Quickscan archeologie en cultuurhistorie

GEMEENTE SCHAGEN

Quickscan Archeologie en Cultuurhistorie 25090

Plangebied

Grote Sloot 8, Burgerbrug, gemeente Schagen

Adviesnummer

25090

Opstellers

C.M. Soonius (senior archeoloog) & A.S. de Groot (senior beleidsadviseur archeologie)

Datum

18-06-2025

Advies

Archeologie Vrijgeven. Cultuurhistorie De cultuurhistorische waarden worden met de voorgenomen ontwikkeling versterkt.

Vervolgtraject

Geen.

1. Inleiding Op verzoek van de gemeente Schagen is gekeken naar het aspect archeologie en cultuurhistorie met betrekking tot het starten van een pensionstalling voor paarden aan de Grote Sloot 8 in Burgerbrug, gemeente Schagen (afb. 1). Ten behoeve van de ontwikkeling is door Prommenz een GoFlo vervaardigd.1 Als bijlage bij de GoFlo is een landschappelijke inpassing gemaakt.2 De projectlocatie staat kadastraal bekend onder gemeente Zijpe, sectie E, nummer 1131 en heeft een omvang van ca. 1,4 ha (afb. 1). Op de locatie zijn agrarische opstallen ten behoeve van het melkveebedrijf aanwezig. Onder de toekomstige paardenstal is een mestkelder aanwezig (afb. 2). In de toekomstige situatie bestaat het erf uit een paardenstal met binnenbak en een opslagloods. De bestaande stal wordt uitgebreid en de verharde ondergrond, mestsilo en open frontstal worden weggehaald. Achter de paardenstal wordt een waterberging gerealiseerd (afb. 2). De beoogde bodemingrepen beperken zich tot de uitbreiding van de stal (430 m2) en het graven van de waterberging (310 m2).

1 Tas 2025. 2 Ligthart 2024.

Pagina 1 van 7 Archeologie West-Friesland | archeologie@hoorn.nl | www.archeologiewestfriesland.nl

Afbeelding 1. Planvoornemen (overgenomen uit Ligthart 2024).

Afbeelding 2. Toekomstige situatie paardenstal ( Bron: Architectenburo Jan Kramer).

Pagina 2 van 7 Archeologie West-Friesland | archeologie@hoorn.nl | www.archeologiewestfriesland.nl

2. Beleidskader Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingegaan en zijn de vigerende bestemmingsplannen overgegaan naar het tijdelijk omgevingsplan. Totdat er een nieuw omgevingsplan is, gelden de regels zoals opgenomen in de eerdere bestemmingsplannen. Het plangebied bevindt zich in het bestemmingsplan Buitengebied Zijpe (vastgesteld 18-052016).3 Ter bescherming van de aanwezige archeologische waarden zijn in dit bestemmingsplan ter hoogte van het plangebied dubbelbestemmingen Waarde - Archeologie 3 en 4 opgenomen. De begrenzing en bijbehorende vrijstellingsgrenzen zijn overgenomen van de beleidskaart archeologie van de voormalige gemeente Zijpe.4 Het bewoningslint langs de Zijpe (ZIJP88a) heeft op de beleidskaart van de voormalige gemeente Zijpe een vrijstellingsgrens van 100 m2 gekregen. Vanaf de definitieve bedijking werden de oevers van de Grote Sloot intensief bewoond. Er waren oorspronkelijk veel buitenplaatsen die in de loop van de 17 de eeuw werden omgevormd tot (stolp)boerderijen. Het oostelijke deel van het plangebied ligt in een gebied met een hoge verwachtingswaarde. Hier zijn sporen te verwachten uit de periode van voor de bedijking, van het Laat Neolithicum tot de Middeleeuwen. Deze sporen bevinden zich onder de laatmiddeleeuwse afzettingen.

Archeologie West-Friesland heeft voor de gehele gemeente Schagen een update van de beleidskaart archeologie vervaardigd en een cultuurhistorische elementenkaart opgesteld.5 Deze kaarten met toelichting zijn op 20 december 2022 vastgesteld door de gemeenteraad. Op de beleidskaart archeologie is aangegeven waar de bekende archeologische waarden zich bevinden en welke archeologische verwachtingen er zijn. De waarden en verwachtingen zijn gecombineerd met een beleidsadvies per zone. Voor de beleidskaart zijn de waarde en de begrenzing van de historische linten nader gespecificeerd, onder andere aan de hand van verschillende historische kaarten. Dit geldt dus ook voor de zone langs de Grote sloot, waar voor de percelen waar met zekerheid historische bebouwing aanwezig is een hoge archeologische waarde (vrijstellingsgrens 100 m 2) geldt. Voor de overige percelen langs de Grote Sloot geldt een zeer hoge verwachting voor vindplaatsen uit de Nieuwe Tijd (vrijstellingsgrens 500 m2). Hier is de vrijstellingsgrens dus naar boven bijgesteld ten opzichte van de eerder beleidskaart en het bestemmingsplan. Volgens de beleidskaart ligt een deel van het plangebied in een zone met een zeer hoge verwachting. Hier is een vrijstellingsgrens van 500 m2 aan verbonden (afb. 3). In het zuiden van het perceel is een zone van hoge archeologische waarde aanwezig met een vrijstellingsgrens van 100 m 2.

Hier zijn geen bodemingrepen beoogd. Voor het oostelijke deel van het plangebied geldt een hoge verwachting voor sporen uit de periode Laat Neolithicum tot Middeleeuwen. Hier is een vrijstellingsgrens van 1.000 m2 aan verbonden. De beoogde bodemingrepen beperken zich tot de uitbreiding van de stal (430 m2) en het graven van de waterberging (310 m2). Hiervan valt het grootste deel binnen de zone met een vrijstellingsgrens van 1.000 m 2. De beoogde bodemingrepen overschrijden de vrijstellingsgrens voor archeologisch onderzoek niet.

3. Cultuurhistorische achtergrond Het plangebied ligt in de Polder Zijpe langs de Grote Sloot. Bij de eerste bedijking van de Zijpe in 1552-1553 zijn op verschillende plaatsen sporen van vroegere bewoning aangetroffen. De meeste van deze sporen lagen onder het zand in goede zwarte aarde. De exacte locatie van deze vondsten is niet bekend. Na de bedijking begaven de dijken van de polder het tweemaal (in 1555 en 1570) en in 1573 werd de polder met opzet geïnundeerd om de opmars van de Spanjaarden een halt toe te roepen. In 1597 werd de Zijpe voor de laatste keer ingepolderd. Voor het bepalen van de aanwezigheid van bewoningsresten uit de Nieuwe Tijd kan gebruik worden gemaakt van historisch kaartmateriaal. Ter hoogte van het plangebied is op de verschillende geraadpleegde 17 de- en 18deeeuwse kaarten (hier niet afgebeeld) geen bebouwing zichtbaar. Op de oudste kadastrale minuutkaart uit 1826 is binnen het plangebied ook geen bebouwing aanwezig (afb. 4).

3 NL.IMRO.0441.BPLG00-VA02. 4 Alders & Husken 2007. 5 Soonius, de Groot & Schinning 2022.

Pagina 3 van 7 Archeologie West-Friesland | archeologie@hoorn.nl | www.archeologiewestfriesland.nl

Afbeelding 3. Ligging plangebied op de Beleidskaart Archeologie van de gemeente Schagen.

Afbeelding 4. Ligging plangebied op de kadastrale minuut uit 1826 (bron: cultureelerfgoed.nl).

Pagina 4 van 7 Archeologie West-Friesland | archeologie@hoorn.nl | www.archeologiewestfriesland.nl

Leidraad Landschap en Cultuurhistorie De visie op de gewenste ruimtelijke kwaliteit is vastgelegd in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie van de provincie Noord-Holland. Deze in 2018 vernieuwde leidraad is een uitwerking van het in 2006 vastgestelde Beleidskader Landschap en Cultuurhistorie, dat werd gebruikt als leidraad voor ruimtelijke plannen als bestemmingsplannen, beeldkwaliteitsplannen en structuurplannen. Daarnaast bood het handreikingen aan gemeenten om landschap en cultuurhistorie als uitgangspunt te gebruiken bij planvorming. Het plangebied valt binnen het ensemble ‘Zijpe-en Hazepolder’. De Zijpepolder is grotendeels een open landschap met lange zichtlijnen tussen de linten. De ruimtelijke kwaliteit is gebaat bij het behouden van het open karakter van de polder en de huidige verkavelingsstructuur (inclusief sloten).6 Verder wordt de Grote Sloot genoemd en worden stolpenstructuren beschreven. Cultuurhistorische elementen Om cultuurhistorie in toekomstige omgevingsplannen te kunnen opnemen is het noodzakelijk dat de in de Leidraad genoemde zaken worden vertaald naar vlakken. Hiertoe is de gedetailleerde cultuurhistorische elementenkaart opgesteld (afb. 5). Op de elementenkaart ligt het westelijke deel van het plangebied in het ensemble Grote Sloot.

Binnen de begrenzing is een grote samenhang tussen de historische wegen, waterlopen en intensieve bebouwing langs de Grote Sloot. De aanwezige historische waterlopen blijven behouden. Het slopen van de opstallen aan de achterzijde van het erf zal zorgen voor meer open ruimte tussen de dijk en het lange polderlint langs de Grote Sloot. Het planvoornemen versterkt daarmee de aanwezige cultuurlandschappelijke waarden.

Afbeelding 5. Ligging plangebied op de cultuurhistorische elementenkaart.

6 Provincie Noord-Holland 2018.

Pagina 5 van 7 Archeologie West-Friesland | archeologie@hoorn.nl | www.archeologiewestfriesland.nl

4. Archeologische en geologische bronnen In februari 2016 is ten noorden van het plangebied door Archeologenbureau Argo een verkennend booronderzoek uitgevoerd aan de Grote Sloot 14 te Burgerbrug.7 Bij het onderzoek zijn vier boringen geplaatst tot een diepte van maximaal 1,85 meter onder maaiveld. Het plangebied bleek ten dele tot een diepte van 75 tot 95 cm onder maaiveld recentelijk verstoord (boring 3 en 4). Onder en buiten de verstoring (boring 1 en 2) bevinden zich natuurlijke afzettingen die wijzen op een nat milieu ter plaatse, waardoor de aanwezigheid van archeologische resten onwaarschijnlijk is. Er is dan ook geadviseerd geen vervolgonderzoek uit te voeren. Ten westen van het plangebied is in 2016 een booronderzoek uitgevoerd door Vestigia.8 Aanleiding was de aanleg van een waterleiding. In de boringen is weinig tot geen veraard veen aangetroffen waardoor de kans op de aanwezigheid van archeologische vindplaats uit de late prehistorie/Romeinse Tijd als laag werd ingeschat. Gezien de geo-archeologische interpretatie van de boringen kon worden gesteld dat de kans op het aantreffen van een (intacte) archeologische vindplaats hier klein is. Mede omdat de geplande ingreep een zeer smalle lijnvormige verstoring betrof, is de ontwikkeling vrijgegeven.

Ten zuidoosten van het plangebied zijn in 1968 resten van een steen- of pannenbakkerij aangetroffen uit de Late Middeleeuwen B (Archisnummer 3177739100). Overige informatie ontbreekt.

Afbeelding 6. Ligging plangebied t.o.v. veldonderzoeken en waarnemingen uit Archis.

5. Conclusie Het ligt in de planning om op de locatie Grote Sloot 8 in Burgerbrug een pensionstalling voor paarden te starten. Onder de toekomstige paardenstal is een mestkelder aanwezig. In de toekomstige situatie bestaat het erf uit een paardenstal met binnenbak en een opslagloods. De bestaande stal wordt uitgebreid en de verharde ondergrond, mestsilo en open frontstal worden weggehaald. Achter de paardenstal wordt een waterberging gerealiseerd. De beoogde bodemingrepen beperken zich tot de uitbreiding van de stal (430 m2) en het graven van de waterberging (310 m2).

7 Vaars 2016: Archisnummer 3987026100 8 Weerheijm & Schrijvers 2016: Archisnummer 3986005100.

Pagina 6 van 7 Archeologie West-Friesland | archeologie@hoorn.nl | www.archeologiewestfriesland.nl

Volgens de huidige beleidskaart archeologie van de gemeente Schagen geldt voor het westelijke deel van het plangebied een zeer hoge verwachting voor sporen uit de Nieuwe Tijd. Hier is een vrijstellingsgrens van 500 m2 aan gekoppeld. Voor het oostelijke deel geldt een hoge verwachting voor sporen uit de periode Laat Neolithicum tot Middeleeuwen en wordt een vrijstellingsgrens van 1.000 m2 aangehouden.

6. Advies Archeologie De beoogde bodemingrepen overschrijden de vrijstellingsgrenzen voor archeologisch onderzoek niet. Indien de (grondroerende) plannen ongewijzigd blijven, is nader archeologisch onderzoek in het kader van de Archeologische Monumentenzorg niet noodzakelijk. Archeologie West-Friesland adviseert de voorgenomen ingrepen vrij te geven met betrekking tot het aspect archeologie. Voor archeologische toevalsvondsten en waarnemingen, die niet tijdens een archeologisch onderzoek zijn aangetroffen, geldt een meldingsplicht. Deze dienen via het Archeologisch Informatiesysteem (Archis) van Nederland te worden gemeld. De melding in Archis kan Archeologie West-Friesland doen. Cultuurhistorie De cultuurhistorische waarden worden met de voorgenomen ontwikkeling versterkt.

7. Bronnen Archis 3.0 Alders, G.P. & S. Husken, 2007. Beleidsnota Archeologie 2007 gemeente Zijpe. SCENH-rapport cultuurhistorie 28. Stichting Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland, Wormer. Gemeente Schagen, 2016. Bestemmingsplan Buitengebied NL.IMRO.0441.BPBGZIJPE-VA03 (www.ruimtelijkeplannen.nl).

Zijpe

Kadastrale Minuutplan 1826, (beeldbank.cultureelerfgoed.nl).

genaamd

Gemeente

Zijpe

c.a.:

Sectie

E

(vastgesteld

Zijpersluis,

18-05-2016).

derde

Blad

Ligthart, I, 2024. Grote Sloot 8. Landschappelijke inpassing (oktober 2024). Prommenz, Schagen. Soonius, C.M., A.S. de Groot & F.C. Schinning, 2022. Toelichting Beleidskaart Archeologie en Cultuurhistorische Elementenkaart gemeente Schagen. West-Friese Archeologische Notities 68. Archeologie West-Friesland, Hoorn. Tas, M., 2025. Wijziging Grote Sloot 8, Burgerbrug. Goede onderbouwing van de Fysieke Leefomgeving (GoFlo). Versie 2.0 (20-05-2025). Prommenz, Schagen. Weerheijm, W.J. & R. Schrijvers, 2016. Vervolg archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de aanleg van een waterleiding langs de N9, gemeente Bergen en Schagen. Ruimtelijk advies op basis van inventariserend veldonderzoek. Vestigiarapport V1363. Vestigia, Amersfoort.

Indien de (bodemroerende) plannen voor dit project worden gewijzigd na advisering, dan dienen de nieuwe plannen te worden voorgelegd aan Archeologie West-Friesland, zodat deze opnieuw kunnen worden beoordeeld. Het voorgaande advies vervalt daarmee. Deze archeologische quickscan heeft een geldigheid van 2 jaar. Na verloop van deze periode wordt het advies ongeldig en dient bij ontwikkelingen een nieuw archeologisch advies te worden aangevraagd. Dit geldt ook voor ongewijzigde bouwplannen. Bovenstaand archeologisch advies is daarmee geldig tot: 18-06-2027

Pagina 7 van 7 Archeologie West-Friesland | archeologie@hoorn.nl | www.archeologiewestfriesland.nl