29b1 R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

2023-2026

GEMEENTELIJK RIOLERINGSPROGRAMMA RUCPHEN

OPDRACHTGEVER: Gemeente Rucphen

PROJECTNUMMER: 81057213

DATUM: 2 mei 2022

Bezoekadres Kroezenhoek 8 7683 PM Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 E info@roelofsgroep.nl Tevens vestigingen in Stadskanaal Sneek Steenwijk

PROJECTGEGEVENS: Naam: Gemeentelijk Rioleringsprogramma Rucphen Nummer: 81057213 Documentnr: R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen Status: Definitief/01 Datum: 2 mei 2022 Auteur: I. Ramaker

OPDRACHTGEVER: Gemeente Rucphen Postbus 9 4715 ZG Rucphen

1

AUTORISATIE Naam: Handtekening:

ir. P. Wonink

Datum:

2-5-2022

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Veenendaal Spijkenisse Weesp

INHOUDSOPGAVE Bestuurlijke samenvatting 1.

Inleiding 6 1.1 Het Gemeentelijk Rioleringsprogramma ..................................................................................................6 1.2 Inhoud ....................................................................................................................................................................6 1.3 Planperiode ..........................................................................................................................................................6 1.4 Betrokkenen .........................................................................................................................................................6

2.

Beleid en wetgeving 7 2.1 Rijk ...........................................................................................................................................................................7 2.2 Provincie ................................................................................................................................................................8 2.3 Regionaal ..............................................................................................................................................................8 2.4 Gemeente Rucphen ....................................................................................................................................... 10

3.

Terugblik 2018-2022 13 3.1 Uitgevoerde projecten .................................................................................................................................. 13 3.2 Risicogestuurd rioolbeheer ......................................................................................................................... 15 3.3 Regionale samenwerking ............................................................................................................................ 15 3.4 Week van ons water ...................................................................................................................................... 16 3.5 Integrale samenwerking intern ................................................................................................................. 16

4.

Wat is de huidige situatie? 18 4.1 Samenwerking ................................................................................................................................................. 18 4.2 Status water- en rioolsysteem ................................................................................................................... 18 4.3 Financiele situatie ........................................................................................................................................... 24

5.

Wat gaan we doen? 25 5.1 Visie en gewenste situatie ........................................................................................................................... 25 5.2 De opgave ......................................................................................................................................................... 28

6.

Wat kost dat? 31 6.1 Inleiding .............................................................................................................................................................. 31 6.2 Personeel............................................................................................................................................................ 31 6.3 Kosten en gehanteerde uitgangspunten .............................................................................................. 32 6.4 Opbrengsten..................................................................................................................................................... 33 6.5 Financiering en voorstel ............................................................................................................................... 33

Bijlagen in separaat bijlagenrapport: I II III IV V VI VII VIII IX X

2

3

Tabellen kostendekkingsplan Notitie varianten kostendekking Notitie benodigde maatregelen en kosten verminderen wateroverlast gemeente Rucphen Rasmariant rapport risicogestuurd rioolbeheer IBA-jaarrapportage 2021 Raadsvoorstel 2 februari 2022 extra formatie en budget verhoogde ambitie integrale projecten Programma 2022 water- en klimaatkring De Baronie Afvalwaterakkoord water- en klimaatkring De Baronie Samenvatting waterbeheerprogramma waterschap Brabantse Delta Begrippenlijst

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

BESTUURLIJKE SAMENVATTING Met dit Gemeentelijk Rioleringsprogramma sorteren we voor op de Omgevingswet. Tegelijkertijd geven we ook aan hoe Rucphen invulling gaat geven aan gemeentelijke zorgplichten en geven we een financiële onderbouwing ten behoeve van de rioolheffing. Hiermee voldoen we aan alle eisen van de Wet milieubeheer en fungeert dit programma tot de invoering van de Omgevingswet als Gemeentelijk Rioleringsplan. Het Gemeentelijk Rioleringsprogramma bevat actueel beleid, een evaluatie van het voorgaande GRP, een omschrijving van de huidige situatie en een toekomstvisie voorzien van actiepunten voor de komende planperiode en een financiële paragraaf. Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie Door het veranderende klimaat, krijgen we in Nederland vaker te maken met zowel droogte als ook grote hoeveelheden neerslag. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft daarom het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) opgesteld. Het Rijk heeft hiermee als doel gesteld dat alle gemeenten in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust moeten zijn.

Toelichting Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie: https://www.youtube.com/watch?v=vJS8HJG9zZU De laatste jaren is gemeente Rucphen zowel geconfronteerd met droogte als met hevige regenval. In onderstaande video is te zien hoe een bui van 40 mm op 11 september 2020 heeft gezorgd voor wateroverlast in de Sint Janstraat in Sprundel. Op 25 juni 2021 zette een wolkbreuk van 70 mm de kern Schijf blank. De praktijk leert dat acties om onze gemeente te beschermen tegen het overtollige regenwater, dus echt noodzakelijk zijn.

Video van de bui op 11 september 2020: https://youtu.be/zkCdMEnt1kw

3

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Gemeente Rucphen heeft daarom onderzoek laten doen naar de kwetsbare locaties voor wateroverlast om maatregelen te kunnen nemen om schade en overlast in de toekomst zo veel mogelijk te beperken. Deze maatregelen zijn opgenomen in hoofdstuk 5 en gespecificeerd in bijlage III. Hierbij is integraal werken (= gecombineerd met weg- en groenbeheer) een randvoorwaarde; als de schop in de grond gaat dan nemen we klimaatmaatregelen ook gelijk mee. Dit sluit overigens ook aan bij het recent vastgestelde groenbeleid GroenR. Combineren van werk is kosteneffectief en veroorzaakt ook maar 1x overlast voor verkeer en burger per locatie. Deze werkwijze hadden we overigens al en wordt dus voortgezet; maar vanwege de urgentie schakelen we nog ‘een tandje bij’. Rioolbeheer We beheren op basis van ‘risicogestuurd rioolbeheer’ en blijven dat ook doen. Hierbij is integraal werken ook steeds een randvoorwaarde. Rioolvervanging wordt dus gecombineerd met weg- en groenbeheer en als er kansen zijn voor afkoppelen en infiltreren van regenwater dan wordt dit ook gecombineerd uitgevoerd. Een verschil met voorheen is dat rioolbeheer nu wijkgericht wordt gepland. Door riool, weg en groen in één keer aan te pakken en tegelijk in te zetten op participatie, proberen we de wijk ‘klimaatproof’ te maken. Het rioolbeheer is beschreven in hoofdstuk 5 en gespecificeerd in bijlage IV.

Samenwerking en participatie De regionale samenwerking in Water- en Klimaatkring De Baronie en SWWB-verband wordt voortgezet. De praktijk leert dat deze samenwerking loont in de vorm van gezamenlijke aanbestedingen, kennisdeling, communicatie en ook werving van subsidies bij Provincie en Rijk. Een mooi voorbeeld hiervan is de toekenning van €157.750,- subsidie aan Rucphen voor klimaatadaptatie bij reconstructie Nachtegaalstraat. De regionale samenwerking is in bijlage VII concreet beschreven. Er wordt zowel regionaal als lokaal ingezet op samenwerking met inwoners en participatie bij de ‘weekvan-ons-water’ en acties zoals NK Tegelwippen. We blijven hiermee doorgaan omdat het grootste deel van verhard oppervlak geen openbare ruimte is en er zonder participatie van inwoners grote kans op wateroverlast zal blijven bestaan in wijken met veel verharding. Kosten In hoofdstuk 6 zijn de financiële consequenties van dit GRP uiteengezet. Het betreft exploitatiekosten, investeringen, kapitaallasten en kosten voor personeel en overhead. De financiële uitgangspunten zijn ook concreet vermeld, want we hebben immers geen ‘glazen bol’ en we kunnen de ontwikkeling van rente en prijzen voor materialen, brandstof, energie etc. niet voorspellen. Een andere variabele is de planning van integrale projecten, die leidend is in verband met integraal werken.

In de planperiode 2023-2026 is de geplande hoeveelheid werk en de beschikbare hoeveelheid personeel niet in balans. Om dit in balans te krijgen kan er extra personeel aangetrokken worden of gekozen worden voor temporiseren van de planning. In dit GRP is budget opgenomen voor inhuur van personeel. Zowel de planning van integrale projecten als de personele consequenties zullen terugkomen bij de jaarlijkse begrotingsbehandeling, waarmee eventuele wijzigingen ten opzichte van dit GRP kunnen worden toegelicht aan de gemeenteraad.

4

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Het kostendekkingsplan is als bijlage I toegevoegd. In bijlage II zijn varianten voor kostendekking en overwegingen beschreven, waarbij zowel naar de korte als lange termijn is gekeken. Het tarief zal jaarlijks ter vaststelling worden voorgelegd aan de gemeenteraad bij de verordening rioolheffing. Met de kennis van nu is onderstaand een prognose van het tarief weergegeven:

jaar 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030

tarief € 207 € 216 € 225 € 234 € 243 € 252 € 261 € 271 € 273

Tabel prognose rioolheffing

5

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

stijging 4,50% 4,00% 4,00% 3,70% 3,70% 3,70% 3,70% 1,00%

1. INLEIDING 1.1

HET GEMEENTELIJK RIOLERINGSPROGRAMMA

De aanleg en het beheer van de rioleringsvoorzieningen zijn gemeentelijke taken, welke hun wettelijke basis hebben in de Wet milieubeheer (Wm art. 10.33). De gemeente is wettelijk verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan op te stellen (Wet milieubeheer, art.4.22). Volgens de Waterwet dient elke gemeente een verbreed GRP op te stellen. In een verbreed GRP worden naast de zorgplicht voor afvalwater ook de zorgplichten voor hemelwater en grondwater beschreven. Omgevingswet Wanneer de Omgevingswet in werking treedt (vooralsnog 1 januari 2023), zijn gemeenten niet langer verplicht om een Gemeentelijk Rioleringsplan op te stellen. De Omgevingswet biedt gemeenten zes kerninstrumenten om beleid en regelgeving vast te leggen. Eén hiervan is het programma (art. 3.5 Omgevingswet). Gemeenten mogen meerdere programma’s opstellen, waarin zij beleid en maatregelen formuleren die leiden tot de gewenste kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Die maatregelen kunnen van alles zijn, denk aan beleidsregels en financiële instrumenten. Maar ook communicatie, convenanten, de uitvoering van projecten of het stellen van regels zijn een middel om de doelstellingen uit programma's te bereiken.1 Gemeente Rucphen bereidt zich voor op de Omgevingswet door nu al een programma op te stellen voor de wateropgave en riolering, zodat het beleid geformuleerd is binnen de kaders van de Omgevingswet.

In plaats van een Gemeentelijk Rioleringsplan, wordt er nu gesproken over een Gemeentelijk Rioleringsprogramma. 1.2

INHOUD

Dit Gemeentelijke Rioleringsprogramma (hierna te noemen GRP) bevat de volgende zaken: een overzicht van de in de gemeente aanwezige voorzieningen voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater; een overzicht van in de planperiode aan te leggen of te vervangen voorzieningen (zowel water en riool als klimaatadaptatie); een overzicht van de wijze waarop de voorzieningen worden of zullen worden beheerd; de gevolgen voor het milieu van de aanwezige voorzieningen; een overzicht van de financiële gevolgen van de in het plan aangekondigde activiteiten. 1.3

PLANPERIODE

Het GRP is geldig voor een periode die door de gemeenteraad wordt vastgesteld. In geval van de gemeente Rucphen is dit 4 jaar. Het voorliggend GRP geldt daarom voor de planperiode 2023-2026. 1.4

BETROKKENEN

De gemeente is echter niet de enige speler in de afvalwaterketen. Daarom is tijdens het opstellen van het GRP het waterschap Brabantse Delta betrokken geweest.

1

6

https://iplo.nl/regelgeving/instrumenten/programma/kenmerken-programma/

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

2. BELEID EN WETGEVING Dit hoofdstuk geeft een kort overzicht van het beleid op de verschillende niveaus van rijk, provincie en waterschappen en gemeente als het gaat om water, klimaatadaptatie en riolering. In het kader van de Omgevingswet wordt integraal werken en denken steeds belangrijker. Daarom is er in de laatste paragraaf in het kort omschreven hoe er binnen de gemeente ook aan andere thema’s wordt gewerkt (welke gekoppeld kunnen worden aan o.a. water en riolering). 2.1

RIJK

Het beleid van de rijksoverheid is gericht op het op orde brengen van het watersysteem en het watersysteem op orde houden. Het huidige landelijke "Bestuursakkoord Water" en de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) vormen de pijlers van dit beleid. Bestuursakkoord Water2 Het Bestuursakkoord Water is een overeenkomst tussen verschillende (overheids)partijen in de watersector om doelmatiger te werken. Het gaat daarbij om het aanpakken van de gevolgen van de zeespiegelstijging, bodemdaling en een veranderend klimaat. Europese Kaderrichtlijn water3 De Kaderrichtlijn water (KRW) is een Europese richtlijn die ervoor moet zorgen dat de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in 2027 op orde is. Feitelijk komt het er op neer dat stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater op een deugdelijke manier moeten worden ingezameld, geborgen, getransporteerd en/of lokaal gezuiverd. De kans op overlast dient hierbij te worden beperkt tot maatschappelijk aanvaardbare normen. Deze taakverantwoordelijkheid geldt alleen indien de burger niet zelf op eigen terrein het hemel- en grondwater doelmatig kan verwerken. Deltaprogramma 20184

Figuur 2.1: Hoofdstuk 5 Deltaprogramma

In het Deltaprogramma staan plannen om Nederland te beschermen tegen overstromingen, tekort aan zoetwater en extreem weer. In het kader van het nationale Deltaprogramma is het 'Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie' opgenomen, met daarin handvatten voor overheden ter voorbereiding op de effecten van klimaatverandering op de fysieke leefomgeving. Hierbij ligt de focus op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. De kern daarvan is dat Nederland uiterlijk in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht.

Omgevingswet5 De Omgevingswet is één van de grootste wettelijke veranderingen in Nederland. De historische gegroeide veelheid aan wetten, regels en afspraken voor de fysieke leefomgeving wordt geïntegreerd in één nieuw stelsel. De nieuwe Omgevingswet heeft ook gevolgen voor afwegingen die gemaakt worden rondom

https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/bestuursakkoord/ https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/ 4 https://www.deltaprogramma.nl/themas/ruimtelijke-adaptatie 5 https://vng.nl/rubrieken/omgevingswet 2 3

7

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

water en ruimtelijke ontwikkelingen. De inwerkingtreding van de Omgevingswet zal (vooralsnog) plaatsvinden op 1 januari 2023. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet zullen de zorgplichten worden opgenomen in de Omgevingswet (in artikel 2.16, lid 1a). De verplichting voor het opstellen van een Gemeentelijk Rioleringsplan zal daarentegen wel vervallen. De gemeente kan het aspect water en riolering borgen in de Omgevingsvisie en in een Programma.6 Dit zijn twee van de zes instrumenten die de Omgevingswet overheden biedt als handvatten om Figuur 2.2: De 6 instrumenten van de Omgevingswet beleid en regelgeving vast te leggen. 2.2

PROVINCIE

Het Regionaal Water en Bodem Programma (RWP) 2022 – 20277 geeft de hoofdlijnen weer voor het bodem- en waterbeleid. Een belangrijke rode draad in dit programma is het herstellen van de systeemwerking, met als doel: “We moeten zuinig zijn op ons water en de bodem, en het water en bodemsysteem moet toegerust zijn op natte én droge tijden.”

Figuur 2.3: Regionaal water- en bodemprogramma

Daarnaast moet de Provincie natuurlijk rekening houden met het Europees en nationaal beleid zoals dat bijvoorbeeld is vastgelegd in de Kaderrichtlijn Water en de Richtlijn Overstromingsrisico's en het Nationaal Bestuursakkoord Water. 2.3 REGIONAAL

Figuur 2.4: Waterbeheerprogramma

Waterschap Brabantse Delta In het Waterbeheerprogramma8 staat hoe het waterschap haar taken in de periode 2022 – 2027 uitvoert. Er staan doelstellingen en ambities in. Het waterbeheerprogramma komt voort uit afspraken in de Omgevingswet. Bij het opstellen van het Waterbeheerprogramma heeft het waterschap aan organisaties en andere belanghebbenden om inbreng gevraagd. Maar ook met trends en maatschappelijke ontwikkelingen, zoals klimaat, de inrichting van de ruimte en economische activiteiten is rekening gehouden in het Waterbeheerprogramma.

https://vng.nl/artikelen/3-gemeentelijke-watertaken https://www.brabant.nl/onderwerpen/water/waterbeleid-provinciaal-milieu-en-waterplan/regionaal-water-en-bodemprogramma 8 https://www.brabantsedelta.nl/waterbeheerprogramma-2022-2027 6 7

8

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

In het Waterbeheerprogramma neemt het waterschap de kerntaken als uitgangspunt. Die taken zijn: bescherming tegen overstromingen en zorgen voor schoon en gezond water dat voldoende voorhanden is. Het waterschap kijkt bij het plannen en uitvoeren van die kerntaken zo integraal mogelijk naar alle wateropgaven. Onderdelen van het programma zijn: Klimaatadaptatie, Waterveiligheid, Gezond water, Voldoende water, Vaarwegen en Waterketen. Een samenvatting van het Waterbeheerprogramma is te vinden in bijlage IX. De wettelijke taken en bevoegdheden van het waterschap ten aanzien van de afvalwaterketen zijn: • Zorgplicht voor zuivering van stedelijk afvalwater; • Zorgplicht voor beheer regionale wateren; • Bevoegd gezag voor lozingen van stoffen in het oppervlaktewater; • Bevoegd gezag voor directe lozingen op de RWZI; • Verordening bevoegdheid om lozing van water in oppervlaktewater kwantitatief te reguleren; • Adviesrecht-orgaan en toezichthouder voor indirecte lozingen. Samenwerking waterschap In 2011 zijn in het "Bestuursakkoord Water" de afspraken bekrachtigd over intensieve samenwerking tussen gemeenten en waterschappen in de (afval)waterketen. Afvalwatersysteem Met betrekking tot de lozing van overstortwater vanuit gemengde rioolstelsels trekken waterschap en gemeente samen op.

Voor wat betreft het transport en zuivering van afvalwater is het beleid gericht op een doelmatige werking van de afvalwaterketen. Een doelmatig beheer van de afvalwaterketen zorgt er niet alleen voor dat de taken worden uitgevoerd tegen de laagste maatschappelijk kosten, maar draagt tevens bij aan het verbeteren van de kwaliteit en beheersen van de kwantiteit van oppervlaktewater. Hierbij wordt het traditioneel normatief gedreven beleid losgelaten en meer gestuurd op het oplossen van vraagstukken op basis van nieuwe kennis en inzicht in de lokale situatie onder gezamenlijke verantwoordelijkheid. In 2018 heeft gemeente Rucphen samen met het waterschap, en de gemeenten van water- en klimaatkring De Baronie, een afvalwaterakkoord getekend waarin diverse afspraken zijn vastgelegd. Denk aan afspraken over de maatregelen, kostenverdeling, overnamepunten, afnamehoeveelheden, uitwisseling van gegevens, elkaar informeren bij onderhoud/calamiteiten, enzovoort. Dit akkoord is als bijlage VIII toegevoegd. Watersysteem Als het gaat om het watersysteem is er ook een nauwe samenwerking tussen het waterschap en de gemeente. Deze samenwerking is regionaal opgezet met de zogenoemde ‘waterkring’ en ‘klimaatkring’ De Baronie, waarbij gezamenlijk gekeken wordt naar de werking van het watersysteem en klimaatadaptatie op regionaal niveau.

9

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Water- en klimaatkring De Baronie Gemeente Rucphen maakt onderdeel uit van water- en klimaatkring De Baronie9 wat onderdeel is van het Samenwerkingsverband Water West Brabant (SWWB). Water- en Klimaatkring de Baronie is een werkregio bestaande uit de samenwerkende gemeenten AlphenChaam, Baarle-Nassau, Breda, Etten-Leur, Rucphen en Zundert, waterschap Brabantse Delta en drinkwaterbedrijf Brabant Water. De Klimaatkring pakt Figuur 2.5: Schematische weergave samenwerking De Baronie gezamenlijk de opgave op om middels stresstesten de klimaatadaptatie-opgaven in beeld te krijgen en vervolgens een uitvoeringsprogramma op te stellen. De stresstesten zijn inmiddels uitgevoerd in iedere gemeente op wijk- of gebiedsniveau. Voor zowel de waterkring als de klimaatkring is er een programma opgesteld voor 2022 (zie bijlage VII). Door samenwerking wordt kennis gedeeld, die ook heel concreet omgezet is naar de praktijk. Binnen de Klimaatkring heeft dit onder meer geleid tot toekenning van rijkssubsidie (Impulsgelden Klimaatadaptatie) aan gemeente Rucphen van € 157.750,- voor het klimaatadaptatief inrichten van de Nachtegaalstraat in Sint Willebrord.

Concrete voorbeelden van samenwerking binnen de Waterkring en SWWB zijn onder andere: • regionaal maaibestek waterlopen; • regionaal bestek reiniging en inspectie riolering; • regionaal bestek beheer mechanische rioolinstallaties; • beheer grondwatermeetnet door Brabant Water; • regionaal bestek reparaties riolering; • samenwerking meten en monitoren riolering. 2.4

GEMEENTE RUCPHEN

Volgens de huidige wetgeving gelden er voor de gemeente de volgende zorgplichten en bevoegdheden: • de zorgplicht voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater; • de zorgplicht voor het afvloeiende hemelwater; • de zorgplicht ter voorkoming van structureel nadelige gevolgen van het grondwater; • bevoegd gezag voor lozingen in rioolstelsels ('indirecte lozingen'); • bevoegd gezag voor directe lozingen in de bodem. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het rioleringsbeheer en hebben de zorgplichten voor overtollig hemelwater, afvalwater en grondwater in de bebouwde omgeving. Gemeenten zijn tot op heden wettelijk verplicht om het managen hiervan vast te leggen in een Gemeentelijk Rioleringsplan. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is dit niet langer verplicht. Gemeente Rucphen blijft dit (ondanks dat dit geen verplichting is) nog wel doen om daarmee het assetmanagement vast te leggen en keuzes te onderbouwen. Naast het rioolbeheer en de zorgplichten omtrent hemel-, afval- en grondwater, heeft de gemeente natuurlijk nog veel meer verantwoordelijkheden: 9

10

https://www.klimaatportaalbaronie.nl/

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Omgevingsvisie Momenteel (2 mei 2022) wordt er intern binnen de gemeente gewerkt aan een omgevingsvisie. Dit Gemeentelijk rioleringsprogramma zal als input dienen voor de Omgevingsvisie Rucphen 2.0. Gemeenten moeten de verschillende onderdelen van het (huidige) GRP na de inwerkingtreding van de Omgevingswet opnemen in een gemeentelijke omgevingsvisie (doelen en zorgplichten), een programma (maatregelen en lange termijn kostentoerekening) en het omgevingsplan (regels voor inwoners en bedrijven).

Figuur 2.6: Verandering GRP na inwerking treden van de Omgevingswet

De belangrijkste consequenties van de Omgevingswet voor het stedelijk waterbeheer is dat de beleidsvrijheid van provincies, gemeenten en waterschappen verder toeneemt. Met de omgevingsvisies, de al dan niet verplichte programma’s en verordeningen kan werk worden gemaakt van de verschillende opgaven. De provinciale ontheffing voor de gemeentelijke rioleringszorgplicht in het buitengebied vervalt. Er hoeft dus geen vrijstelling voor ongezuiverde lozingen meer te worden aangevraagd bij de provincie. In plaats daarvan maakt de gemeente zelf die doelmatigheidsafweging.

11

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Duurzaamheidsvisie Met het gemeentelijk rioleringsprogramma sluiten we ook aan de diverse duurzaamheidambities die de gemeente heeft vastgelegd in de duurzaamheidsvisie. Duurzaamheidsambities uit het duurzaamheidsprogramma die aansluiten op de water en rioleringswerkzaamheden zijn: Klimaatadaptatie • Het streven om binnen nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, per woning, 75 m² groen (incl. retentie) in de openbare ruimte te realiseren. • Het beperken van wateroverlast bij hevige, langdurige regenval. • Klimaatadaptieve maatregelen integraal afstemmen met wegbeheer, rioolbeheer, groenbeheer; kosteneffectief ‘werk-met-werk’ maken. Figuur 2.7: Duurzaamheidsvisie Rucphen

12

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

3. TERUGBLIK 2018-2022 In dit hoofdstuk blikken we terug op de afgelopen planperiode 2018-2022 en wordt toegelicht welke projecten zijn uitgevoerd. In dit hoofdstuk wordt concreet aangegeven op welke wijze invulling is gegeven aan de speerpunten uit het vorige vGRP. 3.1

UITGEVOERDE PROJECTEN

Onze oude woonwijken blijken kwetsbaar voor wateroverlast ten gevolge van het veranderend klimaat. Er is vaak weinig groen, veel verharding en er ligt veelal nog een gemengd rioolstelsel. Daarom zetten we in deze wijken in op vergroening en aanleg van infiltratieriolen en retentievijvers of ondiepe wadi's. Regenwater kan daardoor zoveel mogelijk de grond in trekken op de plaats waar de regen valt (=sponswerking). We passen de openbare ruimte hiermee aan op het veranderend klimaat met als doel om overlast in de toekomst te beperken. De uitvoering van werkzaamheden combineren we, bij voorkeur, met wegbeheer en reconstructie van de openbare ruimte zodat kosteneffectief ‘werk-met-werk’ gemaakt kan worden.

Figuur 3.1: Foto van wadi Den Elshout

Wittenburg en Rodenburg In 2018 is in Wittenburg en Rodenburg groenrenovatie gecombineerd met de aanleg van infiltratieriolen en wadi’s. De wateroverlast is daarna in deze straten duidelijk afgenomen. Ook is in 2018 rioolvervanging gecombineerd met afkoppelen van regenwater middels aanleg van infiltratieriolen in de Rozenstraat, Boterbloemstraat, Korenbloemstraat, Kamperfoeliestraat, Jasmijnstraat.

Kerkeheidestraat In 2019 is de kous-relining van riolering uitgevoerd in de Kerkeheidestraat, waarmee de aangetaste gemengde riolering gerepareerd is zonder dat hiervoor graafwerk is uitgevoerd. In 2019 en 2020 is de Kaaistraat gereconstrueerd en daarbij is verhard oppervlak afgekoppeld door meer groen aan te leggen en door aanleg van infiltratieriolering. In 2020 is groenrenovatie van het ‘Paletpark’ gecombineerd met de aanleg van wadi’s, speelvoorzieningen voor basisschool Het Palet en het afkoppelen van de Van Marxhemstraat. Figuur 3.2: Foto van wadi nabij school Het Palet in Rucphen

13

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Centrumplan Rucphen In 2021 is het Centrumplan Rucphen uitgevoerd en ook hierbij is regenwater afgekoppeld door infiltratieriolen aan te leggen en meer groen te realiseren. Tevens is de aanleg van een persleiding van Waterschap Brabantse Delta meegenomen in dit werk, waardoor afvalwater van het dorp Schijf niet langer geloosd wordt in het Rucphense rioolstelsel, maar nu rechtstreeks is aangesloten op het waterschapsgemaal in de Gastelseweg. Hierdoor krijgt de Rucphense riolering minder afvalwater te verwerken en kan deze persleiding niet langer aantasting van riolen en stankoverlast veroorzaken in het dorp Rucphen. Figuur 3.3: Foto nieuwe situatie en afwatering Centrum Rucphen

Dorpstraat-Noord De renovatie van Dorpsstraat-Noord in Sint Willebrord is in 2021 gecombineerd met de aanleg van infiltratieriolen en vergroening, waarmee het regenwater is afgekoppeld en de hoeveelheid verhard oppervlak is gereduceerd.

Figuur 3.4: Artist impression Dorpstraat-Noord (boven: situatie na, onder: situatie voor)

14

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

3.2

RISICOGESTUURD RIOOLBEHEER

Scenario's rioolbeheer en kosten In het vGRP 2018-2022 zijn voor rioolbeheer twee scenario’s beschreven: de scenario's 'planmatig' en ‘risicogestuurd'. De scenario's bepalen het tempo en de middelen waarmee de langetermijnvisie wordt vormgegeven en beïnvloedt hiermee de hoogte van de rioolheffing. In de grafiek hiernaast is het 'planmatig scenario' in blauw weergegeven, waarbij uitgegaan is van rioolvervanging 60 jaar na aanleg. Omdat bij uitbreidingsplanen veel riolering tegelijk is aangelegd ontstaan vervangingspieken. De vervangingskosten van het ‘risicogestuurd scenario' laten een veel gelijkmatiger patroon zien. Deze is weergegeven in de rode kleur.

Figuur 3.5: Vervangingskosten planmatig en risicogestuurd

Figuur 3.6: Kosten cumulatief risicogestuurd en planmatig

In de 2e grafiek zijn de vervangingskosten van de twee scenario's cumulatief weergegeven. Grofweg bedragen de kosten van het risicogestuurd scenario (rood) de helft van het planmatig scenario (blauw). De gemeenteraad heeft daarom in 2017 voor risicogestuurd rioolbeheer gekozen. Met dit scenario is invulling gegeven aan de gemeentelijke zorgplichten, de ambitie van 'waterkring Baronie' en de ambitie van Rucphen die is vastgelegd in 'Toekomstvisie Puur Rucphen 2030' en de Omgevingsvisie.

Tevens is de stijging van de rioolheffing op een aanvaardbaar niveau gehouden, conform 'Nationaal Bestuursakkoord Water'. Tijdens de besluitvorming in 2017 was een tariefstijging voorzien van 0.7% per jaar en een tarief in 2022 van € 211,-. In december 2021 is het tarief vastgesteld op € 207,02 waardoor geconcludeerd kan worden, dat de opzet om de rioolheffing op een aanvaardbaar niveau te houden geslaagd is. 3.3

REGIONALE SAMENWERKING

De regionale samenwerking binnen de SWWB (Samenwerking Water in West-Brabant) en ‘Waterkring De Baronie’ is in de periode 2018-2022 verder geïntensiveerd. In 2018 is een integraal Afvalwaterakkoord gesloten binnen ‘waterkring De Baronie’, waarmee afspraken tussen waterschap Brabantse Delta en gemeenten afgehecht zijn. Om invulling te geven aan het Rijksbeleid ‘Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie’ (DPRA), is er in De Baronie naast de waterkring ook een klimaatkring actief. Hiermee is de regionale samenwerking op het dossier klimaat geborgd. De samenwerking is concreet beschreven en geëvalueerd in een uitvoeringsprogramma 2022 welke als bijlage is toegevoegd.

15

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

3.4

WEEK VAN ONS WATER De gemeente kan het niet alleen Minder dan de helft van het verharde oppervlak is van de gemeente. De rest is van onze inwoners. We ondervinden steeds vaker wateroverlast door hevige regenbuien. Hoe groener de tuinen van onze inwoners, hoe beter het regenwater weg kan. Deze boodschap verkondigen we jaarlijks bij de ‘week van ons water’ en daarbij organiseren we acties om onze inwoners actief mee te laten doen aan klimaatadaptatie.

Figuur 3.7: Verharding voortuinen Merelstraat in Sint Willebrord

Afkoppelen regenwater

In samenwerking met Wildkamp Rucphen organiseerde we acties, waarbij inwoners 50% korting kregen op de aanschaf van een regenton of regenpijpafkoppel-set. Want door regenwater af te koppelen van de riolering neemt de kans op wateroverlast af.

Figuur 3.8: Flyer Week van

Gemeente Rucphen Nederlands ons water kampioen Tegelwippen 2021 Met ruim 22.000 gewipte tegels werd gemeente Rucphen onbetwist winnaar van het NK-Tegelwippen 2021 in de categorie ‘het hoogst aantal gewipte tegels per inwoner’. Onze inwoners hebben hieraan een mooie bijdrage geleverd tijdens de actie ‘Tegel eruit, plantje erin’, die in samenwerking met Jansen Hoveniers is uitgevoerd in de weekvan-ons-water. Figuur 3.9: Rucphen als winnaar NK-tegelwippen

3.5

INTEGRALE SAMENWERKING INTERN

Omgevingsvisie De afgelopen periode is er een start gemaakt met de Omgevingsvisie, een gezamenlijke visie van de gemeente voor de toekomst. Hierin komen verschillende onderwerpen samen en is te lezen dat het thema water nauw samenhangt met o.a. klimaatadaptatie, groen, duurzaamheid, leefbaarheid en gezondheid. Er liggen veel kansen om tijdens de werkzaamheden omtrent water en riolering, ook direct integraal te kijken en zo kansen optimaal te benutten. Gezamenlijke/ integrale projecten In de wijk Hofstede in Rucphen worden gefaseerd ca. 170 woningen gebouwd. In deze wijk is gekozen voor een klimaatadaptieve inrichting, waarbij het profiel van de weg in een V-profiel is gelegd en de kolken in het midden van de weg zijn geplaatst. Bij een hevige regenbui wordt er op deze manier meer water op de weg geborgen en verminderd de kans op wateroverlast bij woningen aanzienlijk. Daarnaast is de wijk voorzien van diverse waterpartijen en is er ook een waterpartij aangelegd buiten het plan om te kunnen voldoen aan de eis van het waterschap en water zowel te bergen als te infiltreren. De bouw van de 1e fase is gestart in 2021 en het bouwrijp maken van fase 2 is gestart in 2022.

16

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Figuur 3.10: Aanleg riolering in nieuwe wijk Hofstede te Rucphen

17

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

4. WAT IS DE HUIDIGE SITUATIE? Dit hoofdstuk laat zien wat de (onderhouds)toestand is van het water- en rioleringssysteem, hoe er momenteel regionaal wordt samengewerkt en hoe in financieel opzicht de vlag erbij hangt. 4.1

SAMENWERKING

De gemeente en het waterschap Brabantse Delta hebben jaarlijks bestuurlijk overleg waarbij concrete afspraken worden vastgelegd met betrekking tot onderzoek, uitvoering van projecten en onderhoudsmaatregelen. Ook afspraken die zijn vastgelegd in het Afvalwaterakkoord en de programma’s van water- en klimaatkring De Baronie worden in dit overleg gemonitord. Tot slot wordt er binnen de samenwerking ingezet op de programma’s waterkring en klimaatkring 2022 om klimaatadaptatie regionaal aan te vliegen. Zo worden o.a. subsidies regionaal aangevraagd en is er een uitvoeringsprogramma opgesteld. In dit programma worden de volgende projecten gestart of gecontinueerd: • Continueren lopende gezamenlijke werkzaamheden. Op dit moment lopen er een aantal contracten. Binnen die contracten wordt er centraal directievoering en toezicht georganiseerd. Soms worden contracten opnieuw aanbesteed. Voorbeelden hiervan zijn: maaien waterlopen en bermen, reiniging en inspectie, mechanische installaties, modelberekeningen, enzovoort. • Kennisdeling. Binnen de waterkring liggen op dit moment verzoeken om twee kennistrajecten te doorlopen. Dit betekent dat ervaringen worden uitgewisseld of gezamenlijk een cursus wordt gevolgd. • Gezamenlijk uitvoeren van projecten.

In een aantal gevallen loont het om niet alleen kennis te delen, maar om ook projecten gezamenlijk uit te voeren: Meten en Monitoren, gegevens op orde, updaten optimaal rioolbeheer en verminderen kwetsbaarheid. • Inhoudelijke bijdrage leveren aan het gebiedsproces. Ook via innovaties in de (afval)waterketen kan een bijdrage worden aan het gebiedsproces. Denk hierbij aan decentrale zuivering in o.a. Zundert/Bavel in combinatie met het lokaal benutten van de (afval)waterstromen. 4.2

STATUS WATER- EN RIOOLSYSTEEM

Hoe ligt de riolering er nu bij? Op dit moment ziet het rioleringssysteem van de gemeente Rucphen er als volgt uit:

Figuur 4.1: Overzicht rioleringssysteem 2022

18

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Status beheer riolering Vrij verval riolering In vijf jaar tijd kan de kwaliteit van de riolering verminderen. Daarom is er onderzoek gedaan naar de huidige staat van de riolering. De toestand van vrijvervalriolering wordt met behulp van camera-inspecties gemonitord. De inspectiegegevens zijn tot nu toe steeds gebruikt voor het selecteren van riolen die moeten worden gerepareerd of vervangen. Dit doen we binnen de gemeente op basis van ‘risicogestuurd beheer’. Hierbij wordt op basis van een kwetsbaarheids-analyse bij weinig kwetsbare gebieden een lagere kwaliteit geaccepteerd. In de afgelopen planperiode is er een onderzoek uitgevoerd naar de kwaliteit van de vrijvervalriolering. Uit dit onderzoek is naar voren gekomen dat er ook de komende jaren opnieuw enkele riolen aangepakt moeten worden. Er is een planning opgesteld voor de komende vijf jaar welke riolering wanneer vernieuwd of gerepareerd moet gaan worden. Hierbij is rekening gehouden met geplande wegreconstructies opdat er zoveel mogelijk integraal gewerkt kan worden. Voor meer informatie wordt verwezen naar bijlage IV. Mechanische riolering en IBA’s Rioolwater wordt door gemalen van het waterschap getransporteerd naar een afvalwaterzuivering. Omdat rioolstelsels veelal bestaan uit bemalingsgebieden, moet het rioolwater deels worden verpompt door gemeentelijke gemalen.

In het buitengebied wordt afvalwater verpompt middels drukriolering. Deze mechanische riolering vergt onderhoud, waarvan de uitvoering is aanbesteed in regionaal verband binnen waterkring De Baronie. Dit beheer van mechanische installaties wordt ambtelijk aangestuurd. De geraamde kosten voor beheer, onderhoud en investeringen van mechanische riolering zijn opgenomen in dit GRP. Uit kostenoogpunt zijn afgelegen panden in het buitengebied voorzien van een IBA-systeem (Individuele Behandelingsinstallatie Afvalwater) in plaats van drukriolering. Het beheer van IBA’s is uitbesteed aan het waterschap. In bijlage V is de IBA-jaarrapportage 2021 toegevoegd, waarin renovatie wordt geadviseerd om beheerkosten en storingen te reduceren.

Figuur 4.2: Foto (van links naar rechts) van een pompput, besturingskast rioolgemaal en IBA (put)

19

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Figuur 4.3: Foto duiker

Duikers In de loop der tijd zijn sloten en vaarten in bebouwde omgeving, maar ook in het buitengebied, overkluisd en voorzien van duikers bij kruising met wegen en inritten. Het beheer van deze duikers is veelal de verantwoordelijkheid van de gemeente en in sommige gevallen is het waterschap beheerder. Het beheer van duikers is tot nu toe praktisch opgepakt: zodra er aanleiding voor was werd er onderhoud gepleegd. Een ad-hoc benadering waarvoor jaarlijks een budget beschikbaar was. Om de kans op onvoorziene kosten te reduceren, wordt in dit GRP voorgesteld om een inventarisatie uit te voeren van duikers en overkluizingen. Vervolgens worden de gegevens verwerkt in een beheersysteem en zal zo nodig middels inspecties een vervangingsprognose worden opgesteld, op basis waarvan investeringen tijdig kunnen worden opgenomen in de gemeentebegroting.

Waterlopen, wadi’s en retenties Rucphen heeft ca. 160 km aan waterlopen in beheer. Het beheer verzorgt de gemeente in samenwerking met de regio (waterkring De Baronie). Zo is onder andere het baggeren van de waterlopen als project opgenomen in het uitvoeringsprogramma 2022. Daarnaast is er ook een regionaal maaibestek opgesteld voor de waterlopen en de bermen. Deze is in 2021 aanbesteed en wordt op een ecologische manier aangevlogen, waardoor biodiversiteit wordt gestimuleerd. De kosten van het beheer van het watersysteem is deels gedekt door het GRP (de afgelopen planperiode 38%) vanwege de interactie tussen watersysteem en rioolsysteem. Een robuust watersysteem wat goed beheerd wordt is een randvoorwaarde voor een goed functionerend rioolsysteem (overstorten moeten hun water kwijt kunnen). Dit is extra belangrijk bij extreme regenbuien, welke in de toekomst frequenter gaan voorkomen.

20

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Minder maaien, meer biodiversiteit Bron: https://www.brabantsedelta.nl/minder-maaien-meer-biodiversiteit 22-04-2021, 08:54 Vanaf dit jaar worden de bermen en sloten in veel gemeenten in West-Brabant op een andere manier gemaaid. Het gaat om een samenwerking tussen 13 West-Brabantse gemeenten, waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer en het Bijenlandschap. De belangrijkste aanleiding is dat alle deelnemers hebben uitgesproken ecologisch en bijvriendelijk te willen maaien om de natuur een handje te helpen in het kader van de wet Natuurbescherming (2017). De grootste verandering is dat de bermen en sloten minder worden gemaaid. Door onze natuur en het leefgebied van verschillende insecten te beschermen, verbeteren we de biodiversiteit in het gebied. Dit zorgt er bijvoorbeeld voor dat de natuurlijke vijand van de eikenprocessierups weer terug kan komen. Uiteindelijk is deze nieuwe manier van maaien dus goed voor dier én mens. Het is niet toegestaan om zelf de bermen en sloten te gaan maaien. Je verstoort hiermee het leefgebied van de insecten en andere dieren. Rene Lazeroms, Bijenambassadeur van het Bijenlandschap West-Brabant, vertelt meer over het belang van dit project: ”De kracht van het Bijenlandschap is om samen verbinding te maken voor de bijen. Daarom is dit een erg bijzonder project. Wat wegen zijn voor mensen, zijn bermen voor bijen.

De bloeiende en ruigere bermen bieden voedsel en nestelgelegenheid voor bijen, hommels en andere insecten. Het enorme netwerk van wegbermen verbindt de leefgebieden van de bijen en bestuivers. Zo ontstaat er een robuust en veerkrachtig systeem dat bijen in staat stelt om tegenvallers op te vangen.” Ook Kees de Jong, bestuurder van waterschap Brabantse Delta, is enthousiast over de samenwerking: “Samen met de partners werken we aan duurzaam beheer van onze sloten en wegbermen, met oog voor de natuur en de biodiversiteit. Samen zorgen we voor meer biodiversiteit in West-Brabant.” Afbeelding 4.4: Nieuwsbericht over het nieuwe maaien in de regio

Afbeelding 4.5.: Diverse waterpartijen en watergangen in gemeente Rucphen

21

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Status afwatering riolering Het klimaat verandert. Een van de gevolgen hiervan, is dat het meer en harder gaat regenen in Nederland. Het rioolstelsel dat tientallen jaren geleden is aangelegd, kan daarom de hevige regenval niet altijd even goed verwerken. Er zijn daarom maatregelen noodzakelijk om het regenwater tijdens de pieken af te voeren en de wateroverlast te verkleinen. Ook in de gemeente Rucphen treedt wateroverlast op bij hevige regenval. De wateroverlast in de gemeente varieert van tijdelijk slecht functionerende riolering en stankoverlast tot straten die blank komen te staan omdat het riool de grote hoeveelheden regenwater niet snel genoeg kan verwerken. In de afbeeldingen hieronder is een voorbeeld te zien van een grote hoeveelheid water op straat, waarbij het water zelfs tegen de huizen aanstroomt.

Afbeelding 4.6: Foto's wateroverlast Vorenseindseweg

22

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

De afgelopen planperiode is er hard gewerkt aan een robuuster watersysteem en een verbetering van het rioolstelsel. Er is onder andere een hydraulische berekening uitgevoerd en onderzoek gedaan waar er overlast ontstaat bij diverse buien. Om de overlast aan te pakken, zullen maatregelen getroffen moeten worden de komende jaren. Welke maatregelen dat zijn en welke afwegingen er gemaakt zijn, is te lezen in hoofdstuk 5. Status hydrologisch systeem In regionaal verband (SSWB) is het beheer van diverse gemeentelijke grondwatermeetnetten ondergebracht bij Brabant Water. Dit is ook het geval voor het Rucphense grondwatermeetnet. De Rucphense grondwatermeetpunten zijn voorzien van digitale ‘loggers’ waarmee continue de grondwaterstand wordt gemeten. Brabant Water leest periodiek data uit en stelt deze ter beschikking via een ‘portal’ in samenwerking met waterschap Brabantse Delta in het kader van SWWB-samenwerking op het vlak van ‘meten en monitoren’. Hierdoor is de data van grondmeetnetten regionaal gekoppeld en centraal beschikbaar. Afbeelding 4.7: Foto peilbuis grondwatermeetnet/-punt Rucphen

Meten en monitoren is een belangrijk onderdeel als het gaat om het in kaart brengen van de grondwaterstijging en -daling op lange en korte termijn. Zo heeft de gemeente de afgelopen jaren te maken met langere periodes van droogte ten opzichte van jaren geleden. Het monitoren en in kaart brengen is de eerste stap richting het nemen van maatregelen om de droogte in de gemeente te beperken. Ook aan het aspect droogte wordt regionaal gewerkt in het kader van klimaatadaptatie. Afbeelding 4.8: Wadi Wittenburg na een extreem droge periode

23

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

4.3

FINANCIELE SITUATIE

In de gemeente Rucphen wordt rioolheffing betaald door eigenaren van gebouwde objecten met een directe of indirecte aansluiting op het gemeentelijk rioolstelsel. Deze rioolheffing wordt door de eigenaren (particulieren, bedrijven en instellingen) aan de gemeente betaald voor het uitvoeren van de taken bij de afval-, hemel- en grondwaterzorgplicht. Ook de kosten voor de heffing en invordering van de rioolheffing moeten worden gedekt uit de rioolheffing. De tariefontwikkeling van de afgelopen planperiode voor woningen is in onderstaande tabel weergegeven.

Jaar 2018 2019 2020 2021 2022

Tarief € 206 € 207 € 207 € 207 € 207

Stijging 0,70% 0,70% 0,00% 0,00% 0,00%

Figuur 4.9: overzicht tariefontwikkeling afgelopen planperiode

Het tarief van de gemeente Rucphen (2022) is relatief laag ten opzichte van de omliggende gemeenten:

Afbeelding 4.10: Tarieven rioolheffing 2022 Rucphen t.o.v. omliggende gemeenten

24

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

5. WAT GAAN WE DOEN? In dit hoofdstuk wordt de gewenste situatie geschetst en beargumenteerd. Daarnaast wordt in beeld gebracht wat, gelet op de huidige toestand en functioneren van het systeem, binnen de komende planperiode nodig is om hier invulling aan te geven. Tot slot wordt er ook gekeken hoe dit op een duurzame manier aangepakt kan worden en wordt ingezoomd op mogelijke meekoppelkansen met andere disciplines binnen de gemeente. 5.1

VISIE EN GEWENSTE SITUATIE

Klimaat en wateroverlast De gemeente wil in 2050 klimaatadaptief zijn conform het nationale Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Dit houdt in dat zij bestand is tegen extreme neerslag, overstromingen, droogte en hitte. In dit GRP staat we voornamelijk stil bij het aspect wateroverlast. De gemeente heeft daarom in het beleid vastgelegd, wanneer zij een water-op-straat situatie dusdanig ernstig vinden, dat er sprake is van wateroverlast: • Bij een bui met een herhalingstijd van 10 jaar (36 mm in 45 minuten) mag geen schade voorkomen: water in huizen, of meerdere tuinen en bijgebouwen, of water op straat langer dan 1,5 uur of waterdieptes dieper dan ongeveer 10 cm, ook afhankelijk van de locatie en de gevolgen op die locatie. • Bij een bui met een herhalingstijd van 100 jaar (70 mm neerslag in een uur) moeten wegen begaanbaar zijn voor hulpdiensten. In de praktijk komt dit erop neer dat de waterstand op doorgaande wegen beperkt blijven tot ca. 20 - 30 cm, ook afhankelijk van de locatie en de gevolgen op die locatie. Water in gebouwen moet worden voorkomen. Als we kijken naar modelberekeningen van deze buien, is te zien dat er een aantal locaties niet voldoen aan bovenstaande eisen. Daarom is het nodig om de komende jaren maatregelen uit te voeren.

Deze maatregelen zijn nader uitgewerkt in notitie ‘Benodigde maatregelen en kostenraming verminderen risico wateroverlast gemeente Rucphen’ (bijlage III). Het maken van noodoverlaten is in deze notitie ook als maatregel benoemd. Een randvoorwaarde hiervoor is instemming van Waterschap Brabantse Delta op basis van toetsing van waterkwantiteit (toetsing aan NBW-normen) en waterkwaliteit (toetsing aan T=2-situatie volgens de waterkwaliteitsspoortoetsing). De data van noodoverlaten en rioolwater-overstorten zal worden gedeeld met waterschap Brabantse Delta via platform ‘Hydronet’ in het kader van samenwerkingsproject ‘meten en monitoren’.

Afbeelding 5.1: Notitie verminderen risico wateroverlast, maart 2022

25

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Afbeelding 5.2: Voorbeeld verminderen wateroverlast na uitvoeren verbeteringsmaatregelen

Rioolbeheer De gemeenteraad heeft in het GRP 2018-2022 voor risicogestuurd rioolbeheer gekozen. Door risicogestuurd beheer kan de leeftijd van minder belangrijke riolen worden verlengd en wordt die van belangrijke riolen in veel gevallen verkort ten opzichte van een beleid waarbij meer op leeftijd wordt vervangen. Het totale risico neemt daarmee af. Immers de kans op falen bij belangrijke riolen (impactvolle riolen) wordt kleiner dan op dit moment gangbaar. Voor minder belangrijke riolen geldt het omgekeerde. Door risicogestuurd beheer kan een kostenbesparing worden bereikt zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van belangrijke riolen. De gemiddelde kwaliteit van alle belangrijke riolen wordt zelfs beter dan de huidige kwaliteit.

Afbeelding 5.3: Rapportage risicogestuurd rioolbeheer

De theorie van risicogestuurd rioolbeheer is door de gemeentelijke rioolbeheerders omgezet naar een praktische wijkgerichte benadering voor de komende planperiode, waarbij integraal werken het uitgangspunt vormt. Wanneer een bestaand riool wordt vervangen, wordt dit gedaan in combinatie met weg- en groenbeheer en gecombineerd met de uitvoering van klimaatmaatregelen. Daarnaast is rekening gehouden met de reeds geplande integrale projecten. Deze werkwijze is kosteneffectief en levert slecht eenmaal overlast op voor inwoners en verkeer.

26

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Afbeelding 5.4: Prognose vervangingskosten per jaar (miljoenen euro’s)

Afbeelding 5.5: Projectenkaart geïntegreerd in risicogestuurd rioolbeheer

27

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Duurzaamheid Voor onze gemeente staat duurzaamheid voor verantwoordelijk omgaan met behoeften van huidige en toekomstige generaties en voor het nemen van besluiten met het oog op een toekomstbestendige gemeente. Wij streven ernaar economie, ecologie, leefbaarheid en veiligheid met elkaar in balans te brengen. Bewustwording Als het gaat om duurzaamheid is bewustwording één van de belangrijkste aspecten. Bewust betekent in feite 'weten'. Bewustwording is zowel belangrijk binnen de interne organisatie, als bij onze inwoners. Hierop inzetten in de toekomst is daarom erg belangrijk! Doelstelling CO2 reductie Het Regeerakkoord zegt dat we in Nederland maatregelen moeten nemen die ons voorbereiden op een CO2 reductie van 49 % in 2030 ten opzichte van 1990. Ook in onze duurzaamheidsvisie nemen we deze doelstelling mee. De doelstelling om 49% CO2 te reduceren, betreft ook het rioolbeheer en de zorgplichten omtrent riool en water. Daarom zal ook binnen deze discipline stappen moeten worden gezet om de doelstelling te behalen.

5.2

DE OPGAVE

Klimaatadaptatie en wateroverlast In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie staan alle projecten en maatregelen die ervoor gaan zorgen dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Het plan is ingevuld voor de komende zes jaar en voor de zes jaar daarna op hoofdlijnen. Het biedt ook een doorkijk tot 2050. Onderdeel van het jaarlijkse Deltaprogramma is het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie. Hierin staat hoe gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk het proces van ruimtelijke adaptatie willen versnellen en intensiveren. Daarvoor zijn zeven ambities in dit deltaplan opgenomen (hieronder uitgelicht).

Afbeelding 5.6: Zeven ambities voor een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting

28

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Inzicht in de kwetsbaarheid voor weersextremen en klimaatverandering is de basis voor ruimtelijke adaptatie. Daarom hebben gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk samen met betrokkenen de kwetsbaarheden in hun gebied in kaart gebracht met zogeheten stresstesten. Ook gemeente Rucphen heeft de kwetsbaarheid voor extreme neerslag in beeld gebracht (zie bijlage III). Als we kijken naar modelberekeningen van de doorgerekende extreme buien, is te zien dat er een aantal locaties niet voldoen aan de eisen en wensen. Daarom staat de gemeente voor de opgave om deze locaties aan te pakken. Hierbij wordt zoveel mogelijk integraal gewerkt, qua ambitieniveau wordt aangehaakt bij de bestaande planning van integrale projecten. Er wordt zoveel mogelijk getracht om de klimaatmaatregelen te combineren met rioolvervangingen en er wordt meegelift met weg- en groenbeheer. Op deze manier ontstaat de minste overlast voor de inwoners en voor het verkeer. Wegen worden over het algemeen gemiddeld eens in de 25 jaar gereconstrueerd. Door dan mee te liften en de riool- en klimaatmaatregelen te combineren ontstaat een win-winsituatie. Daarnaast is bij een aantal locaties hinder geconstateerd. Ook deze zullen in de toekomst aangepakt moeten worden om de gemeente waterrobuust in te richten voor 2050, maar deze locaties hebben minder prioriteit dan de echte knelpunten.

In het beleidsdocument “Maatregelen en kostenraming wateroverlast” van de gemeente Rucphen, is te zien welke werkzaamheden op welke locatie doorgevoerd moeten worden om te voldoen aan de eisen. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen integrale projecten binnen de planperiode 2023-2026 en buiten planperiode. Voor de langere termijn is nog niet precies in detail bekend welk project wanneer aan de beurt komt. Dat mag in de komende jaren elk jaar door de raad worden bepaald. De kosten van de maatregelen buiten de planperiode zijn gelijk verdeeld. Participatie particulieren In de afgelopen planperiode was jaarlijks € 5.000,-- beschikbaar voor het afkoppelen van verhard oppervlak door bewoners. Bij de integrale projecten wordt bewoners om toestemming gevraagd om werkzaamheden in de voortuinen uit te voeren, waarbij de voorkanten van de daken worden afgekoppeld van het riool. Deze kosten worden meegenomen in de projecten. Voor de komende planperiode wordt de participatie van bewoners weer aangemoedigd en is een jaarlijks bedrag van € 10.000,-- beschikbaar. Overige beheermaatregelen Renovatie IBA’s In het buitengebied van de gemeente Rucphen zijn in het verleden een kleine 200 IBA’s aangelegd. Deze IBA’s raken verouderd en dienen vervangen of gerenoveerd te worden. E.e.a.

conform het jaarverslag IBA’s 2021 (bijlage V) om te voorkomen dat storingen frequenter gaan voorkomen en daarmee ook de kosten gaan oplopen. In de afgelopen planperiode zijn de eerste IBA’s gerenoveerd. Dat kostte ongeveer € 5.000,-- per IBA. Dan kunnen ze weer 15 jaar mee. Voorgesteld wordt om in de komende 8 jaar € 100.000,-- per jaar op te nemen voor renovatie van IBA’s, waarmee dus jaarlijks 20 tot 25 IBA’s gerenoveerd kunnen worden en alle IBA’s in de loop van 8 jaar aan de beurt komen. Duikers In de gemeente Rucphen ligt naar schatting 40 km aan duikers binnen en buiten de bebouwde kommen. In de komende planperiode wordt nader onderzocht of deze bij de gemeente, bij het waterschap, bij de

29

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

provincie of bij bijvoorbeeld Prorail in eigendom en beheer zijn. Er wordt een onderzoeksbudget opgenomen in de komende planperiode om dit te onderzoeken en af te stemmen met betrokken partijen. Tevens wordt een bedrag gereserveerd voor het beheer en onderhoud van de gemeentelijke duikers. Infiltratievoorzieningen Naast het beheer van vrijvervalriolen en gemalen dienen infiltratievoorzieningen onderhouden te worden. Waar dit infiltratiebuizen betreft wordt het onderhoud meegenomen bij het regulier onderhoud van de vrijvervalriolen. Het onderhoud van wadi’s en retenties is opgenomen in het regionale maaibestek. Kolkenzuigen Kolkenzuigen werd voorheen door de buitendienst gedaan met een eigen kolkenzuiger, maar wordt met ingang van 2022 uitbesteed. Rucphen zal met ingang van 2023 deelnemen aan een regionale aanbesteding van kolkenzuigen. Straatvegen Straatvegen wordt uitbesteed. Omdat door straatvegen vervuiling van riolering wordt gereduceerd en ook de kans op wateroverlast afneemt (denk aan verstopte goten en kolken), worden de kosten hiervan voor 50% gedekt door de rioolheffing.

Overige Tenslotte zijn er kosten en werkzaamheden die verband houden met het beheer en onderhoud van riolering en stedelijk water, zoals kosten voor telemetrie, bijdrage RIONED, opsporen van foute aansluitingen, kosten voor applicaties, reinigen van wervelventielen, inhuur van (tijdelijk) personeel e.d. Duurzaamheid Bewustwording Als het gaat om duurzaamheid is bewustwording één van de belangrijkste aspecten. Daarom willen wij de komende planperiode ook effectief inzetten op de bewustwording. We willen bewoners bewust maken dat niet alleen de gemeente, maar ook zij maatregelen moeten gaan treffen om in onze gemeente droge voeten te houden. Wateroverlast beperken doen we immers niet alleen in de openbare ruimte, maar ook juist op particulier terrein. Doelstelling CO2 reductie Het Regeerakkoord zegt dat we in Nederland maatregelen moeten nemen die ons voorbereiden op een CO2 reductie van 49% in 2030 ten opzichte van 1990. Dat betekent dat we ook binnen onze zorgplichten water en riolering hiermee aan de slag moeten. De komende planperiode willen we daarom hiermee aan de slag door CO2 reductie als doelstelling op te nemen in bestekken en uitvragen, waarbij we de markt uitdagen CO2 te reduceren. We vragen marktpartijen CO2 uitstoot in te schatten, te monitoren en terug te koppelen.

Hierdoor hebben en houden we de CO2 uitstoot van de komende jaren ook inzichtelijk, en stellen we ons actieplan bij waar nodig. Personele consequenties Geconstateerd is dat de geplande hoeveelheid werk en de beschikbare hoeveelheid personeel niet in balans is. Om dit in balans te krijgen kan er extra personeel aangetrokken worden of gekozen worden voor temporiseren van de planning. Omdat het nog niet bekend is waarvoor zal worden gekozen, zal zowel de planning van integrale projecten als de personele consequenties als onderdelen terugkomen bij de jaarlijkse begrotingsbehandeling.

30

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

6. WAT KOST DAT? 6.1

INLEIDING

Goed rioolbeheer kost geld. Per jaar geeft de gemeente Rucphen miljoenen euro’s uit aan de exploitatie en kapitaallasten daarvan. Geld dat via de rioolheffing door de burgers en bedrijven van de gemeente bijeen wordt gebracht. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de berekening van de benodigde middelen om invulling te kunnen geven aan goed en doelmatig rioolbeheer. In bijlage I zijn tabellen opgenomen van de kosten en inkomsten en berekende varianten. 6.2

PERSONEEL

Voor de uitvoering van taken geldt dat ten opzichte van het verleden steeds meer taken worden uitbesteed en niet meer door de buitendienst uitgevoerd worden. Het aantal fte’s buitendienst die gedekt worden door het GRP is in de afgelopen jaren daarom geleidelijk afgenomen. Omdat ook de projectvoorbereiding verandert vanwege uitbesteden van besteksvoorbereiding, is ook bij de binnendienst de formatie afgenomen ten opzichte van het verleden. Vanwege de klimaatmaatregelen en projecten die de komende jaren op stapel staan, is er een noodzaak om de formatie bij de binnendienst weer te laten toenemen. Op 2 februari 2022 heeft de gemeenteraad ingestemd met 0,75 fte extra formatie en budget voor externe inhuur in verband met de verhoogde ambitie en ambitieuze planning van integrale projecten (bijlage VI).

In dit GRP is dit raadsbesluit als uitgangspunt gehanteerd en is naar rato extra budget voor inhuur van personeel opgenomen met als doel om de hoeveelheid werk en het benodigde personeel in balans te brengen.

Afbeelding 6.1: Drie-eenheid samenwerken, resultaat en mens

31

R01-D01-81057213-irr-GRP Rucphen

Tabel fte en kosten personeel en overhead

Naast bovengenoemde personeelskosten worden ook overheadkosten gedekt door het GRP. Deze kosten zijn conform besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bepaald. Overhead bestaat uit: personeelskosten voor leidinggevenden, financiën, P&O, inkoop, communicatie, juridische zaken, bestuurszaken, ICT, facilitaire zaken en managementondersteuning. Ook kosten voor huisvesting zijn in overhead opgenomen. De methodiek voor de toerekening van overhead is opgenomen in de financiële verordening. 6.3