b.-notitie-onderzoek-opties-stadspas-gemeente-purmerend

Onderzoek naar een stadspas voor Purmerend

Inhoud 1.

Inleiding

3

1.1 Achtergrond en aanleiding

3

1.2 Aanpak van het onderzoek

4

1.3. Bevindingen uit inwonersgesprekken

5

Opties voor een stadspas

6

2.1 De mogelijkheden in het kort

6

2.2 De voorzieningenpas

6

2.3 Een ondernemerspas

8

2.4 Een hybride systeem

9

2.5 Samenwerken met de regio

10

2.6 ‘Light’-pas-optie.

11

2.7 Door ontwikkelen langs de huidige weg zonder stadspas

11

3.

Financiële gevolgen

12

4.

Gerelateerde bevindingen

13

4.1. Openbaar vervoer en de stadspas

13

4.2. Stadspas inzetten voor vergoeden identiteitsbewijs

14

Conclusie en aanbevelingen

15

2.

5.

Bijlage

17

1. Inleiding In september 2023 is het armoedebeleid geactualiseerd en door de gemeenteraad vastgesteld. Eén van de voorgestelde sporen van doorontwikkeling was het onderzoek naar een stadspas in Purmerend. De afgelopen tijd heeft dit onderzoek plaats gevonden door enerzijds in gesprek te gaan met gemeenten die al een stadspas hebben en anderzijds in gesprek te gaan met maatschappelijke partners en inwoners om te weten waar een Purmerendse stadspas aan moet voldoen. In deze notitie informeren wij u over de bevindingen van dit onderzoek.

1.1 Achtergrond en aanleiding Gemeente Purmerend zet al jaren in op een actief armoedebeleid. In 2016 werden minimaregelingen vereenvoudigd en aangepast en de focus verlegd naar een preventieve aanpak waarbij de leefwereld van onze inwoners centraal staat. Vroegtijdig signaleren en aanpakken, niet alleen gericht op het nu, maar ook op de lange termijn. In 2023 stelden we vast dat het in toenemende mate knelt voor een groeiende groep mensen, maar dat we niet iedereen bereiken. We richten ons daarom op een aantal sporen van doorontwikkeling. Deze sporen richten zich onder andere op het vergroten van het bereik, zodat meer mensen die het nodig hebben hun weg vinden naar de juiste ondersteuning. Ook kijken we naar manieren om onze aanpak te vereenvoudigen en laagdrempeliger te maken. Steeds meer gemeenten om ons heen maken de stap naar een stadspas als middel om toegang te bieden tot regelingen en daarbij zien we verschillende toepassingen. Het gebruiken van passen is geen onlogische stap als we kijken naar de technologische ontwikkelingen en digitale mogelijkheden van de huidige tijd. Passen en inmiddels ook digitale applicaties (apps) zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Onze werkwijze is niet zo snel mee bewogen met deze ontwikkelingen.

Bij de zoektocht naar manieren om het beleid te versimpelen, vereenvoudigen en verruimen komt een stadspas als een mogelijk middel in beeld. Bij de uitwerking van het armoedebeleid staan de volgende uitgangspunten centraal: • We gaan uit van de leefwereld van onze inwoners • We hebben een actieve aanpak en gaan er vroegtijdig op af • We zetten in op structurele oplossingen met als doel mensen te helpen bij zelfredzaamheid

• • •

We houden het eenvoudig en toegankelijk Onze aanpak is integraal en berust op samenwerking We zijn er voor iedereen die het financieel moeilijk heeft

Hiermee in lijn zien wij vijf concrete punten waar een stadspas aan moet voldoen: 1. Toegankelijkheid: de pas moet bestaande regelingen en de netwerken toegankelijker maken. 2. Verruiming: de pas moet ons helpen om diensten en netwerken aan te spreken en versterken. 3. Maatwerk: we moeten met een pas opties kunnen hebben om meer maatwerk te bieden. 4. Versimpeling: de pas moet bijdragen aan een versimpeling van wat we nu doen. 5. Uitvoerbaar: de stadspas moet eenvoudig bijdragen aan de uitvoering van het beleid.

Er zijn veel verschillende varianten waarin een stadspas wordt uitgevoerd1. In de ene gemeente is de pas een aanvulling op de regelingen, een mogelijkheid om kortingen te geven bij lokale ondernemers. In de andere gemeente is het een middel dat alle vorige regelingen heeft samengevoegd en vervangen. De ene gemeente zet het in als een instrument puur voor de minima, de andere ook voor andere groepen. Wat voor gemeente Purmerend op de eerste plaats staat is dat de pas als instrument het vangnet versterkt, met de bovengenoemde uitgangspunten uit het minimabeleid.

1.2 Aanpak van het onderzoek Om te weten of een stadspas voor gemeente Purmerend een verrijking is, zijn we in gesprek gegaan om inzicht te krijgen in enerzijds ervaringen van gemeenten om ons heen en anderzijds behoeften van inwoners en samenwerkingspartners binnen Purmerend. Wij hebben gesproken met omliggende gemeenten die al een stadspas hebben2, met inwoners die gebruik maken van onze minima-regelingen, maar ook met samenwerkingspartners die dicht bij de inwoners staan. Dit waren onder andere intermediairs van het Jeugdfonds Sport en Cultuur (JFSC), sociaal werkers van Clup Welzijn, vrijwilligers bij Vluchtelingenwerk en Caritas, begeleiders bij Werkom en consulenten die aanvragen voor minimaregelingen afhandelen. Zo is er een beeld ontstaan over wat een stadspas zou kunnen betekenen. De volgende drie kernvragen zijn leidend geweest in de gesprekken: 1. Kan een stadspas mensen in armoede helpen om mee te kunnen doen in de samenleving? 2. Kan een stadspas meer mensen bereiken die nu buiten beeld vallen? 3. Kan een stadspas een middel zijn om als gemeente ook beter aan te sluiten bij de initiatieven die er vanuit de Purmerendse samenleving zijn?

1

Voor zover bekend zijn er in Noord-Holland stadspassen in de gemeenten Alkmaar, Amsterdam (inclusief Diemen), Dijk en Waard, Haarlem, Hoorn en Zaanstad. 2 Te weten Alkmaar (Hybride), Amsterdam (Voorzieningen+), Dijk en Waard (Voorzieningen), Hoorn (Voorzieningen), en Zaanstad (Ondernemers). Voor een inhoudelijke uitleg van de soorten stadspas-structuren, zie hoofdstuk 2. De eerste vier gemeentes gebruiken voor hun stadspas hetzelfde achterliggende systeem.

1.3. Bevindingen uit inwonersgesprekken Op basis van gesprekken met inwoners en partners komen we tot de conclusie dat bij de term stadspas er een behoefte is aan een middel dat toegankelijk voorziet in verschillende zaken, aangezien de behoefte onder bewoners gevarieerd is. •

•

•

•

•

•

•

In de gesprekken kwamen vaak de elementen sport en cultuur naar voren, waarvoor wij nu het Meedoen-budget hebben ingevoerd. Hierbij valt te denken aan contributie voor een voetbalvereniging, maar ook aan het lidmaatschap van een sportschool. Hier bestaat sinds de herziening van het armoedebeleid een nieuwe regeling voor, uitgevoerd met de huidige werkwijze; inwoners en cultuurverenigingen zien een stadspas als een middel waardoor deze regeling hier beter op kan aansluiten. Er is vraag naar mogelijkheden voor uitjes, zowel in de context vanuit gezinnen als het feit dat het soms lastig of onmogelijk is om bepaalde sporten in verenigingsverband te bedrijven. De grens is daar soms dun en voor inwoners lastig te begrijpen; speelplaatsen bevorderen immers ook beweging. Isolatie en eenzaamheid zijn een groot probleem voor in het bijzonder de oudere mensen in armoede, in Purmerend een substantieel gedeelte van de minima. Daar zijn ontmoetingsmomenten gewenst, zoals een gemeenschappelijke maaltijd op zondagen. Deze bestaan al, veelal ook goedkoop, maar het bedrag is dan nog te hoog om zonder alternatieve middelen hieraan mee te kunnen doen. Er is enige vraag vanuit de volwassenen naar de mogelijkheid om lokaal een cursus te volgen, in het bijzonder voor de mensen die door fysieke redenen niet meer hun vorige werk kunnen uitvoeren. Andere studiemiddelen (boeken) komen breder naar voren.

De kringloop is een plaats die voor minima de kans biedt om toch iets te kopen voor kinderen en voor zichzelf, in het bijzonder kleding. Bij andere gemeentes zien wij ook dat de kringloop een plaats is waar een stadspas veel wordt ingezet. Het aanschaffen van levensmiddelen (bakker, slager, supermarkt) is voor veel mensen een belangrijk onderdeel van normaal mee kunnen doen; korting hierbij met een stadspas is wenselijk. Tot slot is er behoefte aan een middel waarin dit samenkomt, zowel voor de versimpeling als een doorverwijzende ‘sociale kaart’, zodat inwoners makkelijker weten waar ze hulp kunnen krijgen. Hier zijn meerdere opties voor, dit in de stadspas verwerken is er één van.

Een van de gevoerde gesprekken was met een mevrouw die valt onder de minimaregeling. Door medische redenen is het voor haar de laatste jaren lastig om mee te draaien in de samenleving. Het leven is duur en de wegen zijn soms onbekend. Zo wist mevrouw niet dat ook zij voor de Voedselbank in aanmerking kan komen. Zij slaat nu soms maaltijden over. Op kleding beknibbelt ze ook. In het gesprek ging het ook over haar zoontje, die bij het gesprek aanwezig was. Mevrouw is blij met het feit dat hij kan leren zwemmen, maar vindt het jammer dat ze hem nooit mee kan nemen naar een plek als de Monkey Town. Erger vindt zij dat zij een jaar geleden heeft geprobeerd om haar zoontje op een sport te krijgen, maar dat dit niet lukt, ook niet met het Jeugdfonds. Ze vindt het lastig om om hulp te vragen en ze weet ook niet waar ze daarvoor terecht kan. Haar begeleider merkte later op dat het handig zou zijn als zij dat makkelijk op één punt kan zien en meteen actie kan ondernemen.

2. Opties voor een stadspas Er bestaan veel verschillen tussen de stadspassen die door verschillende gemeenten in gebruik zijn. De meest voorkomende opties leggen we hieronder uit en leggen we langs de uitgangspunten (meetlat) zoals in het vorige hoofdstuk omschreven: toegankelijkheid, verruiming, maatwerk, versimpeling en uitvoerbaarheid. Op basis van de gesprekken met gemeenten uit onze regio zien wij de volgende opties: een voorzieningenpas, een ondernemerspas en een hybride systeem. Daarnaast is het mogelijk om samen te werken met andere gemeentes, kan er gekozen worden voor een zogenaamde “light” versie of kunnen we besluiten om níet een stadspas in te voeren.

2.1 De mogelijkheden in het kort •

•

•

•

•

Een voorzieningenpas is een stadspas die de bestaande regelingen versimpelt en samenvoegt op één pas, en specifieke aanbiedingen creëert voor de minima. In beginsel is deze pas niet te koop, maar wordt gericht verstrekt aan minima. Een ondernemerspas is een stadspas die kortingen geeft bij ondernemers die meedoen met dit systeem. Dit is een pas die voor iedereen te koop is, maar aan de minima gratis wordt verstrekt. Een hybride systeem is een stadspas die na doorontwikkeling van één van de twee bovengenoemde passen beide systemen omvat. Daarmee bevat dit de voorzieningen van de minimaregelingen voor de minima en de kortingen en andere acties van de ondernemers voor iedereen die de pas in bezit heeft. We kunnen een stadspas invoeren in samenwerking met omliggende gemeentes. Hierbij kunnen wij aansluiten bij een stadspas, of samen met omliggende (kleinere) gemeentes een pas invoeren. We kunnen voortgaan met ontwikkelen langs de huidige weg en géén stadspas invoeren.

2.2 De voorzieningenpas De voorzieningenpas is de stadspas die wij momenteel bij andere gemeentes3 het meest uitgevoerd zien vanuit het armoedebeleid. De voorzieningenpas is een passysteem waarbij een inwoner toegang krijgt tot minimaregelingen. Gangbaar hierbij is dat de bedragen van de minimaregeling als 3

Zie bijlage voor de ervaringen vanuit andere gemeenten.

kredieten op een pas worden geplaatst en daarmee ingezet kunnen worden bij aangesloten organisaties. Bekende stadspassen die met een voorzieningensysteem werken zijn de stadspassen van de gemeentes Amsterdam (gedeeltelijk) en Utrecht (geheel). In de regio zien we deze terug in de gemeente Dijk en Waard en de gemeente Hoorn. Een voorzieningenpas betekent voor Purmerend dat een gedeelte van de minimaregelingen wordt geïntegreerd, versimpeld en qua aanvragen wordt vervangen via de pas, in beginsel het Meerdoenbudget en de kindregeling4. Dit betekent dat deze budgetten kredieten op de pas worden. Dit krediet kan vervolgens alleen ingezet worden voor de doeleinden van de regelingen. Een kindregeling wordt krediet van een voorzieningenpas, en daarmee kan dan bijvoorbeeld de ouderbijdrage betaald worden. Het systeem biedt hierin inmiddels meer opties en flexibiliteit. Wat er nodig is verschilt immers, een voorzieningenpas staat het de inwoner toe om vrijer te bepalen wáár dit nodig voor is. Voorzieningenpassen zijn de laatste jaren simpeler en praktischer in gebruik geworden. Voorheen waren specifieke kassa-installaties de enige manier om deze te gebruiken. Inmiddels is het mogelijk om dit systeem op verschillende manieren te gebruiken, ook zonder kassa of pin-apparaat.

Dit maakt dat het voorzieningenpassysteem opties biedt om drempels weg te nemen, door clubs niet meer met vouchers te laten werken, inwoners de tussenliggende formulieren weg te nemen en het eenvoudiger administratief af te handelen.

Afwegingenmatrix – Voorzieningenpas Vraagstuk

4

Toegankelijkheid

Geschikt voor Purmerend? Ja

Verruiming Maatwerk

Ja Deels

Versimpeling

Ja

Uitvoerbaarheid

Ja/Mogelijk

Toelichting Pas biedt meer toegankelijkheid voor partners in de gemeente om direct aan te sluiten. Maakt toegang voor bewoners eenvoudiger. Geeft inherent mogelijkheden tot uitbreiding en verruiming. Meer mogelijkheden tot aansluiting op lokale initiatieven. Kan mogelijk ingezet worden om bepaalde regelingen voor de niet-hoofddoelgroep beschikbaar te maken. Maar biedt minder mogelijkheden tot maatwerk in bijzonder, bijvoorbeeld om te wijken qua bedragen. Vraagt aandacht en voorbereiding tijdens implementatie. Voegt meerdere regelingen voor de gebruikende inwoner samen in één inzichtelijk systeem. Invoering van dit systeem vergt een grote operatie; risico op te snelle uitbreiding wat risico geeft voor de gemeentelijke organisatie. Kostbaar systeem; vergt aanpassingen in werken.

Er zijn meer regelingen hiervoor in beeld. De tijdelijke regeling Slim met energie! en soortgelijke regelingen kunnen simpel en efficiënt uitgevoerd worden via een voorzieningenpas. Wij zien het Jeugdfonds Sport en Cultuur ook als een voorziening die in beeld is om in een voorzieningensysteem te vatten.

2.3 Een ondernemerspas De ondernemerspas, ook wel kortingspas genoemd, wordt minder ingezet vanuit het minimabeleid. Deze pas wordt vooral ingezet voor toerismebevordering (economie), biedt kortingen bij ondernemers en is te koop voor niet-minima. Toch zien wij voorbeelden van gemeenten die een stadspas als een minimavoorziening eerst introduceren als een ondernemerspas. Van de grootste vier stadspassen komt de stadspas van Den Haag inhoudelijk hier het dichtstbij: deze pas bevat hoofdzakelijk kortingen bij een combinatie van ondernemers en gratis toegang bij enkele musea. Deze pas is echter alleen beschikbaar voor minima. Een duidelijker voorbeeld van deze soort pas is in de regio te vinden in Zaanstad. Deze stadspas biedt kortingen bij meer dan honderd activiteiten van verschillende ondernemers binnen en buiten de eigen gemeente. In gesprek met de gemeente Zaanstad werd aangegeven dat het voornemen voor de ZaansePas is dat het zowel de ondernemers als de voorzieningen gaat bevatten. De belangrijkste overweging van Zaanstad om te beginnen met een ondernemerspas is de-stigmatisering: het doel van Zaanstad is om in de eerste jaren deze stadspas breed te verspreiden, en om daarna de minimaregelingen onderdeel te maken van de pas. Dit systeem is expliciet een aanpak richting een hybride systeem.

De ondernemerspas geeft de mogelijkheid om de samenwerking met ondernemers aan te gaan, om de bekendheid van de stadspas te versterken, en mogelijk ook om meer initiatieven vanuit de ondernemers te bevorderen.

In gesprekken met inwoners die mensen in armoede helpen, vaak met eigen ervaring, horen wij terug dat ook Purmerendse ondernemingen betrokken zijn. Restaurants doneren voedsel aan de Voedselbank, winkeliers sponsoren producten voor buurtkastjes. Het zijn deze vrijwillige netwerken die goed mensen bereiken die wij nu nog niet bereiken. Deze vrijwillige netwerken hebben hulp nodig voor verbinding en organisatie, zodat hun energie niet verloren gaat. Aan de andere kant zien wij ook ondernemers die het een maandje of soms langer niet lukt om rond te komen. Bij deze groep is het gevoel van ‘het zelf willen doen’ groot, ook als dat echt niet meer lukt. Zoals de MeerDoen-regelingen nu worden uitgevoerd wordt deze groep helaas te weinig en niet snel genoeg bereikt. De-stigmatisering is cruciaal om hier verandering in te brengen.

Afwegingenmatrix – Ondernemerspas Vraagstuk Toegankelijkheid

Geschikt voor Purmerend? Deels

Verruiming

Ja/Deels

Maatwerk

Ja/Deels

Versimpeling

Nee

Uitvoerbaarheid

Ja

Toelichting De toevoeging is op zichzelf toegankelijk en draagt mogelijk bij aan de-stigmatisering. Voegt niet direct toe aan de toegankelijkheid van de bestaande regelingen. Is een toevoeging en aanvulling voor het minimabeleid; vragen over haal- en bruikbaarheid (gepastheid) Kan makkelijk ook toegekend worden aan mensen die deels/niet in aanmerking komen voor de bestaande regelingen. Aandachtspunt is een te verwachten kostenstijging per pasgebruiker. Helpt niet bij het versimpelen van de huidige regelingen, voegt er één toe aan de bestaande met andere systeemlogica. Kan door een (noodzakelijke) doorontwikkeling toekomstig wel bijdragen. Valt qua onderhoud/uitvoering grotendeels buiten het minimabeleid (m.u.v. toekenning aan minima); waarschijnlijk programma-technisch kosten-spreidend.

2.4 Een hybride systeem Een derde categorie stadspassen zijn de hybride systemen. Deze passen bevatten een combinatie van zowel de ondernemerspassen als de voorzieningenpassen. We zien enkele voorbeelden van hybride passen; het nationale voorbeeld is gemeente Rotterdam (de grootste stadspas in het land). Het regionale voorbeeld is de pas van de gemeente Alkmaar. De stadspas van Alkmaar is begonnen met een voorzieningensysteem, maar is sinds zeven jaar ook beschikbaar voor niet-minima, waarmee de kortingen van een ondernemerspas beschikbaar zijn. Het doel van deze aanpassing was om de pas te de-stigmatiseren, gecombineerd met de mogelijkheid om voor een beperkte meerprijs Alkmaar te promoten met de stadspas.

In gesprek met een meneer die geholpen wordt met onze huidige regelingen ging het over zijn leefwereld en de pas. Hij geeft aan blij te zijn met het contact met de medewerkers van de gemeente en de hulp voor zijn kinderen. Hij heeft gevarieerd werk gedaan, maar zwaar fysiek werk is niet meer mogelijk: een combinatie van aandoeningen beperkt hem tot korte, lichte inspanningen. Sporten, zijn uitlaatklep, lukt al lang niet meer. Hij is wel actief als vrijwilliger, waar hij niet-fysiek werk doet. Het meeste mist hij de mogelijkheid om met zijn kinderen op een gezinsuitje mee te gaan. Wel spaart hij elk jaar geld om in de zomer naar De Speelkraam te gaan – dat kost niet veel, maar geeft veel plezier. Ook vindt hij het jammer dat bepaalde evenementen in de buurt, zoals een buurtbarbecue, sinds Covid-tijden niet meer worden georganiseerd. Die sociale, toegankelijke ontmoetingen zijn laagdrempelig en fijn. Sociale maaltijden zijn er ook nog altijd, maar het is duidelijk dat deze hier niet bekend waren.

Bij het vragen over de pas gaf meneer aan dat hij niet zo handig is met het digitale. Als er een pas komt hoopt hij dat dat niet alleen via een app gaat. Daar is hij niet alleen in. In gesprekken met ketenpartners kwam dit in elk gesprek terug: voor mensen in armoede is versimpeling en duidelijkheid noodzaak, en is het voor de toegankelijkheid belangrijk dat wij op verschillende manieren mogelijkheden bieden voor toegang: dat sluit immers aan bij wat er nodig is in de leefwereld van mensen. Bij een goede uitvoering mengt een hybride systeem potentieel de sterkste elementen van de vorige twee systemen. Het spreekt de ondernemers aan om voordelen te bieden via de pas, het bereikt meer maatschappelijke initiatieven en het versimpelt de maatregelen. Een bijkomend voordeel is dat er hiermee meer opties zijn om een grotere groep mensen bijna-minima te helpen: wij kunnen bijvoorbeeld de hybride stadspas zonder de kredieten geven aan een grotere groep. Afwegingenmatrix: Hybride systeem Vraagstuk Toegankelijkheid

Helpt het hier? Ja

Verruiming Maatwerk

Ja Mogelijk

Versimpeling

Ja

Uitvoerbaarheid

Nee

Toelichting Maakt de regelingen toegankelijker door verruiming en voorkomt stigmatisering. Voordelen van zowel voorzieningenpas als ondernemerspas. Kan makkelijk toegekend worden aan mensen die deels in aanmerking komen voor de bestaande regelingen; hetzelfde risico als ondernemerspas, afhankelijk van inrichting maatwerk. Voegt meerdere regelingen voor de gebruikende inwoner samen onder één inzichtelijker systeem. Bij een directe implementatie. Hetzelfde risico als genoemd bij voorzieningenpas maar gegarandeerd; te grote operatie, te veel partners, onacceptabel hoge kosten om risico te compenseren. Groot risico op slechte implementatie en finale reputatieschade.

2.5 Samenwerken met de regio We hebben als gemeente ook keuzes om niet alléén een stadspas in te voeren. De onderzochte gemeentes hebben een eigen stadspas, maar er is ook een trend dat stadspassen meer met elkaar samenwerken. Hierbij zijn er verschillende opties: aansluiten, verbinden en samen opzetten. Er zijn stadspassen die een bredere regio beslaan onder leiding van een centrumgemeente. Hierbij is het duidelijkste voorbeeld de stadspas van gemeente Rotterdam, maar ook de Amsterdamse stadspas heeft een andere gemeente die erop is aangesloten. Purmerend kan hierbij ook aansluiten. Dit sluit aan op het brede aanbod van Amsterdam, maar beperkt de flexibiliteit in het aanpassen van de stadspas aan Purmerend. De optie om een hybride pas in te voeren vervalt hiermee ook; wij moeten ons dan aanpassen aan het systeem waar wij ons onder scharen. Door contractuele gevolgen is hiervoor een langere termijn te verwachten en vraagt om inhoudelijk verkennende gesprekken met Amsterdam.

Er zijn mogelijkheden om met een stadspas nauw samen te werken met een andere stadspas. Hierbij valt te denken aan de samenwerking tussen Alkmaar en Dijk en Waard, waar het nu mogelijk is om met de ene stadspas de voordelen van de andere stadspas te verkrijgen. Daar wordt ook onderzoek gedaan naar het mogelijk fuseren van deze passen. Purmerend kan, al dan niet met een eigen stadspas, inzetten op nauwe samenwerking met een stadspas van een aangrenzende gemeente. Tot slot is er de optie dat andere gemeentes in de regio die nog geen stadspas hebben, zoals EdamVolendam, Landsmeer en Waterland samenwerking zoeken met Purmerend. Dit betekent dat we als Purmerend een pas opzetten, maar dat omliggende gemeentes mee kunnen doen, om zo een breder aanbod en een bredere groep onder de pas te laten vallen. Ook spreidt dit de kosten. De opties om samen te werken met de regio vragen om verder, verdiepend onderzoek en besprekingen. Te verwachten is dat samenwerking ook meer tijd zal vergen.

2.6 ‘Light’-pas-optie. Een ‘light’-pas is een simpele plastic pas als stadspas, zonder chips of andere verwerkingsmogelijkheden. Het is een pas die je toont. In het verleden waren de meeste stadspassen een ‘light’-pas. Dit systeem heeft als voordeel dat de kosten van invoering laag zijn. Een ‘light’-pas heeft geen systeem nodig aan de achterkant om te werken, heeft geen website nodig en kan toegevoegd worden als een bijlage bij MeerDoen-aanvragen, waardoor de verwachte kosten beperkt blijven. De toegevoegde waarde van dit systeem is echter minimaal. Het administratieve voordeel door de digitale controle- en registratiefunctie die de meeste passen hebben, functies die handelingen besparen en de complexiteit kunnen verminderen, ontbreekt. Deze opties zijn noodzakelijk om regelingen of partijen aan te sluiten. De ‘light’-pas mist ook een ontwikkelrichting naar een ander systeem.

2.7 Door ontwikkelen langs de huidige weg zonder stadspas In de herijking van het armoedebeleid hebben we een aantal sporen van ontwikkeling uitgewerkt. Een van die sporen gaat over een versimpeling, zodat het aanbod toegankelijker wordt en effectiever kan worden ingezet. We zien kansen om dat te bereiken via een vereenvoudiging van het aanvraagproces en de wijze waarop we communiceren met bewoners. Ook hebben we binnen de herijking aangegeven meer samenwerking te gaan opzoeken in de wijken met partners en bewoners. Dit alles moet helpend zijn om meer mensen te bereiken. Een stadspas is dus geen doel op zich, maar een middel om bovengenoemd doel te bereiken. Hoewel de stadspas van meerwaarde kan zijn, zijn er dus ook nog mogelijkheden binnen de huidige werkwijze.

3. Financiële gevolgen Een stadspas kost geld. Naast de eenmalige implementatiekosten zijn er jaarlijkse systeemkosten en loonkosten. Daarnaast zijn (op termijn) besparingen te verwachten. Onderstaande uitwerking van kosten is een raming gebaseerd op een uitvraag bij omliggende gemeenten en bij een van de grootste leveranciers van stadspassystemen. Implementatie stadspas (eenmalig) Kostenelement Arbeidsinzet (projectleider) Implementatiekosten pasaanbieder Implementatie partnerportaal (website) Totaal

Kostenschatting €250.000,€40.000,€4.000,€294.000,-

Naast deze eenmalige kosten zijn er structurele jaarlijkse kosten. We gaan bij onderstaande uitwerking uit van de basis en een minimale afnameperiode van 5 jaar. Dit betekent dat we niet alles uitbesteden, maar veel zelf in beheer hebben. Het in eigen beheer houden van het systeem geeft keuzes met betrekking tot de mate van automatisering. In beginsel is de aanname dat hierin een beperkt systeem wenselijk is. Dit beperkt de systeemkosten. Op basis van vergelijkbare systemen schatten we in dat dit systeem €115.000,per jaar kost. De invoering van het passysteem brengt ook werk mee ten aanzien van de ondersteunende diensten. Denk bijvoorbeeld aan IT, privacy en juridische ondersteuning. Wat de betekenis in de praktijk precies gaat zijn zal blijken op basis van ervaring. We schatten de kosten voor ondersteunende diensten in op €100.000,- per jaar. Het is niet mogelijk om een indicatie te geven over mogelijke besparingen op de langere termijn. Samengevat Kosten / besparing Implementatie stadspas (eenmalig, afschrijving 5 jaar) Systeemkosten Ondersteunende diensten Kosten per jaar:

Gedurende de eerste vijf jaar € 58.800

Na vijf jaar -

€ 115.000 € 100.000 € 273.800

€ 115.000 € 100.000 € 215.000

Voor deze kosten is geen dekking. De kosten zijn ook niet meegenomen in de Voorjaarsnota 2024.

4. Gerelateerde bevindingen Voor het onderzoek naar de stadspas zijn twee aanverwante onderwerpen ter sprake gekomen. Er zijn door de raad specifieke vragen gesteld met betrekking tot het openbaar vervoer en het vergoeden van een identiteitskaart. Deze vragen worden hier beantwoord. 4.1. Openbaar vervoer en de stadspas In het vastgestelde armoedebeleid is bij de vraag over de stadspas tevens gesteld dat: “we willen onderzocht hebben of samenwerking met het openbaar vervoer in de regio een optie is, zodat mensen met korting kunnen reizen via een meedoen-pas.” Er is gesproken met paspartijen en omliggende gemeentes om de opties hiervoor in kaart te brengen. Een openbaar vervoer-voorziening wordt momenteel nog niet direct via een stadspas gefaciliteerd om technische redenen. Deze zijn tweeledig: de passen van de pasleveranciers moeten worden aangepast om aan te kunnen sluiten op OV-poortjes en de pasleveranciers moeten met de OVpartijen afspraken maken. Bekend is dat deze belemmeringen spoedig opgelost worden. Nu worden OV-regelingen vaak via bestaande persoonlijke OV-kaarten gefaciliteerd. De verwachting is dat het vanaf medio 2025 mogelijk wordt om een openbaar vervoer-regeling te integreren in een (eigen) stadspas. Hierbij is het te verwachten dat er opties ontstaan om kortingen of vergoedingen onderdeel te maken van de minimaregelingen.

Momenteel zijn er indirect wel openbaar vervoer-regelingen waarbij stadspassen worden gebruikt. Voor buurtbusdiensten is het in Dijk en Waard mogelijk om abonnementsgelden te betalen met de stadspas. Purmerend heeft momenteel een buurtbus zonder abonnementsgelden. Alkmaar biedt met de stadspas voor minima de mogelijkheid om met pas-krediet een buskaartje te kopen. Deze buskaartjes staan een enkele rit binnen de eigen gemeente toe voor één euro en buiten Alkmaar voor twee euro. Het kopen van dit buskaartje kan bij de lokale VVV, betaald met krediet op de pas. Vernomen is dat deze samenwerkingen inmiddels soepel verlopen.

4.2. Stadspas inzetten voor vergoeden identiteitsbewijs

Motie 4 van de raadsvergadering van 28 september 2023, “Identiteitsbewijs voor minima voor minimale kosten”, verzocht het college te onderzoeken of “reduceren van de kosten van de aanvraag van een identiteitsbewijs onderdeel kan worden van de meedoen-pas”. Voor iedereen boven de 12 jaar geldt een identificatieplicht en daarmee is het hebben van een identiteitsbewijs verplicht. Tevens schrijft de Participatiewet voor dat het tonen van een geldig legitimatiebewijs verplicht is bij het aanvragen van regelingen. De minima-regelingen vallen onder de Participatiewet, dus het tonen van een geldig legitimatiebewijs bij het aanvragen hiervan is verplicht. In praktijk gebeurt het zo’n drie keer per jaar dat een aanvrager geen geldig legitimatiebewijs kan tonen en deze niet kan aanvragen vanwege de kosten hiervan. In deze praktijkgevallen wordt er altijd gekeken naar een maatwerkoplossing en leidt het nooit tot het stopzetten of niet doorzetten van de aanvraag in verband met het ontbreken van een geldig legitimatiebewijs. Vooralsnog voldoet maatwerk om problemen met het niet hebben van een geldig legitimatiebewijs op te lossen. Als een stadspas wordt ingevoerd zal er een besluit worden genomen of hierin een compensatie voor een identiteitsbewijs wordt opgenomen.

5. Conclusie en aanbevelingen De stadspas is een middel om eenvoudiger toegang te krijgen tot regelingen. De huidige tijd biedt de technologische mogelijkheden om een stadspas naar behoefte in te zetten. Het type pas en de doelstelling verschilt per gemeente, maar door de bank genomen zien we bij alle gemeenten dat een pas wordt gezien als een middel om toegankelijkheid en bereik tot regelingen te verbreden en te vergroten. Een eigen stadspas maakt flexibiliteit meer mogelijk, zodat we zoveel mogelijk kunnen aansluiten bij onze manier van werken en het netwerk van Purmerend. Pas-type Inhoud Voor wie

Voorzieningenpas Regelingen Minima

Aanbieders

Hoofdzakelijk verenigingen, maatschappelijke initiatieven Implementatietijd ~1-1,5 jaar Plaats in het Vervangend aanvraagproces

Helpt de […]pas bij… Toegankelijkheid Verruiming Maatwerk Versimpeling Uitvoerbaarheid

Ondernemerspas Kortingen Stadsbreed (te kopen voor nietminima) Hoofdzakelijk commerciële ondernemers

Hybride systeem Combinatie Stadsbreed

~2+ jaar Aanvullend

Ontwikkelrichting Vervangend

Voorzieningenpas Ja Ja Deels Ja Ja/Mogelijk

Ondernemerspas Deels Ja/Deels Ja/Deels Nee Ja

Beide

Hybride systeem Ja Ja Mogelijk Ja Nee

Alles overwegend zien we voordelen in het bieden van een stadspas. Een voorzieningenpas sluit het beste aan bij onze uitgangspunten. Het onderbrengen van de minimaregelingen in een voorzieningenpas versimpelt het proces voor bewoners en vergroot daarmee waarschijnlijk ook het bereik. We kunnen de regelingen inhoudelijk beter aan laten sluiten op de verschillende behoeftes die er zijn. We nemen met een stadspas de bewijslast van het aanleveren van losse bonnetjes weg en automatiseren dat. Voor een deel van de inwoners kunnen we ook makkelijker een stap zetten naar het overbodig maken van formulieren, en het aanvragen

zal ook minder gebonden worden aan specifieke momenten in het jaar. Dit is een verbetering voor de inwoner, maar ook voor de organisatie: we krijgen op termijn meer kansen om het gesprek aan te gaan. Voor de uitvoerbaarheid en het succes van de stadspas is een fasering onvermijdelijk. De invoering zal niet direct elk initiatief in de gemeente in kaart kunnen brengen; dit vraagt tijd en werk. De implementatie van een stadspas betekent een flinke omslag. Dit geldt voor de uitvoerende teams van MeerDoen, de ICT-diensten, de privacyfunctionarissen maar ook het bredere domein en de partners die we in de gemeente hebben. We willen in de eerste fase onze tijd, aandacht en mankracht in samenwerking met die partners inzetten, met inwoners als klankbord, om ervoor te zorgen dat dit systeem daadwerkelijk doet wat nodig is. Uit gesprekken met andere gemeenten en met de leverancier van de stadspas moeten we rekening houden met een implementatietijd van zeker 1,5 jaar.

Purmerend, 23 april 2024

Bijlage Voor het onderzoek zijn er gesprekken gevoerd met een aantal ambtenaren van andere gemeenten. In deze bijlage zijn korte gespreksverslagen opgenomen.

Gemeente Hoorn De gemeente Hoorn heeft vele jaren zijn belangrijkste gemeentelijke minimaregeling uitgevoerd via een strippenkaart. Deze strippenkaart was inzetbaar bij sport- en cultuurverenigingen, van voetbalclubs tot koren. Deze strippenkaart genoot bekendheid en was een makkelijk middel, maar de strippen moesten aan het einde van het jaar allemaal handmatig geteld worden. De werkwijze was aan vervanging toe: het was arbeidsintensief en foutgevoelig. De strippenkaart raakte makkelijk beschadigd of kwijt en het was in zulke gevallen niet te controleren hoeveel er van de strippenkaart gebruikt was. De oude manier werkte niet meer goed. Sinds januari 2024 heeft Hoorn daarom een stadspas. Nu is het niet meer nodig om de strippenkaart fysiek op te breken, maar wordt de pas gescand. Dit kan nu ook bij meer aanbieders die de strippenkaart te veel werk vonden, zoals de lokale bioscoop. De overstap heeft rond de anderhalf jaar geduurd. Hoorn is begonnen met een voorzichtige aanpak: in het eerste halve jaar de bestaande sport- en cultuurnetwerken goed aanspreken, de praktische problemen oplossen en ervoor zorgen dat de meest gevraagde clubs eronder vallen, daarna kijken naar uitbreiding. Benadrukt werd dat het een keuze kan zijn om niet alles te automatiseren, om zo meer maatwerk te kunnen verschaffen. Hier zijn keuzes en mogelijkheden in tijdens en na invoering van de pas.

Gemeente Dijk en Waard De gemeente Dijk en Waard heeft al langer een stadspas die wordt uitgevoerd door Zaffier. Zaffier heeft besloten om verregaande vervolgstappen te maken in automatisering met de pas-leverancier. De pas is een ingeburgerd middel. Met de pas is er veel variatie te zien in hoe en waarvoor de pas gebruikt wordt. Bij jongeren wordt er veelal de sportcontributie, de ouderbijdrage of uitjes mee betaald. Ouderen kopen vaker iets bij de kringloopwinkel, vaak met kleinere bedragen. Volwassenen volgen cursussen en sporten. Er is een aanbod dat goed aansluit bij de veel verschillende behoeftes van mensen die in armoede beland zijn, ook als dat in buurgemeentes vervuld zou worden – de sociale leefwereld stopt immers niet bij de gemeentegrens. De drie meest gebruikte pijlers van de pas zijn de kringloopwinkel, de sportlidmaatschappen en het zwemmen.

De stadspas wordt vaak gebruikt voor het grotere verenigingsverband, maar de behoefte is leidend, waardoor het ook bij een theatervoorstelling terecht komt. Het gebruik verandert. De pas werd vroeger een enkele keer per jaar gebruikt, nu is dat voor bijvoorbeeld ouderen ongeveer zes keer per jaar. Door deze verandering is het bereik ook groot. In september 2023 had meer dan 65% van de pashouders de pas gebruikt, tot ongeveer 40% van het toegekende bedrag. Bij de jeugd was dit meer dan driekwart. De ervaring van Dijk en Waard leert dat dit nog toeneemt in de laatste maanden: veel mensen sparen een deel op van het krediet voor het meedoen tijdens de feestdagen. Gemeente Zaanstad De gemeente Zaanstad heeft sinds september 2023 een stadspas, de ZaansePas. Deze pas is voortgekomen uit een streven om in 2017 een mantelzorgbeloning in te voeren. Bij invoering heeft Zaanstad ervoor gekozen om zijn stadspas te introduceren als een pas met kortingen die voor nietminima te koop is. Voor minima is hij gratis. De pas is voor hen in digitale vorm automatisch beschikbaar, een fysieke vorm is beschikbaar op aanvraag. Het streven is om een breed aanbod in de eigen gemeente verschaffen bij ondernemers binnen en buiten de gemeente. Het meedoen hieraan is voor ondernemers gratis. Kortingen worden deels betaald door de omzet van de pas bij nietminima.

In de eerste maanden bereikte het aanbod nog niet de doelen die er gesteld waren, zoals het bereiken van kortingen van 25%. Deze richtlijn is losgelaten. Wel is het gelukt om enkele gratis acties te faciliteren. Inmiddels is ook de ontwikkeling naar een hybride systeem ingezet: het wordt in 2024 voor minima mogelijk om met de pas bij een vereniging in te schrijven en om met een krediet attributen te kopen. Gemeente Alkmaar De AlkmaarPas is een hybride pas: deze pas wordt met de minimaregelingen verstrekt als onderdeel van het armoedebeleid, maar is ook te koop voor andere inwoners voor het kortingen-element. De overgang naar een hybride pas is een recente ontwikkeling; lange tijd heeft Alkmaar zijn pas puur als een voorzieningenpas gebruikt. Bijstandsgerechtigden krijgen deze automatisch, andere gerechtigden kunnen deze via de website van de pas aanvragen. Toen Alkmaar zijn stadspas opnieuw vormgaf met een nieuwe leverancier hebben zij besloten om de pas breder toegankelijk te maken, dus ook voor niet-minima. Opvallend is het feit dat in het Alkmaar niet meer nodig is voor de gemeente om zelf met aanbieders contact op te nemen: deze contacten ontstaan nu meestal door een impuls vanuit de mensen die de pas hebben, de-stigmatisering is daarin geslaagd.

Door doorontwikkeling is deze schakeling dusdanig gemakkelijk geworden dat (hoofdzakelijk culturele) organisaties ook voor enkele aanvragen en minimale bedragen, tientallen euro’s, zich aanmelden kunnen. Anderzijds sluiten ook grotere partijen zich aan, zoals vervoersbedrijven en voetbalclub AZ. Het is inmiddels een stadsbrede pas. In Alkmaar had meer dan 60% van de pashouders met de minimaregelingen de pas ingezet ten tijde van het gesprek, op een manier vergelijkbaar met de inzet in Dijk en Waard. Deze twee gemeentes werken ook nauw samen met hun stadspassen. In Alkmaar is de kringloop de populairste plaats waar de stadspas wordt ingezet. Sportlidmaatschappen worden veelal bekostigd met de kredieten,

voor jongeren voorliggend op het Jeugdfonds. Opvallend is dat de AlkmaarPas ook vaak wordt gebruikt voor het kopen van andere tegoeden en cadeauvouchers, vaker dan voor zwemmen of het openbaar vervoer. In de afgelopen jaren heeft de AlkmaarPas nieuwe groepen minima weten te bereiken. Alkmaar zet nu in op het nog minder omslachtig maken van de aanvragen, waarbij ze experimenteren met toetsing en normbedragen. Dit laatste had maar beperkt effect op het bereik.

Bezoekadres

Purmersteenweg 42 1441 DM Purmerend Postadres

Postbus 15 1440 AA Purmerend Telefoon & e-mail

(0299) 452 452 info@purmerend.nl purmerend.nl