Bijlage ARP Schagen EINDVERSIE februari 2021
Tekst van het document
Afval & recycleplan gemeente Schagen gemeent e
Ons kenmerk: DEFINITIEF
LIOR Schagen 17 januari 2020GERARDBRapportage
*DEFINITIEF* Relatie met:
Afval & recycleplan gemeente Schagen 2021-2025
Inlichtingen bij Jelmer Cnossen Afdeling
Team Openbare ruimte Doorkiesnummer (0224) 210 268
Gemeente Schagen
pagina 2
Verantwoording Titel
Afval & recycleplan gemeente Schagen
Subtitel Projectnummer Referentienummer Revisie Datum
Februari 2021
Auteur
Dirk Oud
Gemeente Schagen
pagina 3
Inhoudsopgave 0
Voorwoord ...........................................................................................................................5
1
Inleiding ...............................................................................................................................6
1.1
Nederland circulair in 2050 .................................................................................................... 6
1.2
Landelijk afvalbeheerplan (LAP3) en Wet Milieubeheer .................................................. 6
1.3
Van afval naar grondstof (VANG) ........................................................................................ 7
1.4
Samen bouwen aan een duurzaam Schagen (programma 2020-2050) ..................... 7
2
Huidig beleidskader gemeente Schagen........................................................................8
2.1
Programma: Meer waarde uit afval (2015) ........................................................................ 8
2.2
Dienstverleningsoverenkomst (DVO) gemeente Schagen – HVC (2017) ..................... 9
2.3
Afvalstoffenverordening (én Uitvoeringsbesluit) gemeente Schagen (2019) ............ 10
2.4
Verordening afvalstoffenheffing gemeente Schagen (2021) ....................................... 10
3
Huidige afvaldriehoek gemeente Schagen (2020) ......................................................11
3.1
Huidig serviceniveau; dienstverlening ............................................................................... 12
3.2
Huidig kostenniveau; afvalstoffenheffing .......................................................................... 13
3.3
Huidig milieu-rendement; vang-doelstellingen ................................................................ 14
4.
Visie op afvalbeleid............................................................................................................... 16
4.1
Recente en toekomstige ontwikkelingen.......................................................................... 16
4.2
Serviceniveau: Betrouwbaar, herkenbaar en milieubewust .......................................... 23
4.3
Kostenniveau: Betaalbaar, waarbij de vervuiler meer betaalt ..................................... 24
4.4
Milieu-rendement: Belangrijk, maar niet tegen elke prijs en serviceverschraling ...... 25
5.
Maatregelen gemeente Schagen (2021 – 2025) ..........................................................26
5.1
Maatregelen bij serviceniveau; dienstverlening .............................................................. 26
5.2
Maatregelen bij kostenniveau; afvalstoffenheffing ........................................................ 28
5.3
Maatregelen milieu-rendement; vang-doelstellingen.................................................... 30
6.
Flankerend beleid.................................................................................................................. 34
6.1
Afvalscheiden bij basisscholen en middelbare scholen ................................................ 34
6.2
Toekomst papierinzamelende verenigingen .................................................................... 35
6.3
Tegengaan van zwerfafval, bijplaatsingen en dumpingen ......................................... 37
7.
Financiën ................................................................................................................................ 39
8.
Uitvoeringsprogramma en planning (2021-2025) ............................................................ 39
Bijlage 1. Planning omgekeerd inzamelen ....................................................................................40 Bijlage 2. Bronscheiding vs nascheiding pbd volgens HVC ........................................................41 Bijlage 3. Recycletarief volgens HVC .............................................................................................44
Gemeente Schagen
pagina 4
0
Voorwoord
Het Rijksbrede programma ‘Nederland Circulair in 2050’ richt zich op de ontwikkeling naar een vóór 2050 te realiseren circulaire economie. In juni 2020 is het Duurzaamheidsprogramma ‘Samen bouwen aan een duurzaam Schagen 2020-2050’ vastgesteld. Dit programma beschrijft vier lange termijn doelen en ambities van de gemeente en zes programmalijnen, te weten: Duurzame warmte, Duurzame elektriciteit, Duurzame mobiliteit, Groen & biodiversiteit, Klimaatadaptatie en Circulaire economie. Binnen de programmalijn Circulaire economie staat de vermindering van afval centraal. Binnen afval worden 3 afstromen onderscheiden namelijk: Huishoudelijk afval, Bedrijfsafval en Zwerfafval. Met het oog op deze programmalijn en rekening houdend met de landelijke wetgeving en programma’s: Wet Milieubeheer (WM), Van afval naar Grondstof (VANG) en Landelijke Afvalplan (LAP) wordt middels dit Afval en recycleplan Gemeente Schagen 2021-2025 lokaal uitvoering gegeven aan de vermindering van het huishoudelijke afval. Afval en recycleplan Gemeente Schagen 2021-2025 In Schagen produceren we per persoon ongeveer 500 kilogram afval per jaar (2020). Niet al dit afval belandt in de ’grijze bak’ of in de ’ondergrondse vuilcontainer’ en verdwijnt daarmee voorgoed in de verbrandingsoven van HVC.
Van deze 500 kilogram weten we nog veel afval te scheiden naar gft/e, papier, glas, textiel, etc en daarmee opnieuw te gebruiken of te recyclen tot nieuwe producten. Door goede bronscheiding en enige nascheiding van plastics, metalen en drinkpakken (pmd) wordt de hoeveelheid restafval anno 2020 gereduceerd tot 174 kilogram (25 kg grofafval en 149 fijn afval) per persoon per jaar.
In vergelijking met andere gemeenten in de regio levert gemeente Schagen daarmee een goede prestatie. Schagen bevindt zich binnen de regio in het ‘linker rijtje’ van het gemeentevergelijk van de VANG-doelstellingen. De VANG doelstellingen van 100 kg restafval in 2020 en 30 kg restafval in 2025 worden echter nog niet gehaald. Daarvoor zijn verbeteringen en optimalisaties nodig. In dit Afval en recycleplan Gemeente Schagen 20212025 komen deze verbetermaatregelen en optimalisaties in alle volledigheid aan bod.
Hans Heddes Wethouder Openbaar Gebied Gemeente Schagen
Gemeente Schagen
pagina 5
1
Inleiding
1.1
Nederland circulair in 2050
Het Rijksbrede programma Nederland Circulair in 2050 (uit: 2016) richt zich op de ontwikkeling naar een vóór 2050 te realiseren circulaire economie. De ambitie van het kabinet is om samen met maatschappelijke partners in 2030 een (tussen)doelstelling te realiseren van 50% minder gebruik van primaire grondstoffen (mineraal, fossiel en metalen). Concreet betekent dit dat in 2050 grondstoffen efficiënt worden ingezet en hergebruikt, zonder schadelijke emissies naar het milieu. Voor zover er nieuwe grondstoffen nodig zijn, worden deze op duurzame wijze gewonnen en wordt verdere aantasting van de sociale en fysieke leefomgeving en de gezondheid voorkomen. Producten en materialen worden zo ontworpen dat ze kunnen worden hergebruikt met zo min mogelijk waardeverlies en zonder schadelijke emissies naar het milieu. Gemeenten onderschrijven deze ambitie. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft namens gemeenten het zogeheten ‘Grondstoffenakkoord’ (uit: 2017) ondertekend.
Gemeente Schagen hecht grote waarde aan de overgang naar een Circulaire economie (als opvolger van de huidige Keteneconomie met recycling en Lineaire economie).
1.2
Landelijk afvalbeheerplan (LAP3) en Wet Milieubeheer
In Nederland is het overkoepelende beleid voor afvalbeheer in relatie tot de circulaire economie opgenomen in het landelijk afvalbeheerplan (LAP). Het beleidskader LAP3 beschrijft het nationale beleid voor afvalpreventie en afvalbeheer, ofwel hoe gaan we om met ons afval. Het leidende principe voor LAP3 is de transitie naar een circulaire economie. In dit LAP3 is het afvalbeleid voor de periode 2017 tot en met 2023 vastgelegd, met een doorkijk tot 2029. De specifieke LAP doelstellingen zijn: Stimuleren van preventie van afvalstoffen. Dit houdt in dat het totaal afvalaanbod in 2023 niet groter mag zijn dan 61Mton en in 2029 niet groter mag zijn dan 63 Mton. Verhogen van het aandeel voorbereiding voor hergebruik en recycling in % in 2023: o van het totaal aan afvalstoffen naar minimaal 85% in 2023. o van bouw- en sloopafval naar minimaal 95% in 2023, o van industrieel afval naar minimaal 85 % in 2023
Gemeente Schagen
pagina 6
Op grond van de Wet Milieubeheer zijn gemeenten wettelijk verplicht om huishoudelijk afval (gescheiden) in te zamelen. In artikel 10.4 van de Wet Milieubeheer wordt de afvalhiërarchie (Preventie – Hergebruik – Recycling – Andere nuttige toepassing – Verwijdering) omschreven, met de minimumstandaarden van verwerkingswijze. De sectorplannen als onderdeel van LAP3 omschrijven per afvalfracties deze minimumstandaarden. De minimumstandaard geeft de minimale hoogwaardigheid aan van de verwerking van een bepaalde afvalstof of categorie van afvalstoffen. Het vaststellen van een minimumstandaard voorkomt dat afvalstoffen laagwaardiger worden verwerkt dan wenselijk is.
1.3
Van afval naar grondstof (VANG)
In het Publiek Kader Huishoudelijk Afval hebben gemeenten (via VNG) en Rijk (via het ministerie van Milieu en Waterstaat) de ambitie vastgelegd dat in 2020 de hoeveelheid restafval gemiddeld niet meer dan 100 kilogram per persoon per jaar mag zijn en dat 75% van het huishoudelijk afval moet worden gescheiden. In 2025 moet er sprake zijn van maximaal 30 kg restafval per inwoner per jaar. Het uitvoeringsprogramma: Van Afval Naar Grondstof (VANG) is gericht om deze ambitie om te zetten in daden. VANG - Huishoudelijk afval (VANG-HHA) is door Rijkswaterstaat (als uitvoerende organisatie) ontwikkeld om gemeenten te helpen om de nodige stappen te zetten naar een circulaire economie. Het bevat de uitwerking om de doelstellingen van het programma ‘Nederland Circulair in 2050’ te behalen. Operationele doelen binnen VANG zijn: het stimuleren, motiveren en faciliteren van alle partijen in de keten van huishoudelijke afvalstoffen; het terugdringen van de hoeveelheid te verbranden afvalstoffen (van 100 kilogram restafval per inwoner per jaar in 2020 tot 30 kilogram in 2025); het verbeteren van afvalscheiding en recycling (van 75% in 2020, oplopend tot 100% in 2025 en verder).
1.4
Samen bouwen aan een duurzaam Schagen (2020-2050)
In juni 2020 is het Duurzaamheidsprogramma 2020-2050 vastgesteld. Dit programma beschrijft vier lange termijn doelen en ambities van de gemeente en zes programmalijnen (Duurzame warmte, Duurzame elektriciteit, Duurzame mobiliteit, Groen & biodiversiteit, Klimaatadaptatie en Circulaire economie) en hoofdopgaven waarmee we daarvoor de komende jaren aan de slag gaan. De (6e) programmalijn: Circulaire Economie leidt kortgezegd tot een wereld zonder huishoudelijk- en bedrijfsafval in 2050. Het programma focust op de vermindering van afval. Waar nog sprake is van afval wordt dit zo hoogwaardig hergebruikt. Het Afval- en recycleplan gemeente Schagen haakt in op de hoofdopgaven van de programmalijn: Circulaire economie door met gerichte maatregelen de mate van huishoudelijk restafval te minimaliseren en de mate van recycling en hergebruik binnen de huishoudelijk afvalstroom zo groot mogelijk te laten zijn.
Gemeente Schagen
pagina 7
2
Huidig beleidskader gemeente Schagen
Gemeente Schagen geeft uitvoering aan haar afvalbeleid via onderstaande beleidskaders: 1) 2) 3) 4)
2.1
het programma: Meer waarde uit afval (raadsbesluit: 9 september 2015); de hernieuwde dienstverleningsovereenkomst (DVO) Gemeente Schagen – HVC (collegebesluit: 25 april 2017 en raadsbesluit: 27 juni 2017); de Afvalstoffenverordening (raadsbesluit: 2 april 2019) en Uitvoeringsbesluit (collegebesluit: 12 februari 2019) gemeente Schagen 2019; de Verordening afvalstoffenheffing 2021(raadsbesluit: 3 november 2020).
Programma: Meer waarde uit afval (2015)
September 2015 heeft de gemeenteraad besloten over te gaan tot het programma: Meer waarde uit Afval. Dit programma impliceerde de introductie van een extra (oranje) container ten behoeve van plastic, metalen en drankenkartons (pmd) bij alle laagbouwwoningen in de gemeente. Het betrof letterlijk een (inzamel)middel om de doelstelling van meer brongescheiden plastics, metalen en drinkpakken te behalen. Voorts is besloten om in (delen van) woonkernen de individuele restafvalcontainer aan huis op termijn te vervangen voor ondergrondse restafvalcontainers in de wijk. In 2016 zijn alle laagbouwwoningen in de gemeente Schagen voorzien van een ‘oranje’ pmd-container. In 2016 en 2017 zijn inwoners van Waldervaart, Centrum Schagen, Nes-Noord, Sint Maartensvlotbrug en het Oostwalkwartier (Tuitjenhorn) aangesloten op de ondergrondse restafvalcontainers. Ook in Petten (2018), Muggenburg (2019), Nes-Noord (2019) en ’t Zand (2020) is inmiddels de nieuwe afvalinzameling succesvol ingevoerd. Hier is in samenspraak met de papier inzamelende vereniging ook de papiercontainer geïntroduceerd. Huishoudens hebben hier de (oranje) pmd-container, de (groene) gft-container en de (blauwe) papier-container aan huis en het restafval gaat via ondergrondse restafvalcontainers in de wijk.
De papier inzamelende verenigingen kunnen bij deze papierinzameling nog steeds meehelpen door de papiercontainers aan de achterlader van het inzamelvoertuig te haken. Er zijn ook verenigingen die hun werkzaamheden hebben verlegd naar het opruimen van zwerfafval. Illustratie omgekeerd inzamelen sinds 2016 binnen de bebouwde kom van Petten, ’t Zand en Schagen (gedeeltelijk):
Gemeente Schagen
pagina 8
2.2
Dienstverleningsovereenkomst (DVO) gemeente Schagen - HVC (2017)
De werkzaamheden van afvalinzameling, afvalverwerking en afvalvermarkting wordt uitgevoerd door de NV HVC. HVC, opgericht in 1991, is een nutsbedrijf van en voor 44 gemeenten en 6 waterschappen. De gemeente Schagen is aandeelhouder van NV HVC en bezit 72 aandelen A (totaal 2.914 aandelen A). Het is daarmee een kleine en zelfstandige aandeelhouder. De primaire doelstelling van HVC is het bereiken van een goede, betrouwbare en milieuvriendelijke inzameling, verwerking en verhandeling van (huishoudelijke) afval c.q. grondstoffen door HVC. Secundaire doelstelling van HVC is om duurzame energie mogelijk te maken door middel van verbranding van restafval, vergisting van gft alsmede het opwekken van wind- en zonne-energie en het benutten van geothermie. Gemeente Schagen is via de overeengekomen dienstverleningsovereenkomst 2017 (DVO) opdrachtgever en HVC opdrachtnemer. De DVO is een uitgebreid en gespecificeerd document waarin taken, verantwoordelijkheden, serviceniveau, kwaliteitsniveau en kosten nauwkeurig zijn omschreven. De vernieuwde DVO is per 1 juli 2017 aangevangen en kent een looptijd van 15 jaar. Gemeente Schagen wordt in de vernieuwde DVO in zeer grote mate ontzorgd. De gehele inzameling, verwerking en vermarkting van huishoudelijk afval wordt geregeld door HVC.
Daarnaast draagt HVC zorg voor het klantcontactcentrum, waar inwoners terecht kunnen met vragen, meldingen en klachten. Tenslotte communiceert HVC periodiek en waar nodig over de werkzaamheden, veranderingen, trends en ontwikkelingen.
Gemeente Schagen
pagina 9
2.3
Afvalstoffenverordening (én uitvoeringsbesluit) gemeente Schagen (2019)
Via de afvalstoffenverordening worden huishoudelijke afvalstoffen op een doeltreffende, doelmatige en rechtmatige wijze aangeboden, ingezameld, verhandeld en verwerkt. In de Afvalstoffenverordening gemeente Schagen 2019 en via het daarop gebaseerde Uitvoeringsbesluit Afvalstoffenverordening gemeente Schagen 2019 is precies geregeld wie, wat, hoe, hoevaak, etc. het huishoudelijk afval wordt ingezameld. In de gemeentelijke afvalstoffenverordening is HVC aangewezen als de publieke afvalinzamelaar. HVC dient via het afvalbrengstation, verzamelcontainers bij winkelcentra en individuele afvalcontainers aan huis zorg te dragen dat fijn en grof huishoudelijk afval gescheiden wordt ingezameld. Ook mogen de papierinzamelende verenigingen, kringloopbedrijf Rataplan, apothekers en apotheekhoudende huisartsenpraktijk bepaalde huishoudelijke afvalstromen ophalen en/of innemen. Tenslotte wordt er aan de hand van de afvalstoffenverordening jaarlijks aan maximaal 5 charitatieve instellingen (goede-doelenorganisaties) vergunning verstrekt voor de huis-aan-huis textielinzameling.
2.4
Verordening afvalstoffenheffing gemeente Schagen (2021)
Net als elke andere gemeente heft gemeente Schagen op grond van de Wet Milieubeheer afvalstoffenheffing, dit ter bekostiging van de inzameling, verwerking en vermarkting (bij waardevolle stoffen) van zwerfafval en huishoudelijk afval. De formele grondslag hiertoe: de Verordening afvalstoffenheffing gemeente Schagen wordt jaarlijks door de gemeenteraad vastgesteld met de vernieuwde tarieven. Gemeente Schagen hanteert verschillende tarieven voor 1-persoons huishoudens, 2/3-persoons huishoudens en 4/meer-persoons huishoudens. Voor een extra (2e) grijze restafvalcontainers wordt extra afvalstoffenheffing1 betaald. De gedachte hierachter is dat huishoudens die uit meer personen bestaan, ook meer afval maken. Dit extra afval wordt derhalve ook extra aangeslagen in de vorm van een hogere afvalstoffenheffing. Zo geeft gemeente Schagen uitvoering aan het principe dat de vervuiler ook (extra) betaald. De afvalstoffenheffing wordt uitsluitend in rekening gebracht bij de geregistreerde woningen in de gemeente Schagen. Dit komt overeen met de plicht van gemeente Schagen om louter bij woningen huishoudelijk afval in te zamelen. De afvalstoffenheffing wordt niet in rekening gebracht bij ’niet-woningen’; zoals kantoren, instellingen, verenigingen, winkels, horeca, campings, bungalowparken, etc.
Derhalve haalt gemeente Schagen – HVC hier ook geen afval op en mogen zij geen gebruikmaken van bijvoorbeeld de grofvuilroute of het afvalbrengstation in Schagen. De afvalinzameling en –verwerking bij bovengenoemde ’nietwoningen’ is nadrukkelijk voorbehouden aan de private bedrijfsafvalinzamelaars. Gemeente Schagen heeft binnen haar begrotingsdicipline het uitgangspunt dat de afvalstoffenheffing 100% kostendekkend is. Conform dit uitgangspunt worden de kosten enerzijds minus de opbrengsten anderzijds berekend en gedeeld door het aantal ’woonhuisaansluitingen’. Deze deelsom zorgt vervolgens voor 100% kostendekkende tarieven binnen de gemeente Schagen. Door kritisch te zijn op de kosten en waar mogelijk de hoogst haalbare opbrengsten te genereren uit onze brongescheiden waardevolle stromen; pmd, papier, glas, textiel, metalen, vetten, etc. wordt getracht deze afvalstoffenheffing voor de inwoners betaalbaar en (vergelijkend met de regio) concurrerend te houden.
1 inwoners die omwille van medische noodzakelijkheid een extra (2 e) restafvalcontainer hebben, zijn hiervan vrijgesteld.
Gemeente Schagen
pagina 10
3
Huidig afvaldriehoek gemeente Schagen (2020)
De afvaldriehoek toont (in samenhang met elkaar) de beïnvloedbare aspecten van het afvalbeleid, namelijk: service, milieu en kosten. Gemeente Schagen voert beleidsmatig via haar ’uitvoeringsdienst’ HVC op al die aspecten regie. Zo ontstaat een evenwicht tussen: dienstverlening (’service’), milieurendement (’milieu’) en financiële middelen (’kosten’). ’Service’ wordt bepaald door welke mogelijkheden inwoners hebben om zich van hun fijn én grof huishoudelijk afval te ontdoen. Denk aan de afvalfracties die aan huis worden opgehaald, met welk inzamelmiddel en hoe vaak. Voorbeelden zijn: restafval, groente- fruit-, en tuinafval alsmede etensresten (gft/e), plastics, metalen en drinkpakken (pmd) en papier. Maar denk ook aan de afvalfracties die dicht bij huis (bij het winkelcentrum) afgegeven kan worden, zoals glas, textiel, kleine elektrische apparaten, frituurvet, CD’s en lampen. Tenslotte faciliteert gemeente Schagen – HVC een afvalbrengstation met ruime openingstijden, waar inwoners gratis (mits goed gesorteerd) al hun grof huishoudelijk afval kwijt kunnen. Inwoners die geen vervoersmiddel tot hun beschikking hebben kunnen gebruikmaken van de kosteloze grofvuilophaal aan huis. De beoordeling op het element ‘milieu’ gebeurt door te kijken naar hoeveel afval er vrij komt in de gemeente en hoeveel hiervan gescheiden wordt ingezameld. Dit vormt het ‘scheidingspercentage’.
Gescheiden afval, zoals papier, glas, gft/e en pmd, kan worden gerecycled. Ongescheiden afval (restafval en gedeeltelijk grofvuil) wordt niet gerecycled, maar verbrand. Vanuit VANG zijn ambitieuze doelstellingen voor wat betreft de vermindering van restafval en het scheidingspercentage geformuleerd. Gemeente Schagen tracht deze VANG-doelstellingen gerealiseerd te krijgen. Tenslotte worden ’kosten’ gemaakt voor het inzamelen en verwerking van het afval. Denk aan salarissen van bijvoorbeeld de afvalmedewerkers, de kosten van het materieel en wagenpark, de exploitatie van de afvalbrengstations, de kosten van de verbrandings-, sorteer-, vergisting- en composteerinstallaties, etc. Bij de vermarkting van afval worden daarentegen ook opbrengsten op waardevolle afvalstromen zoals glas, papier, textiel, kunststof verpakkingen, metaal, vetten, etc. gegenereerd.
Gemeente Schagen
pagina 11
3.1
Huidig serviceniveau; dienstverlening
Het serviceniveau binnen de hernieuwde overeengekomen DVO(2017) is hoog. De diverse (ondergrondse) inzamelvoorzieningen voor restafval, papier, glas en textiel in de gemeente Schagen zijn nieuw en schoon. Indien inwoners te maken hebben met afvalcontainers die defect zijn, dan repareert of vervangt HVC deze tijdig en kosteloos. Bij alle supermarkten in de gemeente Schagen staan ondergrondse glas- en textielcontainers opgesteld, dit om inwoners zoveel als mogelijk in staat te stellen hun textiel en glas gescheiden in te leveren. Op een drietal locaties te weten: Waarland (Deen), Warmenhuizen (AH) en Schagen (Makado) staan sinds 2019 inzamelcontainers voor frituurolie, elektrische apparaten en mini-stromen. In deze bakken lever je klein afval in, bijvoorbeeld lege batterijen, kapotte lampen, oude CD's & telefoons, adapters en inktcartridges. Bij de multi-mini-bak staan ook nieuwe afvalbakken voor frituurvet en kleine elektrische apparaten (föhn, scheerapparaat, gereedschap) Extra faciliteiten zoals de grofvuilroute en het afvalbrengstation zijn in de gemeente Schagen kosteloos. In diverse kernen (bv. Schagen, Petten, ’t Zand) is de gemeente Schagen gestart met de nieuwe (omgekeerde) afvalinzameling namelijk: gft/e + pmd + papier via aparte afvalcontainers ‘aan huis’ en het restafval via ondergrondse afvalcontainers ‘in de wijk’.
Ingevolge de Afvalstoffenverordening gemeente Schagen 2019 en het daarop gebaseerde Uitvoeringsbesluit wordt de (blauwe) papiercontainer, (oranje) pmd-container en de (grijze) restafvalcontainer 1x per 4 weken geleegd. De (groene) gft/e-container wordt 1x per 2 weken geleegd. Afvalfractie Restafval GFT/e Plastics, metalen en drinkpakken (pmd) Oudpapier en karton Glas Textiel Luiers Vetten Kleine elektrische app. Batterij - CD - Lampbol Grofvuil Klein chemisch afval Overig afval
Laagbouw hoogbouw Via grijze restafval-minicontainer, Via ondergrondse restafvalcontainers 1x per 4 weken Via groene minicontainer, Geen gescheiden inzameling 1x per 2 weken Via oranje minicontainer, Via de doorzichtige plastic-hero-zakken, 1x per 4 weken 1x per 4 weken Via blauwe minicontainer of los-aan-de-weg, Via ondergrondse papiercontainer of los-aan-de-weg 1x per 4 weken/maand 1x per 4 weken/maand Via ondergrondse glascontainers bij supermarkten en wijkwinkelcentra Via ondergrondse textielcontainers bij supermarkten en wijkwinkelcentra Geen gescheiden inzameling (ontdoening via restafval) Via verzamelcontainers in Schagen (Makado), Waarland (Deen) en Warmenhuizen (Albert Heijn) Via verzamelcontainers in Schagen (Makado), Waarland (Deen) en Warmenhuizen (Albert Heijn) Via verzamelcontainers in Schagen (Makado), Waarland (Deen) en Warmenhuizen (Albert Heijn) Via de grofvuilroute en via het HVC-afvalbrengstation in Schagen Via het HVC-afvalbrengstation in Schagen Via het HVC-afvalbrengstation in Schagen
Bijzonderheden: 1). In de bebouwde kom van Sint Maartensvlotbrug, Petten, ’t Zand en Schagen (nog uitgezonderd Groeneweg en Hoep) wordt restafval reeds ingezameld via ondergrondse restafvalcontainers. 2). In de bebouwde kom van Petten, ’t Zand en Schagen (nog uitgezonderd Groeneweg en Hoep) wordt oudpapier en karton ingezameld via (blauwe) papiercontainers. 3). Alle afvalfracties kunnen kosteloos op het HVC-Afvalbrengstation aan de Zijperweg 12 in Schagen worden ingeleverd. Openingstijden: dinsdag t/m vrijdag: 8:30 tot 16:15 uur en zaterdag: 8:00 tot 14:30 uur. 4). Grofvuil (mits aan aanbiedvoorwaarden voldaan) wordt kosteloos door HVC aan huis opgehaald.
Gemeente Schagen
pagina 12
Gemeente Schagen is tevreden over opdrachtnemer HVC en ook de inwoners geven de manier en leegfrequentie waarop gemeente Schagen de afvalinzameling heeft georganiseerd en de wijze waarop HVC de dienstverlening vervolgens uitvoert een hoog rapportcijfer namelijk een 7,3 en 7,5 (2020). Het tevredenheidsonderzoek wordt jaarlijks in 2020 uitgevoerd door i&o-Research, dit in opdracht van HVC.
3.2
Huidig milieurendement; VANG-doelstelling
De milieuresultaten in Schagen zijn vergeleken met de overige HVC-gemeenten goed. Door onder andere de gefaseerde invoering van de nieuwe afvalinzameling (=waardevolle stromen aan huis en restafval op afstand) zijn de milieuresultaten sinds 2016 jaarlijks verbeterd. Schagen behoort inmiddels tot het gezelschap van de best presterende gemeenten van HVC. Zie onderstaand gemeentevergelijk. Met 174 kg restafval (peiljaar 2020) per inwoner per jaar bevindt gemeente Schagen zich in het linker rijtje van het gemeentevergelijk van de VANG-doelstellingen. De VANG doelstellingen van 100 kg restafval in 2020 en 30 kg restafval in 2025 zijn echter nog niet gehaald.
Gemeente Schagen
pagina 13
3.3
Huidig kostenniveau; Afvalstoffenheffing
Tegenover serviceniveau en milieuresultaten staan kosten. De kosten van een degelijke en solide afvalinzameling en milieuvriendelijke afvalverwerking worden bij de inwoners in rekening gebracht via de gemeentelijke afvalstoffenheffing. Verhoudingsgewijs wordt de afvalstoffenheffing voor 75% bepaald door het DVO-tarief van HVC en voor 25% door eigen toerekenbare kosten op het onderwerp afvalinzameling en verwerking. Zie onderstaande specificatie afvalstoffenheffing. Hierbij kan worden gedacht aan: inzamel- en afvoerkosten van openbare afvalbakken (inzet eigen gemeentelijke dienst en PRO), inzet gemeentelijke veegmachines, kosten van invordering & verhaal, minderopbrengst als gevolg van de kwijtschelding, papiervergoeding aan verenigingen en instellingen, afvalstoffenbelasting aan het Rijk, afdracht van BTW, etc. Uit begroting 2021; Specificatie Afvalstoffenheffing
Niet alle gemeenten in Nederland hebben een 100% kostendekkende afvalstoffenheffing. Gemeente Schagen heeft binnen haar begrotingsdiscipline wél het uitgangspunt dat de afvalstoffenheffing 100% kostendekkend moet zijn. Conform dit uitgangspunt worden de kosten enerzijds minus de opbrengsten van de ‘recyclebare producten’ anderzijds berekend en gedeeld door het aantal ’woonhuisaansluitingen’ (woningen). Deze deelsom zorgt vervolgens voor een 100% kostendekkende afvalstoffenheffing binnen de gemeente Schagen. Door kritisch te zijn op de kosten en waar mogelijk de hoogst haalbare opbrengsten te genereren uit onze brongescheiden waardevolle stromen wordt getracht deze afvalstoffenheffing voor de inwoners betaalbaar en (vergelijkend met de regio) concurrerend te houden.
Gemeente Schagen
pagina 14
Afvalstoffenheffing 2020 Een hoog serviceniveau en de goede milieudoelstellingen kent ook zijn prijs. In onderstaande tabel zijn de tarieven van de afvalstoffenheffing 2020 van de gemeenten in de regio vergeleken. Afvalstoffenheffing 2020
Koggen
Medem
land
blik
1-persoons
236,39
256,42
258
229,32
263
247,80
276
2/3-persoons
nvt
nvt
nvt
325,20
nvt
nvt
323
4/etc-(meer)persoons
317,79
340,13
346
353,52
350
367,80
Extra grijze restcont.
120,32
102,32
x
132
190
Afvalstoffenheffing gem.
277,09
298,27
302
302,68
306,50
Hoorn
Hollands
Bergen
Kroon
Stede
Schagen
Opmeer
Drechter
Enk-
Den
land
huizen
Helder
269,80
273
282
nvt
nvt
nvt
nvt
350
367,20
378
402
427,44
x
170
120,32
x
x
x
307,80
316,33
318,50
325,50
342
355,72
Broec
Over het algemeen varieert de gemiddelde afvalstoffenheffing tussen € 300,- en € 325,-. In gemeente Schagen bedraagt de gemiddelde afvalstoffenheffing € 316,33 (2020). Gemeente Schagen neemt daarmee een middenpositie in. Gemeente Koggenland, gemeente Enkhuizen en gemeente Den Helder nemen afwijkende posities in. Met een gemiddelde afvalstoffenheffing van € 277,09 heeft Koggenland een afwijkende lage afvalstoffenheffing. In zijn algemeenheid geldt dat je de afvalstoffenheffing laag kan houden als je ook het restafval (en de daar bovenop komende afvalstoffenbelasting) per inwoner per jaar laag kan houden. Dit laat zich verklaren doordat Koggenland zeer goed presteert en weinig restafval genereert. De afvalstoffenheffingen van Enkhuizen (€ 342,-) en Den Helder (€ 355,72) zijn daarentegen afwijkend hoog. Dit laat zich verklaren doordat Enkhuizen en Den Helder juist slecht presteren en veel restafval genereren. In bijgevoegd kaartje wordt de gemiddelde afvalstoffenheffing 2020 over geheel Nederland vergeleken. Gemeente Schagen (en overige HVCgemeenten) laten in dit vergelijk een hoge afvalstoffenheffing zien. Realiseer echter dat de onderliggende dienstverleningsovereenkomsten, mate van kostendekkendheid en toerekening overheadkosten tussen gemeenten zeer verschillend kunnen zijn. Anders dan bij veel andere gemeenten is het afvalbrengstation van de HVC-gemeenten gratis.
Inwoners hoeven dan niet aan de poort extra heffing te betalen. Ook heeft Schagen een 100% kostendekkende afvalstoffenheffing. Gemeenten die dat uitgangspunt niet (meer) hebben, kunnen als vanzelfsprekend een lagere afvalstoffenheffing presenteren.
Gemeente Schagen
pagina 15
284
4
Visie op afvalinzameling
Zoals voorgaand aangegeven zijn gemeenten volgens de Wet Milieubeheer wettelijk verplicht om huishoudelijk afval (gescheiden) in te zamelen. Het is vervolgens aan de gemeenten zelf te bepalen hoe zij het huishoudelijk afval (gescheiden) inzamelen en verwerken. Gemeenten bepalen daarmee zelf welk evenwicht tussen: dienstverlening (’service’), milieurendement (’milieu’) en financiële middelen (’kosten’) binnen de afvaldriehoek zij hierbij nastreven. Daarbij dienen gemeenten rekening te houden met de wettelijke verplichtingen, maatschappelijke opgaven, noodzakelijke innovaties binnen de gehele afvalbranche en allerlei financiële onzekerheden. Alvorens tot visievorming op dienstverlening (’service’), milieurendement (’milieu’) en financiële middelen (’kosten’) over te gaan wordt in paragraaf 4.1. allereerst de meeste recente en toekomstige ontwikkelingen binnen ‘afvalland’ kort geschetst. Daarna volgt de visievorming in paragraaf 4.2. t/m 4.4.
4.1
Recente en toekomstige ontwikkelingen
De afvalbranche is dynamische en de laatste jaren volop in ontwikkeling. Onderstaande recente en toekomstige ontwikkelingen kunnen worden onderscheiden. Onzekerheid in de afvalmarkt De afvalmarkt staat sinds enige jaren onder druk. Traditionele (en grote) afnemer van afval China importeert al geruime tijd geen Europees afval meer. Ook andere landen in Azië zitten niet meer te wachten op Europees afval. Hoewel hard wordt gewerkt om de recyclingcapaciteit binnen Europa te vergroten, is er altijd nog sprake van ondercapaciteit. Daarnaast zorgt het handelsconflict tussen Amerika en China voor grote onzekerheid in de markt. De uitbraak van Covid-19 zorgt daar bovenop voor nog meer onzekerheid. Dit heeft geresulteerd in stijgende verwerkingstarieven en dalende afzetmogelijkheden van de diverse afvalstromen. De gesorteerde kunststoffen is daarvan een goed voorbeeld. De prijs van olie en dus de prijs van ‘virgin’ plastics is anno 2020 lager dan die van kunststofrecyclaat. Afvalstoffenbelasting en CO2-heffing Over elke kilogram restafval die gemeenten inzamelen en (laten) verwerken moet afvalstoffenbelasting (aan het Rijk) betaald worden. Deze (rijks)afvalstoffenbelasting stijgt onverminderd door. In 2018 bedroeg de afvalstoffenbelasting €13,21 per 1.000 kg restafval. In 2019 was dit € 32,12, in 2020 € 32,63 en in 2021 € 33,15 per 1.000 kg restafval.
De verwachting is dat de afvalstoffenbelasting aankomende jaren zal blijven stijgen. Soms met de jaarlijkse indexatie, soms met een hoger percentage om de markt tot innovaties te prikkelen. Nieuw is de CO2-heffing per 1 januari 2021 voor grote industriële bedrijven met een hoge CO2uitstoot. Deze CO2-heffing is eveneens van toepassing op de afvalenergiecentrales (AEC), zoals die van HVC. Naar verwachting zal 2024 het eerste jaar zijn waarin de AEC’s deze heffing moeten gaan betalen. De CO2-heffing en de afvalstoffenbelasting hebben een kostenverhogend effect op de verwerking van restafval. Gemeenten rekenen deze hogere verwerkingskosten van restafval integraal door in de gemeentelijke afvalstoffenheffing. Toename van afkeurkosten, meer focus op kwaliteit Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid over de ‘vervuilingsvrije’ inzameling en verwerking van waardevolle stromen zoals: plastics, papier, textiel, glas en gft/e. Indien de mate van verontreiniging een bepaald percentage overschrijdt, wordt de vracht (deels) afgekeurd, laagwaardig verwerkt of zelfs verbrandt als restafval. Er is dan geen sprake meer
Gemeente Schagen
pagina 16
van een retouropbrengst, maar juist van extra kosten. Verwerkers van gft/e, plastics, papier, textiel en glas worden, gezien alle onzekerheden in de markt, steeds strenger aan de poort. Acceptatie wordt steeds kritischer en strenger en de afkeurkosten stijgen hierdoor evenredig mee. Gemeenten krijgen aankomende jaren dan ook steeds meer afkeurkosten doorberekend. Daarmee is de focus in ‘afvalland’ aan het veranderen van een (geforceerde) vermindering van restafval naar een zuivere en schone inzameling (vrij van restafval) en verwerking van de waardevolle stromen. Alleen zuivere en schone afvalstromen kunnen immers worden vermarkt voor hergebruik en recycling. Verandering verantwoordelijkheid en inzamelvergoeding bij kunststof verpakkingen De VNG heeft in het verleden afspraken gemaakt over verpakkingen met het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat en het Afvalfonds Verpakkingen. Hiervoor geldt de wettelijke producentenverantwoordelijkheid, die via de ‘Raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022’ deels wordt uitgevoerd door gemeenten, in ruil voor vergoedingen en aanvullende afspraken. De verpakkingsindustrie betaald gemeenten, via haar uitvoeringsorganisatie Nedvang, een vergoeding voor het inzamelen en het ter recycling aanbieden van kunststof verpakkingen.
Mede met financiering van deze ketenvergoeding op plastics en drinkpakken heeft gemeente Schagen medio 2016 een inzamelmethodiek van de (oranje) pbdcontainers bij laagbouw en plastic hero zakken bij hoogbouw kunnen realiseren. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Afvalfonds Verpakkingen (AFV) hebben eind 2019 nieuwe (doorontwikkelde) afspraken gemaakt voor de inzameling, recycling en vergoeding van verpakkingsafval. Deze zijn vastgelegd in de ‘Ketenovereenkomst 2020-2029’. Dit akkoord is opgesteld om het systeem van inzameling en verwerking van huishoudelijk pmd te vereenvoudigen, te verduidelijken en te verbeteren. Hierin is afgesproken dat de vervuiling (stoorstromen categorie II) in het pmd in 2020 maximaal 15% (gewicht) mag bedragen en moet afnemen tot maximaal 10% in 2025. In de Ketenovereenkomst zijn voorts modellen voor de inzameling en/of recycling van kunststof verpakkingsafval, metalen verpakkingsafval en drankenkartons opgenomen waar een gemeente uit kan kiezen. Vanaf 1 januari 2020 bestaat de mogelijkheid voor een gemeente om te kiezen uit de volgende vier verschillende opties voor de inzameling/recycling pmd: a). het ketenregiemodel (uiterlijk tot 1 januari 2023 mogelijk); b). bronscheidingsmodel; c). nascheidingsmodel; d). bron- en nascheidingsmodel (mits sprake van verschillende inzamelroutes).
Gemeente Schagen
pagina 17
Ketenregiemodel Tot 31 december 2019 hanteerde gemeente Schagen het ketenregiemodel (onder a) bij haar brongescheiden pmd inzameling. Dit model kenmerkt zich door een gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de kunststof verpakkingen keten tot aan de daadwerkelijke ter recycling aangeboden kunststoffen. Aanvankelijk was dit voor gemeente Schagen een succesvol model met een hoog recyclingpercentage 70-80% en hoge ketenvergoedingen. Echter de laatste jaren daalde het recyclingpercentage tot circa 50-55% en ook de ketenvergoeding daalde jaarlijks. Door de toenemende vervuiling binnen de pmd, de grote mate van complexiteit, achterblijvende eindafrekeningen van vergoedingen van uitvoeringsorganisatie Nedvang en oplopende discussies tussen VNG, Ministerie van het Infrastructuur & Waterstaat en Afvalfonds Verpakkingen was het ketenregiemodel een weinig transparant model met vooral grote onzekerheden bij de hoogte van de retouropbrengsten van de ter recycling aangeboden plastics en drankenkartons. Een aanmerkelijke afboeking van de nog te ontvangen bedragen eind 2019 was daarvan een ongewenst resultaat. Bron- en nascheidingsmodel Gemeente Schagen hanteert sinds 1 januari 2020, net als alle andere gemeenten als onderdeel van HVC, het bron- en nascheidingsmodel (onder d) als opvolger van het ketenregiemodel.
Gemeente Schagen heeft in dit model de verantwoordelijkheid voor de brongescheiden inzameling van het PMD en levert het materiaal aan op een op- en overslaglocatie. Het brongescheiden PMD wordt bij een op- en overslaglocatie geaccepteerd op basis van een beoordelingsprotocol. Voor het geaccepteerde materiaal ontvangt gemeente Schagen een inzamelvergoeding. De inzamelvergoeding bronscheidingsmodel 2020 en 2021 van geaccepteerd materiaal bedraagt € 261 respectievelijk € 245 per ton ingezameld PMD. Voor het niet-geaccepteerde materiaal is er sprake van afkeur(kosten). Hiervoor is een vast omlijnd beoordelingsprotocol (met acceptatie – deelafkeur - volledige afkeur) opgesteld. Gemeenten dienen zich in dit bronscheidingsmodel nog nadrukkelijker bezig te houden met de waarborging van de juiste kwaliteit van de ingezamelde pmd. Vervuiling wordt expliciet in rekening gebracht middels ‘afkeurkkosten’.
Afkeurkosten Anders dan bij het ketenregiemodel, worden gemeenten in het bronscheidingsmodel meer (zichtbaar) geconfronteerd met afkeurkosten. Gemeenten dienen bij hun inzamelmethodiek derhalve goed rekening te houden met de kwaliteit van de ingezamelde pmd. Het is dan ook van belang dat de juiste maatregelen worden genomen om pmd zo zuiver mogelijk in te zamelen en te voorkomen dat restafval bij het ingezamelde pmd terecht kan komen. Gemeente Schagen is, met haar inzameling via (oranje) pmd-containers aan huis en een 4wekelijkse lediging van zowel de pmd-container alsook de restafvalcontainer, kwetsbaar bij verdere ontmoedigingsmaatregelen op restafval. Een tarifering op het aanbieden van de (grijze) restafvalcontainers zou kunnen leiden tot meer ontwijkend gedrag en daardoor meer restafval in de (oranje) pmd-container. Hierdoor ontstaan meer afkeurkosten.
Gemeente Schagen
pagina 18
Vanuit de visie: bronscheiding waar het kan, nascheiding waar het moet wordt binnen Schagen bij enkele ondergrondse restafvalcontainers ook nog aan nascheiding van pmd uit het restafval gedaan. HVC positioneert en faciliteert deze nascheiding nadrukkelijk als aanvulling wanneer bronscheiding niet of beperkt mogelijk is. Het gaat dan om de enkele hoogbouwlocaties in de gemeente Schagen waar men geen ruimte heeft voor de (oranje) pmd-container en nauwelijks gebruik kan maken van de plastic hero zakken. Bij deze ondergrondse restafvalcontainers kan nog veel plastics en drankenkarton uit het restafval nagescheiden worden. In Alkmaar staat deze nascheidingsband; die de voorscheidingsinstallatie (VSI) wordt genoemd. De VSI is bedoeld als extra aanvulling op de bronscheidingsactiviteiten. Om betrokken te blijven bij de post-collection van de pmd is gemeente Schagen aangesloten bij een gemeentelijk samenwerkingsverband. Gemeente Schagen is hiervoor sinds 1 januari 2020 aangehaakt bij Regie Kunststoffen Nederland BV (RKN). RKN organiseert in opdracht van de deelnemende gemeenten de overslag, het transport en afzet ná verzameling van brongescheiden kunststoffen, primair voor publiekrechtelijke instellingen die rechtstreeks of middelijk aandeelhouder van HVC NV zijn.
Visualisatie van het bron- en nascheidingsmodel in gemeente Schagen
Gemeente Schagen
pagina 19
Nascheidingsmodel Grote gemeenten (met een hoge stedelijkheidsklasse) zoals Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht hanteren het nascheidingsmodel (onder c) of gaan dat spoedig hanteren. Het zijn gemeenten die nauwelijks mogelijkheden hebben om pmd gescheiden in te zamelen. Zodoende kiezen zij voor het nascheiden van pmd uit het restafval. Bij het nascheidingsmodel draagt de gemeente zorg voor de inzameling van restafval en biedt haar restafval aan bij een door of namens AFV gecontracteerde nascheider. Uit dit ingezamelde restafval wordt vervolgens het pmd nagescheiden. De inzamelvergoeding in het nascheidingsmodel 2021 bedraagt € 8,90 per ton ingezameld, na te scheiden restafval. Hoewel de kwaliteit van de output bij nagescheiden plastics nochtans minder is dan bij bronscheiding, wordt deze achterstand door innovatie op termijn vermoedelijk steeds minder, mogelijk tot het moment dat er feitelijk geen verschil meer bestaat tussen brongescheiden danwel nagescheiden plastics. Anders dan bij het bronscheidingsmodel is er bij het nascheidingsmodel geen sprake van discussies over de kwaliteit van het ingezamelde pnd en daarmee afkeurkosten. Het nascheidingsmodel kent daarmee minder kostenrisico’s.
Diftar Gemeenten in vooral het oosten en zuiden van het land hanteren gedifferentieerde tarieven, het zogenaamde diftar-systeem. Dit systeem is in ongeveer de helft van de Nederlandse gemeenten van toepassing. In dit systeem wordt een (lager) jaarlijks vasttarief per huishouden geheven en vervolgens wordt middels een variabel tarief het restafval (per lediging of per gewogen kilogram) bij de inwoner periodiek in rekening gebracht. Het is een verregaande systematiek van het principe dat ‘de vervuiler betaalt’. In bijlage 3 (blz. 44) staat meer over het recycletarief die HVC aan het uitwerken is. In de regel hebben de diftar-gemeenten een lagere gemiddelde gemeentelijke afvalstoffenheffing. Hierbij dient echter wel vermeld te worden dat inwoners bij diftar gemeenten slechts tegen betaling (aan de betreffende publieke inzameldienst) hun grof huishoudelijk afval mogen laten ophalen of op het afvalbrengstation mogen achterlaten. Voor bijvoorbeeld het achterlaten van een matras of meubelstuk wordt een poorttarief aan de publieke inzameldienst betaald. Deze additionele kosten per bezoek aan het afvalbrengstation of het tegen betaling ophalen van grofvuil zitten niet in de gemeentelijke afvalstoffenheffing inbegrepen en zorgen daarmee voor een vertekend vergelijk. Zie onderstaande visualisatie van de afvalkosten. Afvalkosten Per huishouden
Vaste kosten
Variabele kosten
Diftar-gemeenten in Oost en Zuid Nederland
Vast tarief voor elk huishouden
Per lediging (of per kg) grijze restafvalcontainer
Tegen betaling aan afvaldienst
Tegen betaling aan afvaldienst
Gemeente Schagen
Vast (totaal) tarief afhankelijk van: 1p./2-3p./4-meerpersoon
Niet van toepassing
Gratis (binnen de huidige dvo HVC)
Gratis (binnen de huidige dvo HVC)
Via gemeentelijke afvalstoffenheffing
Gemeente Schagen
Grofvuil aan huis
Afvalbrengstation
Bijkomende kosten via afvaldienst
pagina 20
Ontwikkelingen bij luierrecycling Binnen het restafval is er sprake van veel luiers en incontinentiemateriaal. Jaarlijks worden er landelijk circa 1 miljard babyluiers verbrand in het restafval. Recycling van luiers en incontinentiemateriaal is technisch mogelijk, maar is vooralsnog een kostbare methode. In Nederland is momenteel één luierrecyclingfabriek actief. Dit betreft ARN BV te Nijmegen. In de fabriek worden jaarlijks 15.000 ton luiers volgens onderstaande gepatenteerde recyclingtechniek gerecycled. Luierrecycling heeft mede gezien de ambitieuze VANG doelstellingen landelijk gezien steeds meer aandacht. Het is daarom zeer aannemelijk dat het recyclen van luiers zich eveneens verder zal ontwikkelen, waardoor het haalbaar wordt om deze afvalstroom afzonderlijk in te zamelen. Steeds meer grote afvalverwerkers zullen de luierrecycling binnen enkele jaren aan hun assortiment toevoegen, om daarmee een belangrijke stroom, nu nog toebehorend tot het restafval, voor gemeenten te gaan innemen en verwerken.
Statiegeld op PET flessen per 1 juli 2021, blikjes per 1 januari 2023 Statiegeld is een ultieme vorm van bronscheiding. Gemeente Schagen is per december 2017 lid van de statiegeldalliantie. Een motie van D66 en VVD hiertoe, is door de gehele gemeenteraad gesteund en opgevolgd door het college. De statiegeldalliantie is een verenigd samenzijn van bedrijven, organisaties en lokale overheden die voorstander zijn van statiegeld op plastic flessen en blik. Per 1 juli 2021 wordt statiegeld op kleine plastic flesjes ingevoerd. Per flesje (< 1 liter) wordt per genoemde datum 15 cent statiegeld gerekend. Voor grote flessen (> 1 liter) blijft het 25 cent. Inleveren kan in supermarkten, op treinstations, bij tankstations langs de weg en via cateraars. Producenten van flesjes frisdrank en water zijn verantwoordelijk voor de invoering van het statiegeldsysteem. Deze maatregel moet leiden tot veel minder plastic zwerfafval. De volgende stap die het kabinet tegen het zwerfafval zet, is het aantal blikjes in het milieu verminderen. De statiegeldalliantie zet zich via de campagne: ‘Nu statiegeld op blikjes? Yes We Can! vol in om dit navolgende doel te bereiken. Februari 2021 heeft het kabinet, ondanks bezwaren van de verpakkingsindustrie, besloten om per 1 januari 2023 (15 cent) statiegeld op blikjes te heffen.
Naast minder zwerfafval, zullen deze maatregelen ook zorgen voor minder blikjes en plastics binnen het pmd. Flesjes (< 1 liter) en blikjes zullen immers meer bij supermarkten en tankstations ingeleverd gaan worden
Gemeente Schagen
pagina 21
Introductie van Ja-sticker, ter voorkoming van onnodig papierafval In 2018 heeft de Ja-sticker zijn introductie gehad. Het biedt gemeenten een concreet en slagvaardig instrument om tot minder onnodig papierafval te komen. Het principe werkt als volgt. De Ja-sticker draait het huidige Nee-sticker systeem om. Dat betekent dat je actief moet aangeven dat je nog ongeadresseerde reclamefolders wilt ontvangen. Dat doe je door een Ja-sticker op te plakken. Brievenbussen zonder Ja sticker ontvangen standaard geen ongeadresseerde reclamefolders meer. Aanvankelijk was het de bedoeling dat ook de huis-aan-huisbladen onder de reikwijdte van Ja-sticker systeem zou vallen. Dit is echter teruggedraaid omdat het in strijd zou zijn met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens waarin de vrijheid van meningsuiting, waaronder de persvrijheid, wordt beschermd. De Ja-sticker beperkt zich derhalve tot het tegengaan van ongeadresseerde reclamefolders. De grondslag voor het invoeren van de ja-sticker staat in artikel 10.23 Wet milieubeheer. Daarnaast heeft de gemeenteraad op grond van haar autonome verordenende bevoegdheid in de Gemeentewet de mogelijkheid om de ja-sticker in te voeren. Er zijn aanpassingen in de gemeentelijke regelgeving noodzakelijk om de ja-sticker mogelijk te maken.
Voor het opt-in-systeem moeten bepalingen worden opgenomen in de afvalstoffenverordening en zo nodig in de APV. Vanaf 1 november 2020 geldt in Rotterdam eveneens het Ja sticker systeem. In de aanloop hiertoe heeft de reclamebranche zich hiertegen verzet. Het gerechtshof Den Haag heeft onlangs de reclamebranche in het ongelijk gesteld en bepaald dat Rotterdam ongeadresseerde reclame middels de ja-sticker gewoonweg mag weren. Daarmee lijkt er sprake te zijn van een juridisch houdbaar, concreet en slagvaardig instrument om te komen tot minder onnodig papierafval bij inwoners. De VNG gaat in 2021 de model-afvalstoffenverordening actualiseren. De VNG zal dan ook beoordelen of een (optionele) bepaling over de ja-sticker kan worden toegevoegd.
Gemeente Schagen
pagina 22
4.2
Serviceniveau; Betrouwbaar, herkenbaar en milieubewust
Gemeente Schagen wenst dat het serviceniveau van de afvalinzameling betrouwbaar, herkenbaar en milieubewust is. Inwoners moeten weten wanneer hun afval (gescheiden) wordt opgehaald of waar zij hun afval naartoe kunnen brengen. Milieubewust afvalscheiden is belangrijk, maar afval(scheiden) mag geen gedoe zijn. Onafhankelijk waar (binnen of buiten de bebouwde kom) en hoe (in een woning of appartement) mensen wonen, worden de 4 hoofdstromen: pmd, gft/e, papier en restafval altijd tijdig, correct en gescheiden aan huis opgehaald. De eveneens veel voorkomende afvalstromen: glas, textiel en luiers (nieuw) worden bij elke supermarkt en/of wijkwinkelcentra via (ondergrondse) verzamelcontainers gefaciliteerd. De overige afvalstromen worden op het afvalbrengstation gescheiden ingezameld. Het rapportcijfer van een 7,5 als waardering voor de manier en leegfrequentie waarop gemeente Schagen de afvalinzameling heeft georganiseerd en de wijze waarop HVC de dienstverlening vervolgens uitvoert is de minimale norm.
Afvalinzameling bij laagbouw buiten de bebouwde kom (‘lintbebouwing’):
Afvalinzameling bij hoogbouw:
Afvalinzameling bij laagbouw binnen de bebouwde kom (‘stedelijke bebouwing’):
Afvalinzameling bij supermarkten en wijkwinkelcentra:
Afvalinzameling in gemeente Schagen
Gemeente Schagen
pagina 23
4.3
Kostenniveau; Betaalbaar, waarbij de vervuiler meer betaalt
Gemeente Schagen wenst het kostenniveau betaalbaar te houden, waarbij de vervuiler ook meer betaalt. Er wordt daarom vastgehouden aan het huidige uitgangspunt van 100% kostendekkende tarieven die over de verschillende tarieven voor 1-persoons huishoudens, 2/3-persoons huishoudens en 4/meer-persoons huishoudens geheven worden. De gedachte hierachter is dat huishoudens die uit meer personen bestaan, ook meer afval maken. Dit extra afval wordt derhalve ook extra aangeslagen in de vorm van een hogere afvalstoffenheffing. Voor een extra (2e) grijze restafvalcontainers wordt extra afvalstoffenheffing betaald, tenzij hier medische redenen aan ten grondslag liggen. Het door HVC gewenste systeem van een afval en recycletarief, waarbij sprake is van een vast tarief met daar bovenop een variabel tarief voor het aantal keren dat men restafval aanbiedt wordt voorlopig niet ingevoerd. Dit systeem zou namelijk kunnen schuren met de realisatie van het omgekeerd inzamelen, de nieuwe focus op kwaliteit van de waardevolle stromen en de huidige pmd-inzameling via het bronscheidingsmodel en de nadrukkelijker risico’s van afkeurkosten daarbij. Er is nog te weinig bekend hoe deze krachten met elkaar gaan verhouden. Gemeente Schagen wenst allereerst de inzamelmethodiek van omgekeerd inzamelen op orde te brengen en de ontwikkelingen van het nieuwe bronscheidingsmodel (inzamelvergoeding vs.
afkeurkosten) te ervaren, alvorens tot dit systeem over te gaan. Naast het maximaal voorkomen van bovengenoemde afkeurkosten op pmd, maar ook op papier, textiel, gft/e en glas wordt eveneens kritischer gekeken naar de overige kosten bij de afvalinzameling. Landelijke (markt) ontwikkelingen van verwerkingskostenzijn hierbij niet te beïnvloeden, maar lokale omstandigheden zijn mogelijk bij te sturen. Met doelgerichte maatregelen wordt geregeld dat uitsluitend de juiste doelgroep: woningen en appartementen gebruik kunnen maken van de huishoudelijke afvalinzameling aan huis of het afvalbrengstation. Bedrijfsafval is voorbehouden aan de bedrijfsafvalinzamelaars en wordt niet langer geaccepteerd als huishoudelijk afval. De doelgroep ‘niet-woningen’ kan voor een vergelijkbaar tarief als de gemeentelijke afvalstoffenheffing een evenzo concurrerende (mogelijk zelfs goedkoper) bedrijfsafvalabonnement afsluiten. Tenslotte wordt voor de grofvuilinzameling aan huis (wel) een bescheiden tarief in rekening gebracht. Met deze maatregel worden de kosten van deze hoogwaardige dienstverlening meer in balans gebracht met de hoge kosten die ermee gemoeid zijn. Het tarief zal verre van kostendekkend zijn, maar zal het effect hebben dat inwoners meer gebruik zullen gaan maken van het kosteloze afvalbrengstation waar zij hun afval gescheiden kunnen inleveren.
Het milieurendement profiteert hiervan omdat op het afvalbrengstation het grof huishoudelijke afval kan worden gescheiden over 18 verschillende afvalstromen.
Gemeente Schagen
pagina 24
4.4
Milieu-rendement; Belangrijk, maar niet tegen elke prijs en serviceverschraling Gemeente Schagen wenst te voldoen aan de VANG-doelstellingen. De inspanningen zijn derhalve gericht op het realiseren van slechts 30 kg restafval in 2025. Aandacht wordt in het Afval en recycleplan gemeente Schagen vooral gericht op de afvalfracties: gft/e (53 kg), papier (10 kg), luiers (6 kg), glas (7 kg) en textiel (9 kg) die nog veel in het fijn huishoudelijke restafval (149 kg) per inwoner per jaar terug te vinden zijn (bron: HVC samenstelling 2020). Deze doelstelling is echter zeer ambitieus, mogelijk niet realiseerbaar. De vraag is voorts in hoeverre deze doelstellingen enkel en alleen door gemeentelijk beleid ‘aan de achterkant’ gerealiseerd kan c.q. moet worden. De verpakkingsindustrie staat net zo goed aan de lat om inspanningen en maatregelen ‘aan de voorkant’ te verrichten om zo de VANGdoelstellingen voor gemeenten realiseerbaar te maken. Door producten minder vaak en minder veel te voorzien van verpakkingsmateriaal, wordt er immers ook minder afval bij inwoners gemaakt. Ook dienen producten voor 100% gerecycled te kunnen worden (‘design for recycling’), zonder onlogische combinaties van zowel plastic als papier binnen één en dezelfde verpakking, waardoor het moet worden verwerkt als restafval. Ditzelfde geldt voor de landelijke overheid.
Ook zij staan aan de lat om inspanningen en maatregelen ‘aan de voorkant’ te verrichten om zo de VANG-doelstellingen realiseerbaar te maken. Zo helpt de invoering van statiegeld op petflessen en blikjes direct bij aan het verminderen van afval bij de inwoners. Daarnaast kan de landelijke overheid bepaalde ongewenste zaken verbieden zoals het weggeven van gratis plastic tassen (sinds 1 januari 2016) en de ‘single used plastics’ (per 3 juli 2021). Dergelijke maatregelen helpen concreet bij aan de doelstelling om in 2025 te komen tot slechts 30 kilogram restafval per inwoner per jaar. De gemeentelijke inspanningen ‘aan de achterkant’ moeten in verhouding staan met de inspanningen van de producenten en landelijke overheid ‘aan de voorkant’ bij het verminderen én voorkomen van afval. Het milieurendement is voor gemeente Schagen zodoende belangrijk, maar niet tegen elke prijs en verschraling van de service. Tenslotte zou er meer focus moeten zijn voor de zuivere en schone inzameling (vrij van restafval) van de waardevolle stromen: pmd, gft/e, textiel, glas en papier. Maatregelen ter voorkoming van restafval mogen niet het gevolg hebben (ontwijkend gedrag) dat de kwaliteit van de waardevolle grondstofstromen onder druk komen te staan en deze alsnog als restafval moet worden verbrandt. Anders schieten de maatregelen ter vermindering van het restafval hun doel voorbij.
Gemeente Schagen
pagina 25
5
Maatregelen gemeente Schagen (2021-2025)
In hoofdstuk 4 is visie gevormd binnen de afvaldriehoek: service, kosten en milieu. Rekening houdend met de wettelijke verplichtingen, maatschappelijke opgaven, noodzakelijke innovaties en de allerlei financiële onzekerheden binnen de afvalbranche en kijkend naar de meest recente en toekomstige ontwikkelingen binnen ‘afvalland’ zijn onderstaande strategische kaders geformuleerd.
Service: Betrouwbaar, herkenbaar en milieubewust Kosten: Betaalbaar, waarbij de vervuiler meer betaalt Milieu: Belangrijk, maar niet tegen elke prijs en serviceverschraling
Met de onderstaande tactische en operationele verbetermaatregelen en optimalisaties wordt hiertoe in de periode 2021 tot en met 2025 uitvoering gegeven.
5.1
Maatregelen bij serviceniveau; dienstverlening
De visie: Serviceniveau; Betrouwbaar, herkenbaar en milieubewust willen we met de navolgende maatregelen bereiken c.q. nastreven. Gefaseerd doorgaan met omgekeerd inzamelen (periode 2021 – 2025) Het principe van omgekeerd inzamelen wordt verder over de dorpskernen van de gemeente Schagen uitgerold. Zie bijlage 1 voor de planning hiervan. Omdat binnen het restafval nog veel oud papier en karton aanwezig is, wordt het serviceniveau op oud papier en karton verhoogd en geprofessionaliseerd. Elke grondgebonden woning krijgt uiterlijk 2025 de beschikking over een (blauwe) papiercontainer. Bij appartementen (hoogbouw) wordt een ondergrondse papiercontainers geplaatst. Binnen de bebouwde kom wordt naar voorbeeld van Petten, ‘t Zand en Schagen ondergrondse restafvalcontainers geplaatst. Woningen binnen de bebouwde kom krijgen daarmee drie afvalcontainers aan huis en een afvalpasje voor een ondergrondse restafvalcontainer bij hen in de buurt. Het aantal van drie stuks wordt veelal als maximaal aantal containers op de bescheiden percelen als wenselijk geacht. Woningen buiten de bebouwde kom staan veelal op een groter perceel. Bij deze woningen is genoegzaam ruimte voor vier afvalcontainers aan huis. Buiten de bebouwde kom worden geen ondergrondse restafvalcontainers geplaatst en blijft de inzameling van restafval ongewijzigd.
De inzamelingfrequentie van de verschillende afvalcontainers blijft ongewijzigd. Ingevolge de Afvalstoffenverordening en het daarop gebaseerde Uitvoeringsbesluit wordt de (blauwe) papiercontainer, (oranje) pmd-container en de (grijze) restafvalcontainer 1x per 4 weken geleegd. De (groene) gft/e-container wordt 1x per 2 weken geleegd. Afval inzamelen binnen bebouwde kom
Afval inzamelen bij hoogbouw
Afval inzamelen buiten bebouwde kom
restafval via ondergrondse afvalcontainer
restafval via ondergrondse afvalcontainer
restafval via (grijze) minicontainer
pmd via (oranje) minicontainer
pmd via plastic-hero-zak
pmd via (oranje) minicontainer
gft/e via (groene) minicontainer
gft/e via (groene) verzamelcontainer
gft/e via (groene) minicontainer
papier via (blauwe) minicontainer
papier via (blauwe) verzamelcontainer
papier via (blauwe) minicontainer
Gemeente Schagen
pagina 26
Introductie GFT/e inzameling bij hoogbouw (periode 2021-2022) Op dit moment kunnen bewoners van appartementen slechts drie afvalfracties scheiden namelijk: pmd (via plastic-hero-zakken), oud papier (via huis-aan-huis papierinzameling of ondergrondse papiercontainers) en restafval (via ondergrondse restafvalcontainers). Zodoende is binnen het restafval van bewoners van appartementen nog sprake van veel groente, fruit en etensresten. Dit is zonde. Om bewoners van appartementen eveneens in staat te stellen gft/e te scheiden en daarmee de mate van restafval te verminderen wordt onderzocht via welke inzamelmiddelen en gerichte communicatie afvalscheiding van gft/e bij hoogbouw efficiënt en doeltreffend kan plaatsvinden. Te denken valt aan de plaatsing van bovengrondse danwel ondergrondse verzamelcontainers voor gft/e, met een bijbehorende gratis uit te geven voorziening als een gfe-emmertje of gfe-zakjes. Afhankelijk van de begrote kosten en het te realiseren scheidingspotentieel, wordt beslist om medio 2022 tot een gft/e inzameling bij hoogbouw in de gemeente Schagen over te gaan (of niet).
Inzameling van luiers (periode 2023-2025) Binnen het restafval is sprake van een aanmerkelijke hoeveelheid luiers. Bij het verminderen van het restafval zijn inspanningen op het gebied van recycling van luiers daarmee lonend. Luiers apart inzamelen om ze daarna te recyclen in plaats van te verbranden bij het restafval is de laatste jaren (weer) in opmars. De landelijke overheid jaagt dit zelfs aan door de forse toename van de afvalstoffenbelasting (bij verbranding van restafval) en de aanstondse verhoging van de (wettelijke verplichte) minimumstandaard van ‘recycling’ van luiers binnen het Landelijke Afvalbeheerplan (LAP3). De verwachting is dat steeds meer afvalverwerkers zullen overgaan tot de recycling van luiers. In gemeente Schagen zou de inzameling van luiers (en incontinentiemateriaal) eveneens lonend kunnen zijn. In Schagen betreft dit zo’n 6 kilogram. Daarnaast is het een fijne maatwerkoplossing voor de jonge gezinnen met kinderen in de luiers danwel senioren met incontinentieproblemen die moeite hebben om de 4-wekelijkse leging van de grijze restafvalcontainer te volgen. Voor deze twee doelgroepen zou binnen de gemeente Schagen een dekkend netwerk gerealiseerd kunnen worden met ondergrondse afvalcontainers.