[23bb004631] Bijlage 1 behorende bij 23bb004630 over het beleidskader armoede en schulden 2023-2026
Tekst van het document
Rotterdam voor iedereen Samen sterk tegen armoede en schulden
Armoede- en schuldenbeleid 2023-2026
Inhoudsopgave Voorwoord
4
Samenvatting
5
Inleiding
7
1. Probleemschets: Armoede is meer dan weinig geld
11
1.1 Definities
11
1.2 De cijfers
12
1.3 Evaluatie en monitoring
15
2. Visie en ambities
17
2.1 Visie
17
2.2 Ambities
17
3. Pijlers
19
3.1 Domeinoverstijgend
20
3.2 Het rijk
20
3.3 Partners
20
3.4 Integrale aanpak binnen stadsbestuur
21
4. Doelen en acties
25
Bijlage 1: Inzet (kinder)armoedefonds
38
Bijlage 2: Begrippenlijst
39
Colofon
42
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Versie 1 | juni 2023
3
Voorwoord Rotterdam is een machtig mooie stad waar veel gebeurt. Maar tegelijkertijd zijn er ook veel Rotterdammers die elke dag de eindjes aan elkaar moeten knopen. Die moeten kiezen tussen de verwarming aandoen of warm eten op tafel zetten. Ouders die hun kinderen niet kunnen geven wat ze nodig hebben. Die moeten kiezen welk van hun kinderen nieuwe schoenen krijgt. Dat raakt me, want ieder kind verdient het om zonder zorgen op te groeien in onze stad. Door inflatie en de stijgende energiekosten komen steeds meer gezinnen in de problemen. Ook Rotterdammers die hard werken. Meerdere scholen trokken bij ons aan de bel; steeds meer leerlingen komen op school zonder dat ze thuis hebben ontbeten. Als gemeente zijn we meteen in actie gekomen door schoolontbijten te regelen. Maar de ambitie van ons college reikt verder dan alleen noodhulp te geven. We willen Rotterdammers structureel helpen en zorgen dat zij zichzelf kunnen redden. Het kan mensen even tegenzitten maar met wat hulp van ons kunnen ze weer verder. We staan klaar voor alle Rotterdammers met financiële problemen. Ook voor Rotterdammers met bijvoorbeeld een baan, zoals postbezorger, schoonmaker of met een eigen bedrijf. De wijze waarop we hen helpen is afhankelijk van de individuele situatie en de hoogte van het besteedbaar inkomen. Armoede is een probleem dat we aan de basis willen oplossen.
Het is belangrijk om naast het bieden van acute oplossingen ook de negatieve cirkel te doorbreken waardoor armoede van ouder op kind wordt doorgegeven. Het aanpakken van kinderarmoede zie ik dan ook als de hoogste prioriteit. Zo gaan we onder andere meer scholen ondersteunen bij het signaleren, ondersteunen en activeren van gezinnen met financiële problemen. Door te investeren in kinderen, krijgen zij kansen zoals ieder ander kind, krijgen zij de mogelijkheid om mee te doen, krijgen zij de gelegenheid zich te ontwikkelen. Het aanpakken en voorkomen van armoede en schulden in onze stad doen we niet alleen. Ik ben heel dankbaar voor alle organisaties in de stad die op grote of kleine schaal Rotterdammers helpen. Die zorgen dat mensen worden geholpen met de eerste levensbehoeften, die helpen met administratie waardoor er weer rust en overzicht komt, die mensen weer perspectief bieden en zelfvertrouwen geven. Het is belangrijk dat we mensen die het nodig hebben ondersteunen, maar je helpt mensen het meest als zij weer op eigen benen kunnen staan. We moeten voorkomen dat zij in armoede blijven leven of er (weer) in terechtkomen. Zo kan de armoede in onze stad afnemen. Enes Yiğit Wethouder Armoedebestrijding, Schuldhulpverlening en Taal
4
Versie 1 | juni 2023
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Samenvatting ‘Rotterdam voor iedereen – Samen sterk tegen armoede en schulden’ bestaat uit 10 doelen en bijbehorende acties die bijdragen aan het helpen van Rotterdammers in armoede of met schulden. Een uitgebreide uitwerking van doelen en acties staat in hoofdstuk 4.
1.
We benaderen actief meer Rotterdammers met financiële problemen Door vroegsignalering aan de hand van datasignalen van vaste lasten komen we in contact met Rotterdammers die geldzorgen hebben. We zetten ons extra in om deze Rotterdammers te vinden en samen te werken met partijen in de stad. We zorgen ervoor dat (in)formele organisaties in de stad altijd over de juiste informatie over armoede en schulden beschikken. Hierdoor voorkomen we dat financiële problemen verergeren en Rotterdammers in een neerwaartse spiraal terechtkomen.
2.
Elke Rotterdammer met recht op een inkomensondersteunende regeling, maakt daar gebruik van
3.
We maken een integrale aanpak voor het verminderen van het aantal kinderen in armoede
Er komt een toegankelijke, digitale adviesmodule die gemakkelijk in te vullen is zodat Rotterdammers eenvoudig kunnen zien waar zij recht op hebben. Met een brede, wijkgerichte communicatie-inzet zorgen we ervoor dat Rotterdammers weten waar zij terecht kunnen voor hulp. Gemeentelijke promoteams op markten, pleinen en bij winkelcentra informeren Rotterdammers over de mogelijkheden voor (financiële) ondersteuning en helpen direct om deze aan te vragen.
We stimuleren dat kinderen die opgroeien in armoede mee kunnen doen in de stad en hun talenten kunnen ontwikkelen. Hiermee doorbreken we de vicieuze cirkel van armoede en voorkomen we dat deze kinderen als zij volwassen zijn ook in armoede leven. We financieren organisaties die gezinnen met kinderen helpen bij de aanpak van hun (financiële) problemen. Door het verminderen van stress in het gezin als gevolg van armoede kunnen kinderen bijvoorbeeld beter presteren op school. We financieren verschillende organisaties die in het onderwijs jonge Rotterdammers lesgeven over geld. Ook de Kredietbank Rotterdam (KBR) geeft voorlichting aan scholieren en jongeren. We zetten extra acties uit op scholen; een belangrijke plek om armoede en schuldenproblematiek te signaleren. Tegelijkertijd ontwikkelen we een integrale aanpak voor het verminderen van kinderarmoede. Dit doen we binnen de gemeentelijke organisatie op verschillende beleidsterreinen, samen met wetenschappers, professionals (in het zorgdomein) en Rotterdamse kinderen en jongeren.
4.
We maken het hebben van financiële problemen actief bespreekbaar in de stad We faciliteren informele organisaties waar Rotterdammers zich veilig genoeg voelen om het gesprek over geldzorgen aan te gaan. Dit doen we onder andere door deze organisaties te voorzien van de juiste informatie, over bijvoorbeeld inkomensonder steunende voorzieningen en schuldhulp vanuit de overheid. We gaan stadsbreed extra
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Versie 1 | juni 2023
5
aandacht besteden aan de gevolgen van life-events op mensen hun financiële situatie. Bijvoorbeeld voor jongeren die 18 worden en financieel op eigen benen komen te staan.
6
Versie 1 | juni 2023
5.
We vergroten de financiële redzaamheid van Rotterdammers
6.
We hebben oog voor het individu
7.
We leiden meer Rotterdammers naar schulddienstverlening en verkleinen de uitval tijdens de trajecten
8.
We beperken de gevolgen het leven in armoede voor Rotterdammers voor wie er (nog) geen perspectief is
9.
We incasseren onze vorderingen op een sociale manier
10.
We stimuleren Rotterdamse bedrijven en organisaties om samen met ons armoede en schulden aan te pakken
We verzorgen (groeps)trainingen en individuele coaching met als doel de financiële redzaamheid te vergroten. Hoe we dit doen is maatwerk. Hoe meer Rotterdammers financieel redzaam zijn, hoe minder zij aanspraak maken op de gemeentelijke hulpverlening. We hebben hierbij extra aandacht voor de overgang van 18- naar 18+ en de financiële redzaamheid hierbij.
We werken al enige jaren stress-sensitief en blijven dat doen. De stress-sensitieve dienstverlening gaan we verder implementeren binnen de schuldenketen. Hierbij hebben we specifiek aandacht voor mentale gezondheid. Om ons goed te verplaatsen in de Rotterdammer, werken we samen met ervaringsdeskundigen.
Om meer Rotterdammers toe te leiden naar schulddienstverlening gaan we pro actiever werken, zodat we deze Rotterdammers eerder bereiken (zie doel 1). Om de kans op uitval tijdens het traject te verkleinen zetten we in op intensieve begeleiding van Rotterdammers met schulden door het Expertise Team Financiën (ETF). Ook wordt binnen de schuldenketen multidisciplinair samengewerkt, zodat in de overdracht van de ene naar de andere afdeling geen Rotterdammers uitvallen.
We beperken de gevolgen van het leven van Rotterdammers in armoede voor wie er (nog) geen perspectief is. Zo proberen we te voorkomen dat hun problemen groter worden, met het risico op langdurige armoede. Daarom financieren we bijvoorbeeld verschillende voedselinitiatieven in de stad, en zorgen we bijvoorbeeld voor gratis menstruatieproducten op scholen. We maken middelen vrij voor het behouden van het Crisisfonds. En we blijven inzetten op het verminderen van energiearmoede. Tegelijkertijd verstevigen we onze samenwerking met woningcorporaties en werken we met particuliere verhuurders aan de betaalbaarheid van woningen.
In 2022 hebben we het keurmerk Warm incasseren behaald. We incasseren vorderingen effectief, maar houden oog voor de mens achter de debiteur. We blijven ons inspannen dit keurmerk te behouden.
Samen staan we sterk tegen armoede en schulden in Rotterdam. Daarom werken we – met het in 2023 opgerichte platform GoedGeven010 – intensief samen met bedrijven, zodat deze bedrijven en de (in)formele partijen in de stad die een bijdrage leveren aan de armoede- en schuldenaanpak bij elkaar worden gebracht. We sporen hen aan een maatschappelijke bijdrage te leveren of stimuleren hen dit te blijven doen. Ook helpen we Rotterdamse werkgevers om in gesprek te gaan met hun werknemers met financiële problemen. Daarvoor hebben we een handreiking Geldzorgen beschikbaar. Zo worden we als gemeente ook beter vindbaar voor werkende armen.
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Inleiding De laatste jaren is duidelijk geworden dat armoede en schulden iedereen kunnen overkomen. Door de stijgende energiekosten en toenemende inflatie raakt armoede en schulden zichtbaar steeds meer Rotterdammers. Ook mensen met een inkomen uit arbeid of eigen bedrijf. Geldzorgen zijn voor Rotterdammers met lage inkomens niet nieuw, maar nu krijgen ook Rotterdammers met een middeninkomen het financieel steeds moeilijker. Armoede betekent veel meer dan alleen niet kunnen rondkomen. Het raakt mensen in hun sociale leven, gezondheid, sport, leerprestaties, werk, talentontwikkeling en hoe zij zich voelen. Armoede is een complex probleem, dat meer dan ooit om een brede aanpak vraagt. Niet alleen om mensen te helpen, maar ook om grotere problemen en daarmee komende kosten voor de samenleving te voorkomen. In het coalitieakkoord ‘één stad’ beschrijft het college klaar te staan voor Rotterdammers die in financiële nood komen, of dreigen te gaan komen. Want Rotterdam is een stad waarin we omkijken naar elkaar. Waarin we geen armoede accepteren. Er is al heel veel in de stad, er zijn veel (in)formele organisaties en vrijwilligers die zich elke dag inzetten om Rotterdammers te ondersteunen met (financiële) problemen. Daar zijn we trots op en dankbaar voor. Tegelijkertijd is het aantal Rotterdammers met (financiële) problemen groot. Daar willen we verandering in aanbrengen.
Dat kunnen we als gemeente niet alleen, daarom zetten we veel in op samenwerking en verbinding. Code Rood ‘Rotterdam voor iedereen’ is ontwikkeld op basis van ervaringen uit de afgelopen collegeperiode. De komende 4 jaar gaan we door op de ingeslagen weg én bewandelen we nieuwe wegen om de armoede- en schuldenproblematiek in onze stad te voorkomen en verder aan te pakken. Dat doen we niet alleen, maar samen met de stad. We hebben ons daarbij laten adviseren door onder andere Warm Rotterdam en de Brede Raad010. Zij hebben met tientallen organisaties, professionals, ervaringsdeskundigen, (wijk)raadsleden en Rotterdammers gesproken. Zij geven ‘Code Rood’ af over het groeiende aantal Rotterdammers in de (financiële) problemen. Een belangrijk, zorgelijk signaal: er moet op korte termijn veel gebeuren om Rotterdammers uit de armoede te helpen of te houden. De adviezen van Warm Rotterdam en de Brede Raad010 zijn breed toepasbaar en verwerkt in dit beleidsplan.
Ambities De komende jaren helpen we meer Rotterdammers met het voorkomen van schulden en helpen we hen uit de problematische schulden als zij die al hebben. Daarnaast beperken we de gevolgen van het leven met financiële problemen. We zorgen ervoor dat minder Rotterdammers – en dus ook minder kinderen – leven in armoede. Met effectief en preventief beleid doorbreken we de intergenerationele ‘armoedecirkel’, zodat we kinderen en jongeren beter perspectief bieden om zich gezond, veilig en kansrijk te ontwikkelen. Onze inzet richt zich op het voorkomen van problemen (preventie), het uit de problemen komen (ondersteuning en activering) en bieden van perspectief. Dit doen we op een manier die voor alle Rotterdammers, ongeacht hoogte van het inkomen, toegankelijk is door hen proactief te benaderen met ons hulpaanbod. Om beter te weten wat Rotterdammers nodig hebben en om ervoor te
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Versie 1 | juni 2023
7
zorgen dat de ondersteuning laagdrempelig is, blijven we nauw samenwerken met ervaringsdeskundigen. Belangrijk onderdeel in onze aanpak is dat we een actieve houding van de Rotterdammer verwachten in de fase van ondersteuning en activering. Alleen dan kan armoede effectief worden aangepakt en in de toekomst voorkomen.
Kinderarmoede Het aanpakken van kinderarmoede heeft hoge prioriteit en raakt alle doelen in dit beleidskader. Opgroeien in armoede remt de ontwikkeling van kinderen. Het heeft een slechte invloed op de ontwikkeling van de hersenen van kinderen en dat is onomkeerbaar. Opgroeien in armoede vergroot het risico om ook als volwassene in armoede te leven, en dit over te dragen aan de volgende generatie (intergenerationele overdracht van armoede). Kinderarmoede moet de komende jaren aantoonbaar verminderen. Daarbij richten we ons op het creëren van gelijke kansen voor kinderen en jongeren. Om ervoor te zorgen dat het beleid gericht op gezinnen in armoede effectief en goed onderbouwd is, werken we samen met de wetenschap. Een voor beeld van deze samenwerking is het onderzoeksprogramma Kinderarmoede. Financiële educatie is een belangrijk element in deze aanpak.
Leeswijzer ‘Rotterdam voor iedereen’ beschrijft onze visie en missie, onze doelen en de acties die we uit gaan voeren om deze doelen te behalen en de komende 4 jaar armoede en schulden in Rotterdam te voorkomen en aan te pakken.
8
Versie 1 | juni 2023
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Brede Raad 010 en Warm Rotterdam
Beleid maken mét de stad Brede Raad 010 en Warm Rotterdam zijn onafhankelijke adviesraden van het Rotterdamse stadsbestuur. Meriem Laamairi is lid van Brede Raad 010 en Andrea Karremans is als ervaringsdeskundige betrokken bij Warm Rotterdam. Zij vertellen wat hen bezighoudt in de strijd tegen armoede in Rotterdam.
Meriem heeft als zorgmanager in de gehandicaptenzorg een groot netwerk. Via die weg kwam zij in contact met Brede Raad 010. Doordat ze dicht bij de Rotterdammer staat, weet zij goed wat er speelt in de stad. Dat komt goed van pas in haar werk voor Brede Raad 010, want de gemeente betrekt die signalen steeds vaker bij de ontwikkeling van nieuw beleid. Eén plek voor hulp Als je Meriem vraagt waar zij van droomt, dan is het een samenleving zonder armoede. Maar tot het zover is, wenst ze dat als iemand hulp nodig heeft, deze onder één dak te vinden is. Dat er een plek is waar iemand een slaapplaats, eten en drinken krijgt en tot rust kan komen. Pas dan is volgens Meriem iemand in staat om de stap naar financiële redzaamheid te zetten, al dan niet onder begeleiding.
Mensen helpen geeft mij plezier
‘Mensen helpen geeft mij plezier’ Meriem doet naast haar werk ook vrijwilligerswerk. Hoe combineert zij dat? ‘Ik doe dingen die ik leuk vind, daar krijg ik energie van. Mensen helpen geeft mij plezier. En zo draag ik ook mijn steentje bij.’
Andrea Karremans is ervaringsdeskundige bij Warm Rotterdam en contactpersoon voor Hulp- en Adviescentrum ‘Het Trefpunt’. Ze besteedt een groot deel van haar tijd aan het ondersteunen van mensen met financiële problemen. Luisterend oor en lastige formulieren Bij Het Trefpunt komen mensen met de meest uiteenlopende vragen langs, zegt Andrea: ‘We zijn om te beginnen een luisterloket. Mensen uit de buurt doen hun verhaal bij ons. Een luisterend oor lucht vaak al op.’ Buurtbewoners lopen ook binnen omdat ze hulp nodig hebben bij het invullen van formulieren, voor een toeslag of regeling. ‘In aanvraagformulieren wordt soms nog lastige taal gebruikt. Ook gaat er veel digitaal, terwijl lang niet iedereen een DigiD heeft. Daar helpen we de mensen dan bij.’ Voldoening na een dag bewoners helpen Andrea heeft zelf ook het nodige meegemaakt. Daardoor kan zij zich goed inleven in de bezoekers van Het Trefpunt en dat maakt haar inzet extra waardevol. Andrea haalt veel voldoening uit het helpen van mensen, want ‘armoede is geen keuze’, zegt ze.
10
Versie 1 | juni 2023
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
1. Probleemschets: Armoede is meer dan weinig geld 1.1 Definities Armoede Bij armoede wordt vaak direct gedacht aan het hebben van (te) weinig geld. Maar de vraagstukken en uit dagingen die met armoede samenhangen, gaan over méér dan geld. Zij gaan ook over materiële, culturele, sociale aspecten en gezondheid. Gemeente Rotterdam volgt de definitie van de Europese commissie: ‘Mensen zijn arm wanneer de materiële, culturele en sociale middelen onvoldoende zijn om op een manier te leven die als minimaal aanvaardbaar wordt gezien in de samenleving waarin men leeft’. Minimaal aanvaardbaar wil zeggen te weinig financiële mogelijkheden hebben om de minimaal noodzakelijke goederen en voorzieningen te bekostigen. Met andere woorden: iemand is arm wanneer die onvoldoende inkomen heeft voor bijvoorbeeld voeding, een goede woning of participeren aan de samenleving.
Schulden Niet elke schuld of betalingsachterstand is meteen een probleem. Gemeente Rotterdam hanteert de definitie van de NVVK: een problematische schuldsituatie is ‘Een situatie waarin te voorzien is dat een natuurlijke persoon schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen. In ieder geval een situatie waarin niet binnen 36 maanden alle openstaande vorderingen betaald kunnen worden (met een betalingsregeling)’. Afhankelijk van de individuele situatie kan ook een lagere schuld tot een problematische situatie leiden. We helpen daarom ook Rotterdammers die geen problematische schulden als zij zich bij ons melden, ongeacht de hoogte van hun inkomen.
Achterstand in het onderwijs
Slechte of ongezonde huisvesting
Armoede is meer dan weinig geld Geen of onder
Minder goede of
gewaardeerd werk
slechte gezondheid Onvoldoende inkomen
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Weinig of geen sociale participatie
Versie 1 | juni 2023
11
1.2 De cijfers
Armoede Inkomen In 2021 hadden rond
Rotterdamse Huishoudens
Rotterdammers
54.000
85.000
Een inkomen tot
110% van het wettelijk sociaal minimum Kinderen
Armoede
Rond
3 jaar of langer
18.000
Rotterdamse huishoudens
32.600
minderjarige kinderen leven in een huishouden met een dergelijk inkomen
leven langdurig in armoede (3 jaar of meer)
Bron van inkomsten
14%
Huishoudens met een laag inkomen
86%
12
Versie 1 | juni 2023
86%
14%
heeft inkomen uit een
uit werk (loondienst
(bijstands- of AOW) uitkering
of eigen bedrijf)
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Schulden Rotterdam
Dat is
In 2021
Rotterdammers
49.650 hadden in oktober 2021 een problematische schuld
15,5%
van alle huishoudens* *In Charlois Feyenoord en Delfshaven woont het grootste gedeelte van deze huishoudens
Schuld In 2022
Totale Schuld
€52,1M bij aanvang van hun schuld dienstverleningstraject
Rotterdammers
5.100 hebben zich aangemeld voor schulddienstverlening bij het Expertiseteam Financiën (ETF) of de kredietbank Rotterdam
Aanmeldingen In 2022
Dat is
Intake gesprekken gehouden
4.459 Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
87% van het aantal aanmeldingen
Versie 1 | juni 2023
13
Grip op Geldzaken
Zoek hulp: Hoe langer je wacht, hoe langer de weg terug is Franksjen Vos (24 jaar) heeft een nare tijd met geldzorgen en veel stress achter de rug. Zij vertelt hoe zij met professionele hulp en doorzettingsvermogen weer positief in het leven is komen te staan.
Franksjen staat er niet meer alleen voor Franksjen: ‘Mijn moeder woonde op Aruba en overleed op eerste kerstdag. Ik ben toen op Aruba alles gaan regelen en ben daar bijna twee maanden gebleven. In de tussentijd zijn mijn zus – bij wie ik woonde – en ik in Rotterdam uit huis gezet. Gelukkig mocht ik bij terugkomst bij een vriendin logeren, maar het was geen fijne tijd.’ In die periode probeert Franksjen het leven weer op te pakken, maar dat is lastig. Ze is in de rouw, en staat er grotendeels alleen voor. Met haar financiën gaat het de verkeerde kant op en de eerste schulden ontstaan. En die beginnen op te lopen. Hulp van de gemeente Na acht maanden zet Franksjen haar schaamte opzij en trekt ze aan de bel bij het Wijkteam bij haar in de buurt. Dankzij het Wijkteam van de gemeente komt ze in contact met Tiarra, trajectbegeleider bij de afdeling Grip op Geldzaken. Tiarra helpt mensen met geldzorgen. Tiarra: ‘Franksjen en ik hebben samen gekeken naar een oplossing hoe we haar financiën op orde konden krijgen. Dit gaf haar rust. Uiteindelijk heb ik haar aangemeld voor een schuldhulptraject.’ Zonnige toekomst Franksjen heeft hard gewerkt om haar financiën weer op orde te krijgen: binnenkort is ze vrij van schulden. Ook gaat ze naar school en werkt ze in een kledingwinkel. Ze heeft weer toekomstperspectief. Ze kan nog steeds bij Tiarra aankloppen als ze ergens hulp bij nodig heeft.
Franksjen staat er niet meer alleen voor. Haar advies voor mensen met geldzorgen? ‘Zoek hulp. Hoe langer je wacht, hoe langer de weg terug is. Als ik het kan, kan jij het ook!’
14
Versie 1 | juni 2023
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
1.3 Evaluatie en monitoring De effecten van onze aanpak gaan we nauwlettend volgen. Het effectief inzetten van de middelen wordt als volgt geëvalueerd en gevolgd:
1.
Voortgangsbrief
2.
Monitors
Elk voorjaar stuurt het college een voortgangsrapportage van dit beleidskader naar de gemeenteraad. Deze rapportage herhalen we elk volgend jaar. De verschillende pilots evalueren we direct na afloop. Deze uitkomsten publiceren we jaarlijks in de voortgangsrapportage. We rapporteren hierin ook over de voortgang van de overige acties en de effecten hiervan. De effecten hebben we per doel onder het kopje ‘beoogd effect’ toegevoegd, waarbij sommige doelen en/of acties beter meetbaar zijn dan andere.
Jaarlijks stuurt het college de ‘Monitor Armoede en schulden’ naar de gemeenteraad, met de recentste cijfers over armoede en schulden in Rotterdam. De monitor bestaat uit de volgende onderdelen: Een beschrijving van de doelgroep van het Rotterdamse armoedebeleid (huis houdens met een inkomen tot 110 procent van het wettelijk sociaal minimum). Naast deze beschrijving worden ook de ontwikkelingen in de doelgroep op de korte termijn en de lange termijn beschreven. Een analyse van de in- en uitstroom uit de doelgroep en een beschrijving van de ontwikkeling op de lange termijn; Een overzicht van de Rotterdamse huishoudens met problematische schulden en de resultaten van de Rotterdamse schuldenaanpak; Een beschrijving van het gebruik van gemeentelijke inkomensondersteunende voorzieningen in het kader van het armoedebeleid en de ontwikkelingen hierin op de korte termijn en de lange termijn.
. . . .
Op ons verzoek stelt het Nibud elk jaar een ‘Minima Effect Rapportage’ op. Hierin kunnen we goed monitoren of onze inkomensondersteunende voorzieningen nog toereikend zijn.
3.
Wetenschap We hebben bij de ontwikkeling van dit beleidskader aandacht besteed aan de effectiviteit van de doelen en acties. a. Deze collegeperiode werken we nauw samen met het onderzoeksprogramma ‘Kinderarmoede’. Hierin werken de lector kinderarmoede van de Hogeschool Rotterdam en de Bijzonder Hoogleraar Kinderarmoede van de Erasmus Universiteit samen. Met de uitkomsten van dit onderzoek kunnen we onze aanpak verder ontwikkelen en verbeteren. De wetenschappers denken ook breder mee over het armoede- en schuldenbeleid en de uitvoering hiervan. b. Bij de nieuwe armoede- en schuldenaanpak hebben we gekeken welke risico- en/ of beschermende factoren van invloed zijn. Deze factoren zijn tot stand gekomen op basis van een groot aantal verschillende wetenschappelijke onderzoeken en worden in een model weergegeven en komen voor uit het factorenmodel (Stoorvogel en Wiering, 2022). Door van deze inzichten gebruik te maken geven we de ontwikkeling en uitvoering van ons beleid een wetenschappelijke basis. Het laat zien welke factoren een kansrijk, veilig en gezond leven van kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen beïnvloeden.
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Versie 1 | juni 2023
15
De belangrijkste factoren die samenhangen met armoede zijn: stress, psychische problemen, trauma en ingrijpende jeugdervaringen, sociaal-emotionele vaardigheden, opvoedvaardigheden, schoolprestaties, fysieke ongezondheid en ongezond gedrag, criminaliteit, dementie, huiselijk geweld en kindermishandeling, geboorte-uitkomsten, sociale steun, cognitief functioneren en financiële geletterdheid. Bij de acties die we inzetten houden we rekening met bovenstaande factoren. Deze acties worden in hoofdstuk 7 Verder uitgewerkt. Daarnaast werken we aan een verdere doorontwikkeling zodat dit een nog steviger basis geeft voor een integrale armoedeaanpak. Een aantal voorbeelden: Verschillende acties, waaronder die van doel 5 (vergroten financiële redzaamheid), dragen bij aan de factor financiële geletterdheid. De acties, waaronder die van doel 7 (vergroten instroom in de schuldhulpverlening en verkleinen uitval tijdens trajecten), dragen bij aan het verminderen van stress en psychische problemen, doordat mensen meer controle krijgen over hun financiële situatie. Sociaal incasseren (doel 9) vermindert de risicofactor ‘stress’. Door onze gemeen telijke vorderingen op een menselijke en persoonlijke wijze te incasseren, ervaren mensen minder stress. Door samen te werken bereiken we meer mensen met financiële problemen.
En dat zorgt weer voor een afname van risicofactoren als stress en ongezond gedrag. We maken gebruik van de beschermende factor sociale steun om Rotterdammers te vinden en te helpen met armoede en schulden aan de slag te gaan. Naast onze gemeentelijke aanpak zijn er ook veel informele organisaties die met hun activiteiten bijdragen aan deze factoren. De factor sociale steun wordt bijvoorbeeld grotendeels gestut door informele organisaties in de wijk waar Rotterdammers zich veilig en vertrouwd voelen.
. . . . . .
16
Versie 1 | juni 2023
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
2. Visie en ambities 2.1 Visie Onze visie op de aanpak van armoede is gericht op drie onderdelen:
. Toegankelijkheid Armoede en schulden: het kan iedereen overkomen. Soms door je eigen schuld, soms volledig buiten je eigen schuld. We zorgen ervoor dat Rotterdammers, ongeacht de hoogte van het inkomen, die dat nodig hebben gebruik kunnen maken van goede, toegankelijke ondersteuning. We benaderen de Rotterdammer proactief met ons hulpaanbod.
. Preventie, ondersteuning en perspectief Onze ondersteuning richt zich op 1) het voorkomen van problemen (preventie), 2) het uit de problemen komen (ondersteuning en activering) en 3) het bieden van perspectief. Om beter te weten wat Rotterdammers nodig hebben en om ervoor te zorgen dat de ondersteuning laagdrempelig is, werken we nauw samen met ervaringsdeskundigen en partners in de stad.
. Extra aandacht voor kinderen die opgroeien in armoede Om te voorkomen dat armoede van generatie op generatie wordt doorgegeven, is het belangrijk zo vroeg mogelijk in het leven van kinderen ondersteuning te bieden. Op de lange termijn leidt dit tot minder maatschappelijke kosten en minder ongewenste maatschappelijke gevolgen.
2.2 Ambities Het coalitieakkoord is duidelijk: we gaan door op de ingezette weg om armoede en schulden aan te pakken. Wij vertalen in dit beleidskader het coalitieakkoord naar de volgende ambities:
. We helpen meer Rotterdammers uit de problematische schulden. . We beperken de gevolgen van het leven met financiële problemen door hen te .
ondersteunen met aanvullende begeleiding en inkomensondersteunende rege lingen zolang de schulden bestaan. We weten dat het gemeentelijke hulpaanbod versnipperd wordt aangeboden. Vanuit armoede en schulden leveren we een bij drage aan het meer centraal toegankelijk maken van het aanbod dat er is, zowel de inkomensondersteunende voorzieningen als de schulddienstverlening. We zorgen ervoor dat minder Rotterdammers – en dus ook minder kinderen – leven in armoede. Met effectief en preventief beleid doorbreken we de intergenera tionele ‘armoedecirkel’, zodat kinderen en jongeren een beter perspectief krijgen om zich gezond, veilig en kansrijk te ontwikkelen.
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Versie 1 | juni 2023
17
Stichting Anders
‘Geven maakt rijk’ Anna Tak zet zich in voor Stichting ANDERS in Rotterdam. Onder het motto ‘geven maakt rijk’, helpt de stichting Rotterdammers die met hun hulpvraag nergens anders terecht kunnen. Anna noemt zichzelf een hulpmakelaar: ‘Stichting ANDERS koppelt ondernemers in onze stad aan Rotterdammers in een kwetsbare positie.’
Een voorbeeld is de Rotterdamse Tandartsendag: een dag waarop 40 tandartsen en 150 mondzorgprofessionals zich belangeloos inzetten voor mensen die mondzorg nodig hebben. Minder bekend zijn ‘gewone’ hulpvragen. Bijvoorbeeld de hulpvraag van een man die met veel plezier in de horeca werkte, maar ernstige schouderklachten kreeg. ‘Hij verloor zijn baan toen de zaak door corona dicht moest. Hij had fysiotherapie nodig, maar was daar niet voor verzekerd. Diezelfde maand kwam ook zijn relatie ten einde. Zijn vriendin verhuisde, maar had zich niet uitgeschreven. Hierdoor klopte de toeslag van meneer niet meer en kreeg hij schulden.’
85% van de hulpaan vragen wordt succesvol gematcht
De perfecte match Via zijn vrijwilligerswerk bij de Gaarkeuken kwam meneer terecht bij Anna van Stichting ANDERS. Zij ging bij hem op huisbezoek en besprak de situatie met hem. Zij zag dat de vloer er slecht aan toe was, en dat meneer geen kleding meer had waarin hij er verzorgd uitzag. Anna belde haar netwerk. Een fysiotherapeut behandelde zijn schouder, een andere ondernemer stelde een vloer ter beschikking en na een bezoekje aan Dress for Success kon de man in een geschikte outfit (en met zelfvertrouwen) gaan solliciteren.
Iedereen wordt geholpen In 2022 koppelde Anna samen met haar team 298 Rotterdammers aan een ondernemer. Ongeveer 85 procent van de hulpaanvragen die ANDERS ontvangt, wordt succesvol gematcht. De overige hulpvragen verwijzen zij door, zodat iedereen wordt geholpen. Stichting ANDERS vraagt aan elke Rotterdammer die hulp heeft ontvangen, om ook een goede daad te doen. Anna: ‘Want, zeggen wij: Geven maakt rijk!’
18
Versie 1 | juni 2023
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
3. Pijlers Onze visie en ambitie werken we uit op basis van drie pijlers. De pijlers zijn de lijnen waarlangs we de visie en de missie deze collegeperiode verder tot uitvoering brengen.
1.
Preventie
2.
Ondersteuning en activering
3.
Samen verantwoordelijk
We zetten in op de preventie van armoede en schulden. Voorkomen is beter (en goedkoper) dan genezen. Het is belangrijk in een vroeg stadium te signaleren dat er financiële problemen zijn, om verdere problemen te voorkomen. Heeft iemand al schulden, dan is het veel moeilijker (en kostbaarder) om hieruit te komen.
Rotterdammers die in armoede leven of schulden hebben, hebben recht op goede ondersteuning vanuit de gemeente. Met (integrale) ondersteuning kunnen de pro blemen beheersbaar gemaakt worden (korte termijn) en opgelost worden (lange termijn). Hiermee voorkomen we ook grotere maatschappelijke problemen in onze stad op langere termijn. Onze ondersteuning moet wenselijk, redelijk en menselijk zijn.
Het aanpakken van schulden is niet alleen een verantwoordelijkheid van de gemeente. Het is een complex probleem waaraan veel partijen een bijdrage kunnen leveren. Daarom hebben we ieders inbreng nodig: die van het Rijk, informele en formele part ners in de stad. Maar ook binnen de gemeentelijke organisatie hebben we vanuit ver schillende disciplines een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Alleen samen kunnen we de situatie veranderen van Rotterdammers die leven in armoede en/of met schulden.
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Versie 1 | juni 2023
19
3.1 Domeinoverstijgend Armoede en schulden raken niet alleen de mensen die ermee te maken hebben, maar de hele stad. Bijvoorbeeld door: Oplopende zorgkosten (WMO/zorgpremie) door bijvoorbeeld stress; Huisuitzettingen (kosten maatschappelijke opvang); Uitval van kinderen op school en voortijdig schoolverlaters; Druk op de jeugdzorg (met bijbehorende kosten); Gemiste inkomsten bij schuldeisers (bedrijven) die schulden kwijtschelden; Kosten voor deurwaarders en incassokosten. Het is belangrijk dat de verantwoordelijkheid van het voorkomen en aanpakken van armoede en schulden gezamenlijk gedragen wordt. De gemeente heeft hier een voorbeeldrol in. We ontwikkelen diverse interventies en stimuleren andere partijen om ook hun verantwoordelijkheid te nemen.
. . . . . .
3.2 Het rijk De gemeente speelt geen rol bij inkomenspolitiek. Dat is wettelijk geregeld. Zoals DIVOSA dit op haar website beschrijft: ‘Gemeenten vervullen hun rol als vangnet voor inwoners met een laag inkomen, die niet of moeilijk kunnen rondkomen. Zij richten hun minimabeleid in om mensen, ondanks een laag inkomen, mee te laten doen en een toekomst te bieden. Maar gemeenten kunnen en mogen geen inkomenspolitiek voeren.’ Het Rijk is verantwoordelijk voor de bestaanszekerheid van burgers. Deze bestaans zekerheid is het afgelopen jaar onder druk komen te staan. Niet alleen voor mensen met een uitkering maar ook voor mensen die (fulltime) werken. Bestaanszekerheid kan gerealiseerd worden door het inkomen te verhogen, zodat de koopkracht in stand blijft. Maar ook door het systeem van toeslagen en andere aanvullende inkomenscomponenten anders vorm te geven of belastingverlaging. Voor veel Rotterdammers is er op dit moment geen sprake van bestaanszekerheid en wordt er naar de gemeente gekeken voor onder steuning. Zolang het Rijk hier, als verantwoordelijke, onvoldoende actie in onderneemt, komen we niet tot een structurele oplossing van de armoedeproblematiek. Daarom onder nemen we een stevige lobby richting het Rijk.
Onder andere voor een verdere verhoging van het minimumloon, het vereenvoudigen van het toeslagensysteem en het verbeteren van de financiële positie van mensen met een beperking of chronische ziekte.
3.3 Partners Met informele organisaties worden die organisaties bedoeld die buiten de aanbestedingen re-integratie, Wmo, zorg en jeugdhulp vallen, maar die wel gerelateerde diensten en ondersteuning aan bewoners bieden. Informele organisaties in de stad zijn van onschat bare waarde en spelen een belangrijke rol in de aanpak van armoede en schulden. Deels omdat zij in de buurt zijn en deels omdat zij het vertrouwen hebben van Rotterdammers in kwetsbare situaties, waar de gemeente dit niet altijd heeft. Zij zijn de ogen en oren in de wijken en zijn vaak het voorportaal voor de gemeentelijke dienstverlening of bieden juist maatwerk als de gemeente dit (soms door wettelijke beperkingen)niet kan of lukt.
20
Versie 1 | juni 2023
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Binnen deze informele organisaties spelen vrijwilligers (sleutelfiguren) een belangrijke rol in het bereiken van Rotterdammers. We zien het als onze taak deze informele organisaties goed te faciliteren met informatie en (financiële) middelen zodat zij deze rol goed kunnen uitvoeren. Ook formele organisaties, zoals scholen en huisartsen, spelen een belangrijke signalerende rol in de aanpak van armoede en schulden. Rotterdammers die financiële problemen hebben, komen vaak ook op deze plekken. We zien het als onze taak om deze organisaties goed te faciliteren en ondersteunen. Dit doen we onder andere met het aanbieden van de juiste informatie.
3.4 Integrale aanpak binnen stadsbestuur De aanpak van armoede en schulden vraagt om een integrale manier van samenwerken, juist ook binnen de gemeente. Armoede raakt de portefeuilles van alle wethouders, en het hele college voelt de verantwoordelijkheid om gezamenlijk de armoede in de stad aan te pakken. Daarom werken we onder andere samen op het gebied van:
. Werk en Inkomen Een deel van de mensen met een bijstandsuitkering leeft in armoede en/of met schulden. Werk kan zorgen voor meer inkomen en daardoor ook voor meer zicht op een schulden(zorg)vrije toekomst. De werkcoaches van het cluster Werk en inkomen helpen mensen in de bijstand bij het vinden van betaald werk. Om dit zo duurzaam mogelijk aan te pakken, helpt het de werkcoach zicht te hebben op de financiële en persoonlijke situatie van de werkzoekende. En op de ondersteuning die de werkzoekende al krijgt van de gemeente. De geldende privacyregels belemmeren ons echter bij het samenbrengen van deze interne, gemeentelijke informatie. We onderzoeken hoe we intern meer gegevens kunnen uitwisselen, zodat we de werkzoekenden beter kunnen helpen. Het is belangrijk dat de samenwerking tussen Maatschappelijke Ontwikkeling en Werk en inkomen goed verloopt, met korte lijnen. Het is belangrijk dat de samenwerking tussen Maatschappelijke Ontwikkeling en Werk en Inkomen goed verloopt, met korte lijnen en duidelijke afspraken. Zo zorgen we ervoor dat als er in het kader van de Participatiewet een zorgwekkende schuldensituatie wordt gesignaleerd, dit adequaat wordt doorgegeven aan het juiste team. Ook geldt dat het vinden en behouden van betaald werk voor mensen in de bijstand het verschil kan maken.
. Taal en basisvaardigheden Een gebrek aan basisvaardigheden leidt vaak tot armoede en structurele armoede leidt tot een gebrek aan basisvaardigheden. De basisvaardigheden taal, digitale vaardigheden en rekenen spelen hierbij een leidende rol. Het aanleren van basisvaardigheden moet zo vroeg mogelijk beginnen. Daarom zetten we in op tijdige (voorschoolse) educatie bij kinderen om te voorkomen dat het hen in de rest van hun leven aan basisvaardigheden ontbreekt. Binnen het beleid basisvaardigheden (‘Rotterdam Vaardig Verder’) is expliciet aandacht voor de relatie tussen basisvaardigheden en armoede en schulden. Er worden gratis cursussen aangeboden die in het teken staan van wonen, klimaat en energie. Ook is er aandacht voor het herkennen en begrijpen van aanvraagformulieren en worden relevante regelingen en/of toeslagen besproken met de deelnemers. Intern worden eerstelijnsmedewerkers van de gemeente getraind in het herkennen van mensen die moeite hebben met basisvaardigheden. Ook wordt hun geleerd hoe zij kunnen handelen en doorverwijzen naar passend hulpaanbod. Verder
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Versie 1 | juni 2023
21
vragen we ervaringsdeskundigen om brieven en andere vormen van communicatie van de gemeente te testen op begrijpelijkheid en passen we deze aan.
. Gezondheid Leven in armoede heeft een negatieve invloed op de psychische en fysieke gezondheid van mensen. Aanhoudende stress door een laag inkomen of schulden, is schadelijk. Mensen in armoede hebben een kortere levensverwachting. Rotterdam biedt aan mensen met de laagste inkomens het ‘VGZ Rotterdampakket’, een zorgverzekeringspolis met uitgebreide vergoedingen voor zorg en financiële regelingen voor armoedebestrijding. Het is daarmee een voorliggende voorziening op Wmo-regelingen en de bijzondere bijstand. Het VGZ Rotterdampakket draagt direct bij aan het verkleinen van gezondheidsverschillen, het voorkomen van zorg mijding en financiële stress, het verkleinen van het risico op betalingsachterstanden en het verlagen van problematische schulden. In de gemeentepolis zijn preventie programma’s opgenomen zoals ‘Omgaan met stress’. Voor de komende jaren hebben VGZ en de gemeente zich ten doel gesteld dat er meer Rotterdammers gebruik maken van preventieprogramma’s.
. Welzijn De afdeling Welzijn en Preventie werkt samen met de welzijnsorganisaties in Rotterdam. Deze organisaties voeren in de gebieden de brede welzijnsopdracht uit. Een onderdeel van deze opdracht is inzet op armoede en schulden. Deze inzet bestaat uit (vroeg) signalering en toe leiden van Rotterdammers naar passende hulp en ondersteuning. Daarnaast verlenen de welzijnspartijen lichte vormen van ondersteuning door bewoners te helpen bij hun vragen over financiën, zoals hulp bij het invullen van formulieren. Ook hebben de welzijnspartijen een belangrijke rol in het verbinden van partijen uit de wijk, bijvoorbeeld door het faciliteren van een armoedeplatform.
. Onderwijs De school is een vindplaats voor gezinnen die leven in armoede, al deze gezinnen komen elke schooldag op de basisscholen. De school heeft daarom een belangrijke signalerende rol. Een concrete actie die kan helpen bij het aanpakken van armoede via onderwijs is het opzetten van schoolzorgteams. De meerwaarde van de school zorgteams is onder andere de aansluiting van het wijkteam op scholen, wat een betere toegang tot armoedebestrijding en schuldhulpverlening voor kinderen en gezinnen bewerkstelligt. Kinderen die opgroeien in armoede beginnen vaak al met een achterstand aan de basisschool met als gevolg een grote kans op een minder succesvolle school carrière dan kinderen met een betere startpositie. En dus een grotere kans op een laag inkomen en armoede. Daarom is voorschoolse educatie voor jonge kinderen zo belangrijk.
. NPRZ Het doel van het Nationaal Programma (NPRZ) is dat iedereen op Zuid een zinvolle dagbesteding heeft: kinderen gaan naar school en volwassenen zijn aan het werk. In het Uitvoeringsplan 2023 – 2027 van het NPRZ is de doelstelling opgenomen om in 2031 een daling te hebben bewerkstelligd van het aantal kinderen dat in armoede opgroeit naar proportioneel aandeel van de stad. In alle pijlers van dit plan is aandacht voor het verkleinen van armoede en schulden. In de pijler Thuisbasis op orde hebben we afgesproken dat de gemeente er naar streeft om de aanpak van armoede en schulden proportioneel in de wijken van Zuid te laten landen. Zo verkennen we
22
Versie 1 | juni 2023
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
bijvoorbeeld momenteel hoe de Children’s Zone aanpak van de wijkteams op Zuid en de gezinsaanpak elkaar kunnen versterken. In 2023 werken we de afspraken in het kader van dit beleidskader en deze pijler verder uit in samenwerking met het NPRZ. Daarnaast is er met de interventies van Kiezen voor Vakmanschap in NPRZ een aanpak ontwikkeld om jongeren in Rotterdam-Zuid structureel te begeleiden bij het kiezen voor opleidingen in kansrijke sectoren met voldoende perspectief op werk. Vanuit het programma Samen voor Zuid (pijler Werk) wordt gewerkt aan het toeleiden van mensen uit de bijstand naar duurzaam werk. In de pijler Wonen is er aandacht voor verduurzaming en in het kader van de pijler Veilig zijn er afspraken gemaakt over de inzet van verschillende interventies om kinderen en jongeren weerbaarder te maken tegen criminaliteit. Zoals in het Uitvoeringsplan 2023-2027 van het NPRZ is aangegeven, is cofinanciering van het Rijk randvoorwaardelijk. Momenteel worden hier gesprekken over gevoerd met het Rijk.
. Duurzaamheid Mensen met weinig geld kunnen het zich niet veroorloven om te investeren in duurzaamheid, en bijvoorbeeld geen energiezuinigere wasmachine kopen of zonnepanelen aanschaffen. Hierdoor worden deze Rotterdammers vaker door energiearmoede geraakt. Als gemeente werken we aan een integrale aanpak. We verspreiden via diverse kanalen concrete tips over besparen op energie. En we dringen bij woningcorporaties erop aan dat woningen van mensen in armoede versneld verduurzaamd moeten worden.
. Wonen Een goede en betaalbare woning is een noodzakelijke voorwaarde om mee te kunnen doen in de samenleving. Wonen is een collegebrede opgave en raakt verschillende levensdomeinen van burgers. De afgelopen jaren is met woning corporaties samengewerkt aan betaalbaarheid van wonen en aan armoedeen schuldenproblematiek. Door de hoge energieprijzen hebben steeds meer Rotterdammers te maken met energiearmoede. Er zijn maatregelen genomen op het gebied van energiebesparing – denk aan de energieklussers –, verduurzaming van woningen en het opwekken van energie. De woningbouwcorporaties vervullen hierin een belangrijke rol. We verstevigen daarom de samenwerking met de woningcorporaties om energiearmoede aan te pakken.
. Aanpak toeslagenschandaal Gedupeerde ouders in het Toeslagenschandaal is ongekend onrecht aangedaan door de Rijksoverheid. In de brede hersteloperatie Kinderopvangtoeslag is het financieel herstel van gedupeerde ouders een verantwoordelijkheid van het Rijk. Voor de Brede Schuldenaanpak hebben we als gemeente een rol vanuit de invorderingskant. Ook ondersteuning op de vijf leefgebieden aan gedupeerde ouders en hun kinderen is een gemeentelijke taak. Het doel is gedupeerde ouders en hun kinderen een nieuwe start te bieden. In de komende jaren blijven we ons inzetten voor een nieuwe start voor de gedupeerde ouders. Het uitgangspunt is dat de gedupeerde ouders bij het inrichten van hun leven niet meer afhankelijk zijn van de gemeente of andere instanties. We helpen de ouders zelf de regie te pakken in hun dagelijks leven, nu en in de toekomst. De behoeften en de wensen van de ouders stellen we centraal. We bieden praktische hulp en ondersteuning.
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Versie 1 | juni 2023
23
Hulpthuis
We willen dat onze medewerkers weten dat we er voor hen zijn’ In 2022 heeft gemeente Rotterdam de handreiking ‘Eerste hulp bij geldzorgen van medewerkers’ ontwikkeld. De handreiking kwam tot stand na een proefonderzoek over dit onderwerp, bij zorg organisatie Aafje. Thea Laurens, werkzaam bij Aafje, heeft aan de handreiking meegewerkt.
Bij Aafje Hulpthuis in Barendrecht werken zo’n 2.000 medewerkers. ‘Onze collega’s, onder wie veel alleenstaande moeders, hebben vaak parttime contracten. Deze groep is financieel kwetsbaar, zeker nu de prijzen zo stijgen’, weet Thea. ‘Als werkgever willen we onze medewerkers persoonlijk hulp aanbieden wanneer zij zorgen hebben over geld, zodat de stap om hulp te zoeken klein is. Veel van onze medewerkers wonen in Rotterdam, en daarom hebben we hierover contact gezocht met de gemeente. Zo is de samenwerking begonnen’.
Met deze werkwijze proberen we te ontzorgen
Ontzorgen De werkwijze van deze hulpverlening bestaat uit een aantal punten. ‘Ten eerste zoeken we actief contact met een collega als we merken dat deze geldzorgen heeft. Ten tweede zorgen we ervoor dat zij direct bij de juiste persoon bij de gemeente terechtkomen voor hulp. Door onze goede contacten bij de gemeente verloopt dat soepel. Als een collega het fijn vindt, ga ik mee naar afspraken bij de gemeente. We willen dat onze collega’s weten dat we er voor hen zijn. Ten derde proberen we zo veel mogelijk preventief te werken, om bijvoorbeeld loonbeslagen te voorkomen. Met deze werkwijze proberen we te ontzorgen, waardoor de collega minder stress heeft en wellicht minder uitvalt door ziekte’, vertelt Thea.
Zichtbaar en benaderbaar Een tip van Thea voor werkgevers die met de handreiking aan de slag gaan: ‘Als je merkt dat collega’s niet openstaan voor hulp, respecteer dat dan. Sommige collega’s lossen liever hun eigen problemen op. Geef ze die ruimte. Wees wel zichtbaar en benaderbaar. Sta naast je collega’s met een luisterend oor. Maar oordeel nooit, want geldzorgen: dat kan iedereen overkomen.’ De handreiking ‘Eerste hulp bij geldzorgen van medewerkers’ is gratis te downloaden via www.ondernemen010.nl.
24
Versie 1 | juni 2023
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
4. Doelen en acties In dit hoofdstuk werken we de doelen, die we vastgesteld hebben in de hoofdlijnennotitie, verder uit naar acties. Deze 10 doelen passen binnen de in hoofdstuk 3 genoemde pijlers. Per doel beschrijven we: Wat doen we al binnen bestaande middelen? Wat willen we meer/anders/nieuw doen?
. .
1.
We benaderen meer Rotterdammers met financiële problemen proactief De gemeente Rotterdam wil meer Rotterdammers proactief begeleiden bij financiële problemen. Door vroegtijdig signaleren en proactief benaderen, krijgen mensen tijdig de juiste ondersteuning en kunnen financiële problemen worden voorkomen.
. We zoeken contact met Rotterdammers met een (dreigende) betalingsachterstand. Wat doen we al
.
We weten dit onder andere aan de hand van datasignalen over betalingsachter standen van huur, energie, zorgverzekering en water. We sturen een brief, bellen hen of doen een deurbezoek (afhankelijk van de hoogte van de betalings achterstand). We werken samen met (informele) organisaties (welzijnspartijen, huisartsen, scholen en informele wijkorganisaties) op plekken waar veel Rotterdammers komen. Veel van deze organisaties hebben het vertrouwen van de Rotterdammers dat de gemeente soms niet meer heeft.
Samen werkt Team Vroegsignalering bereikt Rotterdammers in een vroeg stadium om verergering van de schuldenproblematiek te voorkomen en sneller te werken aan een oplossing. Door samen te werken met verschillende organisaties vergroten we de bewustwording en de vindplaatsen. Per maand worden tussen de 4.000-5.000 signalen verwerkt. Met de Hogeschool Rotterdam (sociale studies en bedrijfskunde) is een samenwerking gestart om studenten te ondersteunen die achterstanden hebben in het betalen van hun collegegeld. Medewerkers van de Hogeschool Rotterdam kunnen studenten direct aanmelden bij de gemeente voor hulp bij hun financiën als zij dit willen. De hogeschool heeft door de samenwerking met de gemeente ook hun eigen incassoproces aangepast; het collegegeld kan in plaats van in 5 termijnen nu in 10 termijnen betaald worden. Ook is er een samenwerking met De Startmotor op Zuid gestart. De organisatie voor jongerenhuisvesting merkte op dat ongeveer 25 procent van de huurders betaalachterstanden heeft. Huurders kunnen gebruik maken van een digitaal inloopspreekuur en kunnen zich direct zelf aanmelden bij de gemeente of via een medewerker van De Startmotor voor hulp. Verder werken we ook samen met bijvoorbeeld energieleveranciers om vroegtijdig het gesprek aan te gaan over beginnende betalingsachterstanden.
En met het CAK werken we samen om jongeren tussen 18 en 27 jaar te bereiken die een betalingsachterstand hebben van hun zorgverzekeringspremie.
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Versie 1 | juni 2023
25
we meer/anders/nieuw doen .WatWgaan e gaan meer investeren in vroegsignalering. Dit is een bewezen effectief middel
. .
om latere problemen te voorkomen. We gaan vanuit de Vraagwijzer, de wijkteams en het Expertise Team Financiën (ETF) meer samenwerken met de partners in de wijk. Dit doen we onder andere met een nieuwe pilot, die we bij doel 7 verder toelichten. We gaan partijen in de wijk die Rotterdammers met financiële problemen ondersteunen, beter voorzien van informatie over hulp bij financiële problemen. Deze informatie is nu te versnipperd of ingewikkeld en lastig te vinden. We zetten in op een gerichte communicatiemix, met onder andere folders, digitale vindplaatsen, video’s (‘explainers’) en een nieuwsbrief. Met onze partners bekijken we wat zij nodig hebben en gaan hiermee aan de slag. We gaan meer geld investeren in informele organisaties in de stad. Jaarlijks bedraagt dit € 500.000 extra. In Rotterdam zijn veel initiatieven die Rotterdammers met (financiële) problemen op een laagdrempelige manier helpen. Deze organisaties zijn van onschatbare waarde voor de aanpak van armoede en schulden. Naast een nieuw beleidskader is er ook een nieuwe subsidieregeling armoede en schulden 2024-2025, met hierin de verschillende activiteiten waarvoor men subsidie kan aanvragen. Nieuw in de subsidieregeling is dat organisaties langer (voor twee jaar) subsidie kunnen ontvangen, ook kunnen zij voor een hoger bedrag subsidie aanvragen dan voorheen.
Beoogd effect Effectieve vroegsignalering meten we door aan het einde van deze collegeperiode 1. Een stijging van het aantal partijen dat zich aansluit bij ons convenant vroegsignalering en daarmee datasignalen vroegsignalering met ons deelt. 2. Een stijgende lijn in het aantal aanmeldingen van het hulpteam geldzaken bij het ETF. 3. De mediaan is de waarde in het midden van een dataset als je de waarden in volgorde hebt gezet van laag naar hoog.
26
Versie 1 | juni 2023
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Al deze zaken zijn afhankelijk van o.a. capaciteit binnen de gemeente, het economisch klimaat en bijvoorbeeld het incassobeleid van schuldeisers. In 2023 starten we met de 0-meting.
2.
Elke Rotterdammer die recht heeft op een inkomensondersteuning, maakt daar gebruik van Veel Rotterdammers weten niet of zij recht hebben op inkomensondersteuning. Daarnaast is er veel wantrouwen in de overheid, waardoor regelingen niet altijd aangevraagd worden. Ook de (digitale) aanvraagprocessen zijn voor veel mensen te ingewikkeld. Dit pakken we aan. Wat doen we al Gemeente Rotterdam kent diverse aanvullende inkomensondersteunende voorzieningen. Rotterdammers met een laag inkomen (vaak tot 130 procent wettelijk sociaal minimum) kunnen hiervan gebruikmaken. Het gaat om: Individuele Bijzondere Bijstand Individuele Inkomens Toeslag Studietoeslag Jeugdtegoed (leeftijden 4 tot en met 11 en 12 tot en met 17 jaar) AOW-tegoed VGZ Rotterdampakket (zorgverzekering) Kwijtschelding afvalstoffenheffing Stichting Meedoen (extern fonds, gefinancierd vanuit de gemeente) Jeugdfonds Sport en Cultuur (extern fonds, gefinancierd vanuit de gemeente)
. . . . . . . . .
Uit de Minima Effect Rapportage 2023 blijkt dat bijna alle huishoudens rond kunnen komen, als zij gebruikmaken van de regelingen en toeslagen waar zij recht op hebben. Maar het aanbod is onoverzichtelijk. Elke voorziening moet apart worden aangevraagd. En we bereiken niet alle rechthebbenden. Daardoor lopen sommige Rotterdammers honderden euro’s per jaar mis. Tijdens de vorige collegeperiode is er gewerkt aan: 1. Het toegankelijker maken van de informatie over de inkomensondersteunende regelingen. 2. Een digitale omgeving waarin Rotterdammers advies kunnen krijgen over waar zij recht op hebben én waar eenvoudig de verschillende regelingen aangevraagd kunnen worden. In de tussentijd kunnen Rotterdammers via ‘Bereken uw recht’ zien waar zij recht op hebben. 3. Het versimpelen van aanvraagformulieren automatisch toekennen van regelingen als dit kan. Bovenstaande punten hebben helaas tijdens de vorige collegeperiode nog niet geleid tot een digitale omgeving waarin Rotterdammers heel simpel advies krijgen over waar zij recht op hebben en dit ook direct kunnen aanvragen. Daarom gaan we hier in deze collegeperiode extra op inzetten. Wat gaan we meer/anders/nieuw doen De komende periode werken we, samen met ervaringsdeskundigen, aan onder staande acties. In deze collegeperiode realiseren we een online adviesmodule.
Met deze advies module kunnen Rotterdammers eenvoudig zien op welke regeling zij aanspraak kunnen maken. Ook kunnen Rotterdammers met de adviesmodule uitzoeken welke invloed een verandering in hun inkomen of woon-/leefsituatie heeft op inkomensondersteunende regelingen. We gaan meer Rotterdammers, en de (in)formele organisaties die hen bereiken, informeren over het aanbod van inkomensondersteunende voorzieningen. Dit om
. .
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
Versie 1 | juni 2023
27
.
.
hen aan te zetten tot (eerder) hulp zoeken en accepteren, en gebruik te maken van de regelingen waar zij recht op hebben. Dit doen we in duidelijke taal, met een duidelijk handelingsperspectief, op verschillende manieren en via diverse kanalen. In de brieven aan Rotterdammers vertellen we in duidelijke taal hoe men om hulp kan vragen. Ook plaatsen we bijvoorbeeld online en offline meer berichten over de diverse regelingen. Tijdens de uitvoering van het actieplan Geldzorgen hebben we ‘promoteams’ ingezet. Deze teams maken op goedbezochte plekken in de wijk ‘reclame’ voor de beschikbare regelingen en ondersteuning, zoals de energietoeslag. Er zijn dan ook mensen ter plekke aanwezig die kunnen helpen bij het aanvragen. Dit jaar gaan we opnieuw promoteams inzetten in wijken waar het bereik van de inkomensondersteuning achterblijft, zoals van het AOW- en Jeugdtegoed, de Rotterdampas, of het VGZ Rotterdampakket. Door promoteams te combineren met de Sociale Straat van de Vraagwijzers kunnen Rotterdammers met verschillende (hulp)vragen in een keer geholpen worden. Om het aanvragen van regelingen eenvoudiger te maken, gaan we de inkomens ondersteuning herijken. We passen de regelingen aan en vereenvoudigen het aanvraagformulier. We onderzoeken ook hoe we breder gebruik kunnen maken van de (technische) functionaliteiten van de Rotterdampas.
Bijvoorbeeld door een voucher of waardebon op de Rotterdampas te zetten.
Beoogd effect Voor de regelingen die al een bereik van (bijna) 100 procent hebben is het doel dit maximaal te behouden. Dit geldt voor: Kindtegoed Jeugdtegoed Kwijtschelding afvalstoffenheffing
. . .
Voor de regelingen die een lager bereik hebben is het doel minimaal bereik van 80 procent te realiseren aan het einde van de collegeperiode (2026). Dit geldt voor: AOW-tegoed Individuele Inkomenstoeslag
. .
Op een aantal regelingen kunnen we geen doel stellen. Dat gaat om het Jeugdfonds Sport & Cultuur, Stichting Meedoen en het VGZ Rotterdampakket. Bij deze regelingen spelen meer factoren dan bij de andere regelingen. Het VGZ Rotterdampakket is alleen van waarde voor mensen met een laag inkomen én hoge zorgkosten. Voor Stichting Meedoen en Stichting Jeugdfonds geldt dat het aanvraagproces niet loopt via de gemeente. We hebben daarmee minder invloed op het vergroten van het bereik met de vereenvoudiging van onze inkomensondersteunende regelingen. Daarom stellen we voor deze regelingen geen doel, maar uiteraard monitoren we het bereik van deze regelingen wel in de Monitor Armoede en Schulden.
3.
28
Versie 1 | juni 2023
Kinderen in armoede: een integrale aanpak In Rotterdam groeit 1 op de 6 kinderen en jongeren op in gezin met een laag inkomen. Het vergroten van de kansen voor deze kinderen is ingewikkeld. Want voor het verminderen van de effecten van armoede zijn niet alleen de ouders, maar is ook de omgeving nodig. Het is daarom belangrijk dat er aandacht is voor gezinnen die meer kans hebben op armoede, zoals eenoudergezinnen en gezinnen met een migratie achtergrond. Als kinderen opgroeien in armoede, is de kans groot dat dit in de toekomst ook gebeurt met hun kinderen. Om de overdracht van armoede van generatie op generatie te voorkomen, is het belangrijk zo vroeg mogelijk in het leven (al vanaf voor de geboorte) ouders in kwetsbare situaties en hun (aanstaande) kinderen te ondersteunen. Armoede werkt door op meerdere leefgebieden. Armoede moet dus ook breed en vanuit
Armoede- en schuldenbeleid 2023 - 2026
meerdere leefgebieden – integraal en gelijktijdig – aangepakt worden. Deze aanpak is altijd maatwerk, passend bij de situatie van kinderen en ouders en gericht op wat een kind/ouder wel kan. En zoveel mogelijk duurzaam, om te voorkomen dat ouders en hun kinderen bij een levensgebeurtenis terugvallen in armoede.
. We stimuleren dat kinderen meedoen aan sportieve en culturele activiteiten. Zo is Wat doen we al:
. .
. . .
.
er het Jeugdtegoed en organiseren we evenementen zoals het Jeugdvakantieland en het Kinderrechtenfestival. We subsidiëren organisaties die gezinnen met kinderen ondersteunen bij de aanpak van hun (financiële) problemen. Om gezinnen met financiële problemen beter te vinden en te ondersteunen, hebben we de afgelopen jaren in 4 wijken een gemeentelijke gezinsaanpak ontwikkeld. Door deze gezinnen actief te benaderen, worden problemen in een vroegtijdig stadium gesignaleerd en aangepakt. Deze laagdrempelige aanpakt blijkt effectief, zo blijkt uit de evaluatie. Effecten van de aanpak zijn een groter bereik van gezinnen in armoede, stabilisatie van de financiële situatie van gezinnen, verbetering van materiële leefomstandigheden, verminderen van stress, verbetering van het welzijn van de kinderen, meer toekomstperspectief en grotere redzaamheid. We subsidiëren organisaties die lessen over financiën geven op scholen. Ook de Kredietbank Rotterdam geeft voorlichting aan jongeren, binnen en buiten school. Het vorige college heeft een leerstoel Kinderarmoede gerealiseerd. Deze leerstoel is onderdeel van het onderzoeksprogramma Kinderarmoede. In dit programma onderzoeken de bijzonder hoogleraar en de lector Kinderarmoede de gezinsaanpak van gezinnen in armoede. Met de uitkomsten van dit onderzoek kunnen we de kwaliteit en effectiviteit van onze aanpak verder ontwikkelen en verbeteren.