Bijlage 1 bij principeverzoek 210927 landchappelijke inpassing kerk Rhenen 3.0

KERK RHENEN

KERK RHENEN Visie

Colofon September 2021 opgesteld door:

idverde Advies BV Tuin- en landschapsarchitecten | omgevingsadviseurs Willemsplein 2-4 5211 AK Den Bosch T: 073 205 11 00 advies@idverde.nl www.idverdeadvies.nl

Inhoud

4

Pagina

Hoofdstuk

7

1. Inleiding

9

2. Landschapsanalyse

23

3. Kansen

27

4. Inpassingsvisie

5

Inleiding De huidige kerk in de gemeente Rhenen voldoet niet meer. De gemeente groeit gestaag en is in de achterliggende jaren sterk verjongd. De huidige kerk is te klein geworden. Daarom is de Gereformeerde Gemeente in Nederland te Rhenen op zoek naar een nieuwe locatie voor Projectgebied

het bouwen van een kerk. Eerder is er een locatiestudie

uitgevoerd

”Locatiescan

GGiN

Rhenen 7 locaties beoordeeld voor nieuwe kerk”, naar potentieele locaties. Locatie Bergweg is daar als best naar voren gekomen. In dit document wordt de landschappelijke inpassing en visie van de omgeving beschreven om op die manier een kwalitatieve opwaardering van de locatie en omgeving te realiseren.

6

7

Landschapsanalyse Een gebiedsbezoek en kaartenstudie hebben ertoe geleid dat er een duidelijk beeld is ontstaan van deze omgeving. Met een landschapsstructuurkaart en verduidelijking van de hoogtelijnen werd het karakter van de omgeving helder, waardoor er een duidelijke visie voor deze opgave kon worden samengesteld.

8

9

2.1 Omgeving Om een goed beeld van de plek te krijgen is een gebiedsbezoek uitgevoerd. Hierbij is gekeken naar de omgeving en de locatie zodat de visie en het ontwerp goed op de bestaande situatie aansluiten. Het projectgebied ligt aan de rand van het stedelijk gebied van Rhenen. Het gebied grenst aan de noordkant aan een klein bedrijventerrein, de westkant aan een belangrijke verkeersader en aan de zuid/oost zijde aan enkele landschapselementen, huizen en agrarisch gebied. Een druk knooppunt met het spoor, de doorgaande route N233 naar Veenendaal en de route richting Achterberg, Achterbergsestraatweg ligt in een oksel van het projectgebied. De infrastructuur zorgt voor een grote barriere tussen het projectgebied en Rhenen. Het agrarisch gebied en het mooie landschap van de Laarschenberg met een bijzonder fraai, maar smal wandelpad komt uit op het plangebied. Het landschap richting de Laarschenberg heeft een kleinschalig karakter. Het is vrij open met enkele graften die het landschap een typisch heuvelachtig karakter geven.

Toelichting Graften: Graften ontstonden door de afzetting van geerodeerde grond tegen een heg. Evenwijdig met de hoogtelijnen of dwars op de richting van een dal werd een heg aangeplant, die erosiemateriaal tegenhield. Aan de bovenzijde van de heg hoopte zich materiaal op, aan de onderzijde vond erosie plaats en het resultaat was de vorming van terrassen. De begroeiing op die steilranden werd kort en dicht gehouden. Verwijdering of verwaarlozing van de beplanting op de graft kan de terrassen doen wegspoelen (erosie). Andere functies zijn: veekering, perceelsscheiding, bescherming tegen weersinvloeden en geriefhoutwinning

Graften tegen de Laarschenberg aan

Afbeelding vereniging nederlands cultuurlandschap

Het projectgebied wordt omsloten door infrastructuur, bedrijventerrein, priveterrein en agrarisch gebied.

10

Zicht vanaf de Laarschenberg op het projectgebied en Rhenen

11

2.2 Locatie Het projectgebied bevindt zich op een tussenzone tussen het stedelijk gebied van Rhenen en het buitengebied. Op dit moment is het agrarisch gebied en staat er mais. Langs het bedrijventerrein op loopt een belangrijke zichtlijn richting het landelijk gebied. Door het rommelige karakter van het bedrijventerrein nodigt de plek niet uit. Een wandelroute vanaf de Laarschenberg eindigt op het projectgebied. Langs de Bergweg is geen ingerichte separate wandelvoorziening aanwezig in de richting van Rhenen.

Zicht op het bestaande bedrijventerrein. Deze is aan de noord-zijde van het projectgebied gesitueerd.

12

Aangrenzende wegen rond projectgebied

Het spoor en de N233 vormen een harde grens.

Druk knooppunt bij het spoor

De Bergweg ter hoogte van de locatie en het bedrijventerrein

Zicht vanaf het spoor/weg op het projectgebied

13

2.3 Historie

Landschapsgeschiedenis 1970

Op de historische kaarten is een duidelijke overgang in het landschap te zien vanaf de stuwwal richting het lager gelegen, meer vlakker gelegen gebied. In 1850 liepen de Achterbergsestraatweg en de Boslandweg vanuit Rhenen richting het achterland en Achterberg. Ze diende als ontsluitingswegen en waren hoofdroutes vanuit Rhenen. Rhenen is met de tijd flink uitgebreid. Deze uitbreidingen hebben zich ook langs de hoofdontsluitingswegen afgespeeld. Vanwege de aanleg van de spoorweg hebben de uitbreidingen met name aan de westzijde plaatsgevonden. Ook is mede hierdoor het landschap richting de Grebbeberg/ Laarschenberg redelijk intact gebleven. Hier bevindt zich een kleinschalig landschap met enkele graften. Het bedrijventerreintje aan de noordzijde van het projectgebied is vrij recent gerealiseerd.

Ontwikkelingsgeschiedenis 1850

Ontwikkelingsgeschiedenis 1920

14

Landschapsgeschiedenis 1990

Landschapsgeschiedenis 2020

15

Hoogtekaart

2.4 Ondergrond De stuwwal zorgt voor een bijzonder heuvelachtig landschap. Het projectgebied bevindt zich op de uitlopers van de stuwwal. Op deze locatie werd vooral landbouw en veeteelt toegepast. Dit is terug te zien in de bodem. De hoge bruine enkeerdgrond zorgt voor een voedzame en rijke bovengrond. Daaronder is uitspoeling van de stuwwal terug te vinden, wat een voedselarmer karakter heeft. Ter info: Gordel/dekzand-glooiing: Gordel/dekzand-glooiing al dan niet met oud-bouwlanddek. Veelal zijn de stuwwallen door een pakket windafzettingen (dekzand) omringd. Ze liggen op sneeuwsmeltwaterafzettingen als een gordel om de stuwwal. .

+45 meter

de

Geomorfologie

Daluitspoelingswaaier Glooiing van helling- afspoelingen Gordeldekzandwelvingen Stuwwal Droogdal

16

+16 meter

Bodem

Hoge bruine enkeerdgronden; grof zand Hoge zwarte enkeerd- gronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Beekeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Holtpodzolgronden; grof zand Lage enkeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand

17

2.5 Beleid Het projectgebied bevindt zich in de kerkrandzone van Rhenen en Achterberg. De locatie ligt op het snijvlak van het landschap van de Gelderse Vallei en de Utrechtse Heuvelrug. De ligging in de Kernrandzone houdt in dat verstedelijking van de locatie is toegestaan, mits voldaan wordt aan een aantal ruimtelijke randvoorwaarden. Dit gaat om: - de ontwikkeling moet bijdragen aan het versterken van de omgevingskwaliteit - de ontwikkeling moet landschappelijk en ruimtelijk goed ingepast worden - omliggende functies en activiteiten dienen niet onevenredig te worden geschaad. In dit landschappelijk kader wordt weergegeven hoe met de ontwikkeling de kwaliteit in en van de omgeving verhoogd kan worden en hoe de ontwikkeling ruimtelijk ingepast kan worden. In de planologische procedure die gevolgd zal worden om de bouw van de kerk mogelijk te maken, zal aangetoond dienen te worden dat omliggende functies niet geschaad worden. Aangezien een kerk geen gevoelige functie is en ruimschoots wordt voldaan aan de richtafstanden uit de VNG publicatie Bedrijven en Milieuzonering is het de verwachting dat er geen aantasting van omringende functies plaats zal vinden. Dit houdt in dat verstedelijking is toegestaan, mits voldaan is aan verschillende voorwaarden.

Versterken omgevingskwaliteit, de ontwikkeling moet landschappelijk en ruimtelijk goed worden ingepast, duurzame omgevingskwaliteit worden verhoogd en omliggende activiteiten dienen niet oneventedig worden geschaad.

Natuur Netwerk Nederland Groene contour

Ten slotte bevind de locatie zich conform de Omgevingsvisie Utrecht in de Groene Contour en niet in het Natuur Netwerk Nederland. Dit betekent dat bij ontwikkeling van de locatie de groene waarden versterkt moeten worden. In dit rapport wordt weergegeven hoe dat kan plaatsvinden. Hierbij wordt gezocht naar aanvullende ruimtelijke kwaliteit en groene waarden bovenop de huidige functie van de locatie als (mais)akker.provincie Utrecht.

18

19

2.6 Recreatie Vanwege het bijzondere heuvelachtige landschap wordt er veel gewandeld en gefietst in het gebied. De Bergweg ter hoogte van het projectgebied is onderdeel van het landelijke fietsknooppunten netwerk. Ook loopt het landelijke wandelnetwerk (zie stippellijn op de kaart) dood op de Bergweg net als wandelaars die vanuit Rhenen een ommetje willen maken. Via de route van Rhenen naar de Laarschenberg wordt er ook gewandeld langs het projectgebied. Op deze wandelroute is alleen ter hoogte van de Bergweg geen separate wandelmogelijkheid.

Fietsnetwerk

Wandelnetwerk

Route van Rhenen naar de Laarschenberg

20

21

2.7 Conclusie •

• • • • •

Het projectgebied wordt gebruikt als landbouwgrond met een meer open karakter. Op dit moment wordt er mais verbouwd wat het zicht ook blokkeert. Er moet rekening worden gehouden met de zichtlijn vanaf de kruising op de Laarschenberg. Op dit moment kent het gebied een rommelig karakter waardoor deze zichtlijn niet gestructureerd is en uitnodigt. Het projectgebied is gesitueerd aan de voet van de stuwwal en op de overgang naar meer vlakker gebied. Deze overgang moet leesbaar worden in het projectgebied. Daarnaast bevindt de locatie zich op een druk punt met veel bedrijvigheid. Door deze goed in te passen ontstaat er een goede overgangszone van het stedelijk gebied naar het landelijk gebied. Het grenst aan een klein bedrijventerrein, hiervan dient de beeldkwaliteit te worden verbeterd. De Bergweg kan een verbindende schakel vormen tussen Rhenen en de Laarscheberg. Op dit moment is er geen separate wandelroute op de Bergweg. Er liggen zeker kansen om een verbinding voor natuur te maken.

Landschapsstructuurkaart

Zicht op de Laarschenberg

22

23

Kansen Aan de hand van de analyse zijn de kansen in beeld gebracht. Deze moeten een plek krijgen in de inrichtingsvisie en verdere vervolgstappen.

24

25

3.1 Verbindingen De recreatieve verbinding tussen Rhenen en de stuwwal met de Laarschenberg is belangrijk. In de inpassingsvisie moet aandacht zijn voor deze verbinding. Op dit moment nodigt de Bergweg niet uit om langs te wandelen vanwege het huidige profiel en bestemmingsverkeer van het bedrijventerrein.

Gevaarlijk kruispunt

26

Wandelroute

3.2 Zichtlijnen Door de verschillende hoogteverschillen kan er mooi weg gekeken worden. Vooral vanaf de Laarschenberg richting Achterberg en Rhenen. Vanaf het kruispunt bij Rhenen kan, op het moment dat er geen mais staat, over het projectbebied weggekeken worden richting de Laarschenberg. Deze doorkijk heeft door de rommelige inrichting geen uitnodigend karakter.

Zicht vanaf de Laarschenberg

27

3.3 Landschappelijke elementen Op de huidige locatie ontbreken landschappelijke elementen. Alleen in de nabije omgeving zijn deze terug te vinden. De graften die even verderop liggen benadrukken duidelijk het hoogteverschil. In het projectgebied gaat de beplanting ook het hoogteverschil benadrukken. Aan de lage zijde wordt ruimte voor waterberging gecreërd. Daarnaast zal het bestaande bosje een meer robuust karakter krijgen.

Inpassingsvisie +19,0

De

inpas s in gsvis ie

is

een

ins pire re nde

plattegro nd waar d uidelijk wo rdt wat de +20,0 ideeën en wens en zijn. In de inpas s ing svis ie +20,5

wo rdt

in

grove

kerk

wo rdt

lijnen

d uidelij k

gepo s itio n eerd,

waar

hoe

de deze

lands ch appelijk wo rdt ingep ast e n hoe deze to egankelijk wo rd t.

Om te b eginne n worde n

er o ntwerpprincipes bes ch reven e n daar na zij n twee co ncepten o n derzo cht en ve r taald naar twee inrichtingsvis ies .

Graften

+19,0

+20,0

Kruidenrijke stroken langs agrarisch percelen

20

Graften accentueren de hoogtelijnen +20,5

28

29

4.1 Ontwerpprincipes Landschap als basis De belangrijke zichtlijn, de hoogtelijnen in het gebied, het kenmerkende landschapselement de graft en het bestaande bosje vormen de basis voor de visie. Het projectgebied bevindt zich op de overgang van de stuwwal naar lager gelegen gebied. Dit bijzondere karakter willen we versterken door de hoogtelijn te accenturen met beplanting. Het bestaande bosje krijgt een robuuster karakter en de zichtlijn blijft vrij van (hoge) beplanting.

Klompenpad en ontmoeten De bestaande wandelroute vanaf de Laarschenberg krijgt een vervolg over het perceel in de vorm van een klompenpad. Dit klompenpad wordt een onderdeel van de groene structuur. De kerk krijgt een goed toegankelijk plein waar men samen kan komen en kan ontmoeten.

Bebouwing buiten zichtlijn

Parkeren

De kerk krijgt een prominente plek op het perceel. Toch wordt hij zo gepositioneerd dat hij de zichtlijn vanuit Rhenen richting de Laarschenberg niet blokkeert. De invulling van de ruimte rond de kerk zorgt voor versterken van landschappelijke lijnen en doorzichten op het landschap. De positionering van de beplanting zorgt ervoor dat de kerk mooi in het landschap past. De kerk mag zichtbaar zijn en wordt een onderdeel van het landschap. Er is nu uitgegaan van een bebouwd oppervlak van 1600 m2 voor de kerk en 750m2 voor het perceel van de woning. Voor de woning wordt uitgegaan van een bebouwd oppervlak van 150m2.

Er is uitgegaan van 110 parkeerplaatsen. Door zoveel mogelijk parkeerplaatsen aan de bestaande ontsluiting te koppelen hoeft er minimaal verhard te worden. De bestaande weg dient als entree richting deze parkeerplaatsen. De parkeerplaatsen krijgen een groen karakter door gebruik te maken van bijvoorbeeld grasbetonkeien. De parkeerplaats zal op zondag 2x intensief worden gebruikt, op overige dagen is het gebruik zeer beperkt. Naast de parkeerplaats wordt er ook een fietsenstalling gerealiseerd.

Het bedrijventerrein moet met deze inpassing ook een mooie afronding krijgen. Op dit moment is het een erg harde rand.

30

31

4.2 Twee ruimtelijke concepten

1. Het groene aanzicht

De parkeerplaats en de kerk worden een onderdeel van het bestaande bebouwingscluster. Het wandelpad vanaf de Laarschenberg loopt aan de zuidkant door en zorgt voor een groene inpassing van de kerk en parkeerterreinen. Dit groene lint krijgt de vorm van een graft met een duidelijk zichtbaar hoogteverschil. Verder zijn de meeste parkeerplaatsen direct aan de bestaande weg gesitueerd. Hierdoor hoeft er weinig extra verharding te worden gerealiseerd. Plus: - De bebouwing, het bedrijventerrein en de kerk vallen voor een groot deel uit het zicht. - Mooie groene verbinding over het terrein. Hiermee wordt het bedrijventerrein groen ingepast. - Er wordt een nieuwe recreatieve verbinding gemaakt van Rhenen naar de Laarschenberg.

Min: - De nieuwe parkeerplaats aan de noordwest zijde ligt erg in het zicht. - Kerk wordt onderdeel van bedrijventerrein. Hierdoor breidt het bedrijventerrein zich uit terwijl de kerk ‘meer een verbijzondering’ zou moeten zijn.

32

2. Kerk in het groen

Een groene zone zorgt voor het inpassen van het bestaande bedrijventerrein. Ook komt de nieuwe parkeerplaatst achter deze stook te liggen waardoor deze mooi in het groen wordt ingepast. De kerk, samen met de pastoriewoning vormen twee losse bebouwingseenheden die vrij in het groen komen te liggen. Deze worden vanaf de zuid kant niet in het groen verstopt maar komen meer vrij te liggen waardoor er zicht is op het omliggende landschap. De parkeerplaats aan de oostzijde wordt een zeer groene parkeerplaats waar de bestaande bomenstrook in doorloopt. Plus: - Het bedrijventerrein wordt groen ingepast. - De kerk komt vrij in het landschap te liggen. Deze krijgt vrij zicht en wordt een onderdeel van het landschap - Er wordt een nieuwe recreatieve verbinding gemaakt van Rhenen naar de Laarschenberg. - Deze recreatieve verbinding vormt ook de toegang voor bezoekers vanaf de parkeerplaatsten. Min: - De fietsenstalling ligt nu aan de zijde van het landschap. Deze kan misschien op een betere locatie worden ingepast.

33

4.3 Variant 1 Het groene aanzicht In de visie is rekening gehouden met bestaande elementen van deze plek. De hoogteverschillen, graften en zichtlijnen krijgen allemaal een plek. Door de beplantingsstrook te omzoomen met struweel krijgt deze een meer robuust karakter. Een bijenstrook met bloemrijke kruiden zorgt voor een bloemrijk aanzicht vanaf de Bergweg. De wadi zorgt dat regenwater hier in de grond kan trekken. Ook bij deze wadi wordt ingespeeld op het creëren van meer biodiversiteit. Al deze elementen tezamen zorgen ervoor dat de kerk mooi wordt ingepast in het landschap.

Graft beplant met struweel en enkele bomen

Klompenpad

Bijzonder beplantingselement

Parkeerplaatsen

Robuust bosje

Rijbaan

Kerk

Fietssenstalling

Dienstwoning

Struweelrand

Privé-tuin

Wadi

Hoofdentree en plein

Kruidenrijk grasland

Wandelroute / klompenpad

Bijenbloemen

Bestaande wandelroute vanaf de Laarschenberg

Groen parkeren

Bloemrijk grasland

+19,0

Principe profiel

+20,0

A’’

+20,5

A’

A’

34

Hoogteverschil van ongeveer 0,5 tot 1 meter

A’’

35

4.4 Variant 2 Kerk in het groen Bij deze variant komt de kerk meer los te staan van de parkeerplaats en bestaande bebouwing. De bezoeker wandelt vanaf de parkeerplaats langs het klompenpad naar het voorplein van de kerk. De beplanting heeft hierdoor een inpassende maar ook verbindende functie voor de bezoekers van de kerk. De pastoriewoning komt samen met de kerk aan het kerkpleintje te staan waardoor deze een besloten karakter krijgt. De afwatering van de parkeerplaats loopt in de beplanting weg.

Graft beplant met struweel en enkele bomen

Klompenpad

Bijzonder beplantingselement

Parkeerplaatsen

Robuust bosje

Rijbaan

Kerk

Fietssenstalling

Dienstwoning

Struweelrand

Privé-tuin

Wadi

Hoofdentree en plein

Kruidenrijk grasland

Wandelroute / klompenpad

Bijenbloemen

Bestaande bomen ten zuid oosten van projectgebied

Groen parkeren

Bloemrijk grasland

+19,0

B’’ B’ +20,0

20

Principe profiel

B’

+20,5

B’’ Hoogteverschil van ongeveer 0,5 tot 1 meter

36

37