Aanbiedingsnota raad - Kaderstellende notitie (Energietransitieplan 2025) Omgevingsprogramma Energie

Aanbiedingsnota raad

beeldvorming op oordeelvorming op besluitvorming op

invullen organisatie zaaknummer

1559869

berichtnummer

1413820

voorstel over portefeuillehouder behandeld in college

Kaderstellende notitie (Energietransitieplan 2025) Omgevingsprogramma Energie Frank van Kuppeveld​ ​4 maart 2025

Domein

Fysieke leefomgeving

besluit

Ja

bijlagen

1. 2.

pagina

1/6

Kaderstellende notitie met bijlagen​ Besluit raad

Aanbiedingsnota raad

Gevraagde beslissing Wij stellen u voor: 1. de kaderstellende notitie als kader voor het omgevingsprogramma Energie vast te stellen; 2. het Energietransitieplan 2025 als inhoudelijk kader voor het omgevingsprogramma Energie vast te stellen; 3. het gesprek met de samenleving te starten over windenergie en de uitkomsten hiervan mee te nemen in de evaluatie van de omgevingsvisie. Inleiding Het college heeft op 28 januari 2025 de bestuursopdracht omgevingsprogramma Energie vastgesteld. U bent hierover geïnformeerd middels de informatienota met kenmerk 1401983. De eerste stap voor het opstellen van het omgevingsprogramma Energie is de kaderstellende notitie, waarin u de kaders vaststelt voor het omgevingsprogramma. De kaderstellende notitie ligt nu ter besluitvorming voor. De opzet van deze notitie is anders dan u van ons gewend bent. In 2021 heeft u het Energietransitieplan (ETP) 2021 vastgesteld, als kader voor de energietransitie. In het ETP 2021 is, met de toenmalige kennis en kunde, een visie uiteengezet om tot 2050 stap voor stap de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen en de uitstoot van CO2 tot 0 terug te brengen. Bij de besluitvorming van het ETP 2021 is vastgelegd dat het plan minimaal 1 keer per 5 jaar geactualiseerd wordt.

Sinds 2021 hebben er veel gebeurtenissen plaatsgevonden die invloed hebben gehad op de energietransitie, waaronder de energiecrisis, de gewijzigde wet- en regelgeving, netcongestie en onze eigen ervaringen in o.a. het project aardgasvrij Klapwijk. Het college heeft daarom het Energietransitieplan geactualiseerd en stelt u voor om het Energietransitieplan 2025 als inhoudelijk kader vast te stellen voor het omgevingsprogramma Energie. Wat willen wij bereiken? Wij werken aan het omgevingsprogramma Energie. Daarvoor stellen wij eerst een kaderstellende notitie op. Het Energietransitieplan 2025 biedt het inhoudelijke kader voor het omgevingsprogramma. Argumenten 1. Kaderstellende notitie omgevingsprogramma Energie Het warmtedeel van het omgevingsprogramma Energie is een verplicht programma onder de omgevingswet. In december is de Wet Gemeentelijk Instrumenten Warmtetransitie (WGIW) vastgesteld en op 1 januari 2026 treedt deze inwerking. In Pijnacker-Nootdorp is de warmteoplossing nauw verweven met elektriciteit, dit vanwege de relatief grote energievraag binnen onze gemeente door o.a. de glastuinbouw. Het college stelt daarom een integraal omgevingsprogramma Energie op, waarbij we zowel ingaan op warmte als op elektriciteit.

Het college is al voor het vaststellen van de Wet Gemeentelijk Instrumenten warmtetransitie (WGIW) gestart met het proces om te komen tot een omgevingsprogramma, door alvast te starten met de actualisatie van het Energietransitieplan. De belangrijkste redenen hiervoor zijn de gevolgen van de energiecrisis, de daaropvolgende versnelling van de energietransitie (met name opwek), (aangekondigde) wet- en regelgeving en onze ervaring in aardgasvrij Klapwijk. Daarnaast zien we financiële voordelen in het koppelen van warmtenetten voor de glastuinbouw aan de bebouwde omgeving. Door het verminderen van de korting op aardgas en CO2-heffingen wordt het gebruik van aardgas voor de glastuinbouw duurder. De glastuinbouw streeft naar een warmtenet voor 1 januari 2027 voor een betaalbaar alternatief. Om koppelkansen te verzilveren moeten we ook klaar zijn om in de bebouwde omgeving te starten.

pagina

2/6

Aanbiedingsnota raad

Zoals in de inleiding al aangegeven is daarom de kaderstellende notitie voor dit omgevingsprogramma anders dan u van ons gewend bent. Wij stellen u voor om het Energietransitieplan 2025 vast te stellen als inhoudelijk kader voor de uitwerking van het omgevingsprogramma Energie. In de kaderstellende notitie hebben we opgenomen wat er verder uitgewerkt moet worden om aan de wettelijke vereisten te voldoen. Hierbij willen we rekening houden met de wijze waarop dit verwerkt kan worden in het omgevingsplan. Daarnaast hebben we in de kaderstellende notitie de onderwerpen logistiek laden en snelladen toegevoegd. Door de netcongestie is het van belang om hierin kaders mee te geven. 2. Energietransitieplan Het Energietransitieplan 2025 wordt u aangeboden als inhoudelijk kader voor het omgevingsprogramma. Het ETP 2025 vervangt het door de raad vastgestelde Energietransitieplan 2021. De formele juridische borging vindt plaats bij het vaststellen van het omgevingsprogramma en het omgevingsplan. We kiezen daarvoor omdat we anders kort achter elkaar een ter inzagelegging hebben over hetzelfde onderwerp met dezelfde inhoud. Het ETP 2025 is daarmee geen volledig beleidskader. We kunnen echter wel in de geest van het ETP 2025 acteren en handelen.

De kern van de actualisatie van het ETP is: a) Actualisering warmteoplossing per buurt/wijk; b) De gevolgen van en het voorkomen van netcongestie; c) Lokale opwek van hernieuwbare energie. In het ETP 2025 zijn deze onderdelen verder uitgewerkt. Dit zijn de hoofdlijnen: 2a. Actualisering warmteoplossing per buurt/wijk Op basis van onze huidige opgedane kennis en ervaringen hebben we alle buurten opnieuw doorgerekend, en gekeken naar de beste warmteoplossing tegen de laagst maatschappelijke kosten. We hebben rekening gehouden met de elektriciteitsvraag en de invloed die dit heeft op het elektriciteitsnetwerk. We hebben geconstateerd dat de warmteoplossingen per wijk, die genoemd zijn in het ETP 2021, onveranderd zijn. Behalve voor de wijk Emerald. In 2021 was deze wijk opgenomen als ‘maatwerk’. Met de huidige inzichten blijkt dat een individuele warmteoplossing voor deze wijk de beste oplossing is. 2b. De gevolgen van en het voorkomen van netcongestie Door de toename van opwek van elektriciteit (windmolenparken en zon) en een toenemende energievraag wordt het elektriciteitsnetwerk zwaarder belast. Hierdoor komen de leveringszekerheid en veiligheid in gevaar. Op 5 december 2024 is fase 1 van netcongestie afgekondigd voor afname. Al eerder hadden we in de gemeente netcongestie voor teruglevering in Nootdorp en delen van Pijnacker.

Er zijn 2 oplossingsrichtingen om netcongestie te voorkomen. Dat zijn netverzwaring en het beter gebruiken van het netwerk door o.a. het zelf gebruiken van zoveel mogelijk eigen opgewekte elektriciteit, al dan niet in combinatie met opslag (batterijen). Door niet gelijktijdig elektriciteit af te nemen verminderen we de capaciteitsvraag op het elektriciteitsnetwerk. In het ETP 2025 hebben we aangegeven hoe hiermee om te gaan. 2c. Lokale opwek van hernieuwbare energie Ten opzichte van het ETP 2021 zien we veranderingen in de lokale opwek van elektriciteit. Enerzijds zien we de mogelijkheden van geothermie door technologische ontwikkelingen toenemen, anderzijds zien we de mogelijkheden voor lokale opwek door zon afnemen door gewijzigde regelgeving (zonneladder) en door de afgekondigde netcongestie. Zon veroorzaakt een enorme piekbelasting op het netwerk. In de zomer wekken bij een zonnige dag rond 12 uur in de middag meer op dan dat we daadwerkelijk nodig hebben. We hebben daarom onze doelstelling voor opwek van lokale warmte verhoogd en voor lokale elektriciteit verlaagd naar circa 21% (in het ETP 2021 was dit 60%, het is niet meer mogelijk om grotere zonneweides in de glastuinbouw mogelijk te maken). Dit staat haaks op de mogelijkheden om zoveel mogelijk lokale hernieuwbare elektriciteit op te wekken (zie 2b).

pagina

3/6

Aanbiedingsnota raad

De enige echte andere lokale bron is wind. Windenergie heeft bovendien een tegengesteld opwekprofiel aan zonne-energie en kan helpen om netcongestie te verlichten, zeker als dit in combinatie met opslag is. Windenergie is echter niet in lijn met het huidige beleid en past niet binnen de omgevingsvisie. Het is een gevoelig onderwerp binnen onze samenleving, omdat windmolens overlast kunnen veroorzaken en bepalend zijn in het landschap. Dit is een dilemma, wind i.c.m. opslag helpt om netcongestie te verlichten en draagt daardoor bij aan de leveringszekerheid en veiligheid van het elektriciteitsnetwerk. We willen daarom aan de raad vragen om opnieuw met de samenleving in gesprek te gaan over windenergie en de resultaten hiervan mee te nemen in de evaluatie van de omgevingsvisie. Dit wordt versterkt door signalen vanuit ondernemers, die ons wijzen op de mogelijkheden en voordelen van wind. Kanttekeningen 1. Kaderstellende notitie omgevingsprogramma Energie De uitwerking van het verplichte omgevingsprogramma is nieuw. Op basis van de recent vastgestelde Wet Gemeentelijk Instrumenten warmtetransitie (WGIW), de Omgevingswet en het nog vast te stellen Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie zullen we het Energietransitieplan 2025 vertalen naar het omgevingsprogramma Energie en uiteindelijk het Omgevingsplan. Er is nog geen ervaring met deze opgave.

We zullen daarom ongetwijfeld tegen uitdagingen aanlopen die het proces kunnen beïnvloeden. De belangrijkste onderwerpen zijn de betaalbaarheid en eventueel het inzetten van de aanwijsbevoegdheid van gemeenten. De raad is bevoegd om aan te geven per wanneer er geen aardgas in een buurt wordt geleverd. Iedere gemeente staat voor deze opgave. We zien adviezen van hogere overheden en kenniscentra hoe dit op te pakken. Het is echter in de praktijk nog niet toegepast. We willen daarom bij het opstellen van het omgevingsprogramma alvast een concept omgevingsplan opstellen, zodat we weten waar we tegenaan lopen. 2.

Energietransitieplan 2025

2a. Warmteoplossing per buurt/wijk In Pijnacker-Nootdorp willen we dat de energietransitie eerlijk, haalbaar en betaalbaar is. Het investeren in de opwek van zonne-energie en isolatie is op termijn terug te verdienen. Ook als is de terugverdientijd van zonnepanelen langer wordt door het afschaffen van de salderingsregeling. Voor warmte is dit lastiger. De investering die dit met zich meebrengt is niet terug te verdienen en is hoogstens gelijk aan de huidige warmtevoorziening met aardgas. Veelal zijn de kosten hoger dan nu met gas. In het ETP 2025 is hiervan een overzicht gegeven. We hebben met het ETP 2025 in beeld gebracht wat de beste warmteoplossing per wijk is tegen de laagst maatschappelijke kosten. Helaas betekent dit niet automatisch de laagste kosten voor de bewoners (eindgebruiker). Dit komt omdat kosten voor het elektriciteitsnetwerk over iedereen worden verdeeld en die van een warmtenet over diegenen die worden aangesloten. Deze bewoners krijgen dan ook de kosten van het elektriciteitsnetwerk naar zich toe. Dit is oneerlijk. We hebben het ETP 2025 opgesteld met het vertrouwen dat de landelijke overheid de regelgeving dusdanig aanpast dat de warmteoplossing tegen de laagst maatschappelijke kosten ook daadwerkelijk tegen de laagste kosten is voor de bewoners. Pas dan verwachten wij dat we voldoende draagvlak krijgen voor de warmteoplossing.

De voorjaarsnota van het Rijk en het Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie moet hierin duidelijkheid geven. We verwachten dat dit voor de zomer 2025 is vastgesteld. Als dit niet gebeurt verwachten wij vertraging in de warmtetransitie in de bebouwde omgeving en verwachten we dat de warmtetransitie duurder en minder haalbaar gaat worden. Enerzijds doordat er geen voordelen meer zijn te behalen in een efficiënt warmtenetwerk waar glastuinbouw en bebouwde omgeving zijn gekoppeld en anderzijds omdat we verwachten dat meer bewoners gaan voor een individuele warmteoplossing in de wijken waar een collectief warmtenetwerk

pagina

4/6

Aanbiedingsnota raad

goedkoper is. Doordat er daardoor minder aansluitingen zijn wordt een warmtenetwerk duurder. Met name voor de bewoners met een smalle beurs is dit onacceptabel. 2b. De gevolgen van en het voorkomen van netcongestie Netcongestie kan grote gevolgen hebben voor toekomstige ambities voor ondernemers en de gemeente. Als er nu geen passende maatregelen worden genomen kan dit voor de bebouwde omgeving gevolgen hebben. Hierbij moet je o.a. denken aan uitval van elektriciteit, het niet kunnen aansluiten van nieuwe woonwijken, bedrijven en glastuinbouw. Dan stagneert de groei van Pijnacker-Nootdorp. Alhoewel dit scenario niet is uit te sluiten, is het nog niet zover. Het is zaak om het huidige elektriciteitsnetwerk optimaal te gebruiken, en snel te werken aan het verzwaren van het netwerk. 2c. Lokale opwek hernieuwbare elektriciteit In de Regionale Energie Strategie hebben we afgesproken wat we als gemeente kunnen bijdragen aan de opwek van hernieuwbare energie. In lijn met het Energietransitieplan 2021 is 61% hernieuwbare lokale opwek van elektriciteit door middel van zon opgenomen. Dit is niet meer haalbaar, mede doordat de zonneladder landelijk is aangepast. Beleidskaders a. Binnen welk programma past het voorgestelde besluit? Programma 8, Leefbaar, veilig en duurzaam​ b. Welke beleidskaders zijn van belang? Energietransitieplan 2021 c.

Duurzaamheid Dit voorstel is een in het kader van de energietransitie. Wat gaan wij daarvoor doen? Samen met de samenleving het ETP 2025 vertalen naar het omgevingsprogramma Energie. Wat gaat het kosten? Wij vragen geen extra budget voor het opstellen van het omgevingsprogramma. De dekking van de te maken kosten worden volledig gedekt vanuit de SPUK Tijdelijke maatregelen vanuit het klimaatakkoord (CDOKE), die het rijk beschikbaar heeft gesteld aan gemeenten. Het rijk ziet het opstellen van dit programma als regulier werk. "In verbinding" De energietransitie is bij uitstek een maatschappelijke transitie. Middels de campagne “Met energie aan de slag” zullen we de samenleving blijven informeren. Vervolg a. Planning We volgen de volgende planning voor het opstellen van het omgevingsprogramma:  Participatie Q2-Q3-2025  Opstellen Omgevingsprogramma Q2-Q4-2025  Vaststellen Omgevingsprogramma Q1-2026 b. Evaluatie Het omgevingsprogramma moet wettelijk minimaal 1 keer in de 5 jaar geactualiseerd worden. We zullen het proces in Q2-2026 evalueren.

pagina

5/6

Aanbiedingsnota raad

c. Communicatie en participatie We hebben een participatieplan toegevoegd om in gesprek te gaan met de samenleving. Sinds 2021 zijn we voortdurend in gesprek met de samenleving, we weten daarom goed wat er speelt. De samenleving is in beweging, de energietransitie is actueel en beelden en inzichten van mensen en wijzelf veranderen. Het is daarom goed om in gesprek te blijven. Het ETP 2025 omvat veel onderdelen. Niet alle onderdelen hebben dezelfde status. We zullen daarom per onderdeel bepalen hoe we met de samenleving in gesprek gaan. We borduren hierbij voort op hetgeen we al doen. In het participatieplan geven we aan via welk proces we dit doen. Samenvatting in begrijpelijke taal Het college van Pijnacker-Nootdorp heeft een plan gemaakt voor de energietransitie, genaamd het Energietransitieplan 2025. Dit plan vervangt het oude plan uit 2021 en heeft als doel om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen en de uitstoot van CO2 te verminderen. Het plan richt zich op het vinden van de beste oplossingen voor warmte en elektriciteit in verschillende wijken, en houdt rekening met nieuwe wetgeving en de ervaringen uit eerdere projecten. Het college stelt voor met de inwoners praten over windenergie, omdat dit kan helpen om het elektriciteitsnetwerk stabieler te maken.

Het plan heeft ook aandacht voor problemen met het elektriciteitsnetwerk, zoals overbelasting van het elektriciteitsnetwerk (netcongestie). Er worden oplossingen voorgesteld zoals het verzwaren van het elektriciteitsnetwerk en het beter benutten van het netwerk door o.a het opslaan en gebruik van zelf opgewekte energie. Het college vraagt geen extra geld voor dit plan, omdat de kosten worden gedekt door landelijke subsidies. Het doel is om samen met de inwoners het plan verder uit te werken in een omgevingsporgramma Energie en deze in 2026 vast te stellen. Het college van Pijnacker-Nootdorp,

Annelies Kroeskamp secretaris

pagina

6/6

Björn Lugthart burgemeester