Rapport TVW Renswoude

RAPPORT Transitievisie Warmte Renswoude Finale versie 1 Klant:

Gemeente Renswoude

Referentie: BI3596-Transitievisie warmte Status:

S0/P01.01

Datum:

13 januari 2022

Projectgerelateerd

HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.

Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Industry & Buildings Trade register number: 56515154 +31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W

Titel document: Transitievisie Warmte Renswoude Ondertitel: Referentie: BI3596-Transitievisie warmte Status: P01.01/S0 Datum: 13 januari 2022 Projectnaam: TVW Renswoude Projectnummer: BH3596 Auteur(s): Karen Friele, Eva Herrewijnen, Anja Boekenoogen, Marin Epema

Opgesteld door:

Karen Friele, Eva Herrewijnen, Anja Boekenoogen, Marin Epema

Gecontroleerd door: Bart van Reij Datum: 13 januari 2022 Goedgekeurd door: Datum: 13 januari 2022

Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V. en dient voor publicatie of anderszins openbaar maken te worden geanonimiseerd. 13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

i

Projectgerelateerd

Inhoud 1

VOORWOORD

1

2

INLEIDING

2

2.1

Plannen maken voor de energietransitie

2

2.2

Wat is een Transitievisie Warmte?

3

2.3

In het kort: de totstandkoming

5

3

ONZE GEMEENTE

6

3.1

Hoe we er nu voor staan

6

3.2

Wat doen we in de gemeente Renswoude al?

8

3.3

Wat vinden we belangrijk?

8

4

OPLOSSINGEN

9

4.1

Welke duurzame warmteoplossingen zijn er?

9

4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.1.4 4.1.5

All-electric (individueel) Hernieuwbaar gas (individueel) Hybride oplossing (individueel) Collectief warmtenet Keuze voor een optimale warmteoplossing

9 10 10 10 11

4.2

Warmtebronnen in Renswoude

11

4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4

Restwarmte Aquathermie Geothermie Andere duurzame bron oplossingen

11 11 12 12

4.3

Wat zijn de oplossingen in de gemeente Renswoude?

13

4.3.1 4.3.2 4.3.3

Energiebesparing Warmteopties als alternatief voor aardgas Kanttekeningen bij keuzes voor duurzame warmteoplossingen

13 15 15

5

VISIE EN STRATEGIE

17

5.1

Visie

17

5.2

Strategie

17

5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4 5.2.5

Energiebesparing hele gemeente Aardgasvrij gemeentelijk vastgoed Individuele oplossingen mogelijk maken Kleinschalige warmtenetten verder onderzoeken Warmte-uitvoeringsplan

17 18 18 19 19

6

WAT KUNNEN VASTGOEDEIGENAREN ZELF AL DOEN?

21

6.1

Geen spijt maatregelen

21

6.2

Energieloket

21

6.3

Leningen

21

6.4

Meer informatie

21

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

ii

Projectgerelateerd

1 VOORWOORD Het doel van de Nederlandse overheid is om in 2050 geen schadelijke broeikasgassen (zoals CO 2) meer uit te stoten. De uitstoot van CO2 zorgt er namelijk voor dat de aarde steeds verder opwarmt door klimaatverandering. Klimaatverandering leidt tot extremere weersomstandigheden, zoals droogte, overstromingen en stijging van de zeespiegel. Dit merken we ook in Nederland, met meer hittegolven en droogte in de zomer en warmere, nattere winters. Het effect van klimaatverandering op de natuur, biodiversiteit en waterhuishouding beïnvloedt daardoor ook onze voedsel- en drinkwatervoorziening. Daar komt bij dat we in Nederland voor een groot deel afhankelijk zijn van aardgas uit de Groningse bodem, terwijl de gaswinning in Groningen aardbevingen veroorzaakt. Daarom wil Nederland vanaf 2022 geen gebruik meer maken van Gronings aardgas. Door onze gebouwen aardgasvrij te maken, verminderen we uitstoot van CO2. Zo dragen we ons steentje bij om te voorkomen dat de aarde nog verder opwarmt. Dit betekent dat we dingen in ons dagelijks leven anders gaan doen. Van koken en verwarmen met aardgas gaan we over op groene, duurzame warmteoplossingen. Deze verandering wordt ook wel de ‘warmtetransitie’ genoemd. De warmtetransitie is niet van de één op de andere dag afgerond. Het is een proces waar veel bij komt kijken.

Om de warmtetransitie in gang te zetten, hebben wij in de gemeente Renswoude deze ‘Transitievisie Warmte’ opgesteld. Alle andere gemeenten in Nederland stellen een vergelijkbare visie op. De Transitievisie Warmte schetst de manier waarop we de komende jaren aan de slag gaan om gebouwen in onze gemeente aardgasvrij te maken. We geven antwoord op vragen als: hoe kunnen we aardgasvrij worden, met zo min mogelijk kosten en overlast voor onze samenleving? Waar kunnen we dan beginnen? En wat is daarvoor het meest geschikte moment? In Nederland is op dit moment nog niet veel ervaring met de warmtetransitie. We staan nog aan het begin, terwijl onze omgeving en technieken steeds verder ontwikkelen. Daarom willen we onze Transitievisie Warmte in ieder geval iedere vijf jaar actualiseren met de nieuwste kennis en ideeën. Voor u ligt de conceptversie van de Transitievisie Warmte van de gemeente Renswoude. conceptversie van deze Transitievisie Warmte is eind 2021 opgesteld.

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

1

De

Projectgerelateerd

2 INLEIDING 2.1

Plannen maken voor de energietransitie

In het Klimaatakkoord1 is afgesproken dat de uitstoot van CO2 in 2030 met 49% moet zijn gedaald. In 2050 mag er bijna helemaal geen uitstoot van CO2 meer zijn. Dat betekent dat we in Nederland in 2050 bijna geen fossiele brandstoffen – waarbij veel CO2 vrijkomt – meer gebruiken. Denk hierbij aan steenkolen, aardgas en op aardolie gebaseerde brandstoffen, zoals benzine en diesel. We stappen daarom over op groene, duurzame energie. Deze verandering wordt ook wel de ‘energietransitie’ genoemd. Onderdeel van de energietransitie is om alle gebouwen in Nederland aardgasvrij te maken en te verwarmen met duurzame warmte. Deze verandering wordt de ‘warmtetransitie’ genoemd. Op nationaal, regionaal en lokaal niveau maken overheden, bedrijven, organisaties en inwoners plannen om te voldoen aan de ambities uit het klimaatverdrag van Parijs. 1. Op nationaal niveau is in Nederland het Klimaatakkoord ondertekend. Ook werkt de Rijksoverheid aan wet- en regelgeving en aan manieren om de energietransitie financieel te ondersteunen. 2. Op regionaal niveau werken gemeenten, provincies en organisaties uit de energiesector samen aan de Regionale Energie Strategie (RES). Hierin werken gemeenten o.a. samen om te bekijken op welke manieren duurzame elektriciteit – zoals zonne-energie en windenergie – kan worden opgewekt. Gemeente Renswoude is onderdeel van de RES Regio Foodvalley.

In onze (RES) is ook onderzocht welke (duurzame) warmtebronnen in de regio beschikbaar zijn en hoe deze warmtebronnen het beste verdeeld kunnen worden. Dit hoofdstuk heet de Regionale Structuur Warmte. 3. Ook op lokaal niveau werken we in onze gemeente aan de energietransitie. Bijvoorbeeld aan het portefeuilleplan van Woningbedrijf Renswoude en het actieplan Duurzaamheid Renswoude. Ook werkt de gemeente Renswoude – net zoals alle andere gemeenten in Nederland – aan de Transitievisie Warmte. 4. De uitkomsten van al deze plannen krijgen uiteindelijk een plaats in de Omgevingsvisie van de gemeente Renswoude. In deze Omgevingsvisie leggen we vast hoe we met alle plannen zorgen dat Renswoude voor iedereen een fijne omgeving blijft. De gemeente Renswoude heeft als ambitie om in 2035 energieneutraal te zijn. Energieneutraal betekent dat er in 2035 evenveel duurzame energie wordt geproduceerd op het grondgebied van de gemeente Renswoude als er wordt verbruikt.

Huidige ambitie energieneutraal in 2035 Energieneutraal in 2035 betekent ook dat gebouwen in de gemeente Renswoude in 2035 van het aardgas af moeten zijn. Deze ambitie betekent dat door de overgang naar veelal individuele oplossingen, zoals warmtepompen, er extra stroom zal worden gebruikt (4 TJ warmte = 1 TJ stroom). Vanuit de gemeente is er dan ook extra inspanning nodig om beide uitdagingen; aardgasvrij en energieneutraal te behalen. In realiteit blijkt het voor alle gemeenten, maar ook voor vastgoedeigenaren, in Nederland organisatorisch en financieel uitdagend om gebouwen aardgasvrij te maken. Wat betekent dit voor aardgasvrij?

1

Zie: https://www.klimaatakkoord.nl

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

2

Projectgerelateerd

2.2

Wat is een Transitievisie Warmte?

De Transitievisie Warmte geeft handvatten voor hoe we in Renswoude de komende jaren aan de slag gaan om gebouwen aardgasvrij te maken. We weten ons einddoel, maar we weten nog niet precies hoe we er komen. In de Transitievisie Warmte stippelen we de visie van Renswoude uit binnen de warmtetransitie.

Waar de Transitievisie Warmte niet over gaat In de Transitievisie Warmte geven we onze visie voor het aardgasvrij maken van gebouwen in Renswoude. Deze gebouwen bestaan uit huizen en bedrijfsgebouwen en -kantoren. De Transitievisie Warmte gaat daarnaast alleen om gebouwen die voor het jaar 2018 zijn gebouwd. Alle gebouwen die na 2018 zijn gebouwd, zijn al aardgasvrij. De Transitievisie Warmte schetst onze visie om Renswoude aardgasvrij te maken, er worden nog geen definitieve beslissingen genomen over warmtebronnen, financiering of volgorde.

In de Transitievisie Warmte staat het volgende centraal: Hoe kunnen we de gebouwen in de gemeente Renswoude duurzaam verwarmen zonder aardgas? Er zijn verschillende strategieën om huizen en gebouwen te verwarmen zonder daarbij gebruik te maken van aardgas. Bijvoorbeeld door een warmtepomp, een warmtenet of door het gebruik van duurzame gassen in ons gasnet. Dat ligt er maar net aan wat technisch kan, financieel haalbaar is en wat inwoners willen. In deze visie laten we zien wat op dit moment de mogelijke warmteoplossingen zijn om gebouwen duurzaam te verwarmen. Dit wordt beschreven in hoofdstuk 4 (OPLOSSINGEN). Wat is onze visie voor een aardgasvrije gebouwde omgeving in Renswoude? Het traject richting aardgasvrije gebouwen kan per wijk, huis, gebouw, kantoor, fabriek of appartement verschillen. In een aantal gebieden zijn voor 2030 al gerichte stappen richting aardgasvrij te zetten. In andere gebieden is nog niet duidelijk wat de beste alternatieve oplossing is voor aardgas, maar gaat het vooral om stappen die bij elk alternatief de moeite waard zijn: ‘geen spijt maatregelen’. Denk aan het besparen van energie en het isoleren van de woning. Door een visie op te stellen wordt duidelijk welke stappen er voor welk gebied aankomende jaren mogelijk zijn om naar een aardgasvrije gebouwde omgeving toe te ontwikkelen. Dit wordt beschreven in hoofdstuk 5 (VISIE).

Vervolg Het is belangrijk om goed voor ogen te houden dat er in Transitievisie Warmte nog geen keuzes gemaakt worden voor een definitieve warmteoplossing. Het is nadrukkelijk een visie en nog geen uitvoeringsplan. Het opstellen van warmteuitvoeringsplannen of wijkuitvoeringsplannen (WUP’s) kan in een aantal gebieden een logische vervolgstap zijn. In zo’n plan wordt dieper op de kansen, (on)mogelijkheden en eigenschappen van een wijk of buurt ingegaan. Zowel technisch, als economisch én maatschappelijk. De Transitievisie Warmte brengt focus en richting aan, zodat we gezamenlijk de juiste dingen op het juiste moment kunnen doen op weg naar een duurzaam verwarmd Renswoude.

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

3

Projectgerelateerd

Transitievisie Warmte (TVW)

Wijkuitvoeringsplannen (WUP)

Ontwikkeling & realisatie

Visievorming en strategie

Haalbaarheid, randvoorwaarden en plan van aanpak

De eerste stappen in de ontwikkeling naar een duurzaam verwarmd Renswoude

Figuur 1 Van Transitievisie Warmte naar ontwikkeling en realisatie

Een opmerking vooraf Uit landelijke onderzoeken is bekend dat de warmtetransitie veel geld gaat kosten. We streven ernaar om de warmtetransitie in Renswoude betaalbaar te houden. We zoeken daarom naar oplossingen die voor onze inwoners, bedrijven en organisaties realistisch en betaalbaar zijn, nu en in de toekomst. (Financiële) steun van het Rijk is hierbij hard nodig. De rol die de gemeente Renswoude in de warmtetransitie kan aannemen (van informerend tot faciliterend en financier) is mede afhankelijk van de steun die van het Rijk wordt ontvangen. Hoe de warmtetransitie wordt betaald, is nog niet bekend. Dit komt onder andere doordat de Rijksoverheid dat nog niet heeft bepaald. De Rijksoverheid werkt momenteel aan de Warmtewet 2.0. Hierin komt vernieuwde regelgeving over de warmtetransitie. Naast wetten, regels en manieren om de energietransitie te betalen, zijn er nog een aantal thema’s waarbij we de Rijksoverheid nodig hebben: • • • •

Het opleiden van voldoende mensen die aan het werk kunnen in de energietransitie; Duidelijkheid over op welke manier en waar groen gas in Nederland zal worden gebruikt; Hoe gaan we de warmtetransitie betalen en hoe zorgen we dat iedereen – jong, oud, arm en rijk – mee kan doen? Hoe gaan we de warmtetransitie organiseren? Wat is de rol van de gemeente, inwoners en andere betrokkenen?

We staan in heel Nederland nog maar aan het begin van de warmtetransitie. Gaandeweg krijgen we steeds meer kennis en ideeën en worden nieuwe ontdekkingen gedaan. De gemeente Renswoude zal op de hoogte blijven van de nieuwste kennis en ontwikkelingen. Zodra meer kennis beschikbaar is, dan vult de gemeente de Transitievisie Warmte hiermee aan en worden alle betrokkenen hierover geïnformeerd. Iedere vijf jaar passen we onze Transitievisie Warmte daarom aan.

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

4

Projectgerelateerd

2.3

In het kort: de totstandkoming

In november 2021 zijn we gestart met het opstellen van deze Transitievisie Warmte. Uiteindelijk stelt onze gemeenteraad de Transitievisie Warmte in februari 2022 vast. In onderstaande figuur is te zien welk proces is doorlopen, en nog doorlopen moet worden om als gemeente Renswoude tot de Transitievisie Warmte te komen.

Figuur 2 Doorlopen proces om te komen tot Transitievisie Warmte Renswoude

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

5

Projectgerelateerd

3

ONZE GEMEENTE

Dit hoofdstuk gaat over de opgave in onze gemeente, onze belangrijkste ambities en doelstellingen en de uitgangspunten voor onze Transitievisie Warmte. Deze uitgangspunten hebben we gebruikt om vast te stellen welke oplossingen wij zien om gebouwen zonder aardgas te verwarmen.

3.1

Hoe we er nu voor staan

Gebouwen in Renswoude De circa 5.500 inwoners van onze gemeente wonen samen in ruim 2.100 woningen (in 2020). De meeste woningen zijn na 1992 gebouwd. 10% van de woningen is voor 1945 gebouwd (zie figuur 3).

Bouwjaren woningen < 1945 10%

>1992 1945Het grootste gedeelte van de woningen in de gemeente 50% 1992 Renswoude betreft koopwoningen. In 2019 was 81% van de 40% woningvoorraad koopwoning en 19% huurwoning, verdeeld tussen het Woningbedrijf en commerciële verhuurders. 11% van de woningvoorraad bestond uit meergezinswoningen < 1945 1945-1992 >1992 waaronder appartementen en beneden-/bovenwoningen. Het overige deel bestond uit eengezinswoningen. De sociale huurvoorraad is voor het grootste deel in eigendom van Figuur 3 Bouwjaren woningen (bron: BAG 2019) Woningbedrijf Renswoude (355 woningen). Daarnaast verhuren enkele stichtingen en commerciële partijen huurwoningen, in totaal 29 woningen (cijfers uit Portefeuilleplan 2020-2035 Renswoude).

In onze huizen is aardgas momenteel – net als in heel Nederland – nog steeds de voornaamste bron voor verwarming, koken en warm water (minimaal 90,7%).

Figuur 5 Manier van verwarmen in gemeente Renswoude (bron: klimaatmonitor)

Figuur 5 Geregistreerde energielabels in woningen gemeente Renswoude (bron: klimaatmonitor)

De gemeente Renswoude bestaat uit slechts twee CBS geregistreerde buurten. Voor de analyse in de Transitievisie Warmte geeft deze verdeling onvoldoende inzicht. Om deze reden is voor de analyse een alternatieve indeling gemaakt van de gemeente Renswoude. Deze is in onderstaande kaart weergegeven, samen met de kenmerken van de buurt.

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

6

Projectgerelateerd

Figuur 6 Verdeling buurtprofielen gemeente Renswoude

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

7

Projectgerelateerd

Warmtevraag in Renswoude In de gemeente Renswoude was het totale energieverbruik voor warmte ongeveer 149 Terajoule (TJ) in 2019. Het totale aardgasverbruik kwam in het jaar 2019 uit op 3 miljoen m3 (96 TJ), waarvan het totale aardgasverbruik van bedrijven en instellingen uitkwam op 1,4 miljoen m3 (44 TJ) in 2020. Het totale aardgasverbruik van bedrijven en instellingen daalt sinds 2018. In totaal is er 706 MJ hernieuwbare warmte per inwoner in Renswoude. In regio Foodvalley is dit gemiddeld 3.011 MJ per inwoner. In 2020 was 4% Figuur 7 Gemiddeld gasverbruik woningen (bron: van de woningen all-electric zonder gasverbruik. klimaatmonitor) Deze cijfers zijn zichtbaar in de klimaatmonitor van de Rijksoverheid.

3.2

Wat doen we in de gemeente Renswoude al?

In Renswoude beginnen wij niet helemaal ‘op 0’ in de warmtetransitie. Deze Transitievisie Warmte is onderdeel van een langer lopend proces. •

•

•

3.3

Er is een Regionale Structuur Warmte (RSW). In de RSW wordt ingegaan op de regionale warmtevraag, de warmtebronnen, de benodigde infrastructuur, de afstemming en de bovenlokale kansen en uitdagingen op het gebied van warmtetransitie. Er is een Actieplan Duurzaamheid Gemeente Renswoude 2019-2022 opgesteld. Dit actieplan geeft een doorkijk naar de toekomst zodat er snel aan de slag kan worden gegaan met de verduurzaming van gemeente Renswoude. De Transitievisie Warmte is binnen het kader van dit Actieplan Duurzaamheid opgesteld. In opdracht van Woningbedrijf Renswoude is het Portefeuilleplan 2020-2035 opgesteld. Hierin wordt de verduurzaming van de woningvoorraad van Woningbedrijf Renswoude beschreven.

Wat vinden we belangrijk?

Bij het uitvoeren van de warmtetransitie vinden we een aantal aspecten belangrijk. De Transitievisie Warmte is op basis van onderstaande uitgangspunten opgesteld: •

•

• •

Energieneutraliteit, economisch verantwoord In 2035 wil gemeente Renswoude als gemeente op een economisch verantwoorde manier energieneutraal zijn. Energieneutraal betekent dat er in 2035 evenveel duurzame energie wordt geproduceerd op het grondgebied van de gemeente Renswoude als er wordt verbruikt. Financieel haalbaar Deze energieneutraliteit dient te worden bereikt op een financieel verantwoorde manier. Totdat meer duidelijkheid is vanuit het Rijk over financieringsmodellen waarmee zij de warmtetransitie voor iedereen mogelijk moet worden gemaakt zal de gemeente Renswoude terughoudend zijn op het op kosten jagen van inwoners. De warmtetransitie moet betaalbaar zijn voor iedereen. Bewustwording en rendabele maatregelen Op korte termijn ligt de nadruk op bewustwording en het nemen van nu al rendabele maatregelen. Betrekken van bewoners De Transitievisie Warmte is een eerste visie van de gemeente. De gemeente streeft betrokkenheid en participatie na van bewoners bij vervolgstappen.

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

8

Projectgerelateerd

4

OPLOSSINGEN

4.1

Welke duurzame warmteoplossingen zijn er?

Er zijn verschillende mogelijkheden om op een duurzame manier onze gebouwen te verwarmen. Een individuele oplossing betekent dat er per gebouw een aparte oplossing komt. Elke gebouweigenaar kan deze zelf installeren. Andere oplossingen – zoals een warmtenet – zijn collectief. Daar wordt een warmtebron gedeeld met de hele straat, wijk of dorp.

4.1.1

All-electric (individueel)

All-electric betekent dat er voor het verwarmen alleen elektriciteit wordt gebruikt. In de meeste gevallen wordt hiervoor een warmtepomp geplaatst. Een elektrische warmtepomp haalt warmte uit de bodem of buitenlucht en gebruikt deze warmte om het gebouw te verwarmen, de meeste warmtepompen kunnen ook koelen. Een warmtepomp levert lage temperatuur warmte. Dit is warmte tussen de 35 en 55 graden. Daarom is het belangrijk om bij een woning waar een warmtepomp wordt geplaatst, de woning zeer goed te isoleren tot minimaal schillabel B. Een schillabel is het energielabel van een gebouw zonder maatregelen voor het opwekken van duurzame energie, bijvoorbeeld via zonnepanelen. Een nadeel van all-electric en de bijbehorende isolatie maatregelen, is dat isoleren tot label B voor oudere gebouwen soms erg kostbaar kan zijn. Een andere uitdaging die komt kijken bij een all-electric oplossing heeft te maken met het elektriciteitsnet. Wanneer veel woningen gebruik maken van een warmtepomp, gebruiken deze woningen ook meer elektriciteit. Hier is het huidige elektriciteitsnet niet altijd op berekend. Als iedereen in een buurt inzet op deze individuele warmteoplossing, moet in veel gevallen het elektriciteitsnetwerk verzwaard worden. Het aanpassen van het elektriciteitsnet is kostbaar en duurt meerdere jaren.

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

9

Projectgerelateerd

4.1.2

Hernieuwbaar gas (individueel)

Bij hernieuwbaar gas wordt aardgas vervangen door een ander soort gas, bijvoorbeeld waterstof of een biogas (bijvoorbeeld geproduceerd door middel van het vergisten van biomassa). Gebouwen worden dan nog steeds verwarmd via een cv-ketel die is aangesloten op een gasnet. Echter, gaat er nu geen aardgas meer door het gasnet maar in plaats daarvan een hernieuwbaar gas. Het nadeel van hernieuwbaar gas als oplossing is dat er op dit moment niet genoeg van is om heel Nederland mee te verwarmen. Er zullen dus keuzes moeten worden gemaakt welke buurten in Nederland wel op hernieuwbaar gas kunnen worden aangesloten, en welke niet. Momenteel houdt de overheid de lijn aan om hernieuwbaar gas alleen te gebruiken voor wijken waar (volledige) isolatie niet mogelijk is, zoals oude binnensteden. Daarnaast kan het hernieuwbaar gas ook gebruikt worden voor elektriciteitsopwekking, vervoer en industrie.

Waterstof

Groengas/ biogas

Bij de verbranding van waterstof komt helemaal geen CO2 vrij. Bij het maken van waterstof momenteel nog wel. In de toekomst zal dit grotendeels anders zijn, wanneer overschotten van duurzame elektriciteit omgezet kunnen worden in waterstof. Hiervoor is dus wel veel elektriciteit nodig.

Biogas wordt gemaakt door vergisting van organisch materiaal, bijvoorbeeld afval, slib, mest of tuinafval. Biogas dat naar aardgaskwaliteit opgewerkt wordt heet groengas. In deze TVW wordt groengas als mogelijke duurzame oplossing benoemd. Dit omdat biomassa in tegenstelling tot aardgas niet op raakt en dus hernieuwbaar is. Echter is niet iedereen het eens dat groengas een duurzame oplossing is. Er komt namelijk nog steeds CO2 vrij. De benodigde biomassa kan weer opnieuw worden aangeplant en nemen CO2 op tijdens de groei. Voor meer informatie kijk op de website van milieucentraal.nl

4.1.3

Hybride oplossing (individueel)

Bij een hybride oplossing wordt gebruik gemaakt van zowel elektriciteit (door middel van een warmtepomp) als gas (cv-ketel) voor het verwarmen van gebouwen. Wanneer er nog aardgas door het gasnet gaat is deze oplossing dus niet volledig duurzaam. Maar zelfs dan wordt er al veel minder CO 2 uitgestoten dan met een reguliere cv-ketel. Na verloop van tijd kan het aardgas mogelijk worden vervangen door hernieuwbaar gas. Extra isoleren is verstandig bij deze oplossing, maar dit hoeft niet zo vergaand als bij de all-electric oplossing.

4.1.4

Collectief warmtenet

Grootschalige collectieve systemen Bij collectieve oplossingen worden meerdere gebouwen op dezelfde bron aangesloten door middel van een warmtenet. Om een warmtenet rendabel te maken is het nodig dat een groot aantal gebouwen in een bepaald gebied worden aangesloten. Voldoende schaalgrootte is een voorwaarde om de investering terug te kunnen verdienen. Bij voorkeur staan deze gebouwen relatief dicht op elkaar of gaat het om één of meerdere gebouw(en) met een hoge warmtevraag, waardoor er een hoge warmtevraagdichtheid ontstaat. Voor een warmtenet kan ook een grote bron gebruikt worden, zoals geothermie (aardwarmte uit de diepe ondergrond). Kleinschalige collectieve systemen Bij een collectieve oplossing gaan we er over het algemeen van uit dat een groot aantal woningen in één keer aangesloten kan worden op een grote bron. Kleinschalige collectieve systemen zijn echter ook mogelijk. Clusters in het buitengebied zouden door middel van zonthermie of TEO een ‘klein’ collectief systeem kunnen aanleggen. Een dergelijk zonthermie-systeem bestaat uit zonnecollectoren en een warmteopslag. De opslag is bijvoorbeeld een ingegraven buffer of een WKO-bron. Dit soort systemen zijn

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

10

Projectgerelateerd

in Nederland nog niet veel toegepast en eerste inventarisaties laten zien dat het financieel moeilijk rond te krijgen is. Als pilot kan het echter interessant zijn.

4.1.5

Keuze voor een optimale warmteoplossing

Welke oplossing het meest aantrekkelijk is, is per gebied en soms zelfs per gebouw anders. Het hangt af van: • • • • •

De beschikbaarheid van warmtebronnen in de omgeving; Het type gebouw en gebouwdichtheid; De geschiktheid van het elektriciteitsnetwerk en/of gasnetwerk; Het huidige energielabel van het gebouw en de potentie om het energielabel te verhogen; De beschikbare duurzame warmteoplossingen – de technieken – en de kosten daarvan;

Tot slot hangt de keuze voor een duurzame warmteoplossing natuurlijk ook sterk af van de wensen en eigen initiatieven van onze inwoners, eigenaren van gebouwen en andere betrokkenen.

4.2

Warmtebronnen in Renswoude

Naast het besparen van energie zal Renswoude moeten overstappen op alternatieven voor aardgas. Om mogelijkheden voor het benutten van alternatieve warmtebronnen in kaart te brengen is geïnventariseerd en geanalyseerd welke beschikbare warmtebronnen er in de gemeente zijn. Hieronder worden de eigenschappen per bron en de kansen voor die bron in Renswoude besproken.

4.2.1

Restwarmte

Voor de analyse zijn restwarmtebronnen in kaart gebracht. Er zijn weinig restwarmtebronnen in Renswoude. Uit de analyse kwam Scholtus Special Products BV naar voren en de Supermarkt Coop. De bronnen zijn echter niet groot genoeg om als warmteoplossing voor een buurt te kunnen fungeren.

4.2.2

Aquathermie

Aquathermie is het gebruik van warmte uit water. Er zijn verschillende technieken; TEO (Thermische energie uit oppervlaktewater), TEA (Thermische energie uit afvalwater/riolering en TED (Thermische energie uit drinkwater). Bij gebruik van een TEO-systeem, is er een inlaat, waar het water aangezogen wordt en langs een warmtewisselaar geleid wordt, en een uitlaat, waar het afgekoelde water weer geloosd wordt. TEO wordt vaak in combinatie met warmteopslag (WKO of een buffer) gerealiseerd. Door de gemeente Renswoude stroomt de Lunterse Beek. Echter, is de potentie van de Lunterse Beek zeer matig (gedeelte dat langs de westkant van het dorp stroomt) tot slecht (gedeelte van de Lunterse Beek dat aan de noordkant van het dorp stroomt). Dit maakt dat de beek niet geschikt is als warmtebron. Naast de Lunterse Beek als waterlichaam in Renswoude, is er de Kasteelvijver die zich om het Kasteel van Renswoude begeeft. Hiervoor geldt ook voor de Kasteelvijver dat er te weinig potentie is om als warmtebron te fungeren. Van TED en TEA zijn nog niet veel voorbeelden. De meeste projecten die binnen Nederland plaatsvinden zijn nog in de experimentele fase, waardoor de potentie moeilijk in te schatten is. Voor de gemeente kan dit nader onderzocht worden

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

11

Projectgerelateerd

4.2.3

Geothermie

Aardwarmte is de winning van warmte uit de diepe ondergrond. Ook wel geothermie genoemd. In Nederland zijn er al meerdere aardwarmteprojecten gerealiseerd. Voor een succesvol aardwarmteproject is de geschiktheid van de ondergrond van groot belang. Renswoude ligt in een gebied dat tot op heden slecht is onderzocht. Uit informatie die wel beschikbaar is lijkt de gemeente Renswoude geologisch gezien niet geschikt te zijn voor geothermie. Aardlagen zijn in en rondom Renswoude namelijk omhoog geduwd door het Maas-Bommel Hoog. Daardoor liggen de potentieel geschikte lagen nu erg ondiep, waardoor de combinatie temperatuur en doorlatendheid van de aardlagen niet geschikt is om daar warmte uit te kunnen winnen. Naast de winning van warmte uit de diepe ondergrond, is er ook lage temperatuur aardwarmte die uit ondiepere lagen kan worden gewonnen. Er is te weinig bekend over de potentie hiervan voor Renswoude. Tot slot is voor geothermie een grote warmte afname van enkele duizenden woningen nodig om deze oplossing financieel haalbaar te maken. Alles in overweging nemende, lijkt geothermie geen haalbare oplossing voor Renswoude.

4.2.4

Andere duurzame bron oplossingen

Zonthermie

Bij zonthermie worden zonnecollectoren gebruikt om energie om te zetten in warmte. Dit gebeurt vaak individueel op huizen voor warm water, maar kan ook op grotere schaal voor verwarming. Hiervoor is dan wel een opslagsysteem noodzakelijk, omdat er veel warmte gewonnen kan worden in de zomer, wanneer er weinig vraag naar is. Een dergelijk opslagsysteem kan het beste in een collectief geregeld worden en via een klein warmtenet verdeeld worden. WKO

Dit is het bufferen van warmte en koude in de bodem. In een WKO-systeem wordt in de zomer warmte uit de woning opgeslagen, met als gevolg koeling in de woning; en in de winter wordt deze opgeslagen warmte teruggeproduceerd voor het verwarmen van de woning. Er is een warmtepomp nodig voor de opwaardering van de warmte voor de verwarming of het warme tapwater. Voor een WKO-systeem moet de warmte- en koudevraag in balans zijn. Voor woningen wordt doorgaans meer warmte dan koude gebruikt. Daarom moet de WKO vaak ‘aangevuld’ worden, dit wordt ook wel regeneratie genoemd. Dit kan bijvoorbeeld door middel van TEO of zonthermie. Hoog rendement houtstook Over het algemeen wordt biomassa niet als duurzame energiebron gezien. Voor vrijstaande gebouwen in het buitengebied die hun eigen hout stoken zou dit een passende oplossing kunnen zijn. Voorwaarde hierbij is wel dat het duurzaam hout van eigen erf is, dat het op hoog rendement wordt gestookt en het tot zeer weinig luchtvervuiling leidt. Hoog temperatuur warmtepomp Naast reguliere warmtepompen, zijn hoge temperatuur warmtepompen in ontwikkeling en momenteel in pilotfase. Waar reguliere warmtepompen lage temperatuur warmte leveren en het daarvoor noodzakelijk is om een aangesloten huis te isoleren tot minimaal label B, levert een hoog temperatuur warmtepomp (HT) warmte tot 80 graden.

Dit maakt dat een woning die is aangesloten minder goed geïsoleerd hoeft te zijn. HT-warmtepompen zijn duurder dan LT-warmtepompen, maar vereisen dus ook minder verbouwingskosten. Een nadeel is dat HT-warmtepomp significant meer elektriciteit verbruikt om de hoge temperatuur te bereiken. Een techniek die dus mogelijk goed toepasbaar is in moeilijk te isoleren woningen.

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

12

Projectgerelateerd

4.3

Wat zijn de oplossingen in de gemeente Renswoude?

4.3.1

Energiebesparing

Voordat we over gaan op duurzame bronnen gaan we eerst energie besparen. Door de gebouwen te isoleren hebben we minder duurzame energie nodig. De hoeveelheid warmte die dan nog nodig is moet duurzaam ingevuld worden, dus met warmtebronnen die geen of weinig CO 2 uitstoten. Hoe goed een woning geïsoleerd is, bepaalt welke duurzame oplossingen gebruikt kunnen worden. De potentiële energiebesparing in Renswoude verschilt per buurt. Afhankelijk van de type woningen en de genomen maatregelen is het mogelijk om nog meer of minder energie te besparen. Onderstaande tabel laat de situatie voor Renswoude zien (tabel 1). Berekenen energiebesparing woningen De potentiële energiebesparing is gemodelleerd op basis van geen-spijt maatregelen, het betreft dus een inschatting van de potentiële energiebesparing. In het model zijn vijf verschillende woningtypologieën geclassificeerd in 11 bouwjaarcategorieën (archetypes). Per type worden geen-spijtmaatregelen toegepast. De berekeningen zijn gebaseerd op basis van kengetallen, openbare data (zoals het energielabelregister) en gemiddelden. De kengetallen zijn landelijke cijfers (gemiddelden) die, door verschillen in de woningvoorraad, per buurt en gemeente zullen afwijken. Het model en de uitkomsten zijn in lijn met de Standaard voor isolatie.

In de analyse wordt rekening gehouden met bekende en veel voorkomende bouwkundige problemen die toepassen van specifieke isolatiemaatregelen vaak in de weg staat. Dit betekent ook dat niet elke woning in een buurt per se geïsoleerd wordt in het model (zoals extreem oude gebouwen, of recente bouw).

Tabel 1: De potentiële energiebesparing van woningen is op basis van geen-spijt maatregelen

Deelgebied

Woningen*

Totale warmtevraag woningen

Potentiële Percentage energiebespar besparing ing

aantal

[GJ/jaar]

[GJ/jaar]

%

Bedrijventerrein

58

3.593

421

12%

Gemengd

205

10.067

2.149

21%

Vrijstaand

40

2.232

576

26%

Rijwoningen (label C)

722

28.534

6.761

24%

Nieuwbouw (label A)

352

10.826

87

1%

Nieuwbouw (label B)

196

7.335

758

10%

Buitengebied

310

25.717

4.705

18%

Totaal

1.885

88.304

15.457

18%

* Dit wijkt af van het aantal woningen uit hoofdstuk 3, doordat het hier gaat om het aantal panden met een woonfunctie. In sommige panden bevinden zich meerdere woningen, waardoor dit getal lager is.

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

13

Projectgerelateerd

Figuur 8 Potentiële energiebesparing woningen per buurtprofiel in de gemeente Renswoude

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

14

Projectgerelateerd

Besparing in relatie tot ambitie De besparing gaat alleen over de woningen en geeft aan hoeveel bespaard wordt als de voor de hand liggende maatregelen genomen worden. Dit zijn maatregelen die voor de woningeigenaren logisch zijn om te nemen, omdat ze zich vanzelf terugverdienen op de energierekening. In totaal komen we dan op een besparing van 18%. De ambitie van de gemeente Renswoude is om 30% te besparen op de totale energievraag. De totale energievraag behelst naast warmte ook elektriciteit en vervoer. Om deze doelstelling te kunnen spiegelen aan de mogelijke besparing met de geen-spijtmaatregelen, is een detaillering van de 30%-ambitie nodig.

4.3.2

Warmteopties als alternatief voor aardgas

Om de verschillende oplossingen met elkaar te vergelijken is een technische analyse uitgevoerd. Deze analyse is gedaan op basis van de startanalyse van het planbureau van de leefomgeving. Dit model berekent per buurt de maatschappelijke kosten van verschillende warmteoplossingen.

Maatschappelijke kosten Met maatschappelijke kosten bedoelen we de kosten voor de maatschappij als geheel. Dit is dus een optelsom van allerlei aspecten, zoals het benutten van de warmtebron, het aanleggen of aanpassen van de benodigde infrastructuur en de kosten om de warmte in een woning te gebruiken. Maatschappelijke kosten worden ook wel ‘nationale kosten’ genoemd.

De huidige analyse is gebaseerd op de oplossingen die de laagste maatschappelijke kosten met zich meebrengen: warmteoplossingen die voor de maatschappij als geheel (dus overheden, organisaties en inwoners samen) het voordeligst zijn. Voor de gemeente Renswoude komen individuele oplossingen (elektrisch of hernieuwbaar gas) met de laagste maatschappelijke kosten naar voren. (Grootschalige) collectieve oplossingen komen niet met de laagst maatschappelijke kosten uit de analyse. Dit komt door twee zaken: ▪ ▪

Renswoude is een landelijke gemeente met een lage dichtheid. Collectieve oplossingen zijn hierdoor financieel en technisch lastiger te realiseren. Er zijn geen geschikte grootschalige warmtebronnen, zoals geothermie, restwarmte of oppervlaktewater. Een mogelijk net heeft dus geen warmtebron.

Grootschalige collectieve oplossingen liggen in Renswoude dus niet voor de hand. Kleinschalige warmtenetten zijn in het model niet meegenomen, maar hier kunnen voor Renswoude wel kansen zijn. Het gaat dan om warmtenetten voor een paar straten in de kern. Dit kan bijvoorbeeld op zonthermie of riothermie. Dit zou in een vervolgtraject verder uitgezocht moeten worden.

4.3.3

Kanttekeningen bij keuzes voor duurzame warmteoplossingen

We proberen dubbele infrastructuur zoveel mogelijk te vermijden. We willen voorkomen dat er in één gebied een warmtenetwerk komt, terwijl tegelijkertijd veel gebouweigenaren overstappen op elektrische warmtepompen. Ook de situatie waarin de meeste mensen overgestapt zijn op bijvoorbeeld warmtepompen, terwijl een paar gebouwen nog op het aardgas blijven, willen we voorkomen. Er moet dan een groot (gas)netwerk beheerd worden voor een kleine groep gebruikers. Dat zou de warmtetransitie uiteindelijk onnodig duur maken.

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

15

Projectgerelateerd

Er zijn geen gemeentelijke werkzaamheden gepland waarmee de warmtetransitie kan worden gecombineerd. Zo zijn er bijvoorbeeld geen oude gasleidingen die eventueel aan vervanging toe zijn. Een aantal duurzame warmteoplossingen vraagt om extra elektriciteit, zoals individuele warmtepompen en een warmtenet met lage temperatuur warmtebronnen. Het elektriciteitsnetwerk moet dit wel aankunnen. De netbeheerder (Stedin) heeft aangegeven dat in Renswoude op dit moment genoeg capaciteit is. Volgend jaar zal er een 50kV station worden uitgebreid in Veenendaal. Ook Renswoude is hierop aangesloten. Hierbij geldt dat wie het eerst aanspraak maakt op deze capaciteit, deze ook kan gebruiken, totdat de capaciteit op is. Wanneer de gehele gemeente overgaat op een individuele warmteoplossing zou de capaciteit kunnen worden overschreden. Er is dan netverzwaring nodig. Dit is duur en kost tijd om aan te passen. Ook technici zijn op dit moment beperkt beschikbaar. Bij het kiezen van de meest geschikte warmteoplossing speelt de netcapaciteit daarom een belangrijke rol. Dit vraagt om nauwe afstemming met Stedin. Er moet een formele aanvraag en een concreet plan ingediend worden bij de netbeheerder, voordat ze kunnen beginnen met aanpassingen op het net. Ook de ruimtelijke inpassing van nieuwe infrastructuur, zoals een warmtenet, is uitdagend.

Verzwaring van elektriciteitsnetten, plaatsing van warmtenetten, WKO-systemen en geothermie zorgen voor meer infrastructuur in de bodem. Niet overal zal voldoende ruimte zijn voor netuitbreidingen of nieuwe, ondergrondse infrastructuur. Warmtenetten nemen bijvoorbeeld relatief veel ruimte in beslag, terwijl er ook nog kabels en leidingen lopen voor onder andere communicatie (internet, telefoon, televisie), drinkwater, elektriciteit, (groen) gas en riolering. Als deze kabels en leidingen verplaatst moeten worden, nemen de maatschappelijke kosten voor de aardgasvrije warmteoplossing vanzelfsprekend toe. Het is daarom essentieel dat de totale maatschappelijke kosten-baten in beeld worden gebracht voor er een definitief besluit wordt genomen. Ook dit vraagt weer om nauwe afstemming met bijvoorbeeld de netbeheerder en het waterbedrijf. Verder maken de huidige warmtepompen geluid. Als iedereen een warmtepomp plaatst, dan kan dit voor geluidsoverlast zorgen. De nieuwste warmtepompen maken al minder geluid. Tot slot is er in Nederland onvoldoende groen gas of waterstof beschikbaar om de totale aardgasvraag te vervangen. Er is simpelweg niet genoeg organisch restmateriaal (voor groen gasproductie) of duurzame elektriciteit (voor het maken van waterstof) beschikbaar.

Het is nog niet bekend of en hoeveel hernieuwbare gassen in de toekomst beschikbaar komen in Renswoude en of onze gebouwen hier dan gebruik van kunnen maken. Wel staat vast dat als deze gassen er komen, we hier zuinig mee om moeten gaan.

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

16

Projectgerelateerd

5

VISIE EN STRATEGIE

5.1

Visie

In 2050 zijn gebouwen in de gemeente Renswoude aardgasvrij en is de gemeente Renswoude energieneutraal. Iedereen heeft dan toegang tot betrouwbare en betaalbare duurzame warmte. In hoofdstuk 4, OPLOSSINGEN, is te lezen dat er op dit moment in de gemeente Renswoude en omgeving weinig duurzame warmtebronnen beschikbaar zijn. Daarom komen individuele oplossingen in de gemeente Renswoude naar voren als het duurzame alternatief met de laagst maatschappelijke kosten. Verder bleek op basis van gegevens van de netbeheerder en de gemeente dat er de komende jaren geen gemeentelijke werkzaamheden gepland staan waarmee de warmtetransitie kan worden gecombineerd; dus geen koppelkans. Er zijn daarom geen gebieden in de gemeente Renswoude die er heel duidelijk uitspringen om snel mee aan de slag te gaan met de warmtetransitie.

5.2

Strategie

In deze paragraaf is de strategie van de gemeente Renswoude voor de komende jaren te lezen. Het behalen van de doelstellingen hangt daarbij af van de budgetten die we als gemeente via de algemene middelen van de Rijksoverheid ontvangen voor de uitvoering van de warmtetransitie. Als gemeente Renswoude doen we wat we moeten en kunnen doen. De focus zal liggen op: 1. 2. 3. 4. 5.

Energiebesparing hele gemeente; Aardgasvrij gemeentelijk vastgoed; Individuele oplossingen mogelijk maken; Kleinschalige collectieve oplossingen verder onderzoeken; Warmte-uitvoeringsplan (ook wel wijkuitvoeringsplan genoemd).

5.2.1

Energiebesparing hele gemeente

Woningen Als gemeente willen we op termijn alle gebouwen gereed krijgen voor een aardgasvrije warmteoplossing. Dit noemen we aardgasvrij-ready. Maatregelen die hieraan bijdragen zijn onder andere spouwmuur-, vloer-, dakisolatie en HR++(+)glas. Hiermee kunnen gebouweigenaren direct aan de slag, want de investering verdient zich terug door verminderd energiegebruik. Goede isolatie zal de komende jaren steeds vanzelfsprekender worden. Boven op deze maatregelen zal er meer bespaart moeten worden om de gemeentelijke besparingsdoelstelling van 30% te halen. Het precieze isolatieniveau hangt ook af van de uiteindelijke warmteoplossing. We hanteren een gemeentebrede aanpak die zowel voor wijkbewoners - waarbij het relatief gemakkelijk is verduurzamingsmaatregelen te nemen - helpt, maar ook bewoners voor wie het moeilijk is om aardgasvrij te worden. De gemeente Renswoude neemt de volgende stappen:

Energiebesparing woningen (vanaf 2022) 1. 2. 3. 4.

Bewustwordingscampagne van het gas af met diverse middelen (infobus ValleiEnergie, website, krant) Informatiepakketten bij verhuizing en verbouwing verstrekken Organiseren van informatieavonden en ludieke acties over energiebesparing en aardgasvrije woningen Samenwerken met het Regionaal Energieloket. Het Energieloket is hét aanspreekpunt voor vragen van bewoners over verduurzaming

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

17

Projectgerelateerd

Niet-woningen Ook in niet-woningen dient energie te worden bespaard. Alle gebouwen in Renswoude, inclusief bedrijven, zullen worden gestimuleerd en geadviseerd om over te gaan tot energiebesparing. Anders dan bij woningen worden bedrijven vanuit landelijke wetgeving verplicht tot energiebesparing door middel van de Erkende Maatregelenlijst energiebesparing. Dit is de energiebesparingsplicht. Deze plicht verplicht bedrijven en instellingen energiebesparende maatregelen te nemen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder. Bedrijven met een verbruik van 50.000 kWh elektriciteit per jaar of 25.000 m 3 aardgas per jaar dienen sinds 1 juli 2019 ook aan de informatieplicht energiebesparing te voldoen. Deze bedrijven en instellingen, zijn verplicht de genomen energiebesparende maatregelen te rapporteren. Voor kantoren geldt ook dat ze voor 1 januari 2023 minimaal energielabel C moeten hebben, dit is vastgelegd in het Bouwbesluit. Wordt energielabel C niet gehaald, dan mag een kantoor vanaf 2023 niet meer als kantoor gebruikt worden. De gemeente is hierin het bevoegd gezag. De gemeente Renswoude neemt de volgende stappen:

Energiebesparing niet-woningen (vanaf 2022) 1.

5.2.2

Informatieavonden voor bedrijven over zonnepanelen en energiebesparing

Aardgasvrij gemeentelijk vastgoed

De eisen die we stellen aan de rest van de gemeente zijn natuurlijk ook van toepassing op de gemeentelijke organisatie zelf. De verbouwing van het gemeentehuis geeft een unieke kans om de gemeentelijke organisatie aardgasvrij te maken. Aankomende tijd zal worden onderzocht welke maatregelen kunnen worden genomen om het gemeentehuis aardgasvrij te maken. Daarnaast kan het Ontzorgingsprogramma Verduurzamen Maatschappelijk Vastgoed van de Provincie Utrecht (onderdeel van programma RVO) de gemeente Renswoude gratis adviseren over het verduurzamen van klein maatschappelijk vastgoed in eigendom van de gemeente. Dat programma geeft breder advies dan alleen advies over aardgasvrije maatregelen. De gemeente Renswoude neemt de volgende stappen:

Aardgasvrij gemeentelijk vastgoed (vanaf 2022) 1. 2.

5.2.3

Opstellen plan voor verduurzamen gemeentelijk vastgoed Aansluiten op het Ontzorgingsprogramma Verduurzamen Maatschappelijk Vastgoed Provincie Utrecht

Individuele oplossingen mogelijk maken

Voor het grootste gedeelte van de gemeente zullen individuele oplossingen de eindoplossing zijn. Veruit het grootste deel (qua oppervlak) van onze gemeente bestaat uit landelijk gebied. Vrijstaande huizen, boerderijen en natuur wisselen elkaar af. Momenteel zijn de meeste gebouwen in Renswoude nog niet geschikt voor individuele oplossingen. Hiervoor is eerst isolatie nodig. Voor aardgasvrij via een individuele warmtepomp is minimaal schillabel B nodig, voor aansluiting op een warmtenet of hybride warmtepomp gaat het om minimaal schillabel C of D. Toch zullen er woningen zijn die al wel aardgasvrij gemaakt kunnen worden. Er zijn logische momenten, bijvoorbeeld bij vervanging van de cv-ketel of een verbouwing, waar overstappen logisch is. Het initiatief ligt in principe bij de inwoners zelf, maar als gemeente staan we klaar om te helpen wanneer dat nodig is. Inspireren kan door een aardgasvrije huizen-route te organiseren. We kiezen ervoor om individueel initiatief

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

18

Projectgerelateerd

te ondersteunen. Bijvoorbeeld in het geval er een gezamenlijk initiatief ontstaat (gezamenlijke inkoop van isolatiemateriaal of zonnepanelen). Ook inspireren we bewoners over te gaan tot individuele maatregelen. De gemeente Renswoude neemt de volgende stappen:

Individuele oplossingen mogelijk maken 1. 2. 3. 4. 5.

5.2.4

Bewustwordingscampagne van het gas af met diverse middelen (infobus ValleiEnergie, website, krant) (zie ook paragraaf 5.2.1) Organiseren van informatieavonden, aardgasvrije huizen-routes en ludieke acties over energiebesparing en aardgasvrije woningen (zie ook paragraaf 5.2.1) Samenwerken met het Regionaal Energieloket. Het Energieloket is hét aanspreekpunt voor vragen van bewoners over verduurzaming (zie ook paragraaf 5.2.1) Samenwerken met energiecoöperatie ValleiEnergie Afstemmen met netbeheerder Stedin over plannen van bewoners om over te gaan op all-electric en al dan niet blijven liggen van het aardgasnetwerk

Kleinschalige warmtenetten verder onderzoeken

Grootschalige warmtenetten zijn in de gemeente Renswoude niet haalbaar. Daar zijn niet voldoende warmtebronnen. Zoals in hoofdstuk 3 beschreven staat zijn er wel een aantal kleine warmtebronnen die eventueel benut kunnen worden. Er is verder onderzoek nodig om de daadwerkelijke kansen te bepalen. In zo’n onderzoek worden de volgende vragen beantwoord: • •

Is een klein warmtenet écht kansrijk of gaan we toch voor individuele oplossingen? Wat zijn de kosten om de warmtebron te benutten en het warmtenet aan te leggen? Wie gaat de kosten betalen? Wat is de businesscase voor een warmtenet en is dit interessant voor eventuele warmteaanbieders? Hoeveel woningen/ welke gebieden kunnen op de warmtebron aansluiten? Is er draagvlak in deze gebieden om op het warmtenet aan te sluiten? Hoe kunnen we werk met werk combineren? Kunnen we bijvoorbeeld werkzaamheden aan riolen en wegen uitstellen? En moeten we in bepaalde wijken het gasnetwerk vervangen of eruit halen? Hoe gaan we gebruik van de warmtebron organiseren? Wie heeft welke rol? Met welke bedrijven in zee?

• • • •

Kleinschalige warmtenetten verder onderzoeken (vanaf 2022) 1. 2.

5.2.5

De gemeente start onderzoek naar de haalbaarheid van kleinschalige warmtenetten (zie suggesties in hoofdstuk 4) De gemeente sluit aan bij het provinciale onderzoek dat door Syntraal zal worden uitgevoerd naar Riothermie.

Warmte-uitvoeringsplan

Als blijkt dat ergens gezamenlijk initiatief ontstaat of een klein warmtenet lijkt voor een bepaald gebied haalbaar op basis van het onderzoek naar kleinschalige warmtenetten, dan is het aan te raden samen met alle bewoners en stakeholders voor dat gebied een warmte-uitvoeringsplan op te stellen. De gemeente kan deze initiatieven aanmoedigen (zie ook paragraaf 5.2.3) en vervolgens faciliteren. Het warmte-uitvoeringsplan is in principe vormvrij, maar voldoet idealiter aan een aantal voorwaarden, omdat met een plan aanvraag kan worden gedaan voor subsidies.

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

19

Projectgerelateerd

In ieder geval staan de volgende onderdelen in een warmte-uitvoeringsplan: • •

•

• • • •

In een warmte-uitvoeringsplan wordt een definitieve, gezamenlijke keuze voor een duurzame oplossing en de begrenzing van een gebied gemaakt; Het is aan te raden zoveel mogelijk inwoners, bedrijven en andere mogelijke geïnteresseerden mee te laten doen aan het opstellen van het plan. In het plan kan komen te staan hoe dat voor elkaar is gekregen, hoe keuzes zijn gemaakt en wat de deelnemers belangrijk vinden bij realisatie; Hoe de realisatie van een duurzame warmteoplossing wordt georganiseerd; wie doen er mee? Wie heeft, welke rol? Wanneer worden welke stappen genomen? Welke afspraken worden gemaakt? Wetten en regels om rekening mee te houden richting uitvoering van een warmtenet en hoe daarmee om te gaan; De financiering; hoeveel kost de groene, duurzame oplossing? Hoe kan dat worden betaald? Wie betaalt wat? En wanneer wordt welk deel betaald? Is er voldoende ruimte in de ondergrond beschikbaar? En wat zijn de onvoorziene gevolgen die moeten worden bijgestuurd? Wat is bijvoorbeeld de invloed op water, flora en fauna? Wat is de planning: wanneer gaat welke woning, straat of buurt van het aardgas af?

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

20

Projectgerelateerd

6

WAT KUNNEN VASTGOEDEIGENAREN ZELF AL DOEN?

De manier waarop een woning straks zonder aardgas wordt verwarmd, verschilt per gebied en per gebouw. We hebben tot 2050 om stappen te zetten om daar te komen. De keuze die de eigenaar van een gebouw daarin maakt, moet passen binnen de mogelijkheden die de energie-infrastructuur – elektriciteitsnet, gasnet of warmtenet – biedt. Het zal nog even duren voordat helemaal duidelijk is wat voor iedereen de meest optimale oplossing is. Dat betekent niet dat we af blijven wachten. Waar mogelijk starten we nu al met de voorbereidingen op die situatie.

6.1

Geen spijt maatregelen

Het vervangen van de cv-ketel door een duurzame warmteoplossing is over het algemeen pas de laatste stap in de verduurzaming van een gebouw. Tot die tijd kunt u als bewoner verbetermaatregelen toepassen waar u geen spijt van krijgt. Dit zijn maatregelen die – los van de uiteindelijke warmteoplossing – altijd verstandig zijn om te nemen richting een energieneutrale toekomst. Denk aan dak-, vloer-, spouwmuurisolatie en HR++glas, maar ook kleinere (en minder kostbare) maatregelen als radiatorfolie, tochtstrips, korter douchen en het verlagen van de watertemperatuur. Bij een verbouwing kunt u ook nadenken over vloerverwarming of laagtemperatuurradiatoren. Naast een lagere energierekening dragen de ‘geen spijt maatregelen’ ook bij aan het wooncomfort. De kosten en opbrengsten van deze maatregelen zijn normaal gesproken voor de gebouweigenaar. Dit kan mee in het normale proces van onderhoud en verbeteringen aan gebouwen. Wel zijn er regelmatig subsidies beschikbaar. Dus hebben vastgoedeigenaren plannen om de keuken te verbouwen of het fornuis te vervangen? Kies dan voor koken op inductie in plaats van een gasfornuis. Is een vastgoedeigenaar van plan om het huis te verbouwen? Neem dan ook meteen isolatiemaatregelen, bijvoorbeeld aan de vloer, muren, ramen en/of het dak.

Vastgoedeigenaren kunnen ervan uitgaan dat er minimaal tot schillabel D moet worden geïsoleerd, maar bij voorkeur tot schillabel C of B. Wat uiteindelijk minimaal nodig is, hangt samen met de duurzame warmteoplossing voor het gebied waar het vastgoedobject staat. Vanuit het Rijk wordt gewerkt aan een ‘standaard’ die gebouweigenaren inzicht geeft welk isolatieniveau nodig is voor een duurzame toekomst. Klik hier voor meer informatie. Ook kunnen vastgoedeigenaren zonnepanelen en een zonneboiler op het dak plaatsen om eigen stroom en warmte op te wekken.

6.2

Energieloket

Regionaal Energieloket | Gemeente Renswoude | RegionaalEnergieloket

6.3

Leningen

Subsidie energiebesparing voor woningeigenaren | RVO.nl | Rijksdienst Het Nationaal Warmtefonds- Energiebespaarlening

6.4

Meer informatie

Op deze websites is meer informatie te vinden over hoe u zelf aan de slag kunt met het verduurzamen van het pand of woonomgeving: -

www.winstuitjewoning.nl www.milieucentraal.nl https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

21

Projectgerelateerd

13 januari 2022

BI3596-Transitievisie warmte

22