Vrijwilligersbeleid Gemeente Putten

Vrijwilligersbeleid Gemeente Putten

Inhoud 1.

Inleiding..................................................................................................................................3

2.

Huidige situatie.......................................................................................................................5

3.

Wat is een vrijwilliger?............................................................................................................6

4.

Doel........................................................................................................................................7

5.

Rol van de gemeente .............................................................................................................8

6.

Wat gaan we doen .................................................................................................................9

2 van 10

1. Inleiding 1.1. Waarom een vrijwilligersbeleid Vrijwilligerswerk is van grote waarde voor de samenleving. Vrijwilligers zijn het cement van de samenleving. Zij leveren een cruciale bijdrage aan verenigingen, kerken, buurten en maatschappelijke organisaties. Met vrijwilligerswerk dragen mensen op een unieke manier bij aan de samenleving en zorg voor de ander. Vrijwilligers maken activiteiten mogelijk die misschien economisch minder interessant zijn, maar sociaal gezien des te meer waarde hebben. Daarnaast is vrijwilligerswerk ook van meerwaarde voor de vrijwilliger zelf: het geeft de mogelijkheid iets voor een ander te kunnen betekenen, bevordert sociale contacten en draagt bij aan zelfontplooiing. Vrijwilligerswerk staat onder druk. Traditionele verbanden verdwijnen steeds meer en de individualisering van de samenleving neemt toe. Deze ontwikkeling heeft ook invloed op de rol van vrijwilligerswerk in de samenleving. Veel organisaties merken dat het moeilijk is om voldoende vrijwilligers te vinden. Dat komt deels doordat er steeds meer vraag is naar vrijwilligers maar ook omdat mensen over het algemeen minder tijd hebben om aan vrijwilligerswerk te besteden. In Putten zien we de kracht van de inwoners als basis voor het welzijn in het dorp. De sociale verbanden en burgerkracht vormen de kracht van Putten. Vrijwilligerswerk maakt daar een belangrijk onderdeel van uit.

In een tijd waarin dit vrijwilligerswerk onder druk staat, willen we met dit vrijwilligersbeleid ook vanuit de gemeente bijdragen aan het vrijwilligerswerk in Putten.

1.2. Totstandkoming van dit beleidsplan Vrijwilligerswerk is allereerst iets van de samenleving zelf. Dit beleidsplan is daarom tot stand gekomen door heel nadrukkelijk de wensen, behoeften en ideeën vanuit de samenleving zelf op te halen. Dit hebben we op drie manieren gedaan: 1. Een onderzoek onder inwoners van Putten over vrijwilligerswerk. 2. Een enquête onder vrijwilligersorganisaties. 3. Rondetafelgesprekken met vrijwilligersorganisaties. Onderzoek onder inwoners van Putten. In het kader van een afstudeeronderzoek is voor de gemeente Putten onderzocht hoe de inwoners aankijken tegen vrijwilligerswerk. Met een enquête zijn inwoners van Putten (zowel vrijwilligers als niet-vrijwilligers) bevraagd over verschillende aspecten van vrijwilligerswerk. In totaal hebben 175 respondenten de enquête ingevuld. Als verdieping zijn er zes interviews afgenomen met vrijwilligers uit de gemeente Putten. In dit onderzoek kwamen onder meer de volgende punten aan bod: 

Bereidheid van inwoners om (meer) vrijwilligerswerk te gaan doen.



De motieven voor het doen van vrijwilligerswerk

3 van 10



De faciliterende voorwaarden die vrijwilligers belangrijk vinden bij vrijwilligerswerk.

In dit onderzoek zijn verschillende aanbevelingen gedaan voor het vrijwilligersbeleid in de gemeente Putten. Enquête onder vrijwilligersorganisaties. Naast de vrijwilligers zelf spelen ook vrijwilligersorganisaties een belangrijke rol. Daarom hebben we een enquête uitgezet onder Puttense vrijwilligersorganisaties. In deze enquête zijn de organisaties bevraagd over: 

Of zij voldoende vrijwilligers kunnen vinden.



De uitdagingen rond het werven en begeleiden van vrijwilligers.



De ondersteuning die zij zouden wensen bij het werven en begeleiden van hun vrijwilligers



Hun aanbevelingen voor het vrijwilligersbeleid.

In totaal hebben 55 vrijwilligersorganisaties de enquête ingevuld. Rondetafelgesprekken met vrijwilligersorganisaties. Volgend op de enquête hebben we vrijwilligersorganisaties uitgenodigd om deel te nemen aan digitale rondetafelgesprekken. Aan de hand van een aantal stellingen zijn we met de vrijwilligersorganisaties dieper ingegaan op hun zienswijzen, uitdagingen en behoeften. In totaal hebben 9 organisaties deelgenomen aan deze sessies.

4 van 10

2. Huidige situatie 2.1. Vrijwilligerswerk in Putten Putten kent een actieve en betrokken vrijwilligersgemeenschap. Dat blijkt zowel uit het onderzoek onder inwoners als het onderzoek onder vrijwilligersorganisaties. Daarnaast blijkt uit het onderzoek onder inwoners dat er potentie is om het aantal actieve vrijwilligers te vergroten. De meerderheid van de ondervraagde niet-vrijwilligers geeft aan dat zij bereid zijn om in de toekomst vrijwilligerswerk op te pakken. Wel geeft een deel van de inwoners aan dat zij behoefte hebben aan andere vormen van vrijwilligerswerk. Het gaat daarbij met name om vormen waar vrijwilligers zich flexibel kunnen inzetten op basis van hun eigen beschikbaarheid. Daar waar er nog potentie is in het aantal vrijwilligers, hebben veel vrijwilligersorganisaties juist nog behoefte aan vrijwilligers. Iets meer dan de helft van de ondervraagde organisaties (52%) geeft aan een tekort aan vrijwilligers voor bepaalde taken te hebben. Veel vrijwilligersorganisaties geven aan hulp te kunnen gebruiken bij hun vraagstukken rond vrijwilligers. Het werven en waarderen van vrijwilligers worden daarbij het vaakst genoemd. Vrijwilligersorganisaties verwachten niet alle oplossingen vanuit de gemeente. Juist in de onderlinge samenwerking zien zij extra mogelijkheden om het vrijwilligerswerk in Putten te versterken.

Dat blijkt zowel uit de rondetafelgesprekken als uit de enquête.

2.2. Huidige rol van de gemeente Hoewel er momenteel nog geen specifiek vrijwilligersbeleid is, betekent dat niet dat de gemeente op dit moment geen rol vervult. De gemeente is op verschillende manieren actief en betrokken bij vrijwilligers(organisaties): 

Via een (gratis) vrijwilligersverzekering voor alle vrijwilligers in Putten.



Door subsidierelaties met vrijwilligersorganisaties.



Door inwoners met een bijstandsuitkering naar een vrijwilligersplek toe te leiden.



Indirect door subsidiëring van Welzijn Putten als vrijwilligerssteunpunt. Welzijn Putten beheert ook de vrijwilligersvacaturebank waar organisaties hun vrijwilligersvacatures kunnen plaatsen.

5 van 10

3. Wat is een vrijwilliger? 3.1. Definitie Het opstellen van een vrijwilligersbeleid roept de vraag op wat we precies verstaan onder vrijwilligerswerk. Dat blijkt nog niet zo gemakkelijk te zijn. Is iemand die zijn buurman af en toe helpt met de boodschappen een vrijwilliger? En een overblijfmoeder op school? Toch zijn er in de literatuur een aantal kenmerken van een vrijwilliger terug te vinden. Deze zijn opgenomen in onderstaande definitie. We definiëren vrijwilligerswerk hier als volgt: “Activiteiten die in enig georganiseerd verband onverplicht en onbetaald wordt verricht voor anderen of de samenleving''. Dit is geen strakke en afbakenende definitie maar wel richtinggevend voor het begrip vrijwilligerswerk in het kader van dit vrijwilligersbeleid. Ook betekent het niet dat we als gemeente alle inwoners die waardevolle activiteiten uitvoeren buiten deze definitie minder waarderen. Integendeel. Maar een afbakening van het begrip is wel van belang om een passend beleid op te kunnen stellen. Vrijwilligersbeleid draagt bij aan verschillende beleidsdoelstellingen en doorkruist diverse beleidsterreinen. Vrijwilligers doen hun werk voor hun medemens en de samenleving en zijn niet gebonden aan afdelingen van de gemeentelijke organisatie. Daarom zetten we met dit beleid in op alle vrijwilligers binnen de gemeente Putten.

Ongeacht het type organisatie waar zij voor werken of de gemeentelijke afdeling die hierbij betrokken is.

3.2. Soorten vrijwilligerswerk Inwoners komen op twee verschillende manieren bij vrijwilligerswerk terecht: -

Een deel van het vrijwilligerswerk komt voort uit het al bestaande lidmaatschap van een organisatie. Denk hierbij aan een lid van een sportvereniging dat bij deze vereniging vrijwilligerswerk gaat doen. Of aan een lid van een kerk dat binnen die kerk vrijwilligerswerk gaat doet. De binding van de inwoner aan de organisatie is hierbij vaak minstens zo belangrijk als de binding met de aard van het vrijwilligerswerk.

-

Andere inwoners willen graag vrijwilligerswerk doen en komen vervolgens terecht bij een organisatie. Denk hierbij aan iemand die via de welzijnsstichting statushouders gaat begeleiden. Of iemand die via een organisatie andere inwoners gaat helpen met hun administratie. Voor deze groep is de binding met het specifieke vrijwilligerswerk met name van belang. Dat betekent uiteraard niet dat deze vrijwilligers zich niet betrokken voelen bij de organisatie waarvoor zij het vrijwilligerswerk doen.

Beide vormen van vrijwilligerswerk zijn even waardevol voor de samenleving. Maar, bij de benadering van de vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties moeten we wel rekening houden met dit onderscheid.

6 van 10

4. Doel Zoals in bovenstaande hoofdstukken is toegelicht, is vrijwilligerswerk zeer waardevol voor een gemeenschap. Daarnaast is duidelijk dat er ook binnen de actieve vrijwilligersgemeenschap van Putten nog winst te behalen is. Om het vrijwilligersbeleid richting te geven formuleren we allereerst een doel. Het doel van het vrijwilligersbeleid luidt als volgt: Stimuleren van een actieve vrijwilligersgemeenschap in Putten. Een actieve vrijwilligersgemeenschap heeft in ieder geval de volgende kenmerken: 

Er zijn voldoende vrijwilligers actief in de gemeente.



Vrijwilligers worden ondersteund waar nodig.



Vrijwilligers voelen zich gewaardeerd.

Vrijwilligerswerk draagt bij aan gemeentelijke doelstellingen Het overkoepelende doel van dit vrijwilligersbeleid draagt bij aan verschillende andere beleidsdoelen van de gemeente Putten. Het Meerjarenplan Samenleving 2019-2022 zet in op het verstevigen van de sociale basis in de gemeente zodat er minder beroep hoeven te doen op zware en dure hulptrajecten. Goed georganiseerd vrijwilligerswerk is een belangrijke pijler van deze sociale basis. Concreet sluit het vrijwilligersbeleid aan op subdoel 1b uit het Meerjarenplan: ‘inwoners zetten zich in voor elkaar’. Daarnaast is vrijwilligerswerk nauw verbonden met begrippen als burgerkracht en burgerparticipatie: we streven naar een gemeenschap met actieve inwoners die een actieve rol vervullen in de samenleving. Dat raakt ook de ontwikkelingen in het ruimtelijk domein. Bijvoorbeeld bij de komende omgevingswet is deze actieve rol van inwoners van groot belang. Vrijwilligerswerk kan ook bijdragen aan gemeentelijke taken. Denk bijvoorbeeld aan het sociaal domein waar vrijwilligers belangrijke taken vervullen. Onder meer bij de begeleiding van statushouders, ondersteuning bij thuisadministratie of het uitvoeren van kleine klussen bij mensen thuis. Maar ook in het ruimtelijke domein spelen vrijwilligers een belangrijke rol. Bijvoorbeeld via belangen- en adviesgroepen die meedenken over nieuwe ruimtelijke inrichting of de woonkwaliteit.

Hierbij is het wel van belang om ervoor te waken dat taken van professionals niet te makkelijk richting vrijwilligers worden geschoven. Dan bestaat het risico dat vrijwilligers te maken krijgen met taken waar zij niet voor toegerust zijn en die ook niet van hen verwacht kunnen worden. In dit kader is het ook belangrijk dat vrijwilligers weten bij welke professionals zij terecht kunnen als hun werk te zwaar wordt. Vooral bij de taken in het sociaal domein is dat belangrijk. Een vrijwilliger die statushouders begeleidt, moet weten wanneer hij het maatschappelijk werk in kan schakelen. En een vrijwilliger die inwoners met hun financiële vragen helpt, moet weten wanneer hij hulp in kan roepen van een professionele schuldhulpverlener.

7 van 10

5. Rol van de gemeente Vrijwilligerswerk is allereerst van vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties zelf. De kracht zit in het eigen initiatief en het zelf-organiserend vermogen van de samenleving. De gemeente heeft daarmee een beperkte rol in het vrijwilligerswerk. Ook is zij niet in staat om de uitdagingen in het vrijwilligerswerk volledig op te lossen of vrijwilligerswerk te sturen. Maar, dat bekent niet dat de gemeente geen rol heeft in bij vrijwilligerswerk. Als betrokken maatschappelijk partner wil ook de gemeente haar rol vervullen bij het stimuleren van een actieve vrijwilligersgemeenschap. Hierin vervult zij drie verschillende rollen:

5.1. De gemeente faciliteert De gemeente draagt bij aan de juiste randvoorwaarden voor de inzet van vrijwilligers. Dat kan zowel gericht zijn op vrijwilligersorganisaties (via subsidies) als rechtstreeks op de vrijwilligers zelf (via het verstrekken van een vrijwilligersverzekering). In beide gevallen is de gemeente niet de enige (of belangrijkste) partij die vrijwilligerswerk faciliteert, maar zij heeft wel de mogelijkheden om hier een positieve bijdrage aan te leveren.

5.2. De gemeente stimuleert Zoals aangegeven in hoofdstuk 4, is het belangrijk dat er voldoende vrijwilligers actief zijn in Putten. De gemeente stimuleert haar inwoners daarom om vrijwilligerswerk te gaan doen. Omdat we geloven dat vrijwilligerswerk een meerwaarde biedt voor de gemeente Putten. De vrijwilligersorganisaties hebben in de enquête en de gesprekken aangegeven hier een rol voor de gemeente in te zien. Zij verwachten dat een samenwerking tussen gemeente en vrijwilligersorganisaties op dit punt zal leiden tot meer actieve vrijwilligers in Putten. Een bijzondere rol heeft de gemeente in het kader van de Participatiewet. Inwoners met een bijstandsuitkering bij de gemeente proberen wij allereerst toe te leiden naar betaald werk. Maar, voor sommige inwoners is betaald werk (nog) niet haalbaar. Deze mensen willen we als gemeente zo veel mogelijk toeleiden naar een passende vrijwilligersplek.

5.3. De gemeente waardeert Vrijwilligers doen hun vrijwilligerswerk vaak omdat zij iets willen bijdragen aan de samenleving of iets willen betekenen voor hun medemens. Dat betekent niet dat waardering niet belangrijk is. Vrijwilligersorganisaties geven aan dat een stuk waardering van groot belang is voor vrijwilligers. Zelf waarderen zij hun vrijwilligers op verschillende manieren. Verschillende organisaties en vrijwilligers geven aan dat de gemeente haar waardering voor vrijwilligers in Putten nog wat nadrukkelijker zou kunnen laten blijken.

8 van 10

6. Wat gaan we doen 6.1. Ondersteuning van vrijwilligersorganisaties bij vraagstukken rond vrijwilligers. De werving van vrijwilligers is het meest effectief wanneer dit door vrijwilligersorganisaties zelf gebeurt. Maar, sommige organisaties zouden geholpen zijn bij meer kennis over het effectief werven van vrijwilligers. Daarom willen we hen hier als gemeente bij ondersteunen. Naast advies over de werving van vrijwilligers kunnen we de vrijwilligersorganisaties adviseren over bijvoorbeeld vrijwilligerscontracten, privacy van vrijwilligers, etc. Concreet kan deze ondersteuning vorm krijgen door trainingen, formats, communicatiemiddelen, netwerk, etc. Daarnaast kunnen we vrijwilligersorganisaties met elkaar in contact te brengen zodat zij van elkaar kunnen leren. Bijvoorbeeld via een platform, netwerkbijeenkomsten of een vrijwilligersmarkt. Zo ontsluiten we de grote hoeveelheid kennis die, verspreid over de verschillende vrijwilligersorganisaties, al aanwezig is. Voor de uitvoering maken we afspraken met maatschappelijk partners. Een verbinding met Welzijn Putten ligt hierbij voor de hand vanwege hun huidige rol als vrijwilligerssteunpunt en beheerder van de Puttense vrijwilligers-vacaturebank. Zij zijn daarmee al een bestaande spil in het Puttense vrijwilligers netwerk.

6.2.

Faciliteren van werving van vrijwilligers.

Vrijwilligersorganisaties geven in de interviews aan, dat naast een directe werving vanuit de eigen organisatie, ook centrale facilitering een toevoeging kan zijn. Mogelijk kunnen we hiervoor willen we het bestaande instrument van de vrijwilligersvacaturebank van Welzijn Putten gebruiken. Door deze verder door te ontwikkelen en dit bij inwoners onder de aandacht te brengen kunnen we meer vrijwilligers werven. Bij het faciliteren van vrijwilligerswerving nemen we de aanbeveling uit het onderzoek onder inwoners mee om flexibele vormen van vrijwilligerswerk beschikbaar te maken. Om zo ook ruimte te geven aan vrijwilligers die zich kortdurend aan bepaalde klussen willen committeren, maar niet geïnteresseerd zijn in structureel vrijwilligerswerk. Het in kaart brengen en communiceren van deze vormen van vrijwilligerswerk, vraagt ten eerste om het in kaart brengen van tijdelijke en kortdurende vrijwilligersactiviteiten. Vervolgens moet er een aansprekende manier worden gevonden om deze vrijwilligersvacatures breed onder de aandacht te brengen. Met name onder de aandacht van de doelgroep die geïnteresseerd is in deze flexibele vorm van vrijwilligerswerk.

6.3. Een lokale vrijwilligersprijs opzetten Als gemeente vinden we vrijwilligers in Putten heel belangrijk. Dat willen we uitdragen. Daarom zetten we als gemeente een jaarlijkse vrijwilligersprijs op. Doel hiervan is om elk jaar een of

9 van 10

meerdere vrijwilligers even extra in het zonnetje te zetten. We zoeken hiervoor de samenwerking met een lokale media partner. Naast deze vrijwilligersprijs blijven we ook via onze eigen communicatiekanalen doorlopend aandacht besteden aan het belang van vrijwilligerswerk en de waardering vanuit de gemeente voor deze activiteiten. Dit laat niet alleen zien dat we als gemeente vrijwilligerswerk waarderen maar kan ook brede aandacht genereren voor vrijwilligerswerk onder Puttense inwoners.

6.4. Het stimuleren van vrijwilligerswerk voor bijstandscliënten jaarlijks als doelstelling opnemen in het Participatieplan. De gemeente heeft ook zelf een directe rol in het vrijwilligerswerk in het kader van de participatiewet. Inwoners met een bijstandsuitkering kunnen een bijdrage leveren aan de samenleving door het uitvoeren van vrijwilligerswerk. De werkconsulenten en de arbeidsmakelaar van de gemeente gaan hiervoor in gesprek met vrijwilligersorganisaties om plaatsingen te begeleiden. Het is van belang dat we hier aandacht voor houden. Daarom nemen we ieder jaar een doelstelling over vrijwilligerswerk op in het Participatieplan. Dat is het plan waarin we alle doelstellingen voor de begeleiding naar werk opnemen. Over dit plan en de resultaten wordt de raad geïnformeerd. In het Participatieplan 2021 hebben we al een concrete doelstelling opgenomen voor het toeleiden van bijstandscliënten naar vrijwilligerswerk. Met onze werkwijze via de Brede Toegang onderzoeken we de hulpvraag van de inwoner op verschillende leefgebieden en kijken we breed welke ondersteuning we in kunnen zetten. Dat betekent dat het ondersteunen van mensen door een goede vrijwilligersplek voor ze te vinden, niet beperkt hoeft te blijven tot inwoners met een bijstandsuitkering. Daarom ondersteunen we ook andere inwoners met een hulpvraag bij het vinden van vrijwilligerswerk als zij hierbij gebaat zijn.

Bijvoorbeeld mensen die te maken hebben met eenzaamheid.

6.5. Evaluatie We evalueren het nieuwe vrijwilligersbeleid doorlopend waarbij met name in de eerste periode sprake zal zijn van nauwe monitoring. In de periodieke overleggen met de betrokken partners bespreken we de concrete acties en resultaten van hun rol in het vrijwilligersbeleid. Ook monitoren we de werking van de aangepaste vrijwilligersvacaturebank. Waar nodig stellen we het beleid op onderdelen bij.

10 van 10