00 €988,52 €219,67 €35408 €88530 €31.950,00 €110000 €7608,00 €1.521,60 € 309.510.33 € 50,897.28

€1.125,00 € 2.479,02 ft 0.00 ft 0,00 €183.14 €889.59 €111.14 €98,51 ft 264.577,63 ft 17.333,33 ft 10.052.27 ft 3.355,20 €1.680,00 ft 2.088.75 €2.403,00 €768.85 €53122 €24.850,00 €6.086 40 € 338,613.05

ft 0,00

ft 3.000,00

ft 12.000,00

€000

€83700

ft 0,00

ft 405.00

ft 0.00

ft 130,06

€0.00 4 0,00 4 0,00

€94.19 ft 18,75 4 4.485,00

€753300 € 7.695.00 ft 2.471.12 €471,02 €356,25 C 30.526,39

€ 389.510,33 C 55.382,28

C 369.139,44

Viottende activa Liquide middelen Het saldo van de rekening-courant bij de BNG Bank op 31 december bedraagt € 331.356. Het saldo van de schatkistbankierenrekening bedraagt op 31 december € 0. De kredietfaciliteit die hûs en hiem bij de BNG Bank geniet, betreft een bedrag van € 500.000. Schatkistbankieren Berekening benutting dremoebedrag schatkistbankieren Begrotingsbedrag erslagjaar

€

Drempelbedrag 2%

€

26. 780

€

1.000.000

n begrotingsbedrag

Minimaal drempelbedrag Kwartaal 1

1. 339. 000

Kwartaal 2

I Kwartaal 3 I

Kwartaal 4

Kwartaalcijfers op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden

€

219.294

€

186.233

€

242.603

€

384.662

Ruimte onder het drempelbedrag

€

780.706

€

813.767

€

757.397

€

615.338

* De regeling Schatkistbankieren is per 1-7-2021 gewijzigd: per die datum is de drempel voor het verplicht

schatkistbankieren verhoogd naar 2% van het begrotingstotaal met een minimum von C 1 miljoen. Het drempelbedrag is nooit lager dan Cl miljoen, wat betekent dat een decentrole overheid altijd gemiddeld C 1 mijoen buiten de schatkist mag houden.

26

Verloop eigen vermogen Algemene reserve

2024

2023

saldo per 1januari

€ 326.222

€ 435.558

resultaat voorgaand boekjaar

-

saldo per 31 december

€ 241.743

Gerealiseerd resultaat

2024

saldo per 1januari

€

resultaat huidig jaar

84.479-

-

109.336-

C 326.222 2023

84.479-

C 109.336-

126.212+

-

resultaat voorgaand jaar

-

84.479+

- 109.336+

81.479-

naar bestemmingsreserve

-

3.000-

-

onttrekking bestemmingsreserve

-

0

-

3.0000+

saldo per 31 december

€ 123.212+

€

84.479-

Bestemmingsre serve

2024

2023

saldo per 1januari

€

15.000

€

12.000

3.000

-

3.000

naar bestemmingsreserve onttrekking bestemmingsreserve

-

0

-

0

saldo per 31 december

€

18.000

C

15.000

Resultaatverdeling

2024

resultaat voor bestemming

€

126.212+

naar bestemmingsreserve

-

3.000-

onttrekking bestemmingsreserve

-

resultaat na bestemming

C

2023

0 123.212+

€

81.4793.000-

-

0

C

84.479-

Vaste passiva Om het pand aan de J.W. Frisostraat per 1 januari 2023 minimaal aan label C te laten voldoen heeft hûs en hiem voor de benodigde verduurzaming van het pand een geldlening afgesloten met BNG Bank NV. voor een bedrag van € 330.000. De geldiening heeft een looptijd van 15 jaar vanaf 1 september 2022 tot 1 september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99% per jaar. Op deze lening wordt jaarlijks, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald. Langlopende deel van de geldlening zijnde > 5 jaar bedraagt: € 176.000 Kortlopende deel van de geldiening zijnde < 5 jaar bedraagt: C 110.000 Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen Onder de post van Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen vallen de laatste termijn aan het Portaal (adviessoftware ter vervanging van de Adviesbank) voor een bedrag van € 15.000 en de aangegane verplichting van de kelderrenovatie (kelderafdichting Koekoek, technische bergingsruimte en het aanbrengen van een ventilatiesysteem) voor een bedrag van C 15.000. Het voornemen is om de uitgave voor het renoveren van de kelder in 2025 te onttrekken aan de bestemmingsreserve onderhoud.

TOELICHTING OP HET OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN Adviesgelden en overige inkomsten Aan inkomsten uit reguliere advisering aan gemeenten inclusief second opinions voor derden is in 2024 een bedrag van € 1.478.113 geboekt (hierin begrepen is een bedrag van € 171.656 uit vooroverlegadvisering). In 2023 was dit nog C 1.152.107 (waarvan € 168.139 uit vooroverleg). De stijging van de adviesgelden kan voor een deel worden toegeschreven aan de per 1/1/2024 doorgevoerde tariefsverhoging. Daarnaast is uit de Organisatie van de Abe Bonnema Prijs en overige projecten aan baten een bedrag van in totaal € 40.939 geboekt (tegenover € 60.203 in 2023). In 2024 zijn aan (eerste) adviesaanvragen aangaande omgevingskwaliteit 2.759 (2023: 2.964) behandeld en aan (eerste) monumentenadviesaanvragen 303 (2023: 355) ontvangen. Dit is voor de eerste aanvragen ten opzichte van 2023 een daling van 6,9% bij de adviesaanvragen m.b.t. omgevingskwaliteit en een daling van 14,6% bij de monumentenadviesaanvragen. Het totale aantal behandelingen voor omgevingskwaliteit betrof 5.579 en voor monumenten 686. Voor omgevingskwaliteit gerelateerde adviezen is in 2024 het gemiddeld aantal behandelingen per aanvraag 2,02 geweest (in 2023: 1,91). Voor monumenten was in 2024 het aantal behandelingen 2,26 per dossier, dit betreft een stijging ten opzichte van 2023 (1,76).

Voor 'second opinions' is in 2024 aan verkopen een bedrag van C 3.834 geboekt (2023: € 2.365). Second opinions worden veelal aangevraagd door rechtsbijstandsverzekeraars. In 2024 hebben geen Nije Pleats-sessies plaats gevonden (opbrengsten in 2023: € 9.796). In 2024 is de Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten uitgereikt. De organisatie hiervan lag deels bij hûs en hiem. Aan verkopen (uren en doorbelaste kosten) kon in het boekjaar 2024 een bedrag ad € 10.296 worden geboekt. Verder zijn in 2U24 onder de noemer Overige projecten de opbrengsten voor de ondersteuning en advisering bij het opstellen van beeldkwaliteitsplannen, advisering inzake erfturbines, deelname aan 0-teams en deelname aan het Koepeloverleg Omgevingskwaliteit Afsluitdijk (KBO) geboekt voor een totaalbedrag van € 30.643 (2023: € 40.507). De daling ligt vooral bij advisering van het aantal erfturbines. Personeelslasten In 2024 was de cao die is ingegaan op 1-1-2024 en loopt tot 31-3-2025 van toepassing met een loonafspraak van 4,75% per 1 januari 2024 en 1,25% per 1 oktober 2024. Deze cao resulteerde in een gemiddelde loonsverhoging van 5,1% voor 2024. Het aantal FTE's bedraagt in 2024 gemiddeld 9,85 (waarvan 0,22 tijdelijk) ten opzichte van een gemiddelde van 9,63 in 2023 (waarvan 0,22 tijdelijk).

Deze stijging is mede het gevolg van een tijdelijke overlapping in 2024 met het oog op de pensionering van een medewerker in januari 2025. De post Netto salarissen is met C 588.285 in 2024 fors hoger geweest dan in 2023 (C 518.863). De post Loonheffingen is met C 354.522 in 2024 ook hoger dan in 2023 (€ 339.004). De post Pensioenen is in 2024 met € 192.751 eveneens hoger dan in 2023 (C 175.354). De totale salarislast in 2024 is uitgekomen op € 1.135.558 en dat is € 102.337 hoger dan in 2023 (C 1.033.221). De hogere salarislasten kunnen grotendeels worden toegeschreven aan de caoverhogingen en gedeeltelijk aan een tijdelijke overlapping in de bezetting i.v.m. een naderende pensionering van één van de adviseurs. 28

De post Indirecte personeelskosten is in 2024 uitgekomen op € 24.240 en is daarmee licht hoger dan in 2023 (€ 23.828). Onder deze noemer vallen o.a. cursuskosten en kosten voor het uitbesteden van de salarisadministratie. De post Externe personeelskosten (presentievergoeding commissieleden en invaikrachten) is in 2024 uitgekomen op € 41.924 en daarmee in lijn met vorig jaar (2023: €41.634).

Directe personeelskosten Indirecte personeelskosten Externe personeelskosten Totaal

Rekening 2024

Begroting 2024

Rekening 2023

1.135.558 24.240

1.089.000

1.033.221

41.924

19.000 35.000

23.238 41.634

1.201.772

1.143.000

1.098.093

Wet WNT (Wet normering topinkomens) Het normenkader rondom de 'Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen Publieke en Semipublieke Sector (hierna: WNT) is bekrachtigd in het Besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 februari 2014, nr. 2014-0000106049 en de Regeling van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 februari 2014, nr. 2014-0000 104920. De WNT is per 1 januari 2013 in werking getreden. Beloningen van bestuurders en overige topfunctionarissen in de (semi)publieke sector dienen wettelijk genormeerd, respectievelijk gemaximeerd te worden. Dit heeft geresulteerd in de wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT). Hiermee wordt WOPT ingetrokken. De WNT voorziet in een democratisch gelegitimeerd instrument waarmee normen en verplichtingen kunnen worden opgelegd voor de bezoldiging van bestuurders en andere topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector. De gemeenschappelijke regeling is verplicht om jaarlijks in de jaarrekening de bezoldiging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunctionaris op persoonsnaam op te nemen voor zover deze een drempelbedrag van € 2.100 overschrijden, ongeacht een eventuele overschrijding van het bezoldigingsmaximum.

Ten aanzien van interim-functionarissen die geen topfunctie vervullen hebben wij gebruik gemaakt van de mogelijkheid die paragraaf 6 van de Beleidsregels toepassing WNT biedt inzake de volledige openbaarmaking van deze functionarissen. Op basis van de Beleidsregels toepassing WNT (inclusief de wijziging van paragraaf 6 volgens besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 12 maart 2014, nr. 2014-0000142706 kunnen en hoeven wij niet volledig te voldoen aan de verplichting voor openbaarmaking van deze interim-functionarissen zoals voorgeschreven in artikel 4.2 lid 2c van de WNT (inclusief verwerking Aanpassingswet WNT). Voor 2024 geldt als maximumbedrag € 233.000,- inclusief belaste onkostenvergoedingen en pensioenbijdrage. In 2024 hebben geen bezoldigingen boven deze bezoldigingsnorm plaatsgevonden. Zowel bij vast als bij tijdelijk personeel.

De WNT geeft aan dat de gemeenschappelijke regeling verplicht is om jaarlijks in het financieel jaarverslag de bezoldiging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunctionaris op persoonsnaam op te nemen voor zover deze een drempelbedrag van € 2.100 overschrijden, ongeacht een eventuele overschrijding van het bezoldigingsmaximum. Dit houdt in dat de directeur mét financiële gegevens en de leden van het algemeen bestuur en het dagelijks bestuur van de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem zOnder financiële gegevens opgenomen moeten worden in de jaarrekening. In 2024 betreft dit alsdan de volgende personen: Marc A. Visser Functiegegevens

directeur/secretaris

van - tot

1-1-2024 / 31-12-2024

deeltijdfactor

0,8 FTE

dienstbetrekking?

Ja

Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoeding

€ 104.925

Beloningen betaalbaar op termijn

€

Totale bezoldiging

€ 123.328

Individueel toepasselijk bezoldigingsmaximum

€ 186.400 (80% van € 233.000)

18.403

Gegevens 2023 van - tot

1-1-2023 / 3 1-12-2023

deeltijdfactor

0,8 FTE

Beloning plus belastbare onkostenvergoeding

C

98.312

Beloningen betaalbaar op termijn

€

17.531

Totale bezoldiging

€ 115.843

Aan de hieronder vermelde functionarissen zijn in 2024 (evenals in 2023) geen vergoedingen betaald. Leden van het DB: •

H. de Haan, J. van Veen (tot 28juni 2024), E. de Groot (vanaf 28juni 2024), B. Dam, L. van

der Tuin-Kuipers, H. Zonderland, N. Linthorst en B. Zantman Leden van het AB: •

L. van der Tuin-Kuipers, Th. Faber, G. Wiersma, C. van Hes, E. de Groot,

J. van Veen (tot 28juni 2024), R. Tromp (vanaf 28 juni 2024), H. de Haan, B. Koonstra, J. Nijboer, A. Postma, J. Hagen, M. le Roy, B. Dam, G. van Essen (tot 10 april 2024), D. Ruige (vanaf 8 mei 2024), R. de Jong, K. Arendz, H. Zonderland

30

H uisvestings-/Apparaatskosten Het totaal van de huisvestings-, kantoor- en organisatiekosten is in 2024 hoger uitgevallen dan begroot. Huisvesting: De in 2024 onder Huisvesting geboekte kosten zijn per saldo €4.571 lager dan de begrote kosten, dit is de resultante van € 18.429 aan gemaakte kosten ten opzichte van € 23.000 qua begroting. Deze lagere huisvestingsiasten worden vooral verklaard door een per saldo lager energieverbruik, waarbij een deel van de stroomopbrengst vanuit de zonnepanelen is terug geleverd. De verduurzaming van het pand aan de J.W. Frisostraat 1 draagt daarmee bij aan lagere energiekosten voor hûs en hiem. Kantoorkosten: De post Kantoorkosten komt in 2024 € 6.300 lager uit dan de begroting (€ 53.655 ten opzichte van € 60.000). Binnen de Kantoorkosten wordt de onderschrijding van € 2.400 aan Kosten IT-Beheer verklaard uit een verrekening vanuit ICT-Leeuwarden voor het resultaat over 2023 en een teruggave in de doorberekende afschrijvingskosten. De overige rubrieken aan kantoorkosten laten eveneens onderschrijdingen ten opzichte van de begroting zien. Het met ingang van 2024 digitaliseren van de verstrekte adviezen via het nieuwe Portaal speelt daarbij ook een rol. De kosten voor de vernieuwde website zijn voor een deel in 2024 geactiveerd.

Organisatiekosten: In 2024 zijn de totale organisatiekosten uitgekomen op € 54.786 ten opzichte van een begroting van € 38000. De post Organisatiekosten kende daarmee in 2024 een overschrijding van circa € 16.800 van de begrote kosten. Een deel van de verklaring ligt in niet-begrote kosten van juridische advisering m.b.t. de impact van de wijziging van de gemeenschappelijke regeling. uaarnaast zijn (niet-begrote) kosten voor een werkbezoek aan Antwerpen door leden van het Dagelijks Bestuur en medewerkers van hûs en hiem onder de rubriek Diverse organisatiekosten verwerkt. De hogere Contributies zijn toe te schrijven aan indexatie van de kosten en het aansluiten van hûs en hiem bij Circulair Friesland en Werken in Friesland.

Diverse lasten Inkoop Nije Pleats Aan inkoopkosten voor Nije Pleats is in 2024 een bedrag ad € 2.608 geboekt, dit betreft nagekomen kosten uit 2023. Deze kosten zijn in 2023 al verrekend in de facturen m.b.t. Nije Pleats -sessies. Deze post bestaat uit kosten van externe projectmedewerkers.

31

De opstelling van de Huisvesting/Apparaatskosten: Rekening

Begroting

Rekening

2024

2024

2023

Onderhoudskosten gebouw

618

1.000

809

Onderhoudskosten tuin

1.197

1.000

1.043

Schoonmaakkosten

11.191

10.000

11.315

Gas en elektrisch

3.109

9.000

5.363

Water

44

100

109

Huisvuilkosten

579

250

342

Overige huisvestingskosten

1.691

1.650

6.680

Totaal huisvesting

18.429

23.000

25.661

919

Huisvesting

Kantoorkosten Kantoorartikelen

722

1.250

Kantine

294

500

449

Drukwerk

600

1.250

1.412

Kosten website/jubileum

4.358

5.000

7.776

Kosten beheer IT

47.613

50.000

45.195

Overige kantoorkosten

68

2.000

458

Totaal kantoorkosten

53.655

60.000

56.209

Organisatiekosten Verzekeringen

2.829

3.000

3.201

Contributies

17.764

14.500

15.772

Abonnementen/boeken

1.297

1.UoU

958

Porti

724

1.250

442

Telefonie

2.045

1.750

4.147

Belastingen divers

4.353

4.000

4.247

Accou nta ntskosten

9.325

8.500

8.800

Diverse organisatiekosten

16.449

4.000

8.537

Totaal organisatiekosten

54.786

38.000

46.054

Totaal

126.870

121.000

127.924

Aldus vastgesteld in de vergadering van het Algemeen Bestuur als bedoeld in art. 33 van de Gemeenschappelijke Regeling 'hûs en hiem'. d.d. 27juni 2025

H. de Haan, voorzitter

MA. Visser, secretaris

32

BIJLAGE 1. SAMENSTELLING VAN HET BESTUUR EN BUREAU DAGELIJKS BESTUUR. Leden: H. de Haan, voorzitter J. van Veen, penningmeester (tot 28juni 2024) E. Groot, penningmeester (vanaf 28juni 2024) B. Dam L. van der Tuin-Kuipers H. Zonderland N. Linthorst B. Zantman

ALGEMEEN BESTUUR. Ingevolge artikel 8 van de Gemeenschappelijke Regeling zijn door de deelnemende gemeentebesturen de volgende leden en plaatsvervangende leden bestuurders aangewezen als lid van het Algemeen Bestuur Gemeente

Lid

Achtkarspelen

L. van der Tuin-Kuipers

Ameland

Th. Faber

Dantumadiel

G. Wiersma

De Frvcke Mrren

C vn Hec

Harlingen

E. de Groot

Heerenveen

J. van Veen (tot 28juni 2024)

Heerenveen

R. Tromp (vanaf 28juni 2024)

Leeuwarden

H. de Haan

Noardeast-Fryslân

B. Koonstra

Ooststellingwerf

J. Nijboer

Opsterland

A. Postma

Schiermonnikoog

J. Hagen

Smallingerland

M. Ie Roy

Sdwest-Fryslân

B. Dam

Terschelling

G. van Essen (tot 10 april 2024)

Terschelling

D. Ruige (vanaf 8 mei 2024)

Vlieland

R. de Jong

Waadhoeke

K. Arendz

Weststellingwerf

H. Zonderland

37

Wij communiceren met het algemeen bestuur andere over de geplande reikwijdte en timing van de controle en over de significante bevindingen die uit onze controle naar voren zijn gekomen, waaronder eventuele significante tekortkomingen in de interne beheersing. Drachten, 6 maart 2025 Bentacera Registeraccountants BV.

V.J. Keidel AA RA

Pagina 5 van

bentacera .nl

FHwtc1* SAMENSTELLING COMMISSIES

ADVISERENDE LEDEN: ARCHITECTEN. 1. F. Hoekstra

Boornbergum

2. T.vandeLune

Utrecht

3. A.G. de Vries 4. K. Zigterman

Amsterdam Kubaard

5. J. Nauta

Rotterdam

(reserve)

6. T. Smits 7. B. Zantman

Leeuwarden

(reserve)

Leeuwarden

(reserve)

ADVISERENDE LEDEN: STEDENBOUWKUNDIGEN. 1. T. Hoek

Zuidhorn

2. N. Ruijter

Lelystad Leeuwarden

3. H. Goudswaard

(reserve)

ADVISERENDE LEDEN: LANDSCHAPSKUNDE. 1. S. Gall 2. A. Nauta 3. B. Daan I

Rotterdam Bennekom Leeuwarden

(reserve)

A Gzirre!tc

(reserve)

ADVISERENDE LEDEN: BURGERS C.S. 1. P. Faber 2 A. Siebenga

Gytsjerk

3. J. Hobma 4. S. Beerda

Oosthem Ii1st

(reserve)

5. G.Terpstra

Franeker

(reserve)

Hollum specialist (woon)schepen

ADVISERENDE LEDEN: MONUMENTENARCHITECTEN. 1. A. de Leur-Bruijn 2. K. Holstein 3. M. Berenschot

Groningen Bolsward

(reserve)

4.

Amsterdam

(reserve)

B. Kuit

Beilen

ADVISERENDE LEDEN: ARCHITECTUURHISTORICI. 1. M. van der Heide

Groningen

2. S. Tiflema

Kollum

3. C. Versloot

Leeuwarden

(reserve)

4.

Goutum

(reserve)

0. Wendt

39

BUREAU

1. F. Alma, coördinator bedrijfsvoering 2. G. Bosch loo, adviseur omgevingskwaliteit 3. A.R.J. Bremer, adviseur omgevirigskwaliteit 4. M. Eskens, adviseur omgevingskwaliteit 5. M. Helder, administratie 6. W. Kingma, adviseur omgevingskwaliteit 7. F.E. Reitsma, adviseur omgevingskwaliteit (vanaf 1 oktober 2024) 8. G.J. Timmer, monumentenadviseur 9. S. Stienstra, adviseur omgevingskwaliteit 10.M.A. Visser, directeur 11.Joh. de Vries, adviseur omgevingskwaliteit kwaliteit 12.J. van Zellingen, adviseur omgevingskwaliteit